Plaats delict Amsterdam

Vandaag plaatsen we op Sargasso een gastbijdrage van Esther Vreeland zij beschrijft haar bezoek aan de tentoonstelling met Amsterdamse politiefoto’s in het fotografie museum FOAM.

plaats-delict.jpg Foto’s uit het politiearchief 1965-1985

Toen ik klein was hadden wij thuis een boek met de intrigerende titel: “criminal investigations 1930-1960”. Daarin werden verschillende manieren van moord en doodslag uit de doeken gedaan. Met plaatjes. De engelse woorden begreep ik natuurlijk nog niet, maar ik kon urenlang gefascineerd staren naar de oude zwart wit foto’s van rommelige kamers en donkere stegen met in een hoek een ongemakkelijk gedrapeerd menselijk lichaam.

Diezelfde macabere fascinatie maakte zich van mij meester tijdens het bekijken van de foto’s op de tentoonstelling “Plaats delict Amsterdam” in fotografie museum FOAM. Met dien verstande dat het hier, in tegenstelling tot het boek uit mijn herinnering, beelden betreft met een grote artistieke waarde. In het persbericht van FOAM omschrijft men het zo: “Alle geselecteerde beelden zijn verontrustend of onaangenaam, maar ze bezitten tegelijkertijd een onheilspellende, mysterieuze schoonheid”. Inderdaad, fascinerend.

Oorspronkelijk werden de foto’s gemaakt voor een select professioneel publiek. Ze dienden als bewijslast voor criminele feiten, als situatieschets en ter verduidelijking van het Plaats Delict in de rechtbank. Vóór 1970 was de fotografie voor het Amsterdams politiekorps bijzaak, uitgevoerd door rechercheurs zonder professionele opleiding. Na 1970 kwamen er voor het eerst burgers, professionele fotografen, bij het korps. Dit verklaart de opvallende, vaak haarscherpe, heldere foto’s en sterke fotografische composities uit die tijd.

De meeste foto’s zijn inderdaad buitengewoon mooi van compositie en kleurstelling. Het gezicht van het slachtoffer is nooit te zien, wat de foto een extra abstracte kwaliteit verschaft. Ook het decor van vaak kitscherige, ouderwetse Amsterdamse woningen versterkt de sensatie dat je aan het kijken bent naar een zorgvuldig geënsceneerde kunstuiting van een Rietveld student. Vandaar ook waarschijnlijk dat mijn -aan de Rietveld afgestuurde- medebezoeker, kijkend naar een bijzonder intrigerende foto van iemand in een fluorizerend roze trainingspak, in elkaar gezakt en met zijn hoofd in de gootsteen in zijn keuken, spontaan uitriep “Die zou ik meteen kopen als het kon!”.

En toch bekroop mij een ongemakkelijk gevoel. Wie waren deze mensen? Wat voor leven hadden zij geleid, Welk lijden was voorafgegaan aan deze dood? En was het wel ethisch en geheel oprecht om naar deze beelden te kijken in de hoedanigheid van een kunstwerk? Stiekem voelde ik mij toch weer een beetje dat kind dat met morbide fascinatie naar de ontluisterende aanblik van de dood stond te staren.

Afgaand op de reacties van mijn vrienden was ik niet de enige. Ook zij voelden een ramptoerist-achtige sensatie bij het bekijken van de foto’s. Door de foto’s puur op beeld te selecteren, zonder additionele context, hebben de makers de beelden naar het niveau van kunst getild. Maar tegelijk naar dat van ramptoerisme. Ook daar ontbreekt elke context en kan de toeschouwer zijn fantasie de vrije loop laten terwijl hij zijn ogen niet kan afhouden van de gevolgen van een of ander onheil.

Maar uiteindelijk komen we terug bij de kern, dat dit niet zo maar foto’s zijn van dood en verderf, maar hele mooie en aangrijpende taferelen van menselijke kwetsbaarheid. Zelf vatten de makers het als volgt samen:
“Zonder de bijbehorende dossiers verwijzen de foto’s alleen nog maar naar zichzelf. Ondanks de pijnlijke en lugubere taferelen van moord, zelfmoord en misdaad bezitten de foto’s een ontroerende schoonheid”. Net als het leven zelf.

13 januari t/m 25 februari 2007

  1. 4

    Omdat de bezoeker een keus kan maken te klikken.

    Zelf klikte ik op Sargasso terwijl mijn 6 jarige dochter naast me stond. Alweer een paar uur later moet ik haar nog steeds uitleggen..nie leuk.

  2. 7

    Ach MP, linkse inval yep maar wel met open vizier denk ik dan.(meestal)..ik voel me links maar nogal rechts bekeken zo nu en dan vanwege mijn opmerkingen alhier..helaas.

    Ik meen het.. mijn dochters (4 en 6) zijn geschrokken. Het effect is dat ik mij bewust moet zijn Sargasso op te roepen terwijl mijn kinderen aanwezig zijn en dat vind ik jammer.

    Ik heb maar gezegd dat het nep was.

  3. 8

    Om nog toe te voegen dat dood niets..nada schoons in zich heeft, een en al ellende. Ik schrijf dit na een paar jaar werk op eerste hulp in een ziekenhuis in Rotterdam, allemaal ellende..niks schoons. Na twee jaar wierp ik de handdoek in de ring.

    Zo’n foto als hierboven is duidelijk, morsdood. Veelal zijn de toevallige passanten net niet morsdood en dat is pijnlijk voor het slachtoffer en de behandelaar.

  4. 9

    Je kan over (laten) zien van dergelijke foto’s sterk van mening verschillen inderdaad larie. En met kinderen,..tja…niet!

    Maar: ”bezitten tegelijkertijd een ontroerende, mysterieuze schoonheid,..m.n. ”net als het leven zelf” heeft wel iets.”

    Gepensioneerde fotograaf was recent bij DWDD. Geen verklaring hoe, wat, waar bij de onderschriften. Zonder het dossier te kennen ook. Tart de verbeelding dan, uit elke foto kunnen misschien wel tien verhalen gedistilleerd worden. Zoals vrouw naast aanrecht, twee dampende borden op tafel, met het gas nog aan….Was het (eigen)moord, gewoon neergevallen of gestruikeld, een brute afrekening,..maar voorál: wat ging er vooraf?, was het allemaal wel nodig?,..en waarom niet gewoon gewacht tot ná het eten,…bedoel: lekkere zuurkool, worst met vette jus….raar.

  5. 10

    Het spijt me, ik heb niks gezegd. Mijn probleem is dat ik het kermen nog steeds onder de schedel heb zitten en dat bij een afbeelding zoals hier boven die geluiden weer naar boven komen.

    Mijn fout, tekortkoming..sorry..gelukkig heb ik lekker gekookt en heb fijne gasten. Ooit gooi ik mijn wifi uit de keuken, is beter denk ik.

  6. 11

    @YP, u bent snel steeds toch maar weer. Ik heb niets tegen dergelijke foto’s maar dan met een doorclick zodat ik vrij even op mijn Favolog kan aanschuiven ongeacht mijn omstanders op werk (sort of) of thuis.

  7. 14

    Ja weet jij het?
    Wat er van Koot geworden is? Wie zal het zeggen. Hij heeft ook geen e- mail (direct), geloof zelfs geen internet. Schrijven, grootvader…dat is zeker. Maar: met spekjes! (zeker weten). En komt ook weinig meer op tv na Het Abrupte Basta met die lange lamlul. En geef hem es ongelijk. Nee,..die de Bie,..hoe oud zal hij nu zijn 68, 69?,..de kraai heeft voor hem óók nog geen houten jas aangemeten,..sterker nog….zit in z’n tuinhuisje de hele dag met hoofd bangend tot-gek-wordens-toe van die keiharde jazz te draaien en stukjes te schrijven voor z’n weblog……

    …..dus weet ik veel…mail em es….

  8. 15

    Ach YP, ik weet het niet maar wat Bie betreft, deze man is niet niet ingezakt en dat verdient waardering, ReSPeCt zeg maar. Koot toornde wat toneelspel aanging torenhoog boven elke nederlandse acteur en ook nog eens alles verzonnen..deze man krijgt van mij een nederlandse oscar ofzo.

    Maar ontopic, ik ga niet kijken en dat in tegenstelling tot de exposities waar Jorn mij a.h.w. naar toe geduwd heeft.

    Ik wil niet al te negatief zijn in deze, lekker eenvoudig van mij langs de zijlijn. De estetische “waarde” zie ik wel in maar “net als het leven zelf” zuigt.

  9. 17

    Ik hou wel van ludiek. Maar speciaal naar Amsterdam daarvoor?…wacht wel op on- line….

    Maar: hoort bij het leven larie toch,..De Dood,..hoe gruwelijk ook….

  10. 19

    Kijk dan ook niet Kim!

    Pff,…gillende sirenes buiten…tóch maar weer die neus op het raam,..want stel dat er wat ”ergs” gebeurd is….
    *nog zó gezegd: vals alarm 9 van de 10 keer maar,…maak het de kat maar wijs*

    Doe het dan ook niet!

  11. 21

    Reeds tot in den treure besproken en op televisie geweest
    ergo alleen amsterdammers gaan er naar toe.
    Nederlanders wonen in Nederland en níet in de Randstad.
    Dessalniettemin boeiend om te weten hoe het vervolg van de “zaak” zou zijn.

    Als je als schrikt van een fotootje omdat je dochter er naast zit , tja.
    Loop dan ook niet met je zoontje naar een urinoir in Adam , daar ken zo een lijk in ligge ( foto 16 geloof ik).

  12. 24

    Mmm, misschien is de tentoonstelling confronterender dan het boek, maar bij het doorbladeren van het fotoboek Plaats Delict voelde ik me toch echt geen sensatiezoeker. Dat gevoel zegt wat mij betreft meer over de schrijver van deze recensie. Wel kreeg ik een enorm gevoel van kwetsbaarheid door de foto’s. Voor je het weet heb je het tijdelijke voor het eeuwige ingewisseld. En hang je inderdaad in FOAM vereeuwigd. Onherkenbaar, maar wel ver-eeuwigd. Niets mooier toch dan dat? Jammer dat het plaatje bij deze column volgens mij niet uit boek afkomstig is, ik heb het er niet in gezien. Het is waarschijnlijk uit het boek dat de schrijver zelf noemt in haar aanhef. Nu lijkt het alsof men ook treinlijken heeft gebruikt voor de uitgave. Terwijl de politie juist zo op de privacy en het karakter van de beelden heeft gelet voor Plaats Delict..

  13. 25

    @Joost,
    Als je de het artikel en de reacties even had gelezen: het plaatje is een albumcover en zeker niet uit dat oude boek van de schrijfster, want daar ging het om vage zwart-wit foto’s.
    Verder ben ik het wel met je eens dat ik me ook geen ramptoerist voelde toen ik in het boek bladerde. Het zijn artistieke foto’s en dat deed me veel meer dan de lijken hier en daar.