Zekerheden

Even een heuglijk bericht: het hiernamaals bestaat, dat wil ik u toch even mededelen. Afgelopen 11 augustus ben ik namelijk overleden. Dat is helaas met alle gevaccineerden in 5G-gebieden gebeurd. De wappies hadden toch gelijk. Het lijkt hier overigens wel heel erg op het ondermaanse, dat vond ik wel een beetje tegenvallen. God heb ik nog niet gezien maar zo gauw ik Hem spreek ga ik Hem wel vragen of het nou echt zo veel moeite was om de aflossing van de hypotheek en Mark Rutte uit het ontwerp van het Eeuwige Leven weg te laten. Corona hebben we hier ook. Social distancing is waarschijnlijk de reden dat ik de Almachtige nog niet ter verantwoording heb kunnen roepen. O, en wappies, echt alles hier is hetzelfde. Ik moet dan ook bekennen dat ik bijzonder weinig, zeg maar: eigenlijk helemaal niets van mijn heengaan gemerkt heb. Maar we weten hier allemaal dat we dood zijn. Zoals we ook weten dat Soros er achter zat, dat de massa-immigratie een complot is om ons allemaal om te volken, dat alle moslims tequilla plegen, dat Covid gewoon een griepje is en trouwens makkelijk verholpen kan worden met een paardenmiddel, dat het woningtekort door vluchtelingen wordt veroorzaakt, dat je bij een pizzeria kleine jongetjes kunt bestellen, met blood libel erbij, dat Nazi’s links waren en dat mensen met een dubbel paspoort landverraders en belastingfraudeurs zijn. O, en de aarde blijkt toch plat. Religie is terug We noemen het desinformatie, fake news, hoaxes, maar dat is niets meer dan verhullend taalgebruik. Laten we het beestje gewoon bij de naam noemen: religion is back, with a vengeance en dan nog in de slechtst denkbare betekenis van het woord. Het is namelijk niet alleen die desinformatie, het fake news, de hoaxes, maar vooral het gegeven dat geletterde en – in vergelijking met het opleidingsniveau uit de tijd dat religie niet weg te denken was uit de samenleving – schandalig hoogopgeleide mensen in schrikbarend grote aantallen de meest ongelofelijke onzin geloven, er de straat voor op gaan, er andersdenkenden voor bedreigen. Een tijd geleden was de verwachting dat religie met de toenemende welvaart en kennis vanzelf wel zou verdwijnen, in ieder geval in de westerse wereld. Hoewel de cijfers daar nog steeds op lijken te wijzen, zijn er ook duidelijke tekenen dat bepaalde vormen van religie allerminst op hun retour gingen, ook niet in het westen. Rond de tijd dat we dat in de gaten kregen kwamen ook de ‘new atheists’ op. Als je het mij vraagt een gevalletje cognitieve dissonantie: religie zou verdwijnen, deed dat niet, dus gingen we het harder bestrijden. Ik denk dat het nu tijd is om onder ogen te zien dat religie – nogmaals: in de slechtst mogelijke betekenis van het woord – terug is, maar met andere middelen. Dáár hebben we de Taliban, hier hebben we een Belgische militair die naar de wapens greep, een parlementariër die zijn bewondering uitsprak voor online stalkers en bedreigers van collega politici en de tribunalen en andere ‘eindafrekeningen’ in Sovjet-stijl worden ook al openlijk in de Tweede Kamer aangekondigd. Ik zie weinig essentieel verschil in mentaliteit, wel een gradueel verschil in aantallen, maar dat is overkomelijk. Op een lager niveau worden wetenschappers die aan antivaxxers onwelgevallige onderzoeksresultaten publiceren, online bedreigd. Hun familieleden trouwens ook. IC-patienten worden door activisten het ziekenhuis uitgepraat onder het mom van 'the doctors are killing you', en worden nog geloofd ook. En wat ik laatst las: er schijnen mensen te zijn die denken dat er reptielen onder ons wonen in de gedaante van mensen en dat die de boel proberen over te nemen. Echt! Kan het middeleeuwser? Vast wel, maar mij viel op dat dat enkele decennia geleden de premisse van een sci-fi serie op televisie was. Ben ik dan zo oud dat ik dat als enige nog weet? Als mensen niet meer nadenken over religie, geloven ze alles Een oorzaak is het niet, maar de secularisatie is denk ik wel een voorwaarde om zo’n ontwikkeling mogelijk te maken: als mensen niet meer nadenken over religie, geloven ze alles, aldus het spreekwoord. En net zoals je je niet bezig kunt houden met dromen en sprookjes zonder je bezig te houden met dromen en sprookjes, kun je je ook niet bezig houden met religie zonder je bezig te houden met religie. Seculariseren is je bezig houden met religie, of althans: dat hoort het te zijn, maar in zijn westerse vorm is het doorgaans een vergevorderde vorm van onverschilligheid, gepaard aan een zo mogelijk nog completer gebrek aan besef van wat religie eigenlijk is en – vooral – hoe het werkt. Begrijpt u mij niet verkeerd: ik ben een groot voorstander van secularisatie en zelfs van laïcité zie ik de grote voordelen in, maar je moet wel weten wat je aan het doen bent. Nog iets: er wordt van alle kanten op gewezen dat het (gewelddadige / bedreigende) verzet tegen van alles en nog wat (met de coronamaatregelen nu als makkelijk mikpunt), de afkeer van deskundigen en wetenschappers en de vijandigheid jegens overheid en hulpverleners niet alleen voortkomt uit het blunderend en consistent falen van vooral de nationale overheid maar ook uit het gegeven dat grote delen van de bevolking uitgesloten zijn van het normale maatschappelijke verkeer: ze kunnen geen normaal huis vinden, de arbeidsmarkt neemt afstand van ze, de overheid profileert ze etnisch en/of naar inkomen, opleiding en bijscholing is financieel of anderszins onmogelijk gemaakt, de (thuis)zorg is verschraalt en als ze een stap naar boven wagen, tuimelen ze in de armoedeval. Ben je voor een dubbeltje geboren, wordt je nooit een kwartje, zeg maar. Als dat zo is, dan staat ons nog wat te wachten. In de middeleeuwen en daarvoor waren de inkomens- en vermogensverschillen nog veel groter dan nu, maar ik begrijp dat ze de laatste decennia hier en wereldwijd alweer aan het groeien zijn. Steeds meer mensen zullen dus naar een ander houvast grijpen dan hun rol in de maatschappij, en zullen dat ook nodig hebben als die rol in de maatschappij is uitgespeeld. Ik voorzie een grootse toekomst voor religie, in de slechtste zin van het woord.

Door: Foto: The Gates of Hell by Auguste Rodin Wally Gobetz (cc)
Foto: Jean-Pierre Dalbéra (cc)

Ongeloof

ACHTERGROND - In de kerk waarin ik zing wordt het kruisbeeld dat boven het altaar hangt geflankeerd door Maria en Johannes. Aan de zijde van Maria staat wat lijkt op een vrouwelijke heilige en aan de andere kant staat een beeld van een vrouw die haar hoofd afwendt van het kruis, een blinddoek draagt en een gebroken vaandel in haar hand houdt.

Als u de paters in de kerk vraagt welke heiligen dat zijn, zult u te horen krijgen dat de vrouw aan de zijde van Maria staat voor het geloof en dat de geblinddoekte dame staat voor het ongeloof. 

De iconografie van beide dames laat dat ook goed zien: het geloof kijkt naar het kruis en draagt – natuurlijk – een kroon en een vaandel. Soms heeft ze ook een kerkgebouwtje of een kelk in haar hand of zit op een leeuw. Het ongeloof is niet alleen geblinddoekt maar wendt het hoofd ook af, ze wil echt niet geloven. En omdat in christelijk perspectief ongeloof nu eenmaal tot niets leidt, is haar vaandel gebroken. Soms is ook de kroon van het ongeloof zichtbaar, maar niet op haar hoofd. Hij is op de grond gevallen, of ze houdt hem in haar hand. Soms zit ze op een ezel. Soms is ook een duiveltje zichtbaar. Dat kan heel subtiel: er bestaan afbeeldingen waar het ongeloof wordt geblinddoekt door een slang.

Ik denk dat de meeste bezoekers het bovenstaande verhaal zullen accepteren. Ik weet heel zeker dat de meeste gelovigen het ook voor waar houden, tenzij ze iets weten van de geschiedenis van de christelijke iconografie. Want de vrouw die voor het geloof staat, is de ecclesia, de kerk en de geblinddoekte vrouw is de synagoga, het jodendom dus. De kerk overwint en het jodendom is verslagen. Dat was in de Middeleeuwen zo’n beetje de boodschap. De beide dames stonden voor iets wat tegenwoordig wordt ervaren als anti-semitisch.

Inmiddels is binnen de kerk niet alleen de theologie ten aanzien van het uitverkoren volk behoorlijk veranderd, die veranderingen zijn ook doorgesijpeld naar de gewone gelovigen. De ‘christen in de straat’ aan wie je nu iets zou vertellen over een triomferende kerk en een verslagen jodendom zal eerder aan NSDAP-propaganda denken dan aan zijn eigen geloofsgemeenschap. Ook het idee dat het christendom het jodendom overbodig zou hebben gemaakt of dat de kerk nu ‘het ware Israel’ is, is tegenwoordig alleen nog maar bekend bij theologen die daarvoor hebben doorgeleerd en ook iets weten over theologie uit het verleden.

Maar als morgen het bestuur van – ik noem maar een voorbeeld – het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap bij het Nederlands episcopaat zou protesteren tegen de voortzetting van deze apert anti-semitische gewoonte, dan zouden ze historisch gezien een verdraaid goed punt hebben. Het episcopaat zou begrijpen waarover het ging, maar aan de gewone gelovigen zou het moeten worden uitgelegd en ik vermoed dat die het er niet altijd mee eens zullen zijn, ook niet na uitleg.

En beide partijen zouden ook gelijk hebben. Voor joden is het volkomen logisch en begrijpelijk dat ze de ecclesia et synagoga opvatten als een uiting van anti-semitisme. Voor gewone gelovigen is het ook volkomen normaal om het duo te zien als ‘geloof en ongeloof’, zonder enige relatie met de tragische verhoudingen tussen kerk en jodendom. De beeldengroep heeft voor hen een geheel andere inhoud en betekenis gekregen. Eén die het oorspronkelijk niet had, die ook nooit de bedoeling is geweest, maar die er toch kwam.

Via Apoftegma.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Lezen: Mohammed, door Marcel Hulspas

Wie was Mohammed? Wat dreef hem? In deze vlot geschreven biografie beschrijft Marcel Hulspas de carrière van de de Profeet Mohammed. Hoe hij uitgroeide van een eenvoudige lokale ‘waarschuwer’ die de Mekkanen opriep om terug te keren tot het ware geloof, tot een man die zichzelf beschouwde als de nieuwste door God gezonden profeet, vergelijkbaar met Mozes, Jesaja en Jezus.

Mohammed moest Mekka verlaten maar slaagde erin een machtige stammencoalitie bijeen te brengen die, geïnspireerd door het geloof in de ene God (en zijn Profeet) westelijk Arabië veroverde. En na zijn dood stroomden de Arabische legers oost- en noordwaarts, en schiepen een nieuw wereldrijk.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.