Er bestaat het idee in het strafrecht dat sommige daders minder straf verdienen dan andere omdat ze “te veel te verliezen hebben”. Een baan, een opleiding, een netwerk, een toekomst die nog openligt. Het klinkt redelijk. Tot je het consequent toepast.
Neem de recente uitspraak, in België: een 26-jarige student, in de rol van schachtentemmer (een oudere student met gezagspositie over eerstejaars tijdens ontgroening), werd schuldig bevonden aan verkrachting, maar kreeg een opschorting. Geen effectieve straf, wel voorwaarden en toezicht. De rechtbank woog onder meer een blanco strafblad en persoonlijke omstandigheden mee. De toekomst van de dader werd onderdeel van de strafmaat.
Daar schuift iets fundamenteels. Straf hoort te volgen uit ernst, schuld en schade. Zodra persoonlijke omstandigheden structureel strafverminderend werken, verschuift het criterium van daad naar dader. Dan ontstaat een systeem waarin twee identieke feiten verschillende uitkomsten krijgen omdat de ene dader een toekomst heeft en de ander vooral een verleden.
Het recidive-argument wordt vaak ingezet als rechtvaardiging, ook in Nederland. Wie een stabiel leven heeft, zou minder snel opnieuw de fout ingaan. Alleen wringt daar iets. Diezelfde stabiliteit geldt normaal gesproken als rem op criminaliteit. Als iemand ondanks die omstandigheden tóch over de grens gaat, zegt dat iets over de werking van die rem. De vraag verschuift dan: waarom gebeurde dit ondanks alles wat het had moeten voorkomen?
Sterker nog, je kunt de redenering omdraaien. Als beschermende factoren aanwezig zijn en toch geen effect hebben gehad, ligt het voor de hand om dat zwaarder te wegen in plaats van lichter. Iemand die over de middelen, structuur en sociale inbedding beschikt om andere keuzes te maken, en desondanks een ernstig delict pleegt, toont daarmee dat die factoren kennelijk geen corrigerende werking hadden. Dat roept de vraag op of zo’n dader niet juist minder voorspelbaar en daarmee potentieel risicovoller is dan iemand bij wie die remmende factoren überhaupt ontbraken.
In dat licht wordt de huidige praktijk moeilijk te verdedigen. De aanwezigheid van stabiliteit wordt gezien als reden voor mildheid, terwijl dezelfde stabiliteit, wanneer zij faalt, net zo goed kan worden gelezen als aanwijzing dat de drempel om de fout in te gaan lager lag dan verondersteld.
De zaak maakt die spanning zichtbaar. De schuld staat vast, de ernst van het delict ook, en toch verschuift de focus naar de toekomst van de dader. Zijn perspectief wordt beschermd tegen de consequenties van zijn handelen.
Daarmee ontstaat een impliciete hiërarchie. Wie beschikt over sociaal kapitaal, perspectief en structuur, kan zich beroepen op verzachtende omstandigheden. Wie dat niet heeft, staat met lege handen. Kwetsbaarheid wordt zo indirect bestraft, stabiliteit beloond.
Het gevolg is een systeem waarin “iets te verliezen hebben” een juridisch voordeel wordt. Dat schuurt met het gelijkheidsbeginsel. Niet de daad staat centraal, maar de positie van degene die hem pleegt. De logica draait daarmee om. Beschermende factoren horen criminaliteit te voorkomen. Als ze falen, ligt een kritische weging voor de hand. In plaats daarvan worden ze ingezet als argument voor mildheid.
En zo ontstaat selectieve coulance. Niet omdat de daad minder ernstig is, maar omdat de dader beter past binnen het beeld van iemand met een toekomst. Als dat de richting is, ligt een consequentere conclusie voor de hand: stop met strafvermindering op basis van dit soort omstandigheden. Niet een beetje minder meewegen, maar principieel uitsluiten als verzachtende factor. Persoonlijke stabiliteit, perspectief en sociaal kapitaal horen geen korting op straf op te leveren. Het strafrecht verliest zijn legitimiteit zodra het structureel differentieert op wie iemand is in plaats van wat iemand heeft gedaan. Gelijkheid voor de wet betekent dan ook dat deze vorm van selectieve mildheid moet verdwijnen.
Dat vraagt om een herijking van hoe we naar gelijkheid voor de wet kijken. Zolang de uitkomst voorspelbaar meebeweegt met iemands positie, blijft het systeem scheef trekken. Een terugkeer naar de daad als primair ankerpunt maakt die spanning niet volledig weg, maar beperkt in elk geval de neiging om status te vertalen naar mildheid. Minder selectieve coulance dus, en meer consequentie in wat we als strafwaardig gedrag beschouwen.
Reacties (27)
Nou in dat geval zou bij een lagere straf automatisch een (veel) hogere schadevergoeding moeten worden toegekend aan het slachtoffer zodat men het wel een fiks aantal jaren voelt, bijv zoveel % van je inkomen afpakken zodat je op het sociale minimum zou zitten voor de duur dat je straf normaal zou zijn.
Minder inkomen is zo iets anders dan opgesloten worden, dus nee wat mij betreft.
Klopt, maar nu worden ze niet opgesloten en hebben ze geen minder inkomen, dus als we ze niet opsluiten dan maar een behoorlijke financiële straf.
Het in een interessante gedachte.
Maar niet altijd valt aangedaan leed goed te maken met geld.
Iemand die nachtmerries heeft n.a.v. geweld, zal die ook hebben als hij een villa en een jacht kan kopen.
Misschien maakt het dan niet uit als hij/zij de rest van z’r leven op hawaii wonen kan.
Klopt, maar die nachtmerries zullen ook komen als de dader achter de tralies zit en dan heb ik toch liever nachtmerries in een villa dan 3 hoog achter ;-)
Ik heb ervaring met die shit en een schadevergoeding zou wel degelijk geholpen hebben. Het rechtsgedoe voldoet domweg niet. Straffen helpt nauwelijks, dan kun je mischien maar beter het slachtoffer compenseren. Mensen zijn varkens en dan wil ik de arme zwijntjes niet beledigen.
Volgens mij lopen er hier twee dingen door elkaar: schadevergoeding en geldstraf.
Een schadevergoeding is een vergoeding voor de geleden schade. Het woord zegt het al. Het inkomen van de dader maakt niks uit voor hoeveel schade iemand ondervindt, en kan dus ook niet van invloed zijn op de vergoeding die wordt toegekend. Het bedrag van een schadevergoeding kan dus alleen maar bepaald worden aan de hand van ondervonden schade en leed door het slachtoffer.
Voor een geldstraf is dat anders. Daarbij zou je wel rekening kunnen houden met iemands vermogen en inkomen. Als je vindt dat persoonlijke omstandigheden mee moeten wegen in de straf die iemand krijgt, dan zou het consequent zijn omdat zowel bij vrijheidsstraffen als bij geldstraffen te doen.
(Aanvulling. Schadevergoeding en straf staan in principe los van elkaar. Schadevergoeding is genoegdoening aan het slachtoffer voor aangerichte schade en/of leed. En straf is genoegdoening aan de maatschappij, voor het overtreden van de wet.)
Een schadevergoeding kan ook als straf werken en ook nog eens afschrikkend zijn, het vooruitzicht dat je de komende 10/15/20 jaar op het sociale minimum zit is afschrikwekkender en een grotere straf dan bijv eenmalig 10k euro te betalen.
Dat kan. Maar het is nog geen reden om voorbij te gaan aan het fundamentele onderscheid tussen schadevergoeding en straf.
Als iemand een hoge schadevergoeding krijgt opgelegd en veel moeite moet doen om die te betalen, zou dat wel een argument kunnen zijn voor strafvermindering.
Schuldsanering duurt maximaal 3,5 jaar.
Iemand 20 jaar lang elk uitzicht op financiële normaliteit ontnemen zal als onmenselijk gezien worden.
En de echte crimineel zegt dan bovendien ik ga niet meer werken, dan maar een gekorte bijstand.
Of hij vertrekt naar een land zonder uitleveringsverdrag.
Dat was die toch al niet van plan, ook al krijgt ie niet zo’n straf.
schuldsanering geldt volgens mij niet voor schulden door misdrijven.
Er zijn mensen die hun hele leven op minimum-nivo leven. Dat is misschien onmenselijk, maar onze overheid accepteert het.
Ik ben wel met u eens dat zo’n regeling geen aansporing is om uit de criminaliteit te gaan.
Ik denk dat het criterium “veel te verliezen” soms inderdaad misbruikt wordt.
Ik denk aan een directeur die voor de rechter komt wegens dronkenschap, en zijn rijbewijs houden mag omdat hij de auto nodig heeft voor zijn werk en om zijn kinderen naar sport te brengen (al weet ik niet welke van de twee het zwaarst woog).
Maar het is natuurlijk zo dat de 1 veel meer last heeft van een gevangenisstraf dan een ander.
Iemand die voor eigen kinderen moet zorgen, of iemand die werk verliest, verliest meer dan iemand die met pensioen is, of die nog aan het studeren is. (nou ja, als die het betalen kan om daarna nog te studeren).
Als ik het mij goed herinner (als….) zou die student niet verder mogen met zijn opleiding/beroep als hij veroordeeld werd.
Als het de zaak is die Emile #4 aangeeft, lijkt mij dat een straf buiten proportie.
” lijkt mij dat een straf buiten proportie.”
Dat hangt van de opleiding af.
Als je een vertrouwensfunctie gaat vervullen of met kwetsbare mensen werkt, dan lijkt me een veroordeling wegens verkrachting voldoende reden om zo iemand niet tot sportleraar, kinderoppas, arts, of andersoortige hulpverlener te laten opleiden.
Het recidive-argument wordt ook gebruikt omdat, het voorkomen van recidive een belangrijk doel van het strafrecht is.
Zo’n student zal na een jaar gevangenis vast wel weer in een stabiele situatie terugkeren.
Maar voor iemand die net woonruimte gevonden heeft, en misschien voor het eerst een stabiele relatie, kan een gevangenisstraf net weer de vooruitzichten op een stabiel leven vernielen.
Volgens mij houden rechters daar rekening mee (al voelt het onrechtvaardig).
Het lijkt me dat recidive voorkomen zich juist moet richten op de mensen met een grotere kans op recidive, ipv op de ‘makkelijke’ gevallen.
https://www.reddit.com/r/Belgium2/comments/1jqdn79/ik_was_ook_boos_over_de_geniale_gynaecoloog_maar/
Is dit dezelfde zaak of een vergelijkbare?
Nee, dat betrof een andere zaak van een jaar eerder in Leuven, waarbij twee studenten die elkaar verder niet kenden dronken in bed belandden. Zij kon zich de dag erop niks meer herinneren (dus ook niet dat ze enthousiast instemde met seks), en zo ging hij voor de bijl. Vooral ook omdat er CCTV-camerabewijs was dat zij onzeker op haar benen bewoog.
Geen celstraf, maar juist vanwege de gebrekkige communicatie daaromtrent werd de student in kwestie wel publiekelijk door de mangel gehaald. Vanwege alle maatschappelijke ophef die volgde moest hij tevens zijn opleiding tot gynaecoloog en verloskundige verlaten.
Ik ben zodoende benieuwd tot welk volksgericht dit nieuwe geval eventueel zal leiden.
Overigens geven Nederlandse strafrechtadvocaten te kennen dat zo’n strafmaat als in België hier in Nederland ondenkbaar is bij een veroordeling voor verkrachting. Zelfs een taakstraf zou niet tot de mogelijkheden behoren.
Een taakstraf zou ook niet tot de mogelijkheden moeten behoren, nooit!
Ook niet in geval van een dronken vrijpartij waarbij de vrouw zich achteraf niets meer herinnert? Dat soort dingen komt namelijk vaker voor dan je denkt, volgens deze Canadese strafrechtadvocaat.
En wat als de man in kwestie ’s ochtends naast iemand wakker wordt en zich enkel herinnert dat ‘ie in een café met een vrouw aan het praten was? Vind je dat zij dan drie jaar de cel in moet?
Want dat was bij die Leuvense gynaecologiestudent wel de eis van het Openbaar Ministerie.
Dan denk ik als leek die de zaak niet kent: goh, drie jaar, dan moet er wel heel wat aan de hand zijn. Die gozer heeft ‘r vast laveloos in huis gebracht en als sekspop gebruikt terwijl zij buiten bewustzijn was. Wat een bruut. Ophangen, die lul! Hoezo gaat ‘ie praktisch vrijuit na zoiets? Bizar!
En dat is dus ook het scenario waar het brede publiek vanuit gaat. Vandaar de virtuele lynchmeute op social media. Vervolgens lees je dan zijn relaas in het vonnis en dan blijkt het allemaal een heel stuk genuanceerder te liggen.
Dat ligt eraan wat er precies gebeurd is, en welke bewijzen daarvan zijn. Als er aanwijzingen zijn dat een vrouw zonder toestemming met het een of ander een lichaamsopening van een man is binnengedrongen, lijkt me eenzelfde straf op zijn plaats. Maar dat komt niet zo vaak voor.
En verder blijft het ontzettend lastig om in dit soort zaken belang van dader en slachtoffer tegen elkaar af te wegen. Ik ben in elk geval tegen lynchmeutes, zowel echte als virtuele. En ik ga ervan uit dat een rechter nog altijd toetst of er wettig en overtuigend bewijs is.
Viespeukje moet zitten, maar slechts 3 jaar voor 2 verkrachtingen?
https://nos.nl/artikel/2613431-in-hoger-beroep-zwaardere-straf-voor-ali-b-drie-jaar-cel-voor-twee-verkrachtingen
Bij goed gedrag wordt het waarschijnlijk 2 jaar.
Maar dan nog lijkt zo’n straf mij een behoorlijke waarschuwing voor recidive.
Interessanter vind ik de vraag of Ali B. al gestraft is door de publiciteit.
Hij is zijn werk voor The Voice of Holland kwijtgeraakt.
Ocherrum!
Hoge bomen vangen veel wind en The Voice of Holland zal vast niet het enige zijn waarmee hij geld verdiende.
Vergelijk het eens met Matthijs van Nieuwkerk, die heeft, voor zover ik weet, veel minder erge dingen gedaan en is vrijwel al zijn werk kwijt.
Maar hoge bomen hebben doorgaans ook de mogelijkheid flink wat kapitaal op te bouwen waarmee ze na de gevangenisstraf veel makkelijker kunnen overleven dan een doorsnee Nederlander.
Zag net een discussie hierover met mr. Richard Korver. Een celstraf van vierentwintig maanden schijnt redelijk gebruikelijk te zijn voor een verkrachting.
De verkrachting van Naomi kwam erop neer dat Ali B. haar onverhoeds had gevingerd terwijl ze Ronnie Flex lag te pijpen. Dus daar krijgt ‘ie dan de helft voor.
Daar komt het geval van Ellen ten Damme dus nog bovenop.
24 +12 = 36 maanden, dus dat komt dan neer op drie jaar.