Nederland en de Amerikaanse kernwapens

In mei 2020 onthulde de Amerikaanse National Security Archives een geheim document over de rol van Amerikaanse kernwapens en de opslag daarvan op overzeese bases. Nederland blijkt met enkele andere bondgenoten te behoren tot een categorie landen die de beoordeling om kernwapens in te zetten, en of dat die inzet conform NAVO-beleid is, geheel overlaten aan Washington. Het is opmerkelijk dat het wettelijke openbaarheidstraject in de VS kennelijk meer onthult over het Nederlandse veiligheidsbeleid dan de regering in Den Haag zelf wenst prijs te geven. Antimilitaristen zullen niet verrast zijn over deze onthulling, maar het is, zoals defensieanalist Ko Colijn in een commentaar in het Historisch Nieuwsblad opmerkt, toch schokkend om daarvan een bevestiging te vinden in een ‘top secret’-document uit 1961. Ook een aanval op de VS zelf, waarmee Nederland niets te maken zou hebben, zou de Amerikanen de bevoegdheid geven om de in Volkel opgeslagen kernbommen te gebruiken. Colijn stelt vast dat, nu in Amerikaanse documenten eindelijk man en paard genoemd worden, de Nederlandse regering haar verkrampte geheimhouding moet loslaten. Het kan nu immers niemand meer ontgaan dat Nederland een nucleaire vazal is van de VS. Soesterberg Over Soesterberg hebben altijd geruchten de ronde gedaan dat daar kernwapens waren opgeslagen, maar de vredesbeweging kon er nooit de vingers achter krijgen. Een belangrijke onthulling in de documenten van het National Security Archive is, dat er begin jaren zestig concrete plannen zijn geweest om ook in Soesterberg een kernwapendepot in te richten voor de daar aanwezige Amerikaanse eenheid. Er was een verzoek van de commandant van United State Air Forces in Europe (USAFE) van 11 december 1961 aan de Nederlandse luchtmacht om voorzieningen te treffen voor de opslag van kernwapens op Soesterberg. Bij de documenten in het Nederlandse Nationaal Archief is het antwoord van de Nederlandse plaatsvervangend luchtmachtcommandant, commodore Thijssen, aangetroffen. Hij zegt dat hij “nu in staat is om te verklaren dat hij in principe instemt met de opslag van de wapens op voorwaarde dat er overeenstemming wordt bereikt over de te treffen voorzieningen”. Die moeten worden vastgelegd in een Technische Overeenkomst tussen USAFE en de Nederlandse luchtmacht “betreffende de ondersteuning van kernwapens voor het Tactical Fighter Squadron van de USAF dat is gestationeerd op het vliegveld Soesterberg.” Een voorstel zit bij die brief. Daarin worden de bevoegdheden van de Nederlandse luchtmacht en van de VS omschreven en de plaats van het kernwapendepot op een bijgevoegde kaart aangewezen. De wapens vallen onder het gezag van de US Air Force en worden bewaakt door Amerikanen. De wapens zullen worden vrijgegeven door “de bevoegde autoriteit” en ingezet “alleen in overeenstemming met de militaire planning van de NAVO en de procedures die zijn vastgesteld door SACEUR”. SACEUR is de opperbevelhebber van de NAVO in Europa, dit is altijd een Amerikaanse generaal. De overeenkomst bepaalt dat het transport van de kernwapens via de lucht plaatsvindt onder verantwoordelijkheid van de VS, in coördinatie met de Nederlandse luchtmacht. De Nederlandse en Amerikaanse luchtmacht moeten samen een beveiligingsplan voor de kernwapens opstellen, in het bijzonder voor “het geval van subversieve activiteiten, een oproerige beweging of vergelijkbare noodsituaties”. De Nederlandse luchtmacht zal een snelle interventiegroep paraat houden ter grootte van een infanteriecompagnie met een waarschuwingstijd van vier uur. Interessant is ook dat wordt bepaald: “Samen met de bevoegde civiele autoriteiten zal de Nederlandse luchtmacht voortdurend het oog houden op de lokale bevolking om de actuele en mogelijke dreiging te kunnen beoordelen, die uitgaat van vijandige inlichtingenactiviteiten of subversieve sabotagegroepen.” Het is niet duidelijk of dit niet ondertekende concept ooit is omgezet in een geldende overeenkomst. Het National Security Archive zegt hierover: “Vanwege redenen die we nog niet kennen bleef het kennelijk hierbij.” De Volkskrant, die vorige maand uitgebreid over de documenten publiceerde, gaat een stap verder: “Op oude foto’s van Soesterberg en een geheime kaart was te zien dat direct naast de alarmhangar voor het F-102-vliegtuig een munitieopslagplaats was met dubbel hekwerk. ‘Algemeen werd dat gezien als indicatie voor de opslag van nucleair materiaal’, zegt een militaire bron.” Lagen er dus toch kernbommen op Soesterberg? De beoordeling door de Volkskrant maakt aannemelijk dat er in elk geval een kernwapendepot was. Of het ook gevuld was, is een andere zaak. Het is ook mogelijk dat het een leeg reservedepot is gebleven. In NAVO-documenten uit die tijd wordt vaak nadruk gelegd op het belang van verspreiding van wapens en munitie om de luchtoperaties van het Warschau Pakt te bemoeilijken. Verder dateren de documenten uit het hoogtepunt van de Koude Oorlog (Berlijncrisis, Cubacrisis). Het is mogelijk dat daarna de urgentie om kernwapenarsenalen verder uit te breiden afnam. Het zou geen uitzondering zijn als nucleaire plannen van de NAVO in Europa uiteindelijk niet werden uitgevoerd. Zelf heb ik in de jaren zeventig als dienstplichtige gewerkt bij de 44ste Afdeling Veldartillerie in ‘t Harde. Bij ons was algemeen bekend dat dit 155 mm geschut bestemd was om genucleariseerd te worden. Je vindt dat plan ook terug in de documenten. Het is echter uiteindelijk nooit gebeurd. Verdere declassificatie van documenten is nodig om het definitieve antwoord te vinden over het geheim van Soesterberg. Nederlandse dieptebommen in Cornwall Het is tamelijk onbekend dat ook de Nederlandse marine ooit een kerntaak had. De verzameling documenten levert hierover nieuws op. Dit betreft nucleaire dieptebommen die konden ingezet worden tegen Russische onderzeeërs op de Atlantische Oceaan als het Warschau Pakt zou proberen de aanvoer van versterkingen naar Europa te verhinderen. De taak viel onder het Atlantische Commando van de NAVO. Aanvankelijk was de bedoeling dat de kernwapens aan boord zouden komen van Nederlands enige vliegdekschip, de Karel Doorman. Vanwege de risico’s werd echter besloten de maritieme patrouillevliegtuigen Neptune van de Nederlandse marine uit te rusten met de dieptebommen. Vanaf 1968 werd met de Britten afgekaart dat zes Nederlandse Neptunes zouden vliegen vanaf het vliegveld in St Mawgan in Cornwall. Daar werd ook een Special Ammunition Storage Site ingericht, waar de Nederlanders hun kernwapens konden ophalen. Er lagen daar ook kernwapens voor de Britten en de Amerikanen. Er was wel een klein probleem. De Britse regering had een vetorecht bedongen op inzet van Amerikaanse kernwapens vanaf hun grondgebied. Moest dit nu ook gelden voor de ‘Nederlandse’ dieptebommen? Uiteindelijk werd besloten deze ook onder de eerdere Btits-Amerikaanse afspraak te brengen, maar daar moesten de Britse premier Wilson en de Amerkaanse president Johnson wel aan te pas komen. Een handgeschreven aantekening op een juridisch document (mogelijk van premier Wilson himself) zegt: “Dit is onvoldoende. Ik wil sowieso een veto op de inzet.” Geheimhouding blijft troef Dat er wat betreft de geheimhouding over de Amerikaans-Nederlandse militaire betrekkingen sinds de jaren zestig weinig is veranderd blijkt uit de behandeling van het ‘Verdrag tussen de regering van het Koninkrijk der Nederlanden en de regering van de Verenigde Staten van Amerika inzake de totstandkoming van een raamwerk voor samenwerking op het gebied van defensieaangelegenheden’ in de Tweede Kamer. Tijdens een door haar afgedwongen debat deed SP-kamerlid Karabulut met nota bene alleen enige steun van haar VVD-collega Bosman wanhopige pogingen om de gevolgen van dit verdrag boven water te krijgen. Ze stuitte daarbij slechts op een wolk van wollige argumenten van de kant van minister van defensie Bijleveld. Karabulut: “Het is ook bijzonder, want we behoren hiermee tot een selecte groep landen waarmee dit verdrag wordt gesloten: naast Australië, Canada en het Verenigd Koninkrijk het eerste niet-Angelsaksische land. Wat is het eigenlijk voor verdrag, als dit zo'n bijzonder verdrag is? Ik ben erg benieuwd.” De minister: “Zoals u zult begrijpen, zijn gedetailleerde afspraken in dergelijke MoU's [Memorandums of Understanding – KK] in beginsel vertrouwelijk.” De kern van de zaak is dat Nederland toetreedt tot een selecte groep bondgenoten van de VS met een nieuw juridisch betekenisvol raamverdrag dat leidt tot verplichtingen voor Nederland via een reeks uitgewisselde memoranda en technische overeenkomsten, waarover de minister verder geen informatie wil prijsgeven. Meer onderzoek gewenst!   Dit artikel is samengesteld uit bijdragen van Kees Kalkman en Henk van der Keur aan het Onderzoeksdossier 'Kernwapens weg' van VD/AMOK, in Vredesmagazine jrg. 14, nr. 2, 2e kwartaal 2021.

Door: Foto: IISG (cc)
Foto: Gerard Van der Leun (cc)

Nederland doet niet mee

COLUMN - Het VN-kernwapenverbod treedt binnenkort in werking en Nederland doet daar niet aan mee. Dat is toch wel de dominante trend van de laatste jaren:

Nederland doet niet mee aan de opvang van vluchtelingen die in zeer hoge nood zitten. Ook niet als het om kinderen gaat.
Nederland doet niet mee om klimaatmaatregelen voortvarend toe te passen.
Nederland doet niet mee aan EU-coronasteun.
Nederland doet niet mee aan VN-missie in Jemen.
Nederland doet niet mee om even goed door te pakken om de verspreiding van het coronavirus nu eens goed in te dammen en gooit er nog maar eens een waarschuwing tegenaan.

Een betere wereld? Daar doet Nederland niet aan mee.

Tjonge, dat staat er toch wel heel tendentieus genoteerd. Dat komt omdat er één woordje onjuist is gebruikt. Waar ‘Nederland’ staat moet ‘kabinet’ staan.

Nederland:
1998: Uit een NIPO opiniepeiling bleek dat 46% voor het verwijderen van kernwapens uit het wapenarsenaal van de NAVO was, 31% was er tegen en 23% had geen mening.
2012: Uit een onderzoek voor het Nederlandse Rode Kruis een opiniepeiling blijkt dat 84,8 % van de bevolking voor een verbod op kernwapens is en dat 78% vindt dat de Nederlandse overheid zich daarvoor moet inzetten.
2018: Uit een internationaal onderzoek blijkt dat 56 % van de Nederlanders wil dat de Amerikaanse kernwapens weg gaan uit het Brabantse Volkel en 66 % wil dat de Nederlandse regering het nieuwe VN-Kernwapenverbod ondertekent.
2020: Na Nijmegen, Rotterdam en Hengelo sluit ook Groningen zich aan bij het ICAN Cities Appeal en roept de regering op het VN-kernwapenverbod te tekenen en te ratificeren. Bij andere gemeenten zijn moties in voorbereiding.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Eric Heupel (cc)

Rebooting the nuclear arms race

DATA - Russia is going to build 40 new intercontinental ballistic missiles. Putin is reacting to the United States’ proposal to ship heavy arms to Eastern Europe.
Once upon a time we used to have an nuclear arms race. It seemed over for some years now. But how will the US react?
The latest count on nuclear arms gives the US a lead of 464. So the Russians need more than those 40 to get in the lead again.

Here’s an overview based on data from the Bulletin of Atomic Scientists.
nuc_2_475

Foto: ippnw Deutschland (cc)

Oh ja, die kernwapens….

COLUMN - In het kader van opvallende moties, in het bijzonder de moties waarbij de coalitiepartijen niet eensgezind waren (zie ook de artikelen van 13 juli, 14 juli en 28 juli), vandaag: schiet toch eens op met dat regeerakkoord!

De regeerperiode van Rutte III zit er bijna op en een paar dossiers worden zeker niet afgerond (lees: doelen worden bij lange na niet gehaald). U denkt nu natuurlijk vooral aan de klimaatdoelstellingen, maar er is meer.

Dat ontdekten we toen we tussen de 350 moties die de Tweede Kamer er even doorjoeg, een paar moties tegenkwamen die betrekking hadden op het kernwapenbeleid.

In het regeerakkoord staat dat het kabinet, binnen het kader van de bondgenootschappelijke verplichtingen, zich actief inzet “voor een kernwapenvrije wereld, gezien de grote risico’s van proliferatie van deze wapens”.

Het ligt natuurlijk niet aan het Nederlandse kabinet dat een kernwapenvrije wereld verder lijkt dan ooit, maar er ligt nu een kans het iets dichterbij te brengen.

Amerika gaat haar nucleaire wapens moderniseren en verwacht wordt dat de atoomraketten die op Europees grondgebied zijn gestationeerd ook vervangen zullen worden. Dat was aanleiding voor een paar moties die de regering oproepen tot wat, heel voorzichtige, actie.

Foto: Roel Wijnants (cc)

Advocaat voor de vrede dreigt monddood gemaakt te worden

ACHTERGROND - Vrijdag 18 november a.s. dient het hoger beroep tegen het ontslag van advocaat Meindert Stelling.

Meindert Stelling, oud luchtmachtofficier en sinds 30 jaar advocaat van de anti-kernwapenbeweging, zal vrijdag waarschijnlijk voor het laatst voor een rechtbank zijn vlammende pleidooien mogen houden. Hij staat nu zelf terecht vanwege belediging van een groot aantal magistraten. Het juridisch gevecht tegen kernwapens is langzaam maar zeker veranderd in een strijd tegen Nederlandse rechters, tegen de Haagse deken van advocaten Martens, de tuchtrechter en de Raad van discipline. Deze Raad besloot Stelling in maart j.l de zwaarste straf te geven voor zijn ‘onbetamelijk gedrag’ als advocaat: hij is van het tableau geschrapt, zoals dat heet, en mag zijn beroep niet meer uitoefenen.

Stellings kruistocht tegen de kernwapens begon in de jaren tachtig in de nasleep van de beweging tegen de kruisraketten. De advocaat verdedigde actievoerders die de vliegbasis Volkel probeerden binnen te dringen om daar aanwezige F16 vliegtuigen, die atoombommen kunnen vervoeren, onklaar te maken. Hij baseert zijn verdediging op het internationale recht waarin het absoluut verboden is om de burgerbevolking tot doelwit van een militaire aanval te maken. Kernwapens maken onvermijdelijk burgerslachtoffers en zouden dus verboden moeten worden. Acties tegen kernwapens behoren dan ook niet bestraft te worden. Tot nu toe is geen enkele Nederlandse rechter met deze redenering meegegaan. Zelfs de Hoge Raad stelde dat niet bij voorbaat kon worden gezegd dat de nucleaire vernietiging van steden altijd onrechtmatig zou zijn.

Lezen: De wereld vóór God, door Kees Alders

De wereld vóór God – Filosofie van de oudheid, geschreven door Kees Alders, op Sargasso beter bekend als Klokwerk, biedt een levendig en compleet overzicht van de filosofie van de oudheid, de filosofen van vóór het christendom. Geschikt voor de reeds gevorderde filosoof, maar ook zeker voor de ‘absolute beginner’.

In deze levendige en buitengewoon toegankelijke introductie in de filosofie ligt de nadruk op Griekse en Romeinse denkers. Bekende filosofen als Plato en Cicero passeren de revue, maar ook meer onbekende namen als Aristippos en Carneades komen uitgebreid aan bod.

China waardeert intercontinentaal kernwapenarsenaal op

NIEUWS - China is bezig zijn intercontinentale kernraketten te voorzien van meerdere kernkoppen, meldt The New York Times op basis van het jaarlijkse Pentagon-rapport over China’s militaire capaciteiten.

Met de technologie (MIRV) is het mogelijk om met zo weinig mogelijk raketten zoveel mogelijk schade aan te richten:

The term for the technical advance — multiple independently targetable re-entry vehicle, or MIRV — became one of the Cold War’s most dreaded fixtures. It embodied the horrors of overkill and unthinkable slaughter. Each re-entry vehicle was a miniaturized hydrogen bomb. Each, by definition, was many times more destructive than the crude atomic weapon that leveled Hiroshima.

Democratische controle inzake atoombommen lijkt nihil

ACHTERGROND - Na een reeks schandalen kondigden de VS deze maand betere beveiliging aan van hun atoombommen. Zo’n twintig daarvan liggen in ons land. Elk in potentie viermaal zo sterk als de bom op Hiroshima (circa 90.000 doden). De VS hebben hun bommen uit drie landen teruggehaald, maar niet uit Nederland. De Tweede Kamer wil dit wel, maar de regering trekt heimelijk haar eigen plan.

“Die tactische kernwapens zijn net zo nuttig als de tepels op een mannetjesvarken. Ze kunnen gewoon weg uit Europa. De Amerikanen kunnen ze meenemen. Onze veiligheid zal daardoor toenemen en er zal geen onveiligheid door ontstaan.” Aldus toenmalig Tweede Kamerlid Frans Timmermans in 2010. Drie jaar later, als minister, wilde hij niet bevestigen dat er bommen liggen.

Eén van zijn voorgangers, Maxime Verhagen, had als minister aangedrongen op meer openheid: “Waarom zouden we het publieke geheim niet gewoon met het publiek delen?” Vervolgens werd de discussie aangezwengeld door loslippigheid van twee ex-premiers. Ruud Lubbers bleek vorig jaar verbaasd dat “die malle dingen daar nog steeds zijn.” En Dries van Agt bevestigde: “Ze liggen daar.”

De twee oud-premiers gaven Kamerlid Timmermans dus gelijk: er liggen kernbommen in ons land. Ze gaven Kamerlid Timmermans ook gelijk dat ze “geen enkel doel meer” dienen: Van Agt vond het “van de zotte dat ze er nog altijd liggen” en Lubbers noemde het “volstrekt zinloos.” Het zou gaan om B61-bommen, 51 jaar geleden ontworpen. Ooit waren ze wellicht nuttig; nu zijn ze vooral oud.

‘Westen meet met twee maten’

Aldus Sico van der Meer, proliferatie- en Irandeskundige van Instituut Clingendael:

‘Israël blaast al heel lang hoog van de toren dat Iran probeert kernwapens te maken. Terwijl het zélf, als enige in de regio, beschikt over atoomwapens. Jeruzalem weigert zich ook aan te sluiten bij het Non-Proliferatie Verdrag (NPV), dat inspecties van nucleaire installaties mogelijk maakt en de verspreiding van kernwapens moet tegengaan. Iets wat Iran wél heeft gedaan. Het zou verstandig zijn als Israël een toontje lager zou zingen.’

Israël behoort anno 2015 tot de drie landen in de wereld die het NPV-verdrag niet heeft ondertekend. Ook bij een ander belangrijk verdrag tegen massavernietigingswapens, het chemische wapenverdrag, is Jeruzalem geen partij. In tegenstelling tot vrijwel alle landen. Zelfs aartsvijand Syrië heeft dit verdrag nu geratificeerd.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Volgende