Elke zondag AI-oma bellen

van Yuè Leentjens (Alumna Radboud Universiteit) Rouw is een deel van het leven. Ik kan het weten, want ik ben sinds 2020 helaas vier familieleden kwijtgeraakt. Rouw is eenzaam, pijnlijk en verdrietig. Daarom is het niet gek dat mensen allerlei handvatten aanpakken die zouden kunnen helpen met de rouwverwerking. Een van de nieuwste opties op dit gebied zijn deathbots. Deathbots kunnen een overledene ‘terugbrengen uit de dood’ door generatieve AI te gebruiken om de persoonlijkheid en gelijkenis van de overledene te kopiëren. Een deathbot kan volgens sommigen tijdelijk helpen, maar er zijn ook voorstanders van permanent gebruik. Zij suggereren dat rouw niet iets is wat overwonnen moet worden. De band tussen een overledene en nabestaande blijft, maar wordt op een andere manier in stand gehouden. Als je voor oma’s dood elke zondag oma belde, dan kan je nu na oma’s dood elke zondag AI-oma bellen. (Ja, er is een Black Mirror-aflevering over dit fenomeen.) Deathbots kunnen helpen bij een onverwacht overlijden, of als de band met de overledene complex is. Gedurende een eenzame en moeilijke periode bieden ze nabestaanden troost en rust. De duistere kant van deathbots Natuurlijk komt er ook kritiek op het gebruik van deathbots. Gebruikers verliezen bijvoorbeeld hun autonomie doordat deathbots hun emoties dereguleren. AI-bots zijn heel sturend en zeggen vaak gewoon wat de gebruiker wil horen. Met een deathbot komt er nog een emotionele laag bovenop: dit is geen blanco AI. Dit is ‘oma’. Daarbij komt de vrees dat deathbots de overledenen vervangen. Door diepe relaties aan te gaan met een deathbot voelt het alsof de overledene er nog steeds is, terwijl gebruikers de overledene eigenlijk inwisselen voor een digitale kopie. Ten slotte bestaat de bezorgdheid dat gebruikers afhankelijk worden van deathbots. Relaties met AI-bots zijn gepersonaliseerd, terwijl relaties met mensen dat niet zijn. Hierdoor kan het gebeuren dat gebruikers liever met een AI-bot praten dan met een mens. Gebruikers van deathbots worden zo geïsoleerd of blijven juist vastzitten in hun rouw. [kader]AI-bots zeggen wat de gebruiker wil horen[/kader] Deze zorgen zijn niet ongegrond. Relaties tussen mens en AI worden ervaren als diep, hecht en wederzijds. Er wordt ‘agency’ toegeschreven aan AI-bots, waaronder deathbots. Daardoor is het heel moeilijk om contact met AI-bots, ook deathbots, te stoppen. Maar er is iets verwarrends aan de hand. Gebruikers van deathbots geven namelijk zelf aan dat ze weten dat de deathbot niet echt de overledene is. Sommige voorstanders stellen op basis daarvan dat de gevaren niet zo groot zijn en dat dit gewoon een verlengde is van hoe we technologie gebruiken bij rouwverwerking. Als we echter kijken naar wat we weten over het gebruik van deathbots, dan ligt de kwestie iets genuanceerder. Een filosofische puzzel Ook al menen gebruikers te weten dat een deathbot nep is, raken ze er toch aan gehecht en kunnen ze niet stoppen deze te gebruiken. Dit klinkt tegenstrijdig – en dat is het ook. Filosoof Tamar Gendler probeert zulke tegenstrijdigheid in onze houdingen te verklaren. Buiten een overtuiging, een belief, is er volgens haar ook nog een alief: een mentale toestand die lijkt op een overtuiging, die in tegenspraak kan zijn met iemands expliciete overtuigingen. Aliefs zijn associatief, automatisch en arationeel en komen vaak voort uit gewoonte. Gendler geeft het voorbeeld van mensen die moeite hebben om over een glazen brug boven de Grand Canyon te lopen. Naast de overtuiging dat de brug veilig is, hebben zij ook een alief die zorgt voor aarzeling. Een alief bestaat uit een cluster van representatieve, affectieve en gedragsmatige inhoud dat gelijktijdig geactiveerd wordt. Wanneer mensen de Grand Canyon onder zich zien, houdt dat cluster zoiets in als: “Heel hoog! Bang! Niet lopen!” Een deathbot neemt de karakteristieken van oma over: AI-oma klinkt zoals oma en ziet er mogelijk ook uit als oma. Daardoor ontstaat een alief met de strekking: “Oma! Het is fijn om met oma te praten. Ik ga oma niet deactiveren!” De overtuiging dat het niet echt oma is, bestaat nog steeds, maar de deathbotgebruiker handelt vanuit affectiviteit en niet vanuit die overtuiging. Aangezien deathbots overleden geliefden simuleren, is deze affectiviteit sterk. [kader]Ik ga oma niet deactiveren![/kader] De houding van gebruikers is dus begrijpelijk, maar zet de deur open voor alle genoemde risico’s. Er zijn aanbevelingen gedaan om de gevaren te beperken, door deathbots bijvoorbeeld te classificeren als medisch hulpmiddel, of door deathbots expres outputs te laten geven die de gebruiker eraan herinneren dat deze niet echt is. Op dit moment hebben we echter onvoldoende bewijs om te stellen dat dit deathbots veilig genoeg maakt om de voordelen de overhand te geven. Zelfs als veilig deathbotgebruik mogelijk is, geloof ik persoonlijk niet dat deathbots dezelfde troost kunnen bieden als een persoon. Een relatie bestaat namelijk uit meer dan alleen gesprekken. Mijn tante stierf onverwachts. Ik vind het ontzettend jammer dat ik nooit de kans heb gekregen om haar een schilderij te geven dat ik voor haar had geschilderd. Als ik had geweten dat ze zou sterven, had ik het op tijd gegeven. Maar ik wist het niet, dus is het er nooit van gekomen. En ik ben er niet van overtuigd dat AI-tante het schilderij aan haar muur kan hangen. Dit artikel verscheen eerder bij filosofieblog Bij Nader Inzien. Over de auteur: Yuè Leentjens heeft in 2026 haar Master Filosofie van de Gedragswetenschappen behaald aan de Radboud Universiteit, na daar eerder al de Master Communicatiewetenschap te hebben voltooid. Zij schreef haar masterscriptie over deathboths en hoe we het gebruik ervan het beste kunnen begrijpen. Ze beargumenteert daarin dat gebruikers deathbots niet behandelen als pure fictie. In plaats daarvan gaan zij diepe emotionele relaties met hen aan, die verschillende kansen en risico’s met zich meebrengen. Verder lezen Buben, Adam. “Technology of the Dead: Objects of Loving Remembrance or Replaceable Resources?” Philosophical Papers 44, nr. 1 (2015): 15-37. Gendler, Tamar Szabó. “Alief and Belief.” The Journal of Philosophy 105, nr. 10 (2008): 634-663. Krueger, Joel, en Lucy Osler. “Communing with the Dead Online: Chatbots, Grief, and Continuing Bonds.” Journal of Consciousness Studies 29, nr. 9-10 (2022): 222-252. Lindemann, Nora Freya. “The Ethics of ‘Deathbots.’” Science and Engineering Ethics 28, nr. 60 (2022): 1-16.. Stokes, Patrick. Digital Souls: A Philosophy of Online Death. Bloomsbury Publishing, 2021. Xygkou, Anna, Panote Siriaraya, Alexandra Covaci et al. “The “Conversation” About Loss: Understanding How Chatbot Technology Was Used in Supporting People in Grief.” Paper werd gepresenteerd op the Proceedings of the 2023 CHI conference on human factors in computing systems, 2023, 1-15.

Quote du jour | discriminatie in de Kamer

QUOTE - Markuszower en Keijzer suggereerden dat DENK niet te vertrouwen is vanwege de migratie- en moslimachtergrond van de fractieleden. Daarom zou de belastingdeal niet pluis zijn.

…

Annabel Nanninga (JA21) noemde de belastingdeal met DENK “een groot probleem voor de integratie”. Ze had het over hoe “de islamisten” van DENK zich nu “in het hart van ons landsbestuur hebben genesteld”.

Ook VVD-Kamerlid Ingrid Michon-Derkzen was bezorgd. Ze waarschuwde “dat we er ontzettend scherp op moeten zijn om ervoor te zorgen dat de politieke islam ook niet hier (in Nederland, red.) binnendringt”.

Wat ontzettend goed dat nu.nl hier op hun frontpage aandacht voor vraagt. Want de stank van discriminatie en racisme in ons parlement is werkelijk niet te harden. Artikel 1 van de grondwet, iemand? En het wordt des te schrijnender als je ziet dat het wantrouwen tegen DENK gevoed wordt door partijen die veel minder ophebben met de rechtstaat dan de partij die ze bekritiseren. Of zoals nu.nl terecht opmerkt:

Het verkiezingsprogramma van DENK kwam bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen goed uit de rechtsstatelijke toets van de Nederlandse orde van advocaten.

Er stond geen enkel voorstel in dat de rechtsstaat aantast, was het oordeel. Bij de VVD waren dat er negen en bij JA21 achttien.

 

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: Peggy_Marco on Pixabay

Een breder beeld van ‘de boze burger’: ervaren groepsachterstelling in verschillende maatschappelijke domeinen

ONDERZOEK - Een gastbijdrage van Koen Damhuis (Universiteit Utrecht), Emily Miltenburg, Leonard van ’t Hul en Sander Kunst (Sociaal en Cultureel Planbureau), eerder verschenen bij Stuk Rood Vlees.

De afgelopen jaren is er veel gezegd en geschreven over groeiende maatschappelijke onvrede en tanend politiek vertrouwen. Een veelgenoemde verklaring voor wat ‘boze’ burgers beweegt draait om wat sociaalwetenschappers ‘subjectieve relatieve deprivatie’ noemen: het gevoel dat de groep waartoe iemand zichzelf rekent er niet alleen slechter aan toe is dan een andere groep, maar dat deze situatie bovendien als oneerlijk wordt gezien. In een nieuw rapport, een samenwerking van het Sociaal en Cultureel Planbureau met de Universiteit Utrecht, gaan we nader in op dit gevoel van ervaren achterstelling. Daarbij verbreden én verdiepen we het begrip ‘bezorgde burger’.

Een brede onderzoeksopzet

Voor dit rapport onderzochten we niet alleen ervaren achterstelling, zoals vaker wordt gedaan, maar ook naar de mate waarin mensen ervaren dat hun groep in het voordeel is. Aansluitend op de literatuur over economische ‘verliezers van de globalisering’,  culturele ‘backlash’ en afnemend institutioneel vertrouwen en politieke ontevredenheid richtten we ons daarbij op drie verschillende brede domeinen. Meer specifiek keken we naar de thema’s wonen, werk, culturele uitingen, rechtspraak en politieke vertegenwoordiging. Qua methoden deden we dit enerzijds middels een LISS-enquête met gesloten en open enquêtevragen. Daarmee we onderzochten bij wie gevoelens van achterstelling en voordeel meer of juist minder spelen en ten opzichte van wie. Anderzijds onderzochten we op basis van afzonderlijke focusgroepen onder mbo- en wo-opgeleiden, met en zonder migratieachtergrond, waarom mensen deze situaties als eerlijk of oneerlijk beschouwen: op basis van welke morele overwegingen zijn sociale verhoudingen volgens hen (on)rechtvaardig? Dankzij deze gecombineerde benadering naar opleidings- én migratieachtergrond. kunnen we verschillen én overlap in ervaren achterstelling tussen groepen beter in kaart brengen.

Foto: Pavel Danilyuk on Pexels

Lang leve feminisme, maar pas op voor ‘womanosphere’

COLUMN - van Hanneke Felten

Feminisme leeft weer! Prachtig, maar we moeten oppassen voor een groepje vrouwen die zich feministen noemen maar eigenlijk een soort ‘womanosphere’ promoten, waarschuwt Hanneke Felten van Movisie. Feminisme gaat niet over nieuwe hokjes bouwen, maar juist over het slopen ervan.

Feminisme is alive and kicking. Dolle Mina is zelfs opnieuw opgericht, vrouwen ‘eisen de nacht terug’ op allerlei plekken in het land, artikelen over de ellende van de manosphere worden breed gedeeld en de feministische film Ladies First is een groot succes. Feminisme is terug en here to stay. En daar ben ik meer dan blij mee.

Want ik ben een feminist. Altijd al geweest, geloof ik. Toen ik als kind begreep dat ik geen misdienaar in de kerk mocht zijn omdat alleen jongens dat mochten, was ik woest. Dat was uiteraard niet de enige keer: Prins Carnaval en de Raad van Elf mochten ook al niet. En al gauw begreep ik dat ik minister van belangrijke zaken, zoals Financiën, ook wel op mijn buik kon schrijven. Boos werd ik ervan. En eigenlijk word ik dat nog steeds. Feminist ben ik omdat ik het naar mijn idee te stompzinnig voor woorden vind als ik vanwege zoiets toevalligs als mijn vrouw-zijn minder mag, minder kansen krijg en minder geld krijg. En dan ook nog eens meer kans maak op een leven achter het aanrecht en de geraniums.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Reageren op Sargasso wordt anders

Wie op Sargasso weleens een discussie van tachtig reacties heeft gevolgd, kent het: ergens op de zesde laag reageert iemand op iets van gisteravond, en je scrolt drie schermen terug om te snappen waarover. Hopeloos genuanceerd is mooi, hopeloos verdwaald wat minder. Daarom hebben we de reacties onder handen genomen.

De draad is beter te volgen (hopelijk)

Reacties springen in waar een discussie zich splitst. Gaan twee mensen een tijdje heen en weer, dan blijft dat netjes onder elkaar staan. Bij elk antwoord staat “reactie op” met de naam erbij. Beweeg je daar met de muis overheen, of tik je erop op je telefoon, dan zie je die reactie meteen, zonder weg te scrollen. Een lange zijtak klap je in met “Verberg antwoorden”, of met een klik op de lijn ernaast.

Earthshot prize: hoop voor de toekomst

COLUMN - Ik zag laatst de Graham Norton Show (met opeens muziek erdoorheen, heel irritant, maar de gesprekken zijn nog wel te verstaan) en dat ging onder andere  over een bijzonder hoopvol onderwerp. Daarom had hij ook een heel bijzondere gast; Prins William! Die is verbazingwekkend leuk, echt heel sympathiek, en oh cliché: heel gewoon gebleven. In het koetjes en kalfjes gedeelte vertelde hij bijvoorbeeld dat hij vroeger politieman wilde worden, en later DJ, tot grote hilariteit van het publiek natuurlijk.

Maar er was natuurlijk een speciale reden voor zijn bezoek; de Earthshot prize, een award die jaarlijks wordt uitgereikt aan projecten die iets goeds voor het milieu en de planeet hebben gedaan, die op 16&17 november wordt uitgereikt in Mumbai. De winnaar krijgt daarbij ook het niet lullige bedrag van £1.000.000.

Voorbeelden van finalisten: Kazachstan, waar een antilopesoort bijna was uitgestorven maar die nu weer een gezonde populatie heeft. Of het Deense bedrijf Ørsted, dat was volledig fossiel, is getransformeerd naar volledig (offshore) wind energie. Het levert 7% van de Britse elektriciteit – dat zijn 6 miljoen huishoudens – en is wereldleider.

In Nederland hebben we ook zoiets: de Nationale Klimaatprijs. Waarbij het (dan wel weer vrij lullige) bedrag van €25.000 hoort. Jammer genoeg kan het publiek ook hier niet mee stemmen. Ook jammer; in de jury zitten alleen mij totaal onbekende mensen. Bij Earthshot zitten behalve William bv. ook Cate Blanchett en David Attenborough, en de koningin van Jordanië.

Foto: Hosny salah on Pexels

Zware regenbuien zetten deel Gaza onder water, noodsituatie volgens UNRWA

De impact van zware regenval is overal te zien in Gaza. Bij alle ellende van regelmatige aanvallen en ongeveer dagelijkse doden, gebrek aan drinkwater dat kan worden vertrouwd, voortdurend gebrek aan voldoende voedsel, steeds minder ruimte om te leven (meer dan 60% van Gaza is in Israëlische handen en de ruimte krimpt steeds meer) is nu ook een aperte woningnood – of eigenlijk “tentennood” – aan de orde van de dag. Vooral de tenten in de lagere gedeelten, en de zogenaamde ”makeshift” tenten staan onder water of hebben het begeven. Hulp is nergens te krijgen, nieuwe tenten of dekzeilen worden door niemand geleverd. De Gazanen moeten maar zien hoe ze het redden. Beddengoed is eveneens in short supply en dan vooral droog beddengoed. Enkele mensen zijn bovendien gewond door een instortende muur, en meer mensen lopen gigantische risico’s.

De risico’s zijn overigens geen van alle nieuw. Ze zijn het gevolg van het Israëlische beleid van zo min mogelijk zaken doorlaten, zo veel mogelijk importen verbieden, zo veel mogelijk terrein inpikken en zo beroerd mogelijk huisvesten in een totaal verwoeste omgeving, waar nog altijd luchtaanvallen op worden gericht. Alles is gericht op het langzaam maar uiterst pijnlijk laten sterven van de twee miljoen (of al iets minder) Gazanen.

Quote van de Dag: Had hij maar duidelijker moeten ontkennen dat hij terrorist was

“Vooropgesteld: hij heeft het zelf online gegooid, en dan gaat het rond en zien we het. We schrijven er duidelijk bij: áls dit waar is, moet het onderzocht worden. We zijn niet verantwoordelijk voor wat media en politici ermee doen. Wij slaan net als 99 procent van de mensen die het horen aan op ’this is me’. Ik betreur dat hij last heeft gehad van deze situatie en dat hij bedreigd is, maar hij had beter moeten uitleggen wat zijn boodschap was.”

Foto: Vladimir Fedotov on Unsplash

Als de dokter een fout maakt…

Iedereen is wel eens patiënt. Op die kwetsbare momenten gaat er zelfs bij de professionals waar we op vertrouwen wel eens wat mis. Welke situaties zijn het gevoeligst? En wat zijn de professionele en persoonlijke gevolgen als een situatie escaleert?

Voor de lezingenserie Doktersdilemma’s gingen drie UMC Utrecht-medewerkers naar aanleiding van de medische ziekenhuisserie The Pitt in gesprek over de moeilijke en meest menselijke situaties waar dokters voor komen te staan in hun werk. Een seizoen van de met vele Emmy’s bekroonde tv-show volgt een vijftien uur durende dienst van dokter Robby, een getroebleerde maar toegewijde hoofdarts, en zijn collega’s op de spoedeisende hulp van het fictieve Pittsburgh Trauma Medical Center. Kijkers en recensenten prijzen het ijzersterke acteerwerk en het script; ziekenhuisprofessionals de realistische weergave van het werk op de spoedeisende hulp.

Ik zal aan de patiënt geen schade doen

In de officiële Nederlandse artseneed uit 2003 staat onder andere: ‘Ik stel het belang van de patiënt voorop en eerbiedig zijn opvattingen. Ik zal aan de patiënt geen schade doen.’ Deze variant van de aloude Eed van Hippocrates wordt bij vrijwel elk afstuderen van kersverse dokters in Nederland voorgelezen. Maar als dokter ben je, naast een uitzonderlijke professional met jarenlange opleidingen en rigoureuze training achter de rug, ook nog steeds gewoon een mens. En slechte dagen hebben we allemaal, toch?

Foto: Wally Gobetz (cc)

Midterms: De jeugd heeft de toekomst. De ouderen de stemmen

De Democraten hebben bij de midterms zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat veroverd. Een historische afstraffing voor Donald Trump. Toch geven de verkiezingsuitslagen weinig aanleiding om opgelucht achterover te leunen.

De voorlopige kiezersanalyses worden pas echt interessant wanneer je kijkt naar wie er op welke partij heeft gestemd. In de negen Senaatsverkiezingen die de New York Times analyseerde, stemden vrouwen consequent overwegend Democratisch. Niet-witte kiezers eveneens, met soms overweldigende marges. Ook jonge kiezers en hogeropgeleiden kozen massaal voor de Democraten.

Bij witte kiezers is het beeld vrijwel omgekeerd. In zeven van de negen staten hebben de Republikeinen nog altijd een voorsprong. In Mississippi zelfs van 49 procentpunt, in Texas van 20. Ook onder mannen behouden de Republikeinen in zeven staten de overhand.

Vooral de witte man blijft daarmee een belangrijke pijler onder de Republikeinse partij. Landelijk stemde nog altijd 55 procent Republikeins. Weliswaar minder dan de 60 procent in 2022, toch een opmerkelijke loyaliteit aan een partij die zich inmiddels volledig heeft overgeleverd aan Trump en zijn autoritaire politiek.

Het generatieverschil maakt de uitslag nog veelzeggender. Van de kiezers onder de dertig stemde landelijk 72 procent Democratisch. Onder 65-plussers hadden de Republikeinen juist een kleine meerderheid. In de negen onderzochte Senaatsverkiezingen kozen alle leeftijdsgroepen onder de 45 overwegend Democratisch, terwijl de Republikeinen bij de 45- tot 64-jarigen in zeven staten voorlagen.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: Christian Lue on Unsplash

Een nieuwe visie op Europa

RECENSIE - Het boek Wij, Europeanen heeft een actuele aanleiding: “De nieuwe tijd die op ons afkomt, vraagt om een nieuwe geschiedenis” (p. 9). Dat kan natuurlijk niet letterlijk het geval zijn want de geschiedenis heeft zijn beloop gehad en – eenvoudig gezegd -: het is zoals het is. Wat wél kan veranderen en wat hier natuurlijk wordt bedoeld is onze vísie op geschiedenis. Evert van der Veen besprak voor de Boekenkrant het nieuwe boek van Marcel Hulspas.

Marcel Hulspas ziet de middeleeuwen als bepalend en die krijgen in dit boek dan ook de nadruk. Ontwikkelingen die daar hebben plaatsgevonden, zijn bepalend voor de geschiedenis zoals deze zich sindsdien heeft ontwikkeld. Vanuit dit perspectief is dit boek geschreven. Het boek beschrijft hoe economische groei, de opkomst van steden, handel en een zelfstandige burgerij de macht van adel en kerk geleidelijk beperkten. Tegelijkertijd ontstonden nieuwe ideeën over individuele vrijheid, bestuur en wetenschap.

Daarna volgt Hulspas de verdere ontwikkeling van Europa via de renaissance, de reformatie, de wetenschappelijke revolutie en de verlichting. Hij laat zien hoe rationaliteit, ondernemerschap en technologische vooruitgang Europa steeds invloedrijker maakten. Deze ontwikkelingen leidden ook tot kolonialisme, imperialisme en gevoelens van culturele superioriteit. Die schaduwkanten maken volgens Marcel Hulspas evengoed deel uit van de Europese geschiedenis als de idealen van vrijheid en mensenrechten.

Foto: cottonbro studio on Pexels

Hoe staat het met de ‘vierde macht’?

COLUMN - van Prof.Mr. Roel Bekker

In 1969 trok Crince le Roy veel aandacht met zijn inaugurele rede als lector waarin hij de ambtelijke dienst beschreef als ‘de vierde macht’, naast de gebruikelijke drie machten van Montesquieu. Het betoog sloot aan op de al bestaande kritiek op ambtenaren. De ambtelijke dienst was bureaucratisch, wat niet meer de positieve klank had van Weber maar stond voor langzaam en inefficiënt werken, met veronachtzaming van de burger. De ambtelijke dienst was ook conservatief, eigengereid en op zichzelf gericht, waardoor politici het gevoel hadden voortdurend tegengewerkt te worden in hun ambitieuze plannen. Ambtenaren waren een bedreiging voor het politieke primaat.

De lijst van bezwaren tegen de vierde macht was nog veel langer en ging er zeker bij de politiek in als koek. De reactie was duidelijk: de politici vonden dat de ambtelijke macht moest worden verminderd en dat die meer bij hen moest liggen. Dat werd daarna steeds meer de lijn, vanaf de jaren 90 onderstreept met maatregelen als de Oekaze-Kok [1] waarbij ambtenaren nog eens werd ingeprent dat niet zij maar politici het gezicht van de overheid waren. Of de Balkenendenorm [2], inhoudende dat de minister in het publieke domein het hoogste salaris moest hebben. Met als onvermijdelijk gevolg dat voor toptalent geen marktconforme salarissen meer konden worden geboden. In wervingsadvertenties werd meer en meer gezocht naar ambtenaren met politieke gevoeligheid. Alsof dat niet vooral een eigenschap is die politici zélf moeten hebben. Topambtenaren werden bovendien in hun functie op termijn gezet. Maximaal zeven jaar en liefst korter, dan konden ze de zaken niet meer naar hun hand zetten, zo was het idee. De politiek ging op haar beurt zichzelf gaandeweg versterken. Er kwamen meer bewindslieden en die kregen bovendien een groeiende ‘bontkraag’ [3], met door henzelf benoemde politieke assistenten voor ondersteuning van hun steeds meer actiegerichte politieke werk. [4]

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Volgende