De geopolitieke strijd om de noordpool

Ooit was klimaatopwarming de belangrijkste bedreiging van het noordpoolgebied. Aangevoerd door een Amerikaanse vicepresident maakte de wereld zich zorgen over de toekomst van de ijsbeer, de zeehond en de rest van de planeet. Het afgelopen jaar ging het vooral over de oorlogsdreiging van de huidige Amerikaanse president die zijn imperium wil uitbreiden ten koste van de veiligheid in de wereld. Onder grote Europese druk heeft hij zijn besluit om Groenland te annexeren on hold gezet. Er moet eerst elders in de wereld een oorlog worden uitgevochten. Maar dat betekent niet dat hij heeft afgezien van grotere militaire invloed in het noordpoolgebied. Volgens een bericht van de New York Times zijn de Verenigde Staten onderhandelingen begonnen met Denemarken over toegang tot drie extra bases in Groenland, waaronder twee die eerder door Amerikanen zijn verlaten. Dit zou de eerste Amerikaanse uitbreiding in het land in decennia betekenen, aldus een hoge generaal van het Pentagon, generaal Gregory M. Guillot. "Ik werk samen met ons departement en anderen om meer havens en vliegvelden te ontwikkelen, wat onze minister en de president meer mogelijkheden biedt, mochten we die in het noordpoolgebied nodig hebben." Het plan is in het geheim ontwikkeld en noch de VS noch Denemarken was bereid er commentaar op te leveren. Wel is duidelijk dat Denemarken weinig tegen de nieuwe Amerikaanse expansie kan ondernemen. De aanwezigheid van Amerikaanse bases is in de jaren vijftig overeengekomen. Hetzelfde verdrag dat Denemarken gebruikte tegen de recente claim van Trump om Groenland te annexeren wordt nu door het Pentagon ingezet om van de Denen medewerking te krijgen voor versterking van de militaire aanwezigheid van de VS.  IJsland De crisis rond Groenland heeft in IJsland de discussie over aansluiting bij de EU weer losgemaakt. De geschiedenis van IJsland met het EU-lidmaatschap gaat terug tot 2009, toen de regering van voormalig premier Jóhanna Sigurðardóttir de eerste stappen zette naar het lidmaatschap. In 2013 schortte de regering van de Progressieve en Onafhankelijkheidspartij de onderhandelingen op. De toenmalige minister van Buitenlandse Zaken zei in 2015 dat het toetredingsproces volledig was gestopt, maar de EU heeft heropening van de onderhandelingen altijd open gehouden. Nu heeft de regering op 29 augustus 2026 een referendum aangekondigd waarin de IJslanders zich kunnen uitspreken over heropening van de onderhandelingen. Als die uitmonden in een toetredingsverdrag zal dat opnieuw per referendum aan de bevolking worden voorgelegd.  Economisch gezien is de urgentie van toetreding niet erg groot. IJsland is lid van de EER (Europese Economische Ruimte) en daarmee onderdeel van de Europese interne markt (zonder daarover mee te kunnen praten). Het gaat nu eigenlijk alleen om de veiligheid. In februari sloot de IJslandse regering op voorhand al een veiligheidspact met de EU. IJsland sloot eerder aparte veiligheidspacten met Duitsland en Finland. IJsland is wel lid van de Navo, maar heeft zelf geen leger en geeft bijna niks uit aan defensie. Het land vertrouwt voor zijn verdediging van oudsher geheel op bescherming door de Verenigde Staten. Maar daar lijkt nu een eind aan te komen. De kritiek op de VS groeit nadat de Amerikaanse president – toen hij onlangs op het World Economic Forum in Davos sprak over zijn wens om Groenland in te lijven – zich meermaals versprak, en het had over IJsland. Ook gestegen energieprijzen en door Trump afgekondigde invoerheffingen hakken er flink in. Er wordt op het eiland volop geklaagd over stijgende kosten van levensonderhoud. En er was geen enkel begrip voor de als 'grap' bedoelde uitspraak van de aankomend Amerikaanse ambassadeur Billy Long dat IJsland de 52e staat van Amerika zou worden en hij gouverneur. Er kwam een petitie tegen zijn benoeming die meteen door 4000 IJslanders werd ondertekend. Noorwegen De leider van de Noorse oppositionele Conservatieve Partij Ine Eriksen Søreide vindt dat haar land IJsland moet volgen. Noorwegen stemde begin jaren negentig in een referendum tegen het lidmaatschap. Sindsdien is er altijd een meerderheid tegen gebleven.  De bescherming van Noorwegens enorme energievoorraden wegen nog steeds zwaarder dan de voordelen van het lidmaatschap. Ondanks dat ook Noorwegen als lid van de EER het merendeel van de Europese wetgeving volgt zonder er over mee te mogen praten. Ook in het Noorse parlement is een meerderheid van de parlementsleden tegen toetreding. Maar Søreide wijst er op dat de houding ten opzichte van het EU-lidmaatschap aan het veranderen. De steun voor het EU-lidmaatschap is de afgelopen maanden aanzienlijk gestegen in Noorwegen, tot 41 procent in een recente peiling. In 2023 was nog slechts 27 procent voor toetreding. Nu is nog steeds 48 procent tegen, maar 63 procent van de respondenten is wel positief over een nieuw referendum over het EU-lidmaatschap – in tegenstelling tot de Noorse politieke leiding die een hernieuwd EU-debat heeft uitgesloten. 

Door: Foto: Niklas Jonasson on Unsplash

Closing Time | We Didn’t Start the Fire

, door

Zojuist moest ik weer even denken aan dit liedje van Billy Joel (hierboven in een geactualiseerde versie door Fallout Boy), toen ik dit clipje van een metal-reactie op de Amerikaanse staatssecretaris van Defensie Oorlog, Pete Hegseth voorbij zag komen.

“We didn’t start this war, but under President Trump, we are finishing it,” horen we Hegseth zeggen.

Een gotspe natuurlijk, maar wel illustratief voor een wereld waarin leugens en rookgordijnen dekking geven aan catastrofale besluiten die heel wel mogelijk de levens van honderden miljoenen mensen in armoe en ongeluk kunnen storten.

Foto: Enric Borràs (cc)

Satellietfoto’s

, door

COLUMN - Kijkt u eens naar onderstaande twee satellietfoto’s, met dank aan Google Earth.


Het is winter, 16 december 2019 om precies te zijn, en de mensen die in dit deel van onze planeet wonen (boven: N 31.546518 E 34.548088; onder: N 31.542875 E 34.486812), wonen te midden van behoorlijk wat groen. Tuinen waarschijnlijk, zelfs op de onderste satellietfoto – midden in een stad -beslaan ze behoorlijk wat oppervlak. En ondanks dat het winter is, oogt het allemaal behoorlijk groen. Wat wil je ook. Op 31 graden noorderbreedte zit je in de subtropen.

Op 17 augustus 2023 is dat niet heel erg veranderd. Eigenlijk is alleen de kwaliteit van de satelliet camera’s wat verbeterd.


U kunt op deze foto’s de rijen bomen, die soms op de foto’s van vier jaar daarvoor ook zichtbaar zijn, veel beter zien. Dit zijn niet zomaar tuinen, het zijn boomgaarden en akkers, zelfs in de stad.

Drie maanden later, op 24 november 2023 is op beide plekken de situatie volledig veranderd. Alle groen is verdwenen, en dat ligt niet aan het feit dat het winter is, dat had u in december 2019 al gezien.


Wat u daar ziet zijn tanktracks, op elke vierkante centimeter tussen de bebouwing heeft de rupsband van een tank gereden. Dit zijn twee plekken in Gaza, 48 dagen later. En wat u hier ziet, kunt u op Google Earth op meer plekken in Gaza zien. Een strook van 7 kilometer lang langs de kust bijvoorbeeld, vanaf de bestandslijn uit 1947 naar het zuiden, van ongeveer 600 tot 1500 m breed is op de schop gegaan. Niet alleen is alle groen er verdwenen, alle ruimte tussen de huizen, ook waar geen groen was, bestaat uit uitsluitend tanktracks van iets meer dan drie meter breed.

Foto: Nationaal Archief on Unsplash

Wachten we op de volgende watersnood?

, door

ACHTERGROND - door Bart Ossendrijver

Talloze keren heeft het water in Nederland hoog gestaan. Meestal hielden de dijken stand. Soms niet, met alle gevolgen van dien: verdronken vee, verwoeste huizen, hoog water in de straten. Pas nádat de ramp zich voltrok, werden de dijken verhoogd en de noodplannen herschreven. Tegelijk is het een kwestie van tijd voordat de volgende ramp zich voordoet.

Je zult het nog wel weten uit de lessen op de basis- en middelbare school. Zo’n zeventig jaar geleden moesten de Zeeuwen dagenlang op hun daken schuilen vanwege de doorgebroken dijken. Een enorme ramp, maar niet geheel onverwacht. Nederland ligt in een delta, een kwetsbare plek waar het water een continue dreiging vormt. De rivier rukt op vanuit het binnenland, de zee vanuit de kust. Ertussenin ligt een laaggelegen strook grond, blootgesteld aan overstromingsrisico. Toch wonen we hier graag vanwege de vruchtbare grond en economische voordelen. Wereldwijd wonen er 500 miljoen mensen in delta’s, bijv. in steden als Rotterdam, New Orleans, Dhaka & Guangzhou. Als je op Europese schaal kijkt is heel Nederland een delta. We liggen tussen de bergen, waar vanuit grote rivieren ons land doorstromen richting de Noordzee. Grootschalig menselijk leven op deze plek is alleen mogelijk door hoge dijken, diepe geulen en sterke pompen. Zijn die nog wel opgewassen tegen de effecten van de klimaatcrisis in de vorm van oprukkend water?

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Closing Time | Yasmine Hamdan – I remember to forget

, door

Wat zou er in de hoofden van de mensen gebeuren die nu in de gebieden wonen die gebombardeerd worden door Amerika en Israël? In Libanon, in Iran, in Gaza.

Bomkraters, puinhopen, doden en gewonden laten ongetwijfeld onuitwisbare herinneringen achter.

De uit Libanon afkomstige Yasmine Hamdan (tegenwoordig in Frankrijk wonend) zingt:

I remember to forget
It’s foul from within

Volledige tekst (Engels vertaling) hier op haar website.

Foto: Fröknarna Salomon door Anders Zorn, via Wikimedia Commons, Public domain

Gezellig onvertaalbaar

, door

Er bestaat een genre op het internet dat je de onvertaalbare-woordenlijst zou kunnen noemen. Het werkt zo: iemand verzamelt een stuk of wat woorden uit diverse talen waar geen equivalent voor bestaat in de taal aller talen, het Engels, zet er een foto van een aquarel bij als illustratie. Het Japanse komorebi (zonlicht dat door bladeren valt), het Deense hygge (een soort gezelligheid, maar dan op zijn Deens), het Portugese saudade (een soort weemoed, maar dan op zijn Portugees). Het zijn als je genoeg van dit soort woordenlijsten leest altijd dezelfde woorden, en trouwens ook altijd dezelfde aquarellen.

Het Nederlands komt in zulke lijstjes weinig voor, en dat is een schandvlek voor de mensheid. Wij hebben namelijk ook een aardig arsenaal aan woorden waarmee vertalers worstelen. Hieronder een poging tot inventarisatie; met de kanttekening dat ‘onvertaalbaar’ natuurlijk flauwekul is. Mededelingen in iedere taal kunnen worden omgezet in iedere andere taal. Maar we moeten iets doen voor onze language marketing.

Hier zijn er alvast zeven, het lijstje valt natuurlijk uit te breiden. Deze zijn er op geselecteerd om mensen te laten denken dat sprekers van het Nederlands een bijna net zo unieke kijk op de wereld hebben als Japanners, Denen en Portugezen.

1. Uitwaaien

Foto: David Lisbona (cc)

Het CIDI: van waakhond tot medeplichtige

, door

Het Centrum Informatie en Documentatie Israël was natuurlijk nooit neutraal, maar het presenteerde zichzelf wel zo: als een organisatie die feiten checkt, nuance bewaakt en het debat zuiver houdt. Dat zelfbeeld klopt al jaren niet meer, en de feiten laten inmiddels weinig ruimte voor twijfel. Wie het publieke optreden van het CIDI volgt, ziet een organisatie die steeds dieper verstrikt raakt in bondgenootschappen met partijen en personen die zelf een lange geschiedenis hebben van uitsluiting, racisme en complotdenken. Dat is geen toeval. Het is het logische gevolg van een organisatie die haar eigen bestaansrecht koppelt aan de verdediging van de Israëlische staat, ongeacht de koers die die staat vaart.

Want die koers is onmiskenbaar: Israël radicaliseert ook al decennia. Netanyahu presenteerde eind 2022 de meest extreemrechtse regering in de geschiedenis van Israël, met als minister van Nationale Veiligheid de extremist Itamar Ben-Gvir, in 2007 veroordeeld wegens terrorisme en aanzetten tot racisme. Bezalel Smotrich, die openlijk opriep tot annexatie van de bezette gebieden, werd verantwoordelijk voor het nederzettingenbeleid op de Westelijke Jordaanoever. Haaretz-hoofdredacteur Aluf Benn schreef dat de verandering van Israël diepgaand en onomkeerbaar is: de overwegend seculiere en progressieve versie van Israël die ooit tot de verbeelding van de wereld sprak, is allang voorbij.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Closing Time | Dam Mast Qalandar

, door

–

Leent traditionele qawwali zich voor Europese klassieke orchestratie? Behoorlijk goed, zo blijkt uit deze co-productie tussen dit qawwali-ensemble onder leiding van Abi Sampa het Schots kamerorkest.

Samen met Rushil Ranjan ontwikkelde Sampa het concept van ‘orchestral qawwali’. Hadden ze net pech dat ze in de coronatijd begonnen…

Foto: Chandler Cruttenden on Unsplash

3000 Iraniërs overleden. Alsof niemand heeft geschoten

, door

Meer dan drieduizend Iraniërs zijn volgens een bericht op NU.nl “overleden“. Zo staat het er. Overleden. Een woord dat we in Nederland gebruiken voor een opa die in zijn slaap wegzakt, of een buurvrouw die na een lang ziekbed sterft. Het woord draagt een sfeer van onvermijdelijkheid. Van natuur. Van tijd die verstrijkt.

In dit geval gaat het over mensen die door explosieven, kogels en ander militair geweld zijn gedood. Geweld van ‘ons’.

Toch kiezen media en organisaties regelmatig voor deze terminologie. Mensen “overlijden”. Er “vallen” doden. Er “komen” mensen om. De taal doet een wonderlijk kunstje: het geweld blijft staan, de dader verdwijnt. Alsof de dood zelf langs is gekomen om een rondje te maken, zonder dat daar iemand anders aan te pas is gekomen.

Dat patroon duikt telkens weer op wanneer het geweld zich ver genoeg van het westerse publiek afspeelt. In Europa spreken kranten vrij direct over “moord” of “doden” wanneer een aanslag plaatsvindt, of bijvoorbeeld als ‘de ander’ de oorlog start, zoals in Oekraïne. Zodra bommen vallen in het Midden-Oosten, en wij er direct dan wel indirect iets mee te maken hebben verandert het vocabulaire. Burgers “komen om”. Duizenden “overlijden”. De taal schuift een stap op richting abstractie.

Closing Time | Amidinine

, door

Nog zo’n bandje dat Berber blues beoefent. Toch zijn het geen groentjes: Tissaliwen bestaat al sinds 2008 en ontleent zonder schaamte inspiratie aan vergelijkbare artiesten zoals Tinariwen, Terakaft en Bombino.

De groep ontleent haar naam aan de bergketen Tassili n’Ajjer, die zich uitstrekt nabij hun geboortestad Djanet, in het zuidoosten van Algerije.

Quote du Jour

Quote du Jour | Alles voor het geld

, door

Katrin Bennhold van de New York Times spreekt met haar collega David Yaffe-Bellany over zijn onderzoek naar online gokmarkten zoals Polymarket en Kalshi.

David: Wat me opviel, was hoezeer deze sites op games lijken. Ze zijn ontworpen om je erin te lokken. Ik krijg voortdurend e-mails met de boodschap: “Kijk eens naar dit spannende dat er in de wereld gebeurt! Waarom wed je er niet op?” Het gaat ook veel verder dan sport en politiek. Alleen al in december werd er bijna 12 miljard dollar verhandeld op Polymarket en Kalshi, de twee grootste platforms. 

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Volgende