Wie ziet er kansen voor de sociaaldemocratie?

OPINIE - Lex Bohlmeijer heeft voor de Correspondent een van ‘de beste economen van Nederland’ geïnterviewd: Paul de Beer. Dit is het ware probleem van de PvdA (en de sociaal-democratie). Een interessant interview over de oorzaak van het verval van de sociaaldemocratie en de verzorgingsstaat. Het is zeer de moeite waard om deze podcast te beluisteren. Lex plaatst bij het interview ook een oproep die ik niet onbeantwoord kan laten.

Dit is de oproep van Lex Bohlmeijer:

Wie ziet er kansen voor de sociaaldemocratie? Langs welke weg zouden de belangen van middenklasse en onderklasse opnieuw met elkaar verbonden kunnen worden? Of moet je de zaak op zijn beloop laten?

‘Wie ziet er nog kansen voor de sociaaldemocratie … of moet je de boel op zijn beloop laten?’ vraag je. Oké, ik zal een poging doen om te antwoorden.

Aan het einde van je interview ga je in op de noodzaak van ‘visie’ om de sociaaldemocratie te redden. ‘Visie’, is dat niet een afgeleide van ideologie? Maar jij doelt op iets heel specifieks, iets dat ik eigenlijk niet eens een ideologie zou willen noemen: het basisinkomen. Gelukkig hoor ik dat de Beer dat nu afwijst, al vind ik de reden wel erg zwak: ‘het ontbreken van draagvlak’ en ‘het lost urgente problemen niet op’. Er zijn veel fundamentelere redenen die ik eerder op Sargasso al eens op een rij heb gezet.

Om de sociaaldemocratie te redden, of misschien nog wel belangrijker, om de verzorgingsstaat te redden, zal een basisinkomen niet helpen. We moeten eerst begrijpen wat er precies fout is gegaan. De Beer noemt één reden: de toegenomen welvaart heeft de middengroepen doen vergeten waar zij die aan te danken heeft. Maar dat is nog niet genoeg.

De vraag of er ‘nog kansen zijn voor sociaaldemocratie’ is volgens mij dan ook de verkeerde vraag. De andere kant – rechts – heeft namelijk de afgelopen jaren niet stil gezeten. Terwijl links haar ideologie aan de kapstok hing in plaats van deze te vernieuwen, heeft rechts wel druk aan haar eigen ideologie gesleuteld: het neoliberalisme. Omdat ook te rechter zijde over ideologisch denken wordt gefronst – lees Mark Rutte,’s Vijfde H.J. Schoo-lezing er maar op na! – ontkent men nu het bestaan ervan zoals Patrick van Schie demonstreert: ‘Neoliberalisme is een nonsenswoord’. Tegelijkertijd wordt links van ‘conservatisme’ beschuldigd: sociaaldemocratie, dat is zeau jaren tachtig beste Gutmenschen.

Dit is natuurlijk geen autonoom sociologisch proces, of ‘wetmatigheid’ (waarover wat onduidelijkheid is in het interview) maar gewoon propaganda: tegen de sociaaldemocratie, tegen keynesiaanse economie, tegen de (verzorgings-) staat, tegen vakbonden, tegen spreiding van kennis, inkomen en macht en vóór neoklassieke economie, voor egoïsme en hebzucht … sorry, voor individualisme en ‘je eigen broek ophouden’.

Voor de duidelijkheid: deze campagne van rechts is al begonnen in de jaren dertig – ja, u leest het goed: tijdens de Grote Depressie – door mensen als Friedrich Hayek (VS) en Walter Eucken (Duitsland). Toen noemde men het beestje nog wel bij zijn naam (pdf): neo-liberalisme (met streepje in het begin) of ordoliberalisme. Na de oorlog hebben zij hier verder aan gewerkt in de Mont Pelerin Society, uiteraard met genereuze steun van het bedrijfsleven, want aan geld heeft rechts het nooit ontbroken. Begin jaren tachtig kon het neoliberalisme doorbreken omdat het wel een antwoord had op de crisis van de jaren zeventig. De sociaaldemocraten wisten toen niet wat hen was overkomen. Rechts kwam aan de macht: Thatcher, Reagan, Kohl, Lubbers, en waar links wel aan de macht was (Mitterand, Kok, Blair), werd neoliberaal beleid door linkse politici uitgevoerd.

De sociaaldemocratie bood al die jaren dus geen enkele weerstand tegen deze ideologische en politieke machtsovername en heeft de boel op zijn beloop gelaten, een ‘niemandsland’ achter gelaten zoals Van Dam het treffend uitdrukt. Zo kon het neoliberalisme zegevieren: economisch (monetarisme, de euro, bezuinigen), politiek (zie het lot van de PvdA vs. de VVD) en cultureel (‘you know, there is no such thing as society. There are individual men and women, and there are families‘, zoals de Lady zei). Erger nog, wij hebben het neoliberalisme verinnerlijkt. Dat, en niet abstracte wetmatigheden, is wat heeft geleid tot de versplintering waar Paul de Beer het over heeft.

Sociaaldemocraten wisten al die jaren niet meer te bedenken dan meehuilen met de wolven: Paars, Bill Clinton (‘big government is over’) en Blair (die Thatcher’s werk zelfs nog verbeterde). De euro is de laatste grote neoliberale schepping geweest, in het genot waarvan wij nu leven. En zoals elke neoliberale ‘vernieuwing’ leidt ook deze tot een nieuwe crisis, die opgelost moet worden met nog meer neoliberalisme – ook bekend als ‘hervormingen’.

Tegen deze succesvolle en al decennia durende aanslag van rechts op de verzorgingsstaat moeten wij ons verweren. Dat was/is de taak van links, de sociaaldemocratie (of hoe je het ook noemt). De vraag is dus niet ‘zijn er kansen’ – nee, dit is de laatste kans voor de sociaaldemocratie en voor links om een alternatieve ideologie te formuleren. De boel op zijn beloop laten is zeker geen optie.

‘En de PvdA dan?’, zul je vragen.

Daarover kunnen we kort zijn: wanneer wordt Dijsselbloem geroyeerd? Het is me echt een raadsel waar die man de gore lef vandaan haalt om zich te tooien met de naam ‘sociaaldemocraat’ en waarom een partij die zich sociaaldemocratisch noemt, het vertrouwen in deze minister niet opzegt. Typerend is dat Dijsselbloem zichzelf als ‘niet-ideologisch’ en als pragmaticus omschrijft. Het demonstreert hoe slecht sociaaldemocraten hebben nagedacht over de rol van ideologie in de politiek. En als dat het einde van het kabinet tot gevolg heeft, is dat geen probleem maar een zegen voor het land.

Felix Rottenberg zegt het nu zelfs hardop: Samsom is de sociaaldemocratische ‘bedrijfsleider’ van dit rechtse kabinet. Hè hè, eindelijk. En anders doek de PvdA maar op, althans deze quasi sociaaldemocratische PvdA.

Voor een echte, linkse, sociaaldemocratische Partij van de Arbeid is wel degelijk een bestaansgrond die Paul de Beer ook noemt: Alleen zij kan de brug vormen tussen de middenklasse en groepen aan de onderkant van de maatschappij die door de SP worden bediend. Dat betekent dus dat de PvdA moet samenwerken met de SP en niet met de VVD.

Die Linke, de SP, Syriza, Podemos (‘we kunnen’!), Jeremy Corbyn en misschien zelfs Rottenberg, zijn personen/bewegingen die begrepen hebben dat meehuilen en de ‘boel op zijn beloop laten’, geen oplossing is. Het recente succes van deze bewegingen laat zie hoe groot de honger is naar een antwoord op de hegemonie van het neoliberalisme. Tegelijkertijd laat de felheid van de neoliberale reactie hierop zien dat rechts dat ook begrijpt.

Niet sociaaldemocraten maar Grieken, Spanjaarden, ‘de onderste laag’ in Nederland en nu vooral vluchtelingen, hebben deze strijd tot nog toe gestreden: zij die direct geraakt worden door de gevolgen van de neoliberale revolutie. Hun rangen zullen zich versterken, dat is mijn enige hoop – en zekerheid naar ik vrees – met of zonder sociaaldemocratie.

  1. 1

    De PvdA heeft zich vanaf het begin (Indonesië) laten inpakken door rechts om aan de macht te komen of te blijven. Sociaaldemocratische doelen zijn altijd ondergeschikt gebleven. Evenals de band met de arbeidersklasse. Het paternalisme droop er van af in de verkiezingstijd: kies ons dan wij zorgen voor jullie. Laat het maar aan ons over. Als er geen alternatieven ter linkerzijde waren ontstaan zou Nederland helemaal geen sociaaldemocraten meer hebben. De huidige PvdA kan beter samengaan met VVD en D66.

  2. 2

    “waar links wel aan de macht was (Mitterand, Kok, Blair), werd neoliberaal beleid door linkse politici uitgevoerd.” Kortom “neoliberalisme” is geen ideologie maar een vaag ruim begrip die moderne politiek van links naar rechts omvat.

    De sociaal democraten hebben zich al lang vernieuwd, wat zij zelf de 3e weg noemen, Dat hier een aantal kenmerken in zitten die rechts altijd al heeft gekoesterd, zoals een gezonde financiële staatsbalans, maakt ze nog niet meteen liberaal of rechts. Corbyn, Syriza de SP en noem maar op zijn helemaal niet vernieuwend die willen terug naar de jaren ’70, dat zijn oer conservatieve socialisten met heimwee naar de tijd van de muur toen hun ideologie nog met geweld opgedrongen kon worden.

    Syriza is helemaal geen succesnummer gebleken, maar het bewijs dat die oude socialistische ideologie toch echt voorgoed heeft afgedaan en thuishoort in de geschiedenisboekjes. Idem geld voor Hollande en het hele rijtje socialisten in Zuid Amerika, vrijwel allemaal staan ze aan de rand van de financiële afgrond.

  3. 3

    De vraag of er ‘nog kansen zijn voor sociaaldemocratie’ is volgens mij dan ook de verkeerde vraag. De andere kant – rechts – heeft namelijk de afgelopen jaren niet stil gezeten.

    Dit is volgens mij precies wat er fout gaat, de als vanzelfsprekend gepresenteerde stelling dat sociaaldemocratie de enige optie op links is. Je zag dat ook in het tenenkrommende interview van Hans Spekman in de Volkskrant onlangs.

  4. 4

    @1 Met de kwalificatie ‘de huidige PvdA’ heb je helemaal gelijk wat dat samengaan met D66 en VVD betreft. Een kennis van me die politiek niet zo goed volgt heeft lang gedacht dat Dijsselbloem namens de VVD in de regering zat.

    Maar de partij is ook de leden. Ik hoop dat die in opstand komen. Zoals ik hier probeer te betogen is wel degelijk een bestaansgrond voor een sociaaldemocratische partij die – om zoals de Beer het uitdrukt – een brugfunctie heeft tussen onderklasse en middenklasse.

    @2 Ach, al dat ‘hervormen’ en ‘vernieuwen’, dat klinkt wel links, hip en modern, maar het hangt er maar helemaal van af wat en hoe je hervormd. Daarna pink je krokodillentraantje weg omdat links dat inziet en die hervormingen terugdraait.

    Over ‘gezonde financiële staatsbalans[en]’ zal ik het maar niet hebben: 2008/9, 2013, de euro zijn het resultaat daarvan. Maaar die discussie wil ik wel voeren bij mijn economische artikelen, maar liever niet hier.

    Syriza ‘is geen succes’, niet door slecht economisch beleid, maar door de machtsovername van de schuldeisers die Griekenland in de uitverkoop zetten en kapot maken.

  5. 5

    @3: Die interviews heb ik niet gelezen. Wanneer zijn die gepubliceerd? Ik wil ze graag lezen.

    Ik hang niet aan de naam of beweging ‘sociaaldemocratie’ – wat ik probeer te betogen – en hierin ben ik het dus helemaal eens met Paul de Beer, is dat er een partij moet zijn die links is, maar die ook geloofwaardig is in de ogen van de middenklassen. Spekman kan die rol niet vervullen en is een heel slecht voorbeeld.

    Maar kernfout is en blijft dat men niet heeft begrepen – nog steeds niet! – wat er is fout gegaan in de jaren zeventig, begin jaren tachtig. Hervormingen van toen (Wassenaar, de bezuinigingen, de euro, Maastricht) hebben geleid tot de problemen waarin we nu zitten en het verval van de verzorgingsstaat. De Beer noemt het even maar is daar niet duidelijk over. Bohlmeijer gaat er ook niet op door. Daar moet het gesprek over gaan. Hoe je de beweging noemt, sociaaldemocratisch, socialistisch, groenlinks, links-liberaal, zal me worst wezen. Nadenken over ideologie en economie. Daar gaat het mij om.

    Ik heb elders een interview van Paul de Beer gevonden waarin hij betoogt dat ‘het poldermodel is ‘uitgewerkt’. Hij pleit voor verhoging van de productiviteit. Hij heeft het over Nederland dat moet concurreren met andere landen en lijkt niet beseffen dat loongroei en productiviteitsstijging gekoppeld moeten zijn. Hogere productiviteit moet resulteren in hogere lonen, en concurrentie tussen landen is (neoliberale) kolder.

    Zolang PvdA-denkers en leiders in dit soort neoliberale en neoklassieke theorieën over arbeidsmarkt en werkgelegenheid blijven geloven, is deze partij de dienstmaagd van rechts.

  6. 8

    Dit stuk is me uit het hart gegrepen.

    Je zou zeggen dat er toch mensen in de PvdA rondlopen die ook over zoiets als dit nadenken. Rottenberg is een mooi voorbeeld, en die wordt meteen teruggefloten.

  7. 10

    @1:

    Sociaaldemocratische doelen zijn altijd ondergeschikt gebleven.

    Veel problemen op links zijn juist veroorzaakt door het halen van de sociaaldemocratische doelen, niet door het verzaken daarvan. Nederland is sinds de jaren 50 veel rijker, gelijker, gezonder, vrijer en schoner geworden. Met andere woorden, rechts heeft veel ideeën van links overgenomen in de loop der decennia.

    Prima als je vindt dat links op dit moment de doelpaaltjes anders moet zetten, maar ga niet doen alsof er in de loop der jaren niets bereikt is.

  8. 11

    @9:
    Mei Li Vos sloeg de spijker op zijn kop met “een beetje dom” over de opmerking van Rottenberg.
    Zij is van de pvda en niet van de media, dus blijkbaar waren er wel degelijk irritaties binnen de pvda.
    Daarnaast geldt voor Rottenberg hetzelfde als voor iedereen: een echte sociaal-democraat was er al lang weggegaan.

  9. 12

    @8: @9: Wel opvallend dat iedereen Rottenberg op het schild hijst vanwege zijn kritiek op Samsom en Deijsselbloem, maar niets zegt over het alternatief van Rottenberg: Asscher. Die is net zo goed uitvoerder en verdediger van dit kabinetsbeleid, hij is nota bene vice-premier! Blijkbaar kan Asscher zichzelf beter verkopen, maar veel substantiëler is de kritiek van Rottenberg niet.

  10. 13

    @10: de verzorgingsstaat is geen product van PvdA-politiek, maar een afruil met rechts, met name de KVP, voor trouw aan het kolonialisme in de oorlog met Indonesië, trouw aan de NAVO en trouw aan decennia lang matiging en bezuiniging.

  11. 16

    @2

    Corbyn, Syriza de SP en noem maar op zijn helemaal niet vernieuwend die willen terug naar de jaren ’70, dat zijn oer conservatieve socialisten met heimwee naar de tijd van de muur toen hun ideologie nog met geweld opgedrongen kon worden.

    Inderdaad. Je ziet nu ook niet dat links massaal zich tot de SP wendt. Kennelijk is de SP hier geen alternatief voor de PvdA (als ik de peilingen mag geloven) Wat we zien is een enorme versplintering op links.

    En met Syriza zijn we snel klaar. Die zijn al uit elkaar gevallen na nog geen jaar. Wil de echte sociaal-democraat zich melden? Ik kan me voorstellen dat de gemiddelde kiezer het ook allemaal niet weet.

  12. 17

    @13: Dat vind ik toch een iets te nauwe interpretatie van het begrip ‘verzorgingsstaat’.

    Nee, het is niet de verdienste van de PvdA, het is iets dat is ontstaan in de jaren dertig met de New Deal (verzorgingsstaat onder een andere naam).

    Het idee is dat een economie niet geregeerd wordt door de vrije markt, of een vrije markt (laissez faire, het oude liberale idee) onder staatscontrole (de neoliberale variant) maar dat de staat een belangrijke rol steelt bij het stabiliseren van de economie (keynesianisme, zorgen voor voldoende vraag, afremmen van bubbels, regulering van arbeidsmarkt), deling van risico (volksverzekeringen tegen ouderdom, ziekte en werkloosheid) en voorziet in onderwijs, gezondheidszorg, en al die andere noodzakelijke functies in de maatschappij waarin de markt niet of veel slechter kan voorzien.

    Dat is, zo voor de vuist weg geformuleerd, mijn idee van een verzorgingsstaat en dat heeft niets te maken met een uitruil. Die uitruil was (en is) er wel, maar dat was nodig om voldoende politieke steun te krijgen van het establishment. Met name door WOII had het establishment links nodig voor de wederopbouw, dat was wat het mogelijk maakte. Zodra die noodzaak wegviel begon de afbraak. Eerst geleidelijk, kleine stapjes, dan breekt het lijntje niet. Mijn kritiek op de PvdA (en ook andere linkse partijen) is dat men de propaganda van rechts tegen de (verzorgings-) staat eigen heeft gemaakt en daar zelf in is gaan geloven.

  13. 18

    @13 heb iets te snel gereageerd, je bedoelde natuurlijk niet de verzorgingsstaat te definiëren. Dat van die uitruil klopt, maar wat ik dus wil zeggen @17 is dat die uitruil overal in het Westen heeft plaats gevonden, de inhoud van de ruil is afhankelijk van de lokale omstandigheden.

    Een voorbeeld: in de VS zijn, om de New Deal er door te krijgen, door FDR de zwarten buiten de Social Security gehouden: hij had de steun van conservatieve Democraten nodig.

  14. 20

    Boeiend. Zoveel verwarring in de club aan te treffen! De grond is weggeslagen, grondslagen weg, het raamwerk total loss.

    Hieruit blijkt dat de club eigenlijk geen idee heeft van waar ze vandaan kwamen, nu zijn aanbeland, wat er gaande is, noch waar dit (haast onvermijdelijk, inmiddels) naar toe gaat.

    Vrouwenstemrecht bestaat nog niet eens zo lang. Democratisch Koninkrijk – daar wringt al iets. De ramkoers die de VN sinds ’48 is ingeslagen, en nu er door ramt – laat niets te raden over.

    Er is geen plaats in de VN-Heilstaat, de ONEWORLD Wereldregering voor democratie.

    De ultra kleine kliek van globalisten zijn de baas in die totalitaire staat. TTIP wordt niet voor niks ‘stealth’ binnen gereden.
    (Een waarlijk Paard van Troje)

    PvdAsher is hartstikke pro TTIP.
    Dijsselbloem een Brookings Institution feut. Timmermans dito, maar dan een nestor. Ploumen is eveneens een dubbelspion – boegbeeld partnership voor ‘development’. (Orwelliaanse dubbelspraak voor VOC-roofkapitalisme, cq. globalisme).

    Ik zag de aardverschuiving gebeuren ttv. Bolkesteijn ‘zo bedrijf je politiek’ en Kok. Paars. Een puinhoop. Een normaal mens stoot zich geen 2x aan dezelfde steen.
    Rutte x Samsom = Paars in het kwadraat!

    Paars is geen Nederlandse uitvinding. (Briljant waren Bolkestein, noch Kok). Het idee komt uit de Amerikaanse Denktanks. Nederland is al met Willem I een gehoorzaam wingewest van en voor de globalisten.
    De 3de Weg, ‘reinventing government’ – onzichtbaar regeren via malafide ngo’s, lobby’s, pseudo-wetenschap e.d. komt uit de denk tanks van m.n. de Rockefeller Foundation, en wordt geplant in lagere echelons als Rand Corporation, Brookings Institution, Am. Enterprise Instition, Club van Rome, Chatham House, e.d..

    Sociaal-democratie gaat (weer) een geweldige toekomst tegemoet; de geschiedenis herhaalt zich. Ontkennen (blijven) zal niet helpen. Dat een geheim MONSTERverdrag om die reden alleen al niet gedecideerd wordt afgeschoten, spreekt boekdelen:
    kijk hier maar eens naar:

    “Het idee dat dit ‘vrijhandels’ verdragen zijn, is de grootst mogelijke Leugen.
    Ze zijn een overdracht van soevereiniteit van nationale democratiën naar een fascistische wereldregering.”
    Investigative historian Eric Zuesse is the author, most recently, of They’re Not Even Close: The Democratic vs. Republican Economic Records, 1910-2010, and of CHRIST’S VENTRILOQUISTS: The Event that Created Christianity, and of Feudalism, Fascism, Libertarianism and Economics.

    ”, only 5 out of 29 of TPP’s chapters have anything to do with trade. And conservatives point out that even the 5 chapters on trade do not promote free trade.” Bloomberg calls TPP a “corporatist power grab”, “as democratic and transparent as a one-party state,”

    Feuten, voor scholarships uitgenodigde politieke trainees, nestors van Brookings Institution zijn geprogrameerd voor dit:
    Jan. 2013, the Brookings Institute: “Free Trade Game Changer”,
    waarin het beleid van de VS wordt uitgestippeld. nl. het vrijhandelsakkoord door te drukken om
    U.S. ECOMOMIC LEADERSHIP” te vestigen:
    http://dandelionsalad.wordpress.com/2013/05/12/large-corporations-seek-u-s-european-free-trade-agreement-to-further-global-dominance-by-andrew-gavin-marshall/

    Afbraak van de verzorgingsstaat, van de souvereine staten; allemaal VN-beleid. Lagarde bezocht vorig jaar Rutte nog – programmeren heet dat in de geo-politiek.
    Dit titel komt wat kort door de bocht over. Desondanks is niks verzonnen, noch overdreven. Een informatieve docu-video!:
    http://niburu.co/index.php?option=com_content&view=article&id=9759:politici-zijn-de-betaalde-hoeren-van-de-bankiers&catid=20:het-complot&Itemid=33

    https://jonrappoport.wordpress.com/2015/06/13/trade-treaties-mega-corporations-and-worldwide-socialism/

    Nationaal socialisme evolueert in Globaal socialisme. Geen verschil met fascisme, neo-liberalisme; noem het communisme desnoods. Het label zal het verschil niet maken.

    Een kwestie van ‘branding’. Marketing.
    PVVDA, zgn. Christelijke partijen, Club Pechtold – 1 front, tegen het volk, vrijheid, democratie, scheiding de machten, mensenrechten.
    Een beetje reorganiseren of ander cosmetische trucs gaat de PvdA-trein niet van de ramkoers halen. Veilig uit de coulissen boe-roepen is nutteloos.

    Laten alle partijleden eerst maar eens tekenen voor het raadgevend referendum uitbreiding met de Ukraine. Dat kan op Geen Pijl, Geenstijl en Burgercomite.eu.
    Doe je het niet (alleen) voor jezelf, doe het tenminste voor de komende generaties. Niks moet, mag iedereen zelf uitmaken.

    De politiek gaat niks oplossen, de ramkoers niet stoppen. Media&politiek: totaal in de ban van de bankiers.
    Wij, de mensen, wij alleen, dwz. met een kritische massa samen, zullen het oprukkend globalisme/fascisme kunnen stoppen, als we nog tijdig actie ondernemen.

    U.S. law imposes itself on European territory, Jean-Claude Paye:
    http://www.voltairenet.org/article184692.html
    Neo-liberalisme, variatie op Corporatisme cq. Fascisme:
    http://www.softpanorama.org/Skeptics/Political_skeptic/Neoliberalism/

  15. 21

    @9:

    Rottenberg is niet door de PvdA teruggefloten maar door de media die niet ophielden die opmerkingen uit hun verband te citeren.

    Pardon?

    Rottenberg had voor zover ik weet een klus bij de PvdA, namelijk kandidaten voor de kieslijst selecteren. Toch wel weer apart trouwens dat bij een zich democratisch noemende partij die kandidaten niet door de leden worden voorgedragen, maar dat terzijde. Hij is inderdaad van die klus afgehaald vanwege gedoe in de media. Maar die beslissing, om hem van die taak te ontheffen, is er één van de partij zelf en pertinent niet van de media.

    En trouwens: good riddance to bad rubbish. Want Rottenberg is vooral een ijdele roeptoeter en windbuil, altijd geweest. Dat hij wegblijft, en de rest meeneemt.

    Ik verheug mij op de aanstaande degradatie van de PvdA tot splinterpartij. En hoop dat er op de restanten van de sociaaldemocratie in Nederland iets nieuws en beters groeit.

  16. 23

    Wat mij betreft zijn er totaal geen kansen voor de sociaaldemocratie,want die is nooit sociaal en/of democratisch geweest……….Zal altijd een schijnvertoning blijven met dubbele agenda’s…..met hypocriete praatjesmakers die als het ze later uit komt al hun ‘gedrevenheid’ ,hun ‘betrokkenheid’ opzij zetten voor het persoonlijk gewin……ik lach er om….geldt voor al die onzinfiguren in Den Haag……oprechtheid kom je er niet tegen….Het verachtelijke “het politieke spel’ is een vereiste geworden.Ben je er goed in wordt je door heel de ‘intellectuele’ polder-elite bewonderd,onderscheiden ,wacht je een glorieuze carrière in het bedrijfsleven e.d………wat een beschaving….