Geen AI-race? Wel aan het Oekraïense front

Vertel de mannen en vrouwen die onze vrijheid verdedigen in de Oekraïense loopgraven niet dat er geen AI-race gaande is. Hun leven hangt af van door AI bestuurde drones. Zijn de critici van AI daarmee af? Nee, ze helpen ons de juiste race te kiezen. Een gastbijdrage van Richard Wouters. Ik behoor tot de snel slinkende groep Nederlanders die nog nooit ChatGPT heeft gebruikt. Denken en communiceren wil ik niet uitbesteden aan een stochastische papegaai, die woorden aan elkaar plakt op basis van kansberekening. Ik troost me met de voorspelling van een Amerikaanse hoogleraar computerwetenschap dat mensen die boeken lezen en zélf schrijven van waarde zullen blijken tegen de tijd dat alle anderen hun brein gefrituurd hebben in AI-drab. Mijn weerzin tegen AI wordt goed verwoord door de kritische techdenkers die ons waarschuwen om niet in het frame van een AI-race te stappen. Want dan worden alle spelregels voor AI een blok aan het been. Maar telkens wanneer het over AI gaat, dwalen mijn gedachten af naar Oekraïne. Ruim vier jaar na de start van zijn grootschalige invasie is het Poetin nog altijd niet gelukt om het land te onderwerpen. Dat komt door de moed en veerkracht van de Oekraïners, maar ook door het vernuft waarmee zij een dronerevolutie hebben ontketend. Dankzij de massale inzet van drones houden de Oekraïense frontsoldaten stand tegen een overmacht aan Russische soldaten, tanks, houwitsers en raketten. Het gebruik van onbemenste vlieg- en voertuigen – voor verkenning, aanval en verdediging, maar ook voor bevoorrading en evacuatie – spaart levens van Oekraïense soldaten. Aan de kant van de agressor valt inmiddels driekwart van de doden en gewonden door dronegeweld. Achter de frontlinie leggen drones voor de middellange afstand de Russische militaire logistiek lam. Lange-afstandsdrones slopen allengs de infrastructuur voor de olie- en gasexport waarmee Poetin zijn oorlogsmachine financiert. AI speelt een steeds grotere rol in de drone-oorlog. Door AI ondersteunde software geeft commandanten een actueel overzicht van het slagveld. AI helpt dronepiloten om doelwitten te selecteren. Dankzij AI worden drones ongevoelig voor de stoorzenders van de vijand: zij vinden zelf hun weg naar het mikpunt. Drones vliegen nu ook in zwermen, waarbij zij onderling afstemmen welke drone zich op het doelwit stort – ook weer dankzij AI. Ook de Russische drones worden slimmer en sneller. Dat dwingt Oekraïne om te blijven innoveren. Daarbij zullen drones almaar zelfstandiger opereren, met steeds minder menselijke controle – alleen al omdat Oekraïne dronepiloten tekort komt. Moeten we ons er nu bij neerleggen dat anything goes bij de inzet van AI op het slagveld? Nee, maar de Oekraïners zijn de laatsten die we mogen verwijten dat ze AI in de strijd gooien. Verraden door Trump en alleen op afstand gesteund door Europese bondgenoten, zetten zij alles op alles om hun recht op zelfbeschikking te verdedigen. Hun vindingrijkheid en sneuvelbereidheid bepalen niet alleen of Oekraïne blijft voortbestaan, maar ook of democratie en recht kunnen overleven in een wereld vol agressieve autocraten. Stempelmachine “De toekomst van oorlog is autonoom”, voorspelt de Oekraïense defensieminister Mykhailo Fedorov. Maar vooralsnog staat de regering van Oekraïne de krijgsmacht niet toe om volledig autonome drones in te zetten, behalve voor testdoeleinden. In VN-verband erkennen Kyivs diplomaten de risico’s van dit soort drones, alleen al voor de eigen troepen en de burgerbevolking. Wanneer de VN spreken over het aan banden leggen van autonome wapens en van AI op het krijgstoneel, ligt Oekraïne niet dwars. Israël doet dat wel. Tijdens zijn genocidale oorlog tegen Gaza gebruikte het Israëlische leger een AI-systeem, Lavender, dat duizenden doelwitten kon identificeren en lokaliseren. Bij het doden van één vermeend Hamas-lid nam het systeem tientallen burgerslachtoffers voor lief. Een van de militairen die Lavender gebruikte, zei daarover: “Ik besteedde aan elk doelwit 20 seconden, en dat deed ik elke dag tientallen keren. Als mens had ik geen enkele toegevoegde waarde, behalve als stempelmachine. Het bespaarde me veel tijd.” Het afvuren van dodelijke wapens zonder betekenisvolle menselijke controle is een schending van het internationaal humanitair recht, zo wordt breed erkend. Daarom mag bijvoorbeeld het Defensiefonds van de Europese Unie niet worden aangewend voor de ontwikkeling van volledig autonome dodelijke wapens. Pakweg 130 landen hebben zich uitgesproken voor een mondiaal verdrag dat de inzet van autonome wapens aan nadere regels bindt. Maar naast Israël liggen ook de VS en Rusland dwars binnen de VN. Vooralsnog lijken niet-bindende richtsnoeren het hoogst haalbare voor de statengemeenschap. Zulke richtsnoeren zijn niet per se krachteloos. Want niet alleen mensenrechtenactivisten en juristen maken zich zorgen over killer robots en AI-systemen zoals Lavender. Ook veel militairen die met AI werken, snakken naar maatstaven voor rechtmatig gebruik. Ze willen niet het risico lopen dat ze ooit ter verantwoording worden geroepen vanwege dodelijke missers van een AI-systeem dat voor zijn gebruikers een black box is – onnavolgbaar in zijn beslissingen. Datzelfde geldt voor de ontwikkelaars van AI-modellen. “Stel je voor dat een drone een schoolbus vernietigt, en de enige verklaring die we voor die fout kunnen geven, is dat een AI-systeem hem daarheen heeft gestuurd”, zo verwoordt de New York Times hun nachtmerrie. Juist in de VS, waar de civiele rechtszaken over door chatbots veroorzaakte schade zich opstapelen, zou het verzet tegen ongebreidelde AI-oorlogsvoering wel eens kunnen groeien. Daarmee zijn de dilemma’s nog niet de wereld uit. Wat te doen met een tegenstander zoals Rusland, die lak heeft aan recht en ethiek? Bij Helsing, een Duitse dronefabrikant die zich expliciet ten doel stelt om de democratie te verdedigen, zijn ze daarover duidelijk: “Democratieën moeten niet streven naar volledig autonome wapensystemen. Er moet altijd een mens bij betrokken blijven. Dat betekent soms dat de besluitvorming enigszins wordt vertraagd. Dat moet je compenseren met superieure technologie. Misschien een hogere hit rate, misschien snellere algoritmen.” Superieure technologie blijft alleen superieur als je sneller innoveert dan je tegenstander. Dus toch een AI-race… Kies de juiste race Zijn de critici van de AI-race nu af? Nee. Zonder spelregels, zonder vertraging en bezinning, dreigt AI veel kapot te maken. “AI-gebruik verhindert aantoonbaar het leren van studenten en tast het vermogen tot kritisch denken aan”, zo waarschuwen 1700 academici. Dat ligt niet anders voor scholieren en oudere leeftijdsgroepen. AI-chatbots praten ons naar de mond en geven zelden tegengas. Daardoor worden we asocialer, zo blijkt uit onderzoek. Chatbots willen onze aandacht vasthouden, net als sociale media, maar dagen ons niet uit. De moeite die het kost om informatie te ordenen en te toetsen, een samenhangend betoog te schrijven, een onderbouwde mening te formuleren, je te verplaatsen in een gesprekspartner of geliefde en verschillen te overbruggen, die frictie neemt AI weg. AI dreigt ons gemakzuchtig, goedgelovig en narcistisch te maken. Dat ondermijnt onze menselijke creativiteit, onze democratie, ons sociale weefsel, onze veerkracht en daarmee onze veiligheid. Zie hoeveel ellende één onbesuisde narcist in het Witte Huis kan aanrichten. Voor onze militaire veiligheid hebben we niet per se gigantische AI-modellen nodig, à la ChatGPT, die hun data uit alle hoeken van het internet bijeenschrapen en met hun onstilbare energiehonger bijdragen aan een kokende planeet. Zulke modellen zijn kwetsbaar voor vervuiling, hallucinaties en manipulatie – een schoolbus wordt dan bijvoorbeeld een legervoertuig. De meest waardevolle data voor onze krijgsmacht zijn die welke Oekraïne op het slagveld verzamelt. Laat Europa een betrouwbare bondgenoot van Oekraïne blijven, zodat Kyiv die data met ons blijft delen. De ene AI-race is de andere niet. We hoeven niet aan alle races mee te doen. De AI tools die onze militairen nodig hebben, moeten we onze kids niet in handen geven, of aanroepen voor relatieadvies. We moeten de juiste race kiezen. Richard Wouters is projectleider bij Wetenschappelijk Bureau GroenLinks (binnenkort: Wetenschappelijk Instituut voor Solidariteit). Dit artikel verscheen eerder in De Helling.

Door: Foto: Ian Usher on Unsplash
Foto: Gertrude Bell Historia REX Shutterstock.com (according to Brittanica.com), Public domain, via Wikimedia Commons.

Gertrude Bell

, door

En dan ineens sta je, op een wat rommelige ochtend, op het Britse kerkhof in Bagdad. Je ziet het graf van officieren en manschappen die sneuvelden in de Eerste Wereldoorlog, toen de Britten de olievelden in zuidelijk Irak bezetten. De graven zijn wat mottig, niet al te best onderhouden, op één na: het graf van Gertrude Bell. Een gigant. Geboren in 1868, aanwezig op diverse kruispunten in de geschiedenis van het moderne Midden-Oosten. Zelfmoord in 1926, vandaag een eeuw geleden.

Wie was Bell? Ze was een Britse reiziger, auteur, politiek adviseur en archeoloog. En ze hielp bij de vorming van de moderne staat Irak.

Reiziger in de Levant

Gertrude Bell stamde uit een vermogende familie en was half wees: haar moeder overleed toen ze drie was, en ze werd grotendeels opgevoed door haar vader. Een stiefmoeder zorgde voor haar scholing en begeleidde Bell naar college in Oxford: Lady Margaret Hall. Ik ben er weleens iemand wezen opzoeken en ik denk dat ik me herinner Bells naam daar te hebben gezien, ingeschreven in een inscriptie in een muur.

De jonge Bell – we hebben het over een vrouw van rond de dertig aan het einde van de negentiende eeuw – was een enthousiaste reizigster, bergbeklimster én taalkundige, die niet alleen het Frans, Duits en Italiaans beheerste, maar ook het Arabisch, Perzisch en Turks. Ze publiceerde een vertaling van de middeleeuwse Perzische dichter Hafez, beklom diverse Alpentoppen en trok door Perzië en door Ottomaans Syrië en Mesopotamië. Ze organiseerde een expeditie naar het hart van het Arabische Schiereiland. En daarover publiceerde ze. Zoals destijds gebruikelijk combineerde ze in haar boeken reisverslag, fotografie en archeologische observaties. Hiermee vestigde ze in Europa haar reputatie als kenner van de Arabische wereld.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Quote du Jour

Quote du Jour | Politiek is haar functie kwijt

, door

Herman Tjeenk Willink (1942), voormalig vicevoorzitter van de Raad van State, maakt zich grote zorgen over de hedendaagse politiek in een interview met John Jansen van Galen in Argus (alleen op papier). Enkele citaten:

Ik heb nooit begrepen hoe iemand met droge ogen kan beweren dat privatisering van publieke taken én een beter resultaat oplevert, én goedkoper zou zijn én hogere salarissen zou bieden aan degenen die die daarin leiding hebben. Dat kan niet waar zijn. Het is ook niet waar. Dat betekent dat we in de sector die onder publieke verantwoordelijkheid draait, heel veel publiek geld naar private zakken hebben laten stromen.

Foto: Kayle Kaupanger on Unsplash

Extreemrechtse revolutionairen

, door

RECENSIE - Conservatieve en radicaal-rechtse stromingen hebben de wind mee in het land van Trump. Vanuit Europa kijken we bezorgd naar fanatieke christelijk-religieuze bewegingen die alles opzij zetten voor de vestiging van het Koninkrijk Gods op aarde. Die bewegingen waren er natuurlijk al veel langer, maar nu zit er iemand in het Witte Huis die serieus naar hun bizarre verhalen luistert. De Franse politicoloog Arnaud Miranda schreef een boek over een via het internet inmiddels wijd verbreide extreemrechtse tegencultuur die zo mogelijk nog verder gaat in de ondermijning van de democratie en alle waarden die daarmee verbonden zijn.

Dark Enlightenment is de titel van de Nederlandse (!) vertaling van het boek dat oorspronkelijk is uitgekomen onder de titel Les Lumières Sombres. Miranda spreekt van een ‘neoreactionaire’ tegencultuur, de aanhangers noemen het Dark Enlightenment. Ooit waren het ‘schimmige randfiguren’ die in de tweede termijn van Trump echter in het volle daglicht zijn getreden en die niet alleen in de regering maar ook in de elite van ‘big tech’ aanknopingspunten hebben gevonden.

De belangrijkste profeten zijn volgens Miranda Curtis Yarvin en Nick Land. Hij besteedt in zijn boek uitgebreid aandacht aan hun bizarre, vaak onbegrijpelijke en warrige denkbeelden die in de donkerste hoeken van extreemrechts gehoor vinden. Sektariërs zou je kunnen zeggen, maar het internet heeft hen wel geholpen een reactionaire stroming op gang te brengen die niet zonder gevaar is voor het weldenkende deel van de wereldbevolking. Zeker als je kijkt wat ze met de wereld voor hebben. De kern er van is dat de bestaande orde omver geworpen moet worden en vervangen door een hiërarchisch gestructureerde onderneming, die door een elite geleid wordt en liefst met een koning aan het hoofd. De politiek, zoals we die kennen, wordt afgeschaft. De burger wordt een consument van diensten. De neoreactionairen hebben de overtuiging dat er natuurlijke hiërarchieën bestaan en dat geweld een onuitroeibaar bestanddeel van menselijke samenlevingen is. Ze hebben een uitgesproken afkeer van democratie en eisen net als radicale libertariërs een exit-recht op voor burgers van een staat. Ze zijn optimistisch over de mogelijkheden van de technologie en voorstanders van een versnelde ontwikkeling van het technokapitalisme. Terwijl de term ‘reactionair’ een terugkeer naar het verleden suggereert zijn de neoreactionairen techno-optimisten. Ze vereenzelvigen zich met futuristische beelden van de samensmelting van mens en machine, een ‘posthumane toekomst’. Ze refereren in hun waandenkbeelden veelvuldig aan science fiction en daarop gebaseerde games met cyborgs etc.

Foto: Siesta, 1889 (Hans Thoma) Musee d’Orsay, Paris. Public domain, via Wikimedia Commons

Niet alles hoeft door te gaan

, door

Ik hoop dat de parlementaire commissie over corona ook nog toekomt aan de niet-materiële schade. Natuurlijk, de periode 2020-2021 heeft ons ook gunstige zaken gebracht – er wordt minder verplicht gezoend, bijvoorbeeld onder collega’s. Maar het heeft de samenleving ook ontwricht op een manier waar we met de huidige hittegolf mee worden geconfronteerd: het idee dat alles onder alle omstandigheden moet doorgaan. Ook nu het code rood is vanwege de hitte.

Wie ouder is dan 25 is oud genoeg om nog de tijd te hebben meegemaakt dat een evenement werd afgezegd omdat de omstandigheden er niet naar waren. Het was bijvoorbeeld te warm om in een collegezaal bij elkaar te komen, of de treinen staakten, of allebei. Dan ging er een berichtje rond dat een en ander werd uitgesteld. Nu gaat er in zo’n geval een berichtje rond met een Teams-link.

Ik heb het de afgelopen week een paar keer meegemaakt. Het bericht werd zelfs rondgestuurd zonder dat de docent gevraagd werd of het ook kon op Teams. Want dat schijnt vanzelf te spreken. Je voelt als oudere (ouder dan 25) je zelfs enigszins beschroomd om te protesteren. Ben jij nou met dit warme weer om een vrije middag aan het vragen?

Waan van de dag

Dierenwelzijn: de rotte appels krijgen na 13 jaar inflatiecorrectie

, door

De verhoging van boetes voor bedrijven die dieren mishandelen wordt gebracht als harder optreden tegen “rotte appels”. Alleen vertelt het verhaal daarachter eigenlijk meer: de boetes zijn sinds 2013 niet verhoogd en worden nu met 40 procent aangepast, volgens de overheid zelf op basis van de inflatie.

Dat is een nogal schrale definitie van daadkracht. Wie dierenwelzijn serieus neemt, laat sancties niet dertien jaar langzaam verdampen terwijl bedrijven intussen gewoon door kunnen rekenen. Dan is deze verhoging geen principiële aanscherping, maar achterstallig onderhoud aan een boetestelsel dat kennelijk jarenlang weinig politieke urgentie had.

Foto: Nacht van de vluchteling 2026 - afbeelding Stichting Vluchteling

Ongekende verbondenheid en solidariteit met vluchtelingen

, door

NIEUWS - Was directeur Benoit De Gryse van Stichting Vluchteling verrast dat de Nacht van de vluchteling records brak wat aantal deelnemers en opbrengst van donaties betreft?

De verbondenheid en solidariteit die we hier voelden was ongekend. Zeker in een tijd waarin de steun aan mensen op de vlucht onder druk staat.

De eerste Nacht van de vluchteling was in 2010. Toen wandelden 400 deelnemers van Rotterdam naar Den Haag (de opbrengst van deze sponsorloop heb ik niet kunnen  vinden). Door de jaren heen namen aantal deelnemers en opbrengst van de donaties gestaag toe. En nu is met 10.000 deelnemers en 2,1 miljoen euro aan donaties een nieuw record gevestigd.

Kijken we naar de cijfers van de vorige jaren, dan had de directeur het natuurlijk een beetje kunnen zien aankomen.

Dit initiatief is bedoeld om vluchtelingen in crisisgebieden te helpen. De opbrengt van dit jaar gaat naar noodhulp in Libanon, Somalië, Afghanistan, Burkina Faso, Oekraïne en DR Congo. Stichting Vluchteling zorgt daar onder andere voor voedsel- en waterhulp, medische zorg en onderdak.

Stichting Vluchteling  is voor haar werk natuurlijk niet alleen afhankelijk van één jaarlijkse nachtwandeling.  De giro 555-actie ‘Samen in actie voor slachtoffers Midden-Oosten’ eind 2024, leverde 25, 6 miljoen euro op. Stichting Vluchteling mocht daar 1,7 miljoen euro van ontvangen, waarvan tot vorig jaar oktober 500.000 euro is besteed aan hulp voor 4.380 mensen in Noord-Libanon (voor hygiëne-, baby- en educatiepakketten, matrassen en dekens) en werden drie collectieve opvanglocaties opgeknapt.

Foto: IoSonoUnaFotoCamera (cc)

Israël: het kind dat weet dat papa toch wel over de brug komt

, door

Israël heeft een merkwaardige verhouding met de Verenigde Staten ontwikkeld. Officieel is Washington de grote bondgenoot, de beschermheer, de strategische rugdekking zonder wie Israël militair en diplomatiek aanzienlijk minder, of zelfs geen, bewegingsruimte zou hebben. In de praktijk gedraagt de Israëlische regering zich steeds vaker alsof die bondgenoot vooral een hinderlijke ouder is: nuttig voor de bescherming, irritant zodra er grenzen worden gesteld.

Die houding is onder Trump scherper zichtbaar geworden. Trump presenteert zich graag als de man die deals sluit, oorlogen beëindigt en bondgenoten aan de lijn houdt. Alleen botst dat in het Midden-Oosten op een bondgenoot die allang geleerd heeft dat Amerikaanse woede zelden hetzelfde is als Amerikaanse consequenties. Netanyahu kan Trump irriteren, frustreren en publiekelijk vernederen, zonder werkelijk te hoeven vrezen dat de Amerikaanse veiligheidsparaplu wordt dichtgeklapt.

Dat is de kern van Israëls weerbarstige houding richting de VS. Washington kan aandringen op terughoudendheid, onderhandelingen, humanitaire toegang of een staakt-het-vuren. Israël kan vervolgens knikken, traineren, herformuleren of doorgaan. En ergens in Jeruzalem weet men waarschijnlijk precies waarom dat kan: uiteindelijk laten de Verenigde Staten Israël toch niet vallen.

Wie zo’n vangnet heeft, leert iets over zwaartekracht. Namelijk dat die vooral voor anderen geldt. Neem de recente spanning rond Amerikaanse pogingen om verdere escalatie in de regio te voorkomen (hoewel het daar zelf ook niet consequent in is). Trump zou volgens recente berichtgeving woedend zijn geweest op Netanyahu omdat Israëlische aanvallen op Beiroet een naderend akkoord met Iran zouden hebben vertraagd. Trump verweet Netanyahu een gebrek aan beoordelingsvermogen (lol), terwijl hij tegelijk volhield dat een deal met Iran nog steeds mogelijk was.

Quote du Jour

Quote du Jour | ‘Het probleem is dat racisten macht krijgen’

, door

De Britten zijn in de ban van het oplaaiend racistisch geweld in Noord-Ierland.

In The Guardian staat vandaag een achtergrondartikel onder de titel: ‘Riots and racism: why is the UK burning?‘

John Drury, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit van Sussex, was mede-auteur van een analyse van de rellen in 2024 die volgden op de moord op drie meisjes in Southport, Merseyside, door een dader die direct na de moord ten onrechte werd voorgesteld als asielzoeker. “Dit zijn collectieve racistische aanvallen,” zei Drury over de gebeurtenissen in Belfast en Southampton. “Wit slachtofferschap is een enorm krachtige mobiliserende factor. Het is een empirische vraag hoeveel van die deelnemers werkelijk geloven in dit witte slachtofferschap. Sommigen gebruiken het als excuus, maar sommigen geloven oprecht dat het deel uitmaakt van hun ideologie. Dat noemen we modern racisme.” Drury zei dat er de afgelopen jaren sprake is geweest van een normalisering van giftige anti-immigrantenretoriek, versneld door mensen online die aanvankelijk anoniem hun ideeën konden verspreiden, maar zich nu gesterkt voelen, niet alleen door stemmen aan de periferie, maar ook door de gevestigde media en politici. “Als je kijkt naar wat er met Brexit is gebeurd, dan zie je dat er een bekende betekenis aan de Brexit-stemming werd gekoppeld: het was een xenofoob referendum,” zei Drury. “We zagen direct daarna een piek in haatmisdrijven op basis van ras en etniciteit, omdat mensen het gevoel hadden dat ze niet alleen waren – ‘Veel mensen in het land denken zoals ik’ – en dat is precies wat deze mensen nu denken. Dus ja, we hebben een probleem met racisme, maar het is meer dan dat. Het is het probleem dat racisten macht krijgen.”

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: Andy Armstrong (cc)

Democratische verantwoording, integriteitsrisico’s en grote militaire uitgaven. Een historisch perspectief

, door

COLUMN - van Dr. Ronald Kroeze

Enkele weken voor de NAVO-top berichtte de NOS: “Nederlanders opgepakt voor corruptie bij NAVO-aanbestedingen”. Een aantal functionarissen, waaronder een Nederlands oud-ambtenaar van Defensie was opgepakt vanwege omkoping en fraude bij de aanschaf van militaire drones en munitie.[1] In het belang van het onderzoek zal er de komende tijd weinig over worden bericht. Mede daardoor raken dergelijke voorvallen snel uit beeld. De geschiedenis kent echter veel voorbeelden van integriteitsaffaires rondom grootschalige defensie-uitgaven. Sterker, aanbestedingsprocedures in de defensie- en luchtvaartindustrie behoren samen met offshore-projecten tot de meest corruptiegevoelige.[2] Hoe valt dat te verklaren? En welke inzichten levert een nadere blik op de geschiedenis op?

Deze vragen zijn des te relevanter nu op de onlangs gehouden NAVO-top in Den Haag een historische stijging van de defensie-uitgaven, tot 5% van het BNP, is afgesproken. Dat gebeurt een jaar nadat wereldwijd al de grootste stijging van de defensie-uitgaven sinds de jaren negentig werd geconstateerd.[3] Alleen al in Nederland zullen in de komende jaren tientallen miljarden extra worden uitgegeven aan defensie.[4] Die uitgaven komen bovenop eerdere besluiten voor de aanschaf van fregatten (€ 5-8 miljard) en onderzeeërs (€ 4-6 miljard), evenals munitie en Leopardtanks (€ 1-2,5 miljard) in reactie op de Rusland-Oekraïneoorlog. Een tweede reden om stil te staan bij dit onderwerp is de complexiteit ervan. Uit historische casuïstiek blijkt dat integriteitsrisico’s bij militaire uitgaven niet alleen gaan over simpele vormen van omkoping, maar ook over een inefficiënte besteding van belastinggeld, (on)doorzichtige besluitvormingsprocedures en gebrekkige verantwoording. Bovendien veranderen integriteitsnormen door de tijd heen. Ten derde raakt het onderwerp aan een kernvraagstuk van democratische orde: wat geldt als een (on)verantwoorde inzet van publieke middelen?

Foto: Diloba, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons Pro Choice demonstration Den Haag 15 november 2025 02

Vrouwen zijn nog steeds geen baas in eigen baarmoeder

, door

Ruim vijftig jaar geleden eisten de Dolle Mina’s met de iconische leus ‘Baas in eigen buik’ het recht op abortus op. Na een felle politieke strijd werd abortus uiteindelijk gelegaliseerd, maar het staat ook in het Wetboek van Strafrecht. Hoe kan dat en hoe beïnvloedt dat het zelfbeschikkingsrecht?

“Het is een draak van een wet”

Laten we beginnen met de feiten: abortus staat in Nederland nog steeds in het Wetboek van Strafrecht. Juridisch gezien is het strafbaar, tenzij artsen voldoen aan de voorwaarden van de Wet afbreking zwangerschap. Van een expliciet ‘recht op’ is dus geen sprake.

Rechtswetenschapper Fleur van Leeuwen noemt het een draak van een wet, die illustreert hoe we in dit land abortus benaderen. “We hebben in Nederland een liberale abortuspraktijk, maar dat hebben we dankzij artsen die bereid zijn die zorg te verlenen, niet omdat er een recht op abortus bestaat,” stelt ze. Wie een zwangerschap wil afbreken, moet dus eigenlijk de juiste zorgverlener treffen of daar actief naar op zoek gaan. Er zijn vrouwen die onbedoeld zwanger raken en naar een huisarts gaan, die vervolgens weigert. Dat betekent dat je naar een kliniek moet of naar een online portaal voor medicatie.

Daarnaast legt de wet volgens Van Leeuwen opvallend veel nadruk op controle. Een arts moet beoordelen of iemand de keuze voor een abortus weloverwogen maakt. “Er zit ook een zeker paternalisme in om na te gaan: laten we eens even checken of jij wel zeker weet wat je doet,” stelt ze. Daarmee suggereert de wet impliciet dat mensen niet volledig over hun reproductieve leven kunnen beslissen.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Dr. Bernd Gross, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Sargasso 2051

, door

OPROEP - 20 december 2051. In verschillende plaatsen in Nederland zien we al weken mensen van deur naar deur rennen en iets wat op papier lijkt in de brievenbussen van de huizen kieperen. Afgaande op hun uiterlijk, zou je kunnen denken hier een stel oude hippies aan het werk te zien.

Ze zijn onmiskenbaar oud. Zoveel verraden de lijnen in de gezichten en de vlekjes op de handen wel. Maar hippies? Wat een hippie is weet niemand meer, maar de term is in de geschiedenis vastgeroest en doet het nog steeds goed als denigrerend vooroordeel. Vandaag echter wordt….., wacht even, daar gebeurt wat.

“Ik heb een reactie! Ik heb een reactie!”. Een van de brievenbuslopers holt naar zijn maat en houdt iets wat op een papiertje lijkt omhoog.
“Hoe bedoel je, een reactie?’, vraagt zijn maat.
“Hier, dit hing aan de deurknop van dat huis daar. Overduidelijk een reactie op het pamflet van gisteren. Lees maar”.

De twee zetten het op een lopen en na enige minuten stormen ze een gebouw binnen, al roepend: “De first is binnen! De first is binnen!”.
‘First’ is Engels voor ‘r in de vuist’ en ‘is binnen’ is Nederlands voor ‘we got it!’. Het herhalen van zinnetjes lijkt een cultuurtje in de groep, want alom hoor je “Wat? Wat?” en “Echt waar? Echt waar?”. Eentje houdt het op “Huh? Huh?”.

Volgende