Een nieuwe visie op Europa

Het boek Wij, Europeanen heeft een actuele aanleiding: “De nieuwe tijd die op ons afkomt, vraagt om een nieuwe geschiedenis” (p. 9). Dat kan natuurlijk niet letterlijk het geval zijn want de geschiedenis heeft zijn beloop gehad en – eenvoudig gezegd -: het is zoals het is. Wat wél kan veranderen en wat hier natuurlijk wordt bedoeld is onze vísie op geschiedenis. Evert van der Veen besprak voor de Boekenkrant het nieuwe boek van Marcel Hulspas. Marcel Hulspas ziet de middeleeuwen als bepalend en die krijgen in dit boek dan ook de nadruk. Ontwikkelingen die daar hebben plaatsgevonden, zijn bepalend voor de geschiedenis zoals deze zich sindsdien heeft ontwikkeld. Vanuit dit perspectief is dit boek geschreven. Het boek beschrijft hoe economische groei, de opkomst van steden, handel en een zelfstandige burgerij de macht van adel en kerk geleidelijk beperkten. Tegelijkertijd ontstonden nieuwe ideeën over individuele vrijheid, bestuur en wetenschap. Daarna volgt Hulspas de verdere ontwikkeling van Europa via de renaissance, de reformatie, de wetenschappelijke revolutie en de verlichting. Hij laat zien hoe rationaliteit, ondernemerschap en technologische vooruitgang Europa steeds invloedrijker maakten. Deze ontwikkelingen leidden ook tot kolonialisme, imperialisme en gevoelens van culturele superioriteit. Die schaduwkanten maken volgens Marcel Hulspas evengoed deel uit van de Europese geschiedenis als de idealen van vrijheid en mensenrechten. In de slothoofdstukken verbindt Hulspas deze geschiedenis met de actualiteit. Europa wordt opnieuw geconfronteerd met geopolitieke spanningen, migratie, economische concurrentie en vragen over identiteit. Daarom is volgens de auteur een realistisch begrip van het verleden noodzakelijk. Hij waarschuwt tegen zowel een geromantiseerd beeld van Europa als een uitsluitend negatieve visie op het Europese verleden. Het boek Wij, Europeanen laat zien dat Europese landen en Europeanen zeer verschillend zijn en daarom is Europa ook vaak – toen en nu – zeer verdeeld. Veel landen hebben een expansief karakter, zijn ambitieus, koesteren idealen. In het algemeen is het denken in vooruitgang, groei en ontwikkeling duidelijk aanwezig. Wat Europese landen – de een meer dan de ander – ook eigen is, is het superioriteitsdenken. Dat kwam tot uiting in het stichten van koloniën die meestal pas na een moeizame onafhankelijkheidsstrijd zelfstandige landen konden worden. Ook waren vele Europese landen bij de slavernij betrokken. Europa komt in dit boek Wij, Europeanen niet als een vanzelfsprekende culturele eenheid naar voren maar als een continent dat juist door voortdurende verdeeldheid, concurrentie en conflict is gevormd. Ieder onderdeel in dit boek heeft een korte inleiding en vervolgens zijn er vele hoofdstukken (74 in totaal) waarin politieke, culturele, economische en intellectuele thema’s in historisch perspectief ter sprake komen. Zo wordt de ontwikkeling van democratie, rechtsstaat en wetenschap in een bredere context geplaatst. Het is een omvangrijk boek dat veel concentratie van de lezer vraagt, ook omdat het nogal feitelijk is geschreven. Wij, Europeanen neemt de lezer niet gemakkelijk mee in het verhaal. Het boek is minder geschikt voor wie een chronologisch en overzichtelijk standaardoverzicht zoekt. Marcel Hulspas wil vooral laten zien hoe ideeën, conflicten en maatschappelijke ontwikkelingen samen de Europese identiteit hebben gevormd. In het boek ontbreken overkoepelende en verbindende lijnen die de veelheid aan thematische informatie bij elkaar brengen en samenvatten. Er is een fotokatern in het boek. Marcel Hulspas studeerde natuur- en sterrenkunde aan de universiteit van Nijmegen. Hij was redacteur van Intermediair en het Algemeen Dagblad, schreef regelmatig voor Sargasso, en is nu hoofdredacteur van de schoolkrant van Hogeschool Windesheim in Zwolle. Hij is wetenschapsjournalist. Van hem verschenen eerder Reuzen van de Lage Landen, Uit de diepten van de hel, Mohammed, Mohammed en het ontstaan van de islam.

Door: Foto: Christian Lue on Unsplash
Foto: cottonbro studio on Pexels

Hoe staat het met de ‘vierde macht’?

, door

COLUMN - van Prof.Mr. Roel Bekker

In 1969 trok Crince le Roy veel aandacht met zijn inaugurele rede als lector waarin hij de ambtelijke dienst beschreef als ‘de vierde macht’, naast de gebruikelijke drie machten van Montesquieu. Het betoog sloot aan op de al bestaande kritiek op ambtenaren. De ambtelijke dienst was bureaucratisch, wat niet meer de positieve klank had van Weber maar stond voor langzaam en inefficiënt werken, met veronachtzaming van de burger. De ambtelijke dienst was ook conservatief, eigengereid en op zichzelf gericht, waardoor politici het gevoel hadden voortdurend tegengewerkt te worden in hun ambitieuze plannen. Ambtenaren waren een bedreiging voor het politieke primaat.

De lijst van bezwaren tegen de vierde macht was nog veel langer en ging er zeker bij de politiek in als koek. De reactie was duidelijk: de politici vonden dat de ambtelijke macht moest worden verminderd en dat die meer bij hen moest liggen. Dat werd daarna steeds meer de lijn, vanaf de jaren 90 onderstreept met maatregelen als de Oekaze-Kok [1] waarbij ambtenaren nog eens werd ingeprent dat niet zij maar politici het gezicht van de overheid waren. Of de Balkenendenorm [2], inhoudende dat de minister in het publieke domein het hoogste salaris moest hebben. Met als onvermijdelijk gevolg dat voor toptalent geen marktconforme salarissen meer konden worden geboden. In wervingsadvertenties werd meer en meer gezocht naar ambtenaren met politieke gevoeligheid. Alsof dat niet vooral een eigenschap is die politici zélf moeten hebben. Topambtenaren werden bovendien in hun functie op termijn gezet. Maximaal zeven jaar en liefst korter, dan konden ze de zaken niet meer naar hun hand zetten, zo was het idee. De politiek ging op haar beurt zichzelf gaandeweg versterken. Er kwamen meer bewindslieden en die kregen bovendien een groeiende ‘bontkraag’ [3], met door henzelf benoemde politieke assistenten voor ondersteuning van hun steeds meer actiegerichte politieke werk. [4]

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Quote du Jour

Quote van de Dag: Had hij maar duidelijker moeten ontkennen dat hij terrorist was

, door

“Vooropgesteld: hij heeft het zelf online gegooid, en dan gaat het rond en zien we het. We schrijven er duidelijk bij: áls dit waar is, moet het onderzocht worden. We zijn niet verantwoordelijk voor wat media en politici ermee doen. Wij slaan net als 99 procent van de mensen die het horen aan op ’this is me’. Ik betreur dat hij last heeft gehad van deze situatie en dat hij bedreigd is, maar hij had beter moeten uitleggen wat zijn boodschap was.”

Foto: Mehmet Turgut Kirkgoz on Pexels

Cubanen houden stand

, door

LONGREAD - Is Cuba nog steeds niet gevallen?, vroeg collega Jos zich af.  Het land zucht sinds 1960 onder Amerikaanse sancties maar lijkt ondanks Trumps agressie stand te houden, net als bij eerdere pogingen Cuba op de knieën te krijgen (invasie Varkensbaai, 1961 en daarop volgende crisis, 1962) en zware tegenvallers als de Speciale Periode (1991, na de val van de Sovjet Unie).

Trump valt Cuba aan met een olieboycot, sancties tegen Cubaanse leiders en strijdkrachten en nieuwe sancties tegen negen staatsbedrijven in de mijnbouw, metaalindustrie en bouwsector.
Daarbovenop werden kwamen pogingen om met een speciale taskforce van de CIA een ‘regime change’ te forceren. Volgens een rapport van CBS News doet het Amerikaanse leger al onderzoek naar wat nodig is voor een interventie in Cuba.

Van revolutie naar evolutie

Je zou zeggen dat dit alles de genadeklap moet zijn. Vooralsnog is daar geen sprake van. Dankzij de weerbaarheid van de Cubanen zelf. Eén daarvan is zanger, dichter Silvio Rodríguez. Hij heeft de nodige kritiek op de Cubaanse leiders, maar blijft pal staan achter de idealen van de revolutie, die hij liever herdoopt ziet in ‘evolutie’.

In het lied ‘Sea Senora’ (hier de tekst) op het album “Segunda Cita”, oftewel “Tweede date”, dat in 2010 verscheen) zong Rodriguez al:

Foto: Quilia on Unsplash

Reactie op Bismarck bij “Oorlog: We zijn klaar omdat we er klaar mee zijn”

, door

De reactie van lezer Bismarck op het artikel gisteren (Oorlog: We zijn klaar omdat we er klaar mee zijn) bracht me tot een wat uitgebreid weerwoord.

Uit zijn reactie:

Bismarck: “(…) Tsaar Nicolaas II werd gedwongen troonsafstand te doen, waarmee er een einde kwam aan eeuwen van tsaristische heerschappij. De tsaar en zijn gezing werden vermoord.”

“Die is wel heeel kort door de bocht.”

Ik: Ja, daar heb je gelijk. Maar om het artikel niet al te lang te maken kan je dat van elke voorbeeld (en het hele stuk) wel zeggen. Ik heb bij elk voorbeeld geen uitgebreide details gegeven over het tijdsverloop en wat daar allemaal binnen is gebeurd. Bovendien heb ik weggelaten wat de effecten op de korte en lange termijn zijn geweest. Ik heb alleen in korte, algemeen bewoordingen daar iets over gezegd.

Verder wil ik je best tegemoet komen door nu dan maar een niet-kort-door-de-bocht-reactie te geven.

Bismarck: “Ziet u in bovenstaande voorbeelden enige overeenkomsten met de actualiteiten?”
“(…) zit er ook nog niets tussen dat ook maar een beetje overeenkomt met de toespraak van Alexus Grynkewich.”

Ik: Nee, nogal wiedes. De militair heeft geen details prijsgegeven wat zijn “Wij weten wat ons te doen staat” inhoudt.
De enige overeenkomst in relatie tot zijn opmerkingen (“Ik denk dat de bevolking in de landen van het bondgenootschap zich enigszins ongerust maakt”) en dat zulks niet nodig is (Ik wil de miljard burgers van ons bondgenootschap dan ook geruststellen: wij hebben de situatie onder controle” sluit aan bij de actualiteit van de laatste persconferentie na de ministerraad (reuring over de uitlatingen van de minister van Defensie die Rusland voortaan ‘de vijand” wil noemen, maar geen onrust wil opwekken door te zeggen: “dat betekent niet dat wij in oorlog zijn”.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Closing Time | Monsters of Folk

, door

Een supergroep. Wordt dat woord eigenlijk nog wel eens gebruikt? Ik kan me niet herinneren dat ik het de laatste jaren nog eens heb gehoord of gelezen. Mogelijk was dat anders geweest als ik vaker naar programma’s van of met Leo Blokhuis zou kijken of luisteren. Maar ik dwaal af. Toen de plaat van Monsters of Folk uitkwam was het woord zeker nog wel in gebruik én op zijn plaats. De band bestaat uit singer-songwriter M. Ward, Jim James van My Morning Jacket, en Conor Oberst en Mike Mogis van Bright Eyes. Drie karakteristieke stemmen die heel goed samen blijken te klinken en een multi-instrumentalist. Wat zou je dan verder nog nodig hebben?

Foto: wal_172619 on Pixabay

Oorlog: We zijn klaar omdat we er klaar mee zijn

, door

Een hoge Navo-baas stelde ons gisteren gerust. Alexus Grynkewich, de Amerikaanse commandant verantwoordelijk voor de veiligheid van het Europese Navo-gebied sprak de veiligheidsconferentie Warsaw Security Forum toe:

“Ik denk dat de bevolking in de landen van het bondgenootschap zich enigszins ongerust maakt. Ik wil de miljard burgers van ons bondgenootschap dan ook geruststellen: wij hebben de situatie onder controle. Wij weten wat ons te doen staat.”

Als militairen weten wat ze te doen staat, is dat vaak reden om erg ongerust te worden. Noem me naïef, maar dat hoeft natuurlijk niet zo te zijn. Denk eens aan:

De Anjerrevolutie in Portugal (1974).

Portugal werd decennialang geregeerd door de rechts-radicale dictatuur van de Estado Novo (Nieuwe Staat) en raakte uitgeput door slepende koloniale oorlogen. De bevolking werd dat in toenemende mate meer dan zat en een groep van lagere militaire officieren, Movimento das Forças Armadas (MFA) wist wat het hen te doen stond: op 25 april 1974 voerde de MFA een nagenoeg volledig geweldloze staatsgreep uit: de Anjerevolutie (de bevolking ging massaal de straat op om de militairen te steunen en staken rode anjers in de lopen van de geweren.

Wat daarna volgde was een niet geheel vlekkeloze gang naar parlementaire democratie en de dekolonisatie van  Mozambique, Angola, Guinee-Bissau en Kaapverdië, Sao Tomé en Principe en uiteindelijk ook Oost-Timor.

Foto: Schermafbeelding video Making 3 AI's Count to 100 Together van Husk IRL

Bots die tot honderd tellen

, door

De Amerikaanse YouTuber Husk IRL maakt video’s waarin hij experimenteert met de grenzen van kunstmatige intelligentie. Hij probeert een chatbot te verleiden tot een strafbaar feit – bijvoorbeeld door hem een vals alibi te geven of een tekening te plagiëren – of er een sollicitatiegesprek mee te oefenen. In een van zijn laatste video’s doet hij iets betrekkelijk simpels wat een video oplevert die tegelijkertijd heel grappig is én heel instructief. Hij opent drie bots op drie telefoons en vraagt ze om samen om en om tot 100 te tellen. (Bekijk hier [1] de video)

Een groepje van vijfjarige kinderen zou dat kunnen doen: je spreekt onderling een volgorde af en dan tel je om en om. Maar de chatbots brengen er weinig van terecht en zouden de 100 zo te zien nooit gehaald hebben als Husk niet af en toe de regie had overgenomen. Ze lagen anders waarschijnlijk nu nog steeds heel enthousiast tegen elkaar te roepen: ‘Exactly! We can do this! Let’s keep the pace going and we will arrive there smoothly’ zonder dat iemand een getal gaf. Het humoristische video’s komt voor een deel uit het contrast tussen dit grote enthousiasme van de bots en de wat slomere manier van praten van de mens.

Closing Time | Twisted Teens

, door

Twisted Teens uit New Orleans heeft wel iets van de vroege Kings of Leon. Eenvoudige maar pakkende rocksongs, gitaren met een bescheiden dosis overdrive, met een aangename southern feel. Allemaal volgens het oude recept van  de Creedence Clearwater Revival. De steelgitaar is wel een bijzondere toevoeging, al sluit ik niet uit de Creedence er ook wel eens ergens eentje heeft gebruikt. De opname komt uit de podcast Office Hours Live van komiek Tim Heidecker.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: Steve A Johnson on Unsplash

De SGP verloor de stemming over de regenboogvlag, maar won de rel

, door

Vandaag, op Coming Out Day, mag de regenboogvlag boven de Tweede Kamer wapperen. Dat is mede te danken aan een aantal Kamerleden dat donderdagavond laat terugkwam naar Den Haag om een opmerkelijke actie van de SGP te pareren.

De SGP kreeg donderdag aanvankelijk precies wat ze wilde. Het presidium had toestemming gegeven om op Coming Out Day de regenboogvlag boven de Tweede Kamer te hijsen. Na bezwaar van de SGP werd dat besluit teruggedraaid: over zo’n vlag moest volgens de partij het parlement zelf beslissen.

Dus dienden Kati Piri, Laura Bromet, Marjolein Moorman, Christine Teunissen, Jan Struijs en Laurens Dassen een motie in. Als de Kamer er over moet beslissen, dan zou de Kamer er ook over stemmen. En snel ook.

En toen deed de SGP iets opmerkelijks.

SGP-Kamerlid Diederik van Dijk vroeg een hoofdelijke stemming aan. Kamerleden die al naar huis waren, moesten daardoor ’s avonds laat terug naar Den Haag om persoonlijk voor of tegen het hijsen van de regenboogvlag te stemmen. Een aantal van hen deed dat ook. Om 23.15 uur werd de motie alsnog aangenomen met 90 stemmen voor en 36 tegen.

Die hoofdelijke stemming lijkt op het eerste gezicht nogal overdreven. Kamerleden ’s avonds laat terugroepen om persoonlijk over een vlag te stemmen, terwijl een gewone stemming had volstaan. Het heeft veel weg van een ordinaire trollenactie.

Foto: afkomstig van video The New York Times Popcast - Bad Bunny on His Most Puerto Rican Album Yet.

Wat jongeren en professionals van Bad Bunny kunnen leren

, door

Rapper Bad Bunny toont jongeren dat je niet in één hokje hoeft te passen. Als tegenwicht tegen vreemdelingenhaat en stemmen uit de manosphere biedt hij inspiratie aan jongeren en professionals, stellen onderzoeker Fariël Ben Abdelaziz en bijzonder hoogleraar Femke Kaulingfreks.

Jongeren ervaren meer polarisatie en maken zich daar zorgen over, blijkt uit recent onderzoek. Voor velen van hen zijn onderdelen van hun identiteit, zoals kleur, culturele achtergrond, gender of seksuele geaardheid, in de publieke ruimte en de media een mikpunt van haat of geweld. In een tijd waarin je niet zomaar kunt zijn wie je bent als je afwijkt van de dominante maatschappelijke norm, hebben jongeren positieve rolmodellen nodig die verschil vieren. Rolmodellen die cool zijn en laten zien dat je niet in één hokje hoeft te passen.

Verademing

De Puerto Ricaanse popster Bad Bunny, de meest gestreamde popartiest ter wereld, is zo’n rolmodel. Wij zagen hem eind juni optreden in een strak uitverkocht Gelredome waar jonge mensen met allerlei achtergronden compleet uit hun dak gingen. Het is een verademing om een artiest te horen die jongeren uitnodigt om hun meervoudige identiteit met trots en liefde te dragen. Terwijl de wereld in brand staat, roept Bad Bunny zijn publiek op om te genieten van de kleine dingen in het leven en van de kracht van gemeenschap. Dat is niet gemakzuchtig.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: Omslag rapport The Elimination Project - mensenrechtenorganisatie B’Tselem

De Westoever: Smotrich’s Eliminatie Project

, door

De Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem is deze maandag gekomen met een nieuw rapport over de Westoever. Het “Eliminatie Project” heet het en het is gebaseerd op interviews met ongeveer 2.000 Palestijnen die zeggen dat een normaal leven niet meer mogelijk is op de Westoever.

We hadden dat natuurlijk ook wel kunnen gaan begrijpen als we het nieuws regelmatig zouden volgen. Als we zouden weten dat er al maandenlang iedere dag gemiddeld zeker zes aanvallen van settlers plaatsvinden waarbij meestal mensen gewond raken of gewoon gedood worden zonder dat er iemand wordt gepakt, verantwoordelijk wordt gehouden en gestraft. Waarbij het leger altijd achteraf paraat staat om tussenbeide te komen en de aangevallen Palestijnen ofwel in hechtenis te nemen, dan wel af te ranselen, of gewoon naar gelang neer te schieten.

Waarbij huizen worden ingepikt, schapen of geiten worden gestolen, olijfbomen worden omgehakt, stukken land worden afgepakt en omheind, nieuwe “wilde” nederzettingen worden gesticht, wegen worden aangelegd dwars door landerijen, auto’s of andere bezittingen als schuren of huizen in brand worden gestoken, soms met de bewoners er nog in, en verder iedereen steeds moet oppassen voor onverwachte nachtelijke bezoeken van de wakkere soldaten van het IDF, het zogenaamde Israëlische defensieleger, dat nog wat mensen kwam arresteren – of soms ook om ze dood te schieten, want daar zitten blijkbaar weinig verschillen tussen.

Volgende