Er bestaat een hardnekkig misverstand over macht. Dat die zich concentreert in een kleine, overzichtelijke top, waar een handvol mensen het geheel overziet en bestuurt. In werkelijkheid lijkt macht eerder op een verzameling piramides, in elkaar geschoven als een Russische matroesjka. Iedereen zit ergens in zo’n constructie. En vrijwel iedereen ervaart zichzelf als de top van zijn eigen deelpiramide. Dat geldt niet alleen voor organisaties, maar voor de samenleving als geheel. De huiseigenaar die neerkijkt op de huurder. De vaste werknemer die zich onderscheidt van de flexkracht. De burger die zich afzet tegen de bijstandsgerechtigde of de nieuwkomer. Het zicht naar beneden is scherp. Je ziet wie er volgens jou minder bezit, minder status heeft, minder zekerheid geniet. Het zicht naar boven is diffuus. Multinationals, investeringsfondsen, geopolitieke blokken, financiële markten. Abstracties waar je weinig directe invloed op ervaart. Die asymmetrie vormt het fundament van maatschappelijke nervositeit. Naar beneden zie je concrete mensen die mogelijk aanspraak maken op wat jij hebt. Naar boven zie je structuren die als natuurwetten worden gepresenteerd. Zo ontstaat een permanente valangst. De angst om af te glijden op de sociale ladder. Wantrouwen als maatschappelijk smeermiddel Wie bang is om te dalen, ontwikkelt reflexen. Afbakenen. Uitsluiten. Strenger willen zijn voor wie onder je staat in de veronderstelde hiërarchie. Politieke voorkeuren verschuiven mee. Wie zich bedreigd voelt in zijn relatieve positie, zoekt bescherming in beleid dat de onderlaag disciplineert. Het wrange is dat de structurele verschuivingen in macht en welvaart zelden van onderop komen. Ze komen van belastingconstructies, deregulering, privatiseringen, handelsverdragen, kapitaalstromen die nationale grenzen passeren zonder zich iets aan te trekken van lokale gemeenschappen. De hogere lagen herschikken het speelveld. Publieke voorzieningen worden uitgekleed. Zekerheden worden flexibiliteit genoemd. Ongelijkheid wordt marktwerking. Toch richt de maatschappelijke woede zich vaak horizontaal of naar beneden. Werkenden tegenover uitkeringsgerechtigden. Autochtoon tegenover migrant. Stad tegenover platteland. Alsof de piramide erboven niet bestaat. Het handige misverstand Voor de hogere lagen is deze dynamiek functioneel. Zolang groepen onderling strijden om relatieve posities, blijft de druk op de top beperkt. Wantrouwen vervangt solidariteit. Culturele strijd overschaduwt economische machtsconcentratie. De kunst van hedendaagse machtsuitoefening zit zelden in openlijke repressie. Ze zit in het organiseren van onzekerheid. Maak bestaanszekerheid afhankelijk van markten die buiten democratische controle vallen. Presenteer politieke keuzes als technische noodzaak. Verschuif verantwoordelijkheid naar individuen. De rest volgt vanzelf. Wie onderaan staat, ervaart directe controle van instanties en regels. Wie in het midden zit, voelt druk van boven en concurrentie van onder. Vrijwel iedereen voelt zich klem, en toch draagt vrijwel iedereen bij aan het in stand houden van de hiërarchie door de blik naar beneden gericht te houden. De werkelijke dreiging De grootste bedreiging voor je maatschappelijke positie zit zelden bij degene die het minder heeft dan jij. Ze zit in besluiten over rente, grondprijzen, zorgstelsels, energievoorziening, internationale handelsketens. In bestuurskamers en onderhandelingstafels waar democratische invloed beperkt is. Zolang we onszelf blijven zien als de top van onze eigen kleine piramide, blijft de valangst leidend. Het wantrouwen groeit. De onderlinge afstand neemt toe. Intussen concentreren vermogen en beslissingsmacht zich verder aan de bovenkant. Een verschuiving van perspectief is daarom geen morele luxe, eerder een analytische noodzaak. Minder fixatie op wie er onder je staat. Meer aandacht voor wie de spelregels schrijft. Dat ondergraaft de comfortabele illusie dat je positie vooral wordt bedreigd door degenen die het net iets slechter hebben. Wie consequent omhoog kijkt, ziet dat de piramide geen natuurverschijnsel is. Ze is gebouwd. En wat gebouwd is, kan ook anders worden ingericht.
Wellicht een beetje mainstream, voor de Closing Time, maar wellicht is dit inmiddels zo oud dat menig Sargassiaan dit nummer kent, maar ook denkt “wat is dit eigenlijk en waar ken ik dit van?”. Nou ja, van Enigma, dus.
De volledige versie, zonder clipje, is denk ik nog net wat leuker muzikaal gezien:
Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.
Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.
COLUMN - De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema keert zich tegen de vernieling van verkiezingsposters. „Het is niet alleen vandalisme , het is ook ondemocratisch”, stelt ze maandag. „Wat je idealen of motieven ook zijn, ondermijn vrije verkiezingen niet. Poten af van de verkiezingsposters!” Vooral de posters van Forum voor Democratie moeten het ontgelden met hakenkruizen en Hitlersnorretjes op de foto van Lidewij de Vos.
Ook posters van D66 in Sittard en van Leefbaar Rotterdam zijn beklad met swastika’s en verwijzingen naar het fascisme. Een ‘rondje langs de velden’ levert verder meldingen op uit de Betuwe, De Bilt, Hendrik-Ido-Ambacht, Berlicum, Oisterwijk, Leiderdorp, Ronde Venen, Woerden en Hoogmade. Ook CDA, SGP, CU, VVD en GroenLinks-PvdA hebben te lijden onder de vernielingen. En overal worden ze betreurd door burgemeesters die eenzelfde boodschap hebben als Halsema. Burgemeester Haverkamp van De Bilt: ‘Dit veroordeel ik ten zeerste; dit hoort niet thuis in onze democratie. Ik roep u daarom op elkaar in elkaars waarde te laten en u goed te laten informeren door deze uitingen.’
De burgemeesters hebben gelijk. In de verkiezingsstrijd moeten alle stemmen gehoord kunnen worden. Het dwarsbomen van de uitingen van een concurrent is uit den boze. Vrije verkiezingen in een democratisch land vereisen tolerantie ten opzichte van alle deelnemers. Burgemeesters staan in Nederland boven de partijen en het is duidelijk dat zij zich in die functie zorgen maken over dit soort acties, die velen met hen ook zullen zien als een betreurenswaardige uiting van de toenemende politieke polarisatie en de vijandigheid tegen alle politiek.
Wanneer buitenlandse aanvallen op Iran plaatsvinden, duikt in westerese media vaak dezelfde verwachting op: dat militaire druk het regime zal verzwakken en de oppositie ruimte zal geven. In werkelijkheid gebeurt meestal het omgekeerde. Buitenlandse bombardementen verschuiven het politieke kader in Iran onmiddellijk. Protest verandert van binnenlandse kritiek in vermeende samenwerking met een vijand.
Het Iraanse regime gebruikt dat mechanisme al jaren. Demonstranten worden geregeld beschreven als instrumenten van buitenlandse machten. Zodra er daadwerkelijk een militaire aanval plaatsvindt, krijgt dat frame enorme kracht. Elke demonstratie kan en wordt dan neergezet als steun aan een agressor. Repressie krijgt zo een nieuwe rechtvaardiging. Veiligheidsdiensten krijgen daarmee een vrijwel onbeperkte ruimte om protest hard neer te slaan.
Van protest naar verraad
Voor demonstranten verandert de situatie fundamenteel. Wat eerst een politieke demonstratie was, wordt nu gepresenteerd als hulp aan een vijandige staat. Arrestaties worden dan verdedigd als nationale veiligheid. Schoten op demonstranten als noodzakelijke verdediging van het land. Verschilt dat van hoe de protesten hiervoor werden neergeslagen? Niet per se, maar een groot deel van het land accepteert deze uitleg wél.
De Iraanse oppositie is zich van dit risico al lang bewust. Activisten benadrukken regelmatig dat buitenlandse interventie hun positie verzwakt. Veel protestbewegingen proberen juist te voorkomen dat ze worden gezien als instrument van buitenlandse belangen. De geschiedenis van buitenlandse inmenging in Iran, maakt dat stigma politiek explosief.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Ik durf toch te zweren dat ik hier wel eens wat van Guano Apes met jullie gedeeld had met jullie… maar kijk hier. Niets. Ach, we posten ook wel eens wat dubbel, dus dit compenseert weer. Wellicht toch die Korsakov? Hoe dan ook, vette alternatieve rock uit de jaren 90, uit Duitsland.
Donald Trump waarschuwde NAVO-landen vandaag voor een “zware toekomst” wanneer zij de Verenigde Staten geen steun geven rond Iran en de Straat van Hormuz. Volgens berichtgeving verwacht Washington dat bondgenoten oorlogsschepen sturen om de scheepvaart te beschermen. Wie afhankelijk is van olie uit de Golf moet volgens Trump ook militair bijdragen, want de wereldhandel moet immers beschermd worden.
Alleen blijft één detail buiten beeld: de huidige escalatie rond Iran ontstond natuurlijk pas nadat de Verenigde Staten en Israël militair ingrepen. Eerst zelf een geopolitiek vuur aansteken, daarna rondkijken wie de brandweer mag gaan spelen tegen de fallout van je eigen acties. En ja, natuurlijk kijkt Washington dan naar de NAVO.
Trumps waarschuwing dat het bondgenootschap een “zeer slechte toekomst” wacht zonder steun klinkt dramatisch. Tegelijkertijd is het inmiddels vooral routine geworden. Onder Trump bestaat Amerikaanse diplomatie uit een vrij overzichtelijk stappenplan. Eerst een conflict laten escaleren. Daarna bondgenoten oproepen “verantwoordelijkheid” te nemen. Vervolgens dreigen wanneer die bondgenoten vragen stellen of weigeren.
Het bondgenootschap wordt daarmee steeds minder een overlegclub en steeds meer een logistiek platform. Washington beslist. Europa mag de schepen sturen. Dat schuurt met het oorspronkelijke idee achter de NAVO. De alliantie was ooit bedoeld als collectieve verdediging tegen externe dreiging. Niet als abonnement op Amerikaanse geopolitieke avonturen.
Meer dan drieduizend Iraniërs zijn volgens een bericht op NU.nl “overleden“. Zo staat het er. Overleden. Een woord dat we in Nederland gebruiken voor een opa die in zijn slaap wegzakt, of een buurvrouw die na een lang ziekbed sterft. Het woord draagt een sfeer van onvermijdelijkheid. Van natuur. Van tijd die verstrijkt.
In dit geval gaat het over mensen die door explosieven, kogels en ander militair geweld zijn gedood. Geweld van ‘ons’.
Toch kiezen media en organisaties regelmatig voor deze terminologie. Mensen “overlijden”. Er “vallen” doden. Er “komen” mensen om. De taal doet een wonderlijk kunstje: het geweld blijft staan, de dader verdwijnt. Alsof de dood zelf langs is gekomen om een rondje te maken, zonder dat daar iemand anders aan te pas is gekomen.
Dat patroon duikt telkens weer op wanneer het geweld zich ver genoeg van het westerse publiek afspeelt. In Europa spreken kranten vrij direct over “moord” of “doden” wanneer een aanslag plaatsvindt, of bijvoorbeeld als ‘de ander’ de oorlog start, zoals in Oekraïne. Zodra bommen vallen in het Midden-Oosten, en wij er direct dan wel indirect iets mee te maken hebben verandert het vocabulaire. Burgers “komen om”. Duizenden “overlijden”. De taal schuift een stap op richting abstractie.
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
Minister-president Rob Jetten spreekt vandaag vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap over antisemitisme. Op de lijst met genodigden ontbrak één bekende naam: het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI). Volgens directeur Naomi Mestrum een breuk met eerdere jaren, waarin haar organisatie “vaak” werd uitgenodigd bij dit soort gesprekken.
De verontwaardiging, die door de regels heen sijpelt, roept een simpele vraag op: waarom zou het CIDI daarbij moeten zijn?
Het CIDI presenteert zich graag als vertegenwoordiger van “de Joodse gemeenschap”. In werkelijkheid functioneert het vooral als lobbyorganisatie voor de Israëlische staat. Dat is een politieke positie. Een zeer uitgesproken politieke positie zelfs, waarin de Israëlische oorlog in Gaza en bezetting van de Westoever consequent worden verdedigd of gebagatelliseerd, ook wanneer internationale organisaties spreken over mogelijke oorlogsmisdaden of genocide.
Wat doet een ‘busy drone’ in Kunst op Zondag, juist in een tijd waarin drones akelige beelden veroorzaken? Nou, achter het woordje ‘drone’ schuilt meer dan ellende alleen.
De ingebruikneming van bijna alle nieuwe technologie heeft, bijna altijd, positieve en negatieve kanten. (…)Drones kunnen ook een uitbreiding zijn van het creatieve gereedschap van beeldend kunstenaars, toneelmakers, choreografen, filmers en fotografen.
Sargasso, Kunst op Zondag, 8 maart 2015
In 2019 attaqueerde een vlucht drones een olie-installatie in Saudi-Arabië, waarop Trump een zwerm soldaten op pad te stuurde. Houthi-rebellen uit Jemen claimden de aanval maar de VS en Saudi-Arabië stelden dat Iran erachter zat. In Kunst op Zondag verzuchtten we:
Maar jongens toch, jullie kunnen zoveel leukere dingen doen met drones….
Sargasso, Kunst op Zondag, 22 september 2019
Bijvoorbeeld dansen met drones (choreografie ‘Airman”, onderdeel van ‘Flirt with reality’ van David Middendorp). Of laat de vele ‘kunstenaars/uitvinders’ oplossingen bedenken voor de levensbelangrijke issues van vandaag. Zoals bio-drones die het mogelijk kunnen maken in onvruchtbare gebieden planten te laten groeien.
Maar het gaat vandaag niet om moordtuig. Het gaat om het draaiorgel. ‘The Busy Drone’.
Geert Lubberhuizen (1916 – 1984), directeur van uitgeverij ‘De Bezige Bij’, kocht in 1965 het draaiorgel, afkomstig uit een Belgisch café, waar het als dansorgel stond. Het was een ideetje van bij ‘De Bezige Bij’ werkzame grafisch vormgevers Alexander Verberne (die er ook de draaiorgelboeken voor maakte) en Karel Beunis. Het draaiorgel werd onder andere ingezet bij jaarlijkse boekenbeurs en omgedoopt tot ‘The Busy Drone” (Engelse vertaling voor De Bezige Bij).
Voor wie zich na lezen van The Busy Drone afvroeg of er ook wat meer toegankelijker eigentijdse draaiorgelmuziek is: draaiorgel de Scala heeft Love your more, (eigenlijk Luv U More) van DJ Elstak op het repertoire staan.
De orgelman van de Scala schrijft op zijn website:
Dit prachtige grote ‘dans’ straatorgel is thuis in elke muziekstijl, van operette tot rap en van de mooiste marsen tot kerst muziek. Niets is te gek voor dit orgel.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.