Een vraagje over de werkelijkheid

Een pleidooi voor een geregelde gedachtewisseling op basis van argumenten. Een lieve Facebookvriendin van me was nogal ontdaan over mijn kwartetspel-blog. Ze vroeg me in een PB: Zou het voor jou mogelijk zijn om te overwegen dat er niet één realiteit is? Daar had ze meteen de kernvraag te pakken. Mijn korte antwoord: er zijn talloos veel realiteiten, want ieder wezen met zelfbewustzijn creëert zijn eigen realiteit, maar er is maar één objectieve realiteit. Met objectieve werkelijkheid bedoel ik datgene om ons heen dat niet verandert ook als we er niet in geloven, de dingen die zijn zoals ze zijn onafhankelijk van hoe wij er over denken. Juist omdat er een objectieve werkelijkheid is kunnen we er geen van allen onderuit om te proberen onderscheid te maken tussen wat objectief waar is en wat niet. Aan die taak kunnen we ons niet onttrekken met het motto “Iedereen heeft recht op zijn eigen waarheid”, want als al die “eigen waarheden” evenveel waard zouden zijn dan is er in feite geen waarheid meer. Dan zijn alle alternatieve waarheden van Trump even waar als hun tegendeel. Uit het gesprek dat ontstond werd duidelijk dat mijn Facebookvriendin mijn post onnodig polariserend vond, dat ze liever had gezien dat ik meer respect had getoond naar mensen die er anders over denken dan ik, en dat ze het onprettig vond dat ik schreef alsof ik de waarheid in pacht had. Waar kwam mijn stelligheid vandaan? Zou het niet kunnen zijn dat ik het mis had? Zou ik niet minstens bereid moeten zijn om die mogelijkheid te overwegen? Zou ik niet beter met die mensen uit de kwartetten in gesprek kunnen gaan dan te proberen ze te kijk te zetten? Polariserend Het is interessant dat mensen die zeggen dat ze iemand anders polariserend of respectloos of veroordelend vinden zelf daarmee ook een oordeel over die ander uitspreken. Want wat ze in feite willen zeggen is eigenlijk dat ze het met het oordeel van de ander niet eens zijn. Met hun oordeel over het oordeel van de ander doen ze alsof ze zich boven de partijen plaatsen, maar dat lijkt me schijn. Wie het met mijn oordeel over een bepaalde zaak hartgrondig eens is zal mij niet gauw betichten van polarisatie. Zo iemand zal me waarschijnlijk eerder complimenteren met mijn heldere kijk. Want zo werken die dingen. We oordelen allemaal, voortdurend. De oordelen waar ik het mee eens ben noem ik helder of getuigend van scherp inzicht. De oordelen waar ik het niet mee eens ben noem ik ondoordacht of onjuist of onnozel, of zelfs onzinnig. Nogmaals, dat doen we allemaal, voortdurend. En er lijkt me ook niet zoveel mee mis, zolang we maar bereid zijn om onze oordelen te blijven toetsen en zo nodig bij te stellen. Onze oordelen zijn altijd voorlopig. Soms maakt het uitspreken van een oordeel trouwens al dat onze perceptie over de zaak verandert. Wat mij betreft mag er dus eerder meer dan minder worden geoordeeld. Jezelf uitspreken loont, vooral als je dat doet tegenover mensen die bereid zijn samen met jou de overwegingen en argumenten voor en tegen een oordeel te onderzoeken. Het is daarbij heilzaam om onszelf niet volledig te identificeren met onze denkbeelden. We oordelen en onderscheiden, dat is onvermijdelijk, maar we vallen niet samen met onze oordelen en onderscheidingen. Als jij en ik dat inzien hoeft het feit dat ik iets vind waar jij het niet mee eens bent voor jou geen bedreiging te zijn. En als ik een oordeel uitspreek dat door jou niet wordt gedeeld dan hoeft dat voor jou geen reden te zijn om mij te zien als polariserend of respectloos. In plaats daarvan kunnen we samen onderzoeken waar onze verschillen in oordeel vandaan komen, en wie weet kunnen we iets van elkaar leren. Een partijtje dammen Wat veel mensen verleerd zijn is de geregelde gedachtewisseling op basis van argumenten, waarbij we het op respectvolle manier met elkaar oneens kunnen zijn. Op sociale media zie je dit het duidelijkst. Een scheldwoord krijgt daar de rol van een tegenargument. Je wilt een partijtje dammen en je doet je beste zet, maar in plaats van die te pareren met een tegenzet gooien ze het bord en de stenen naar je hoofd. Wat je bijvoorbeeld wel ziet is dat al jouw bronnen categorisch worden afgewezen: “Alles wat in De Volkskrant, in Trouw, in NRC-Handelblad staat is gelogen. Doe zelf je onderzoek!” Dit is het equivalent van de bal in het net slaan en beweren dat de spelregels niet deugen. Met zulke mensen kun je niet leuk tennissen. Als iemand beweert dat mRNA vaccins ons DNA aantasten, met een verwijzing naar een filmpje op de website van De Blauwe Tijger, dan is een tegenzet bij voorbeeld: “Je bron is onbetrouwbaar, en hier is een betere bron waar goed wordt uitgelegd hoe het zit met de werking van mRNA vaccins.” Als een influencer beweert dat zijn voedingssupplementen “het immuunsysteem boosten” en kunnen voorkomen dat we covid-19 krijgen, dan is een mogelijke tegenzet om te wijzen op het feit dat de oorspronkelijke bewoners van Amerika jagers-verzamelaars waren met ongetwijfeld een sterk immuunsysteem. Alles wat ze aten was onbespoten en toch gingen ze bij bosjes dood aan de pokken toen de Europeanen op het toneel verschenen. Helaas komt zo’n argument niet binnen bij mensen die hun handeltje bedreigd zien. Zelf ben ik overigens een groot voorstander van gezond eten en goed in conditie blijven en zorgen voor een goed functionerend immuunsysteem. Ik neem bij voorbeeld geregeld een winterduik in het openluchtzwembad op het Marineterrein in Amsterdam. Alleen heb ik niet de illusie dat je met winterzwemmen of met geregeld een vitamine D pil slikken het coronavirus te slim af bent. Muurvast Mensen die niet geleerd hebben het spel van de geregelde gedachtewisseling te spelen kunnen in feite nauwelijks ooit iets nieuws leren, want als iemand hun muurvast staande overtuiging tegenspreekt voelen ze zich beledigd. De mensen die in mijn kwartetten figureren zitten steevast in deze categorie. Het zijn de mensen die het niet de moeite waard vinden om te argumenteren, of die dat nooit geleerd hebben, maar die in plaats daarvan het bord naar je hoofd gooien. Ze doen alsof ze het argumentatiespel spelen, noemen zichzelf kritisch en waakzaam, maar ze weigeren zich aan de regels te houden. Ze slaan voortdurend hun ballen in het net, maar ze blijven op hoge toon beweren dat ze toch hebben gewonnen. Mijn Facebookvriendin riep me op tot werkelijke wijsheid, tot een zoektocht die voor iedereen goed is, tot synergie van visies, tot een streven naar een genuanceerde oplossing. Dat streven snap ik, want wie wil dat allemaal niet? Maar laten we even kijken naar een paar kwartet-figuren uit mijn vorige post en de hamvraag stellen: wie polariseert er eigenlijk? Hoe word ik geacht te debatteren met mensen die zich niet wensen te houden aan de elementaire regels voor een zinnige gedachtewisseling? Waar is de nuance? Als Lange Frans met Janet Ossebaard fantaseert over een aanslag op Mark Rutte, hoe word ik dan geacht te komen tot een synergie van visies? Als George van Houts en Tom de Ket zeggen dat de verwoesting van de Twin Towers op 9/11 een inside job was van de CIA, hoe moet ik dan de nuance zoeken? Als Elke de Klerk beweert dat het corona-vaccin in feite al in de corona-test zit, hoe kan ik dan nog met haar komen tot een zoektocht die voor iedereen goed is? Als Theo Schetters orakelt dat het corona-vaccin erger is dan de kwaal en Andrew Wakefield aanhaalt, wat heb ik dan van hem te leren? Als Peter Bierhof in zijn online-seminars uiteenzet hoe een kliek van bloeddrinkende pedofielen samenspant tegen president Trump die in feite een redder van de mensheid is, hoe moet ik dan met hem de nuance zoeken? Is het niet duidelijk dat al deze kwartet-mensen zich buiten de redelijke discussie plaatsen? Zou het niet kunnen dat het terecht is als er tegen deze dwaallichten wordt gewaarschuwd? Is het niet zo langzaamaan evident dat deze lieden onzin verspreiden en ons wantrouwen alleen maar aanwakkeren? Alle argumenten zijn al gepasseerd, maar de kwartet-mensen houden hun oren dicht en zingen “la-lala-la-la”. Ze willen het niet horen. Er is al oneindig vaak uitgelegd dat Wakefield een fraudeur is die zijn bevoegdheid als arts is kwijtgeraakt en dat zijn artikel is ingetrokken, maar de antivax denkers blijven zich op hem beroepen. Het beste wat je in zo’n situatie kunt doen is de weg blijven wijzen naar correcte informatie, en waarschuwen tegen de verspreiders van desinformatie. Heus, in debat gaan heeft geen enkele zin. Dat weet ik intussen uit eigen ervaring. Als ik even mezelf mag citeren: Enkele onthutsende ervaringen op social media hebben me geleerd dat al mijn pogingen om mensen die het vertrouwen in wetenschap en serieuze journalistiek zijn kwijtgeraakt op andere gedachten te brengen volstrekt hopeloos zijn. Achteraf had ik dat natuurlijk al veel eerder moeten snappen. Want waarom zou iemand die onze virologen, onze epidemiologen, onze IC artsen en verpleegkundigen, onze politici, en onze serieuze journalisten wantrouwt zich door mij iets laten uitleggen? Kan ik het helpen dat ik pro wetenschap ben? Ik heb mijn hele leven aan universiteiten en onderzoeksinstellingen gewerkt. Maar dit feit maakt in kringen van wetenschapsontkenners uiteraard totaal geen indruk. Integendeel zelfs. “Ik vind het nogal uit de hoogte om met je opleiding te schermen en te doen of jij het dan beter weet!” Natuurlijk heeft iedereen zijn eigen perspectief op de werkelijkheid. We zijn misschien geneigd dat perspectief “onze waarheid” te noemen. Het is belangrijk om open te blijven staan voor al die verschillende persoonlijke perspectieven, omdat alleen die openheid leidt tot diepgaand contact met onze medemensen. Daar kunnen we het denk ik gemakkelijk over eens zijn. Trumpiaans Maar beweringen zoals “Het covid-vaccin is schadelijker dan covid-19”, of “Er is op grote schaal gefraudeerd bij de laatste presidentsverkiezingen in de VS”, of “Er is een kliek van bloed drinkende pedofielen die samenspannen tegen president Trump” zijn ofwel waar ofwel onwaar. Als er niet een gedeelde realiteit voor ons allen is, dan houdt dat bijvoorbeeld in dat het onmogelijk is om uit te maken of “Er is op grote schaal geknoeid bij de verkiezingen in de VS” waar is of niet. En dan kun je dus ook niet zeggen dat het een Trumpiaanse leugen is. Immers, voor een Trumpiaan is het waar, en ieder heeft zijn eigen realiteit. Als er geen objectieve realiteit is, is er dus ook geen Trumpiaanse leugen. In feite is dit geen kwestie van “mijn realiteit” of “jouw realiteit”. Voor de voorbeelden die ik zojuist gaf geldt: het is zo of het is niet zo. Ik heb de waarheid heus niet in pacht, maar ik geloof dat er overweldigend bewijs is dat alle drie de voorbeeld-beweringen onwaar zijn. Als het niet zo is dat er op grote schaal gefraudeerd is bij de laatste presidentsverkiezingen in de VS, dan is het van groot belang om dat vast te stellen. Dit is in de Amerikaanse politieke chaos niet gelukt, en daardoor zijn er doden gevallen, en vallen er misschien in de komende dagen en jaren nog veel meer doden. Als het niet zo is dat het covid-19 vaccin schadelijker is dan de ziekte covid-19, dan is het van groot belang om dit vast te stellen want anders gaan mensen het vaccin weigeren en daardoor een onnodig risico lopen, wellicht met de dood tot gevolg. In dit soort gevallen is het dus van levensbelang dat we nagaan wat waar is en wat niet. Door de verkeerde conclusie te trekken zetten we mensenlevens op het spel. En mensen die ons wat betreft deze cruciale vragen op het verkeerde been zetten verdienen het om te kijk te worden gezet in een kwartetspel. [overgenomen van https://www.vaneijck.org/]

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: jeanbaptisteparis (cc)

De verantwoordelijkheid van intellectuelen en de professionalisering van de wetenschap

COLUMN - “Het is de verantwoordelijkheid van intellectuelen om de waarheid te spreken en leugens aan het licht te brengen.” Dat is een van de bekendste zinnen uit het essay The responsibility of intellectuals waarmee Noam Chomsky in 1967 behalve beroemd in taalkundige kringen ook écht wereldberoemd werd.

Het essay is gratis te lezen op de website die aan Chomsky gewijd is; onlangs verscheen een boek dat ook al gratis (‘open access’) te lezen is bij de uitgever, UCL Press (hulde!)

Chomsky’s essay was in eerste instantie een aanval op de vele Amerikaanse intellectuelen die zich op de een of andere manier lieten gebruiken om de oorlog in Vietnam goed te praten of zelfs om die oorlog te helpen voeren. Maar de meeste van die lui zijn inmiddels dood of hoogbejaard en het zou geheel tegen de geest van het essay zijn om het nu nog over hen te hebben. Want de boodschap zou ons nu nog moeten aanspreken, zoals de essays in het boek (en Chomsky’s uitgebreide antwoorden op die essays) laten zien.

Potentieel schadelijk

Een belangrijk aspect van Chomsky’s betoog is hoe hij het op zich problematische woord intellectueel definieert: in termen van privilege. Hij doet dat bovendien op een heel andere manier dan nu soms gebeurt (waar het een kwestie is van huidskleur en gender), maar in termen van ‘politieke vrijheid, toegang tot informatie en vrijheid van expressie’ en daarnaast vooral in economische termen:

Foto: Eric Heupel (cc)

Een kleine geschiedenis van de waarheid – Julian Baggini

RECENSIE - door Addie Schulte, redacteur van Boekenstrijd.
© Klement UItgeverij boekomslag Een kleine geschiedenis van de waarheid – Julian Baggini
Sommige mensen kunnen ingewikkelde problemen op een eenvoudige manier uitleggen. Als ze dat doen zonder te simplistisch te worden, is dat een prestatie van formaat. Filosoof Julian Baggini lukt dat in dit dunne boekje over ‘de waarheid.’ Hij legt op luchtige toon zijn visie uit en geeft zelfs tips over hoe met de waarheid om te gaan.

Baggini maakt de grote, onontkoombare waarheid kleiner door die op te delen in tien vormen. Er is niet een waarheid, er zijn ‘eeuwige waarheden’, ‘gezaghebbende waarheden’, ‘empirische waarheden’ en zo verder. Alleen al die aanpak zorgt uiteraard voor een relativering. Er is niet een absolute waarheid die op al die manieren waar is. We pakken de werkelijkheid en onze belevingswereld in met allerlei waarheden, die op verschillende niveaus iets zeggen.
We moeten van iedere waarheid zijn plaats weten, dan komt het wel goed, is de boodschap van Baggini.

Sneeuw is wit

Dit is geen inleiding in de filosofische inzichten in de waarheid, hoewel er verschillende filosofen voorbij komen. Zo citeert hij een van de bekende uitspraken over waarheid van Alfred Tarski: ‘sneeuw is wit’ is waar als en alleen als sneeuw wit is. De claim van de waarheid is een claim over een uitspraak. Maar hij gaat niet in op de moderne academisch-filosofische inzichten over waarheid. Wel is duidelijk uit Baggini’s benadering dat hij het idee van een algehele waarheid verwerpt.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Eric Heupel (cc)

‘Illusies voor gevorderden. Of waarom waarheid altijd beter is’ van Maarten Boudry

RECENSIE - © Uitgeverij Polis Cover Illusies voor gevorderden van Maarten Boudrydoor Hans van Eyghen (PhD, Vrije Universiteit Amsterdam)

Waarheid is altijd beter. Deze boude claim vormt de kern van wat Maarten Boudry in zijn boek Illusies voor gevorderden. Of waarom waarheid altijd beter is (Uitgeverij Polis) betoogt. Wie het boek leest, merkt dat Boudry deze claim niet echt beargumenteert. Hij argumenteert hoogstens dat waarheid meestal beter is en laat enkele illusies met beperkte impact toe. Boudry gebruikt de term ‘illusie’ min of meer als synoniem voor ‘onwaarheid’. In een wereld waar waarheid (meestal) beter is, is geen plaats voor illusies. Boudry geeft drie argumenten: de catch 22 van illusies, de meeste illusies hebben geen nut, en illusies die nut lijken te hebben, hebben dat in feite niet. In wat volgt bespreek ik deze drie argumenten. Ik eindig met enkele algemene opmerkingen over het boek.

De catch 22 van illusies

Boudry’s belangrijkste argument tegen onwaarheid noemt hij de catch 22 van illusies.[1] Boudry merkt op dat het onmogelijk is onwaarheden voor waar aan te nemen. Zelfs als er nuttige illusies zouden zijn  (wat Boudry ontkent in zijn tweede argument), is het onmogelijk deze voor waar aan te nemen wanneer men weet dat ze illusies zijn en nuttige illusies kunnen hun nut niet uitoefenen als ze niet voor waar worden aangenomen. Als we Boudry’s argument reconstrueren lijkt hij te stellen dat een nuttige illusie de mens voor twee keuzes stelt, of zij verwerpt de illusie of zij neemt hem aan. In het eerste geval heeft ze vanzelfsprekend geen baat van de illusie. In het tweede geval ook niet omdat ze weet dat de illusie niet waar is (het is nu eenmaal een illusie).

Foto: Eric Heupel (cc)

Hoe de vrijheid van meningsuiting van de een die van een ander kan verhinderen

OPINIE - Wanneer wegen de pros van vrijheid van meningsuiting op tegen de cons, en aan welke cons moeten we denken? In een eerdere blogpost boog ik me over de vraag of verweer en weerlegging altijd een goede manier is om om te gaan met onware en kwetsende uitspraken. Ik beloofde toen een vervolgblog waarin ik in zou gaan op de relatie tussen vrijheid van meningsuiting en het toebrengen van schade aan anderen. In deze blog wil ik specifiek verkennen of de uitoefening van iemands recht op vrijheid van meningsuiting soms datzelfde recht van een ander om zeep kan helpen. Als dat zo is, kan het opvolgen van Mill’s principe in bepaalde gevallen zelfondermijnend zijn.

Vrijheid van meningsuiting en Mill’s schadebeginsel

In de eerdere blogpost vatte ik schematisch ‘Mill’s principe’ over vrijheid van meningsuiting als volgt samen:

  • Foute meningen mogen niet worden gecensureerd.
  • Foute meningen vragen om verweer en weerlegging.
  • Verweer en weerlegging brengen epistemische voordelen.
  • Mill was een optimist – ik denk niet dat hij de Baudets, Trumps en internettrolls van deze wereld had kunnen voorzien. Je kunt je dan ook afvragen hoe Mill over het gewicht van zijn eigen principe zou hebben gedacht als hij nu had geleefd. Absoluut is het principe in elk geval niet. Mill is hier expliciet over: het toebrengen van schade aan anderen is de grens. Het Milliaanse principe van het recht op vrijheid van meningsuiting dient dus te worden afgewogen tegen een ander Milliaans principe, namelijk, het schadebeginsel (zie ook deze blog). Kortweg, als iemands uitspraken anderen schade toebrengen, dan vervalt daarmee zijn recht op vrije meningsuiting.

    Lezen: Mohammed, door Marcel Hulspas

    Wie was Mohammed? Wat dreef hem? In deze vlot geschreven biografie beschrijft Marcel Hulspas de carrière van de de Profeet Mohammed. Hoe hij uitgroeide van een eenvoudige lokale ‘waarschuwer’ die de Mekkanen opriep om terug te keren tot het ware geloof, tot een man die zichzelf beschouwde als de nieuwste door God gezonden profeet, vergelijkbaar met Mozes, Jesaja en Jezus.

    Mohammed moest Mekka verlaten maar slaagde erin een machtige stammencoalitie bijeen te brengen die, geïnspireerd door het geloof in de ene God (en zijn Profeet) westelijk Arabië veroverde. En na zijn dood stroomden de Arabische legers oost- en noordwaarts, en schiepen een nieuw wereldrijk.

    Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

    Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

    Foto: Eric Heupel (cc)

    Is verweer en weerlegging de juiste reactie op onware en kwetsende uitspraken?

    ANALYSE - Door Fleur Jongepier (postdoc, University of Cambridge)

    Wat is de juiste reactie op onwaarheden, kwetsende uitspraken en bullshit? Er is een manier om deze vraag te beantwoorden die ik steeds vaker tegenkom: ‘verweer en weerlegging’. In zijn TEDx Talk zegt Quassim Cassam bijvoorbeeld dat het antwoord op complottheorieën moet zijn “rebut, rebut, rebut”. En afgelopen maandag schreef Patrick Loobuyck dat moreel of wetenschappelijk foutieve meningen “niet verboden, maar bestreden [moeten] worden”.

    De wortels van de deze benadering zijn te vinden in wat J.S. Mill’s schrijft over de vrijheid van meningsuiting in On Liberty. Daarin voert Mill het zogenaamde kennisargument voor vrijheid van meningsuiting op. Mill’s idee is dat er een vrij toegankelijke ‘marktplaats van ideeën’ bestaat waar kennis kan ontstaan en gedijen. Opvallend aan zijn betoog is dat onware overtuigingen ook toegelaten moeten worden tot de marktplaats. Een reden daarvoor is bescheidenheid: in de geschiedenis is het vaak gebeurd dat men dacht dat x waar was (‘er is niks mis met slavernij’) en y onwaar (‘de aarde draait om de zon’) terwijl dit niet zo bleek te zijn (Mill: “To deny this is to assume our own infallibility”). Door onware meningen niet te censureren, erkennen we dat we er faliekant naast kunnen zitten, hoe zeker we ook van onze zaak zijn.

    Kort | Alleen de negatieve waarheid

    Een manifest van journalisten voor een meer evenwichtige beeldvorming en een heftige reactie, het is weer bal in medialand.
    Maar die heftige reactie is begrijpelijk. Als je broodwinning bestaat uit het met veel verontwaardiging schrijven over alle incidenten waar iets verkeerd gaat, dan is het een bedreiging als blijkt dat de feiten over het grote plaatje een heel ander beeld schetsen.
    Maar om dan te roepen dat positieve berichtgeving leugens zijn (met een lekker foute historische verwijzing) en dat alleen negatieve berichtgeving goed is, dat is best triest.

    Maar goed, stel je voor dat al die rottige politici toch iets voor elkaar hebben gekregen, dat al die hardwerkende ambtenaren toch maar mooi een positieve trend hebben bewerkstelligd, wat moet je dan met je verontwaardiging? Een verontwaardiging die waarschijnlijk voortkomt uit frustratie over het feit dat je zelf niets constructiefs hebt bijgedragen aan het verbeteren van de wereld.

    Bestel je boeken bij Bazarow

    Bazarow is een verkopende boekensite, waar je ook recensies, nieuws, een agenda en een digitaal magazine kan vinden. Nog niet alles is af, maar veel boeken zijn al te vinden en er komt de komende maanden steeds meer bij.

    Het doel van Bazarow is om een site te vormen die evenveel gemak biedt als de online giganten maar die wél teruggeeft aan de boekensector. Tegen roofkapitalisme, en voor teruggeefkapitalisme, bijvoorbeeld door te zorgen dat een flink deel van de opbrengst terug naar de sector gaat en door boekhandels te steunen.

    Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

    Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

    Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

    Foto: Mike Licht (cc)

    Alleen het tempo is ongeëvenaard

    COLUMN - Eerst moesten de feiten het ontgelden. Trump beweerde dat de opkomst bij zijn inhuldiging de grootste ooit was, ondanks foto’s die het tegendeel bewezen. Daarna zei hij dat er sprake was geweest van grootschalige stemfraude, en dat al die ‘valse’ stemmen naar Clinton waren gegaan – al hadden zijn advocaten eerder geen bewijs van dergelijke fraude gevonden. Toch hield Trump hartstochtelijk vol dat hij, goed beschouwd, wel degelijk ‘the popular vote’ had gewonnen. Zijn woordvoerder noemde dat een ‘alternatief feit’.

    Daarna was de beurt aan de wetenschap. De klimaatwebsite van het Witte Huis werd allerijl verwijderd, en voortaan moeten alle studies en onderzoeksgegevens van de EPA, de milieutak van de overheid, eerst door Trumps mensen worden goedgekeurd voordat ze mogen worden gepubliceerd. Naast alternatieve feiten krijgen we ook alternatieve wetenschap – wetenschap is alleen ‘waar’ wanneer die in Trumps straatje past. Ook andere overheidsinstellingen kregen te horen dat ze voortaan niets naar buiten mogen brengen zonder presidentiële goedkeuring vooraf. Censuur, noemen we zoiets in de gewone wereld.

    Trumps kabinet zette onderwijl de aanval op de pers voort. ‘Journalisten behoren tot de meest leugenachtige mensen ter wereld,’ herhaalde Trump afgelopen week nog maar eens. Zijn perschef meldde dat de pers bezig was Trump onderuit te halen. ‘en dat laten we niet over onze kant gaan’. Daags daarna betitelde Steve Bannon – hij runde eerder Breitbart News, de verzamelplaats van neonazi’s en bron van veel nepnieuws, en is nu aangesteld als Trumps belangrijkste strateeg – de media openlijk als ‘de tegenstander’. Feiten checken en navraag doen staat kennelijk gelijk aan vijandig gedrag.

    Foto: Jason Eppink (cc)

    Feiten? Die doen er niet toe

    COLUMN - Het wantrouwen jegens politici, bestuurders, instanties, onderzoekers en media is groot. De aanname is dat zij hun standpunten uitsluitend innemen omdat ze daar profijt bij hebben – de baat gaat voor de feiten uit, zoiets. Alsof niemand in zo’n positie nog principes heeft, of oog voor de publieke zaak, laat staan zich moeizaam een weg door conflicterende belangen heeft gebaand en een beredeneerde afweging probeert te maken.

    Alles is eigenbelang, en je kunt niemand vertrouwen; dat is de teneur.

    Mijn broer, die ervan overtuigd is dat MH17 door de Oekraïne is neergehaald, in de hoop zo Rusland in de ogen van het westen in een kwalijk daglicht te stellen, deelt mij mee dat hij ‘de MSM [de mainstream media] niet meer vertrouwt’, gemakzuchtig De Groene Amsterdammer op dezelfde hoop oud vuil gooiend als waar De Telegraaf volgens hem thuishoort.

    Het minutieuze onderzoek van het Londense BellingCat naar de bewegingen van de BUK-raket en de manschappen verwerpt hij, want ‘zij worden betaald door Soros, dan weet je toch genoeg?’ Die frauduleuze club is nota bene adviseur van de Nederlandse regering, sneert hij. Als ik om adstructie vraag, wijst hij op het rapport van de MH17-onderzoekscommissie, die BellingCat echter alleen als een van de vele bronnen gebruiken. Dat onderscheid schuift hij terzijde.

    Lezen: De wereld vóór God, door Kees Alders

    De wereld vóór God – Filosofie van de oudheid, geschreven door Kees Alders, op Sargasso beter bekend als Klokwerk, biedt een levendig en compleet overzicht van de filosofie van de oudheid, de filosofen van vóór het christendom. Geschikt voor de reeds gevorderde filosoof, maar ook zeker voor de ‘absolute beginner’.

    In deze levendige en buitengewoon toegankelijke introductie in de filosofie ligt de nadruk op Griekse en Romeinse denkers. Bekende filosofen als Plato en Cicero passeren de revue, maar ook meer onbekende namen als Aristippos en Carneades komen uitgebreid aan bod.

    Lezen: Mohammed, door Marcel Hulspas

    Wie was Mohammed? Wat dreef hem? In deze vlot geschreven biografie beschrijft Marcel Hulspas de carrière van de de Profeet Mohammed. Hoe hij uitgroeide van een eenvoudige lokale ‘waarschuwer’ die de Mekkanen opriep om terug te keren tot het ware geloof, tot een man die zichzelf beschouwde als de nieuwste door God gezonden profeet, vergelijkbaar met Mozes, Jesaja en Jezus.

    Mohammed moest Mekka verlaten maar slaagde erin een machtige stammencoalitie bijeen te brengen die, geïnspireerd door het geloof in de ene God (en zijn Profeet) westelijk Arabië veroverde. En na zijn dood stroomden de Arabische legers oost- en noordwaarts, en schiepen een nieuw wereldrijk.

    Volgende