Piratenstaat Israël, en Nederland blijft stil

Israël enterde opnieuw schepen in internationale wateren. Ditmaal ging het om de Global Sumud Flotilla, een vloot met activisten en hulpgoederen op weg naar Gaza, waaronder ook Nederlandse opvarenden. De onderschepping gebeurde honderden kilometers van Gaza vandaan, nabij Cyprus en Kreta. Dat laatste is juridisch relevant. Een staat mag namelijk niet willekeurig schepen op volle zee enteren. Israël beroept zich al jaren op de blokkade van Gaza. In het internationaal oorlogsrecht bestaat inderdaad een beperkte mogelijkheid om een maritieme blokkade af te dwingen buiten territoriale wateren. Alleen zit daar een cruciale voorwaarde aan: die blokkade moet zelf rechtmatig zijn. Tot een paar jaar geleden hield dat juridische en diplomatieke verhaal ook nog soort van stand. Alleen vooral omdat Israël voor het Westen nu eenmaal een bondgenoot is. Bondgenoten krijgen traditioneel meer ruimte binnen het internationale recht, zeker wanneer hun tegenstanders gemakkelijk als terroristen of schurkenstaten kunnen worden weggezet. Zolang de humanitaire gevolgen nog enigszins abstract bleven en westerse regeringen bereid waren weg te kijken, konden veel van Israëls acties nog worden verpakt als harde maar legitieme veiligheidspolitiek. Die rek is er inmiddels al lang uit. Een blokkade die collectieve bestraffing veroorzaakt, hongersnood faciliteert en humanitaire hulp structureel belemmert, verliest haar legitimiteit. Het Internationaal Gerechtshof, VN-organisaties, mensenrechtenorganisaties en inmiddels ook een groeiend aantal westerse regeringen spreken inmiddels openlijk over ernstige schendingen van het humanitair recht door Israël. En als de blokkade zelf illegaal is, verdwijnt ook de grondslag om schepen in internationale wateren te onderscheppen. Dan resteert een staat die ver buiten de eigen territoriale wateren gewapenderhand burgerboten aanvalt, communicatie uitschakelt, opvarenden gevangenneemt en hen afvoert naar een Israëlische haven. Dat valt juridisch nog net geen honderd procent onder de klassieke definitie van piraterij, omdat internationaal recht piraterij meestal definieert als geweld op zee door private actoren en voor private doeleinden. Staten vallen daar dus technisch vaak buiten. Alleen wordt dat onderscheid op een gegeven moment vooral semantisch. Want voor de bemanning van een burgerboot maakt het weinig verschil of ze op volle zee worden geënterd door 'echte' piraten of door militairen met een staatsvlag. Het resultaat blijft hetzelfde: gewapende mannen nemen een schip over in internationale wateren, voeren mensen af en verhinderen vrije doorgang op zee. En ook nu zijn dus ook Nederlanders door een vreemde mogendheid van een schip gehaald en afgevoerd, terwijl de Nederlandse overheid oorverdovend stil is. Het blijft vooral ongemakkelijk geschuifel: "de situatie is nog in ontwikkeling en niet alle feiten zijn bekend", aldus minister van Buitenlandse zaken Berendsen. Ammehoela. Dit is niet de eerste keer en zal ook niet de laatste keer zijn. Alsof het hier gaat om een vergeten vervoersbewijs in de trein. Stel je voor dat Rusland, Iran of Venezuela Nederlandse burgers in internationale wateren van een schip had gehaald en naar een buitenlandse haven had afgevoerd. Den Haag zou bol staan van spoeddebatten, ferme verklaringen en grote woorden over de internationale rechtsorde. Ondertussen vaart een genocide plegende kernmacht de Middellandse Zee op om hulpboten te enteren die voedsel en medicijnen richting een uitgehongerde bevolking brengen. Op een gegeven moment houdt juridische acrobatiek op. Dan blijft alleen de daad zelf over. En die daad begint steeds meer op georganiseerde staats-piraterij te lijken.

Door: Foto: Amy Syiek on Unsplash
Waan van de dag

Nederland loopt grote risico’s met huidig overheidsbeleid

, door

Veel doelen die de rijksoverheid voor de korte termijn had gesteld, zijn in 2025 niet gehaald. Veel langetermijndoelen zijn uit zicht. Onder meer op het gebied van wonen, strafrecht, economie en een gezonde leefomgeving belooft de overheid meer dan ze kan waarmaken. De rekening daarvan wordt bij volgende generaties gelegd. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer vandaag in het verantwoordingsonderzoek. 

De Rekenkamer blikt terug, maar ook vooruit. Met waarschuwingen voor de risico’s die Nederland loopt bij ongewijzigd beleid. Om de risico’s die het halen van resultaten in de weg kunnen staan beter in beeld te krijgen publiceert de Algemene Rekenkamer vandaag – op verzoek van de Tweede Kamer – een Hoogrisicolijst (bijlage hier te downloaden). De lijst geeft een overzicht van de grootste risico’s voor het behalen van maatschappelijke doelen en voor de overheidsfinanciën.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Foto: Lorenzo Herrera on Unsplash

De html-schrijver

, door

COLUMN - van Marc van Oostendorp

Nu de hoofdredacteur nog altijd maar bevrijd is van zijn dagelijkse beslommeringen, mijmert hij weleens over zijn leven als html-schrijver. Html zijn de opmaakcodes voor een webpagina, en dertig jaar geleden was dat al een deel van het beroep van de hoofdredacteur, voordat hij hoofdredacteur was.

In 1996 was de hoofdredacteur gepromoveerd taalwetenschapper maar niet werkzaam in de wetenschap. Het waren de dagen van de opkomst van het web, of eigenlijk waren het de dagen dat de eerste mensen tegen de hoofdredacteur begonnen te vertellen dat dat hele internet nu toch wel over zijn hoogtepunt heen was.

Je moest in die tijd nog alle codes voor webpagina’s zelf schrijven. Als je een woord schuingedrukt wilde opschrijven moest je schrijven:

<p>Als je een woord <em>schuingedrukt</em> wilde opschrijven...</p>

Van zijn kennis van die codes had de hoofdredacteur toen veel profijt. Hij gaf er cursussen over, schreef artikelen voor computerhobbyistenbladen en boeken voor uitgeverij Bruna, hij maakte websites en was de webredacteur van het tijdschrift Emnet. Dat betekende dat de redacteur hem agendapunten opstuurde en dat de webredacteur-die-later-hoofdredacteur-zou-worden die agendapunten van de juiste codes voorzag zodat ze op een ‘webstek’ konden verschijnen. Want sites werden toen door sommige puristen webstekken genoemd, een woord dat nu alleen nog nostalgie opwekt.

Foto: Monument Universal Links on Human Rights (1995) Tony O'Malley William Murphy (cc)

Kabinet-Jetten: Gooi mensenrechten niet overboord om migratie te beperken

, door

COLUMN - van Lize Glas, Jasper Krommendijk en Annick Pijnenburg

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) beschermt ons al meer dan 70 jaar tegen bijvoorbeeld foltering en discriminatie en beschermt onder andere het recht op vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy. Toch dreigen deze mensenrechten op een Europese top op 15 mei 2026 ten onrechte deels overboord gegooid te worden. Hieraan liggen twee motieven ten grondslag.

Allereerst zou het EVRM, zoals Tweede Kamerlid Boomsma (JA21) eind maart bij Nieuwsuur zei, ‘steeds verderstrekkend geïnterpreteerd’ worden ‘op een manier die nooit door politici zo bedoeld is’ dan toen zij het verdrag opstelden in 1950. Boomsma wees ter illustratie op de klimaatrechtspraak van het Europese Mensenrechtenhof die Zwitserland zou verplichten om miljarden aan klimaat uit te geven. In een motie uit juni 2025 wees onder anderen Boomsma ook met de vinger naar de migratierechtspraak van hetzelfde Hof dat “de ruimte voor het asielbeleid in verregaande mate” zou beperken.

Het EVRM interpreteren zoals in 1950 de bedoeling was, is duidelijk onwenselijk. De opstellers van het verdrag hadden ideeën die de meesten van ons als gedateerd of zelfs racistisch zouden zien. Zo verklaarde Nederland het verdrag niet van toepassing op Nieuw-Guinea omdat de bevolking onvoldoende ontwikkeld zou zijn en hadden de opstellers van het verdrag niet direct vrouwen voor ogen wanneer zij dachten aan mensenrechten. Bovendien voorzagen de opstellers niet in welke context het EVRM nu moet worden toegepast. Zo is het recht op privéleven van toepassing op ‘correspondentie’: brieven in de context van de jaren 50. Als het Mensenrechtenhof dit recht niet van toepassing had verklaard op mails en appjes, zou dit recht nu irrelevant zijn.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Closing Time | Nightwish

, door

Zoals gisteren bleek: we hebben hier nog nooit een nummertje Nightwish gedaan. Nou ja! Bij deze dan, met Tarja die we gisteren ook al hoorde. En omdat het gezellige fijne tijden van vrolijkheid en jolijt zijn, doen we The End of All Hope. Maar ze hebben zat leuke nummers, check vooral andere dingen uit. Het meer recentere werk is van Neerlands trots Floor Jansen.

Foto: Frank Okay on Unsplash

De NPO moet juist uit botsende belangen bestaan

, door

Volgens de commissie-Lenferink heeft de NPO te veel kapiteins, te veel deelbelangen en een te complexe structuur. Omroepen werken langs elkaar heen, bestuurders trekken aan hun eigen belang, sociale onveiligheid wordt onvoldoende aangepakt en de werkwijze van Ongehoord Nederland tast volgens de commissie de betrouwbaarheid van de publieke omroep aan.

En daar zit een interessante spanning. Want vrijwel alles wat het rapport beschrijft als bestuurlijk probleem, was ooit juist onderdeel van het ontwerp. De Nederlandse publieke omroep is historisch gebouwd als een gecontroleerde chaos van botsende belangen, stromingen, ideologieën en maatschappelijke zuilen. Katholieken, protestanten, socialisten, liberalen, jongerenomroepen, religieuze clubs, regionale geluiden en experimentele makers moesten allemaal een plek krijgen binnen hetzelfde publieke bestel. Juist omdat men wist dat media nooit neutraal zijn.

Dat systeem levert vanzelf frictie op. Omroepen concurreren met elkaar. Bestuurders trekken aan hun eigen belangen. Journalisten botsen over normen, toon en inhoud. Sommige clubs gedragen zich irritant, opportunistisch of activistisch. Dat hoort bijna onvermijdelijk bij een bestel dat pluriformiteit serieus neemt.

Het probleem is alleen dat pluriformiteit slecht past binnen modern rendementsdenken. De afgelopen jaren werd de NPO steeds sterker afgerekend op efficiency, bereik, bestuurbaarheid en meetbare “publieke waarde”. En precies daardoor leest het rapport ook minder als een neutrale analyse, en meer als de bestuurlijke opmaat voor een volgende centralisatieslag en bezuinigingsronde. Eerst wordt vastgesteld dat het bestel versnipperd, inefficiënt en vol conflicten is. Daarna volgt vanzelf de conclusie dat er meer centrale regie nodig is.

Foto: Brad on Unsplash

Het grimmige verhaal achter Roosvicee

, door

RECENSIE - De taal is geen supermarkt. Je kunt erdoorheen lopen en ieder fijn woord dat je tegenkomt in je mandje gooien en dan nog mag je bij de uitgang doorlopen zonder te betalen en zonder je bonuskaart te laten zien. Maar omgekeerd is de supermarkt wél van taal gemaakt. Ja, er staan wel tastbare goederen, maar die zitten in verpakkingen en als er op die verpakkingen geen namen zouden staan zouden we geen melk van havermoutdrank kunnen onderscheiden en stortte de supermarkteconomie in.

JP Pellemans schreef een boek over die taal van de supermarkt, Het ABC van JP2 (de 2 staat er omdat Pellemans eerder al een succesvol boek schreef over andere kanten van de taal). Het blijkt een briljant gekozen onderwerp, niet alleen doordat het Pellemans de gelegenheid geeft om het verhaal achter allerlei merknamen te vertellen, maar ook omdat hij kan vertellen hoe de supermarkt in elkaar zit, en over zijn eigen leven, én omdat hij ook nog een paar fotostrips kan laten zien van en met de bekende fotostripmaker Ype Driessen.

Het boek geeft daardoor de overladen indruk van een supermarkt, en maakt even hebberig: dit feitje wil ik óók nog hebben, en dat óók nog!

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Quote du Jour

Quote du Jour | Oorlog als gebod

, door

In Israël voeren religieuze zionisten een campagne om de ethische code van het leger te onderwerpen aan de halacha, de joodse religieuze wet, schrijft oud-journalist Salomon Bouman in het online magazine De Vrijdagavond. Hij citeert een van de voorstanders, Simcha Rothman, voorzitter van een parlementaire juridische commissie:

Waarom? De huidige code ziet oorlog volgens Rothman als een noodzakelijk kwaad, dat soldaten morele beperkingen oplegt en bang maakt. In het boek ‘Herstel van de spirit’ leggen twee gezaghebbende rabbijnen uit dat een nieuwe ethische code zich moet baseren op de Tenach. ‘Oorlog is een gebod, het is een goddelijke missie, het is onze weg naar Tikkun olam, het repareren van de wereld.’

De nieuwe ethische code, die de oude uit 1994 moet vervangen, zal volgens de rabbijnen iedere soldaat ervan doordringen dat hij de weg van koning David en van de Makkabeeën voortzet en dat hij strijdt in de naam van God en in naam van het Volk van Israël.

In de nog geldende ethische code voor de IDF staat niet dat een oorlog moet worden gewonnen. De initiatiefnemers voor een nieuwe code zijn van mening dat het van het allergrootste belang is het begrip ‘overwinning’ juist als hoogste ideaal in de nieuw te formuleren code op te nemen. Israëls militaire zege is volgens hen een absolute voorwaarde om het instorten van het land te voorkomen.

Foto: Public domain - De zogenaamde “Sulla” (Glyptothek, München)

De ambtstermijn van een dictator

, door

Aan het begin van de vierde eeuw v.Chr. begon Rome een regionale grootmacht te worden. Het beslissende moment was de inname van de Etruskische stad Veii in 393/392 v.Chr. ofwel 396 volgens de onjuiste traditionele chronologie. De gebeurtenis kreeg in de Romeinse geschiedschrijving legendarische trekken: de belegering zou à la Trojaanse Oorlog tien jaar hebben geduurd en pas succes hebben gehad nadat de Romeinse generaal Marcus Furius Camillus het ritueel had voltrokken dat bekendstaat als evocatio.

En zo werd Rome een machtige stad. Gevaarlijk machtig, naar de zin van de alleenheerser van Syracuse, Dionysios I. Daarom verzocht hij de Gallische huurlingen die hij in die tijd in dienst nam, om even langs Rome te gaan, als ze toch op weg waren naar het zuiden. Op 18 juli 387 versloegen zij een Romeins leger en daarna sloegen ze het beleg op voor het Capitool. De Romeinen kochten de belegeraars af en we vinden de Galliërs vervolgens in de “teen” van Italië. Dionysios stuurde later nog eens een vloot, die overigens weinig te plunderen vond.

Camillus dictator

We zijn er zeker van dat de Romeinen in deze crisis een dictator aanstelden, een tijdelijke magistraat met absolute bevoegdheden, verheven boven elke andere vorm van gezag. Dat was de zojuist genoemde Marcus Furius Camillus. (Ik heb het altijd een interessante man gevonden. Ter voorbereiding van mijn gymnasiumexamen vertaalde ik het zesde boek van Titus Livius; ik heb als puber een roman over hem geschreven; ik heb meegewerkt aan de latere Nederlandse Liviusvertaling.) Camillus’ optreden is met legenden omgeven, maar dát hij dictator was, is boven elke twijfel verheven. Livius schrijft over de wederopbouw:

Foto: Markus Spiske on Unsplash

Haatzaaien en OM: Nog een uitzondering?

, door

Eerder deze week schreven we al over het besluit van het OM om Geert Wilders niet te vervolgen vanwege een racistische campagneafbeelding. De kern daarvan was simpel: racisme lijkt in Nederland steeds minder strafbaar zodra het een politiek nut dient. Politieke context fungeert steeds vaker als beschermlaag waarachter uitspraken verdwijnen die buiten de Haagse arena grote problemen zouden opleveren.

De aangifte tegen PVV-Kamerlid Gidi Markuszower legt daar nu een veel ernstiger vraag naast. Markuszower stelde dat Palestijnen “misschien met nog meer geweld dan waar ze vandaan komen” tegengehouden moeten worden, en wat hem betreft in Gaza mogen “verpieteren”. Dat is geen abstract frame meer, geen “kritiek op immigratie”, geen debat over integratie of grenzen. Hier komt expliciet geweld in beeld. Niet als verspreking, maar als politiek taalgebruik richting een compleet volk.

En precies daarom zou niet-vervolgen hier een fundamenteel kantelpunt zijn.

Het Nederlandse recht kent bewust hoge drempels rond politieke uitingen. Alleen bestaat die bescherming uiteindelijk bij de gratie van één impliciete grens: dat politici geen vrijbrief krijgen om groepen structureel te ontmenselijken of geweld tegen hen te legitimeren. Als zelfs dit juridisch irrelevant blijkt zodra een Kamerlid het zegt, blijft er inhoudelijk nauwelijks nog een grens over.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Volgende