Nog een klimaatrecord: de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer

Dat er in een opwarmend klimaat regelmatig records sneuvelen ligt voor de hand. We zien ze regelmatig in het nieuws over bijvoorbeeld hoge temperaturen, lage waterstanden of een mogelijk recordbrekende El Niño. Er zijn ook records die minder aandacht krijgen. Over zo’n record schreef klimaatwetenschapper Andrew Dessler onlangs op zijn blog The Climate Brink: de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer was afgelopen augustus groter dan hij ooit was geweest, in elk geval sinds 1979. Omdat het heel onwaarschijnlijk is dat die hoeveelheid in de duizenden jaren daarvoor ooit groter is geweest, zal het ook een record zijn voor een veel langere periode. Het leek me een goede aanleiding voor een stuk over wat waterdamp in de atmosfeer allemaal doet in het klimaat. Dat is aardig wat. Het verband tussen waterdamp en temperatuur Eerst maar eens die duizenden jaren. De gemiddelde wereldtemperatuur is de afgelopen decennia zoveel gestegen, dat het vrijwel zeker is dat het nu warmer is dan ooit eerder het geval is geweest in het huidige interglaciaal, het Holoceen. Voor hogere temperaturen moeten we dus terug naar de periode voor de laatste ijstijd, meer dan 100.000 jaar geleden. En temperatuur en waterdamp in de atmosfeer hangen nauw met elkaar samen. Het is simpele, onbetwiste natuurkunde: warmere lucht kan meer waterdamp bevatten. Volgens de basale natuurkunde van de Clausius-Clapeyronvergelijking is dat ongeveer 7% meer met elke graad dat de temperatuur stijgt. Bedenk daarbij wel dat het gaat om hoeveel waterdamp lucht maximaal kan bevatten, het dus zeker geen wetmatigheid dat lucht altijd ook echt zo vochtig is. Maar het verband tussen temperatuur en waterdamp is toch duidelijk te zien in allerlei klimaatdata. Waterdamp volgt duidelijk de opwarming van het wereldklimaat, al lopen ze niet altijd exact synchroon. Er zijn nu eenmaal ook altijd andere variabelen die invloed hebben. De waterdamppiek in 1983 zou bijvoorbeeld wel eens te verklaren kunnen zijn door de combinatie van na-ijleffecten van een grote vulkaanuitbarsting (El Chichón in 1982) en een zeer sterke El Niño.   [caption id="attachment_370798" align="alignnone" width="500"] Verloop van gemiddelde mondiale temperatuur en atmosferische waterdamp in de maand augustus sinds 1979. Bron: Andrew Dessler, The Climate Brink.[/caption] Ook de kaart hieronder laat het verband zien tussen temperatuur en waterdamp in de atmosfeer. Naast het verschil tussen hogere en lagere breedtegraden is ook de invloed van het hooggebergte te zien. Boven kilometershoge bergen blijft er simpelweg minder lucht over die nog waterdamp kan bevatten, en is die lucht ook nog eens kouder dan op vergelijkbare breedtegraden op zeeniveau. [caption id="attachment_370796" align="alignnone" width="479"] Gemiddelde hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer voor de periode 1991 -2020. Bron: Andrew Dessler, The Climate Brink.[/caption] Er is ook nog een seizoensvariatie van de hoeveelheid waterdamp die gekoppeld is aan de temperatuur. In de zomer op het noordelijk halfrond is de aarde warmer dan in de winter. Dat komt doordat er op het noordelijk halfrond veel meer land ligt, en land sneller opwarmt door de zon dan de oceanen. De piek ligt altijd in juli of augustus, zowel voor de temperatuur als voor waterdamp. [caption id="attachment_370797" align="alignnone" width="480"] Gemiddelde hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer per maand sinds 1940. Bron: Climate Reanalyzer, Univesity of Maine.[/caption] De hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer kan uitgedrukt worden in kilogram per vierkante meter of in millimeters, want die komen met elkaar overeen. Een kilogram water heeft namelijk een volume van een liter, en als je die uitgiet over een oppervlak van een vierkante meter krijg je een laagje water van een millimeter. Het record van afgelopen augustus bedraagt 27,35 mm, dat is 1,7 mm meer dan het gemiddelde voor augustus in de periode 1971 – 2000. Het is overigens niet de grootste afwijking van het maandgemiddelde uit de gegevensreeks. Die werd in september 2023 bereikt, met bijna 1,9 mm. [caption id="attachment_370800" align="alignnone" width="480"] Afwijking van de maandgemiddelde hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer. Bron: Climate Reanalyzer, University of Maine.[/caption] Neerslag, droogte en wolken Met een statische atmosfeer zou het allemaal weinig uitmaken voor de waterhuishouding van de planeet. Door de dynamiek in de atmosfeer ontstaat de hydrologische cyclus: verdamping aan het aardoppervlak en condensatie hoger in de atmosfeer. Omdat een warmere atmosfeer meer water kan bevatten, pompt die cyclus dan meer water rond en dat leidt tot intensere neerslag. Ook dat was altijd al te zien in het klimaat. De intense hoosbuien die voorkomen in de tropen, of bij ons in de zomer, doen zich niet voor in koudere jaargetijden en gebieden. Aan de andere kant kan een warmere atmosfeer in droge gebieden of periodes ook meer water afvoeren middels verdamping. Het is simpele natuurkundige logica. Al net zo voor de hand liggend als het smelten van ijs bij hogere temperaturen. Een toename van zowel extreme neerslag als extreme droogte is dan ook een gevolg van klimaatverandering waar wetenschappers al vroeg op wezen. In 1990 wees het eerste IPCC-rapport er al op dat dergelijke veranderingen te verwachten waren, al kon er toen nog weinig gezegd worden over hoe dat op regionale schaal uit zou vallen. Het is overigens niet zo dat de hoeveelheid neerslag en verdamping ook met 7% toenemen met elke graad dat het warmer wordt. Het is aanzienlijk minder, namelijk ongeveer 2%. Omdat waterdampmoleculen het meer naar hun zin hebben in warmere lucht, blijven ze daar langer zitten. Daardoor nemen neerslag en verdamping minder snel toe dan de hoeveelheid atmosferische waterdamp. Meer waterdamp zorgt niet voor meer wolken, al lijkt dat op het eerste gezicht misschien ook logisch. Maar voor wolken heb je lucht nodig die oververzadigd is met waterdamp, en er is geen reden om aan te nemen dat die meer voor zal komen in een warmer klimaat. Je zou ook een simpele redenering kunnen bedenken die een tegenovergestelde conclusie oplevert: meer condensvorming zorgt ervoor dat wolkendruppeltjes sneller groeien en dus eerder uitregenen. De werkelijkheid is veel ingewikkelder: de vorming, het uitregenen of weer oplossen van bewolking wordt door een heleboel processen beïnvloed. Een stijging van de temperatuur en een sterkere hydrologische cyclus is daarom niet zomaar een op een te relateren aan meer of minder bewolking. Sommige veranderingen in bewolking kunnen de opwarming versterken, terwijl andere die juist wat af kunnen zwakken. Het meeste onderzoek wijst op een versterkend effect van de optelsom van de verschillende veranderingen. Met nog wel een aanzienlijke mate van onzekerheid. [caption id="attachment_370799" align="alignnone" width="500"] Schematische weergave van de invloed van opwarming op wolken. Bron: IPCC WG1 AR6 FAQ 7.2.[/caption] Andere invloeden op de temperatuur Waterdamp is een broeikasgas. Dat zal bij de meeste van onze lezers bekend zijn. Het vormt dus een versterkende terugkoppeling in het klimaat: bij een hogere temperatuur neemt de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer toe, en dat versterkt de opwarming. (Om even een misverstand recht te zetten dat ik laatst ergens las: het maakt voor die terugkoppeling niet uit wat de initiële oorzaak van de temperatuurstijging is. Er zijn mensen die hun eigen inzicht zo overschatten en klimaatwetenschappers zo onderschatten, dat ze denken dat volgens de klimaatwetenschap die terugkoppeling alleen op zou treden bij opwarming door broeikasgassen.) Maar er is ook een andere kant. Waterdamp helpt om een deel van dat versterkende effect weer ongedaan te maken. Als water aan het aardoppervlak verdampt en hoog in de lucht condenseert, voert het daarmee warmte af van het aardoppervlak. Vanaf die grotere hoogte kan warmtestraling makkelijker aan het broeikaseffect ontsnappen en zo de atmosfeer verlaten. De warmte die vrijkomt bij condensatie helpt lucht ook nog om verder op te stijgen. Het is allemaal niet genoeg om de versterkende terugkoppeling ongedaan te maken, maar het helpt wel wat. Natuurlijk houdt die klimaatwetenschap hier rekening mee. Het is allemaal onderdeel van het radiatief-convectieve evenwicht. Conclusie: er valt niet de ontsnappen aan natuurwetten Niets of niemand ontsnapt aan het ijzeren regime van de natuurwetten; ook een complex systeem zoals het klimaat niet. Het betekent niet dat we op basis van wat simpele natuurwetten alles in het klimaat in detail kunnen voorspellen. Maar ze bepalen wel de grote lijnen. Zoals in dit geval dat warme lucht meer waterdamp op zal nemen, met als gevolg meer extreme neerslag én meer extreme droogte. Droog wordt droger, nat wordt natter, dat is wat op mondiale schaal te verwachten is. Maar het hoeft niet te betekenen dat het overal precies zo zal lopen. Er zijn bijvoorbeeld aanwijzingen dat de zogenaamde Hadley-circulatie zich uitbreidt naar hogere breedtegraden. Die circulatie veroorzaakt zowel de overvloedige neerslag in de tropen als het droge klimaat in woestijnen rond de 30 graden noorder- en zuiderbreedte. Het gevolg zal zijn dat sommige woestijngebieden, die het dichtst bij de tropen liggen, een natter klimaat zullen krijgen. En op hogere breedtegraden zullen gebieden die nu nog een vrij nat, gematigd klimaat hebben juist veel droger worden. Tenslotte is nog wel goed om te bedenken dat de toename van de hoeveelheid waterdamp in de lucht door opwarming het minst slechte scenario is. Het alternatief zou namelijk een sterk dalende relatieve vochtigheid zijn. Met als onvermijdelijk gevolg een geleidelijke uitdroging van de continenten. Hoe problematisch de gevolgen van de intensievere hydrologische cyclus ook mogen zijn, het alternatief zou nog rampzaliger zijn.

Door: Foto: Daniel Torobekov on Pexels
Foto: Josh Reid on Unsplash

IJsland staat weer voor de deur van de EU

, door

Morgen mogen de IJslanders zich in een referendum uitspreken over een mogelijke hervatting van de onderhandelingen met Brussel over het EU-lidmaatschap. In 2015 waren de gesprekken afgebroken door de toenmalige eurosceptische regering. Sinds Trump Groenland bedreigt en de geopolitieke spanningen in het gebied rond de Noordpool sterk stijgen is de discussie over aansluiting bij de EU weer opgelaaid. De regering heeft bij het uitschrijven van het referendum nadrukkelijk aangegeven dat het alleen gaat over onderhandelingen en dat de uitkomst tezijnertijd in een nieuw referendum zal worden voorgelegd aan de bevolking. Maar de oppositie schreeuwt nu al moord en brand met de door Groenland geïnspireerde leus: ‘Iceland is not for sale’.

IJsland is al jaren verbonden met Europa. Het land maakt deel uit van de Schengenzone, de EER (Europese Economische Ruimte) en de EVA (Europese Handelsassociatie). Qua handel en reizen volgt het land Europese regels en wetgeving, echter zonder er over mee te mogen praten. Net als Noorwegen. Voor beide landen is het visserijbeleid tot nu toe de belangrijkste reden om geen lid te worden. De tegenstanders van aansluiting bij de EU verzetten zich er tegen omdat het land dan onderworpen zou worden aan visquota en visserijbeheerregels die door de EU worden vastgesteld, en het zou gedeelde toegang tot bepaalde wateren moeten accepteren. De visserijsector en de vissersgemeenschappen zouden aanzienlijke verliezen kunnen lijden. De EU Commissaris voor de Visserij Costas Kadis heeft al laten weten dat er ruimte is voor uitzonderingen. Een aanbeveling aan de IJslanders om voor hervatting van de onderhandelingen te stemmen. Maar het is de vraag hoever Costas Kadis van de huidige EU-leden mag gaan. 

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: Foto vanaf het strand in Lacaneau, Frankrijk, onder de rook van een bosbrand. Bron: Stefan Rahmstorf via BlueSky"

Is het belangrijkste risico van kantelpunten over het hoofd gezien?

, door

In Nature stond onlangs een wat verontrustend commentaar (een pdf van het volledige stuk is hier te vinden) van Anders Levermann. Levermann is een ervaren klimaatonderzoeker, die verbonden is aan het gerenommeerde Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung (PIK). Hij meent dat klimaatwetenschappers een mogelijk belangrijk aspect van het veranderende klimaat grotendeels over het hoofd zien: de mogelijkheid dat het klimaatsysteem in een periode van (snelle) veranderingen bepaald gedrag vertoont dat het in meer stabiele perioden niet heeft. Dat zou vooral (maar ik denk niet alleen) het geval kunnen zijn wanneer we in de buurt van kantelpunten komen, zoals die van de ijskappen van Groenland of West-Antarctica of het Amazonewoud.

Laat ik proberen om het wat duidelijker uit te leggen. We zitten in een periode van snelle klimaatverandering, die zo’n beetje bij de industriële revolutie begon, en die door zal gaan totdat onze netto-uitstoot van broeikasgassen zal stoppen. Of eigenlijk: tot een tijd daarna, want het duurt nog wel wat eeuwen tot alles weer redelijk in evenwicht is. Impliciet nemen we vrijwel altijd aan dat het klimaat in die periode van verandering eigenschappen heeft die ergens tussen die van het begin- en het eindpunt in liggen. Maar in het complexe, niet-lineaire klimaatsysteem hoeft dat niet het geval te zijn. Er kunnen eigenschappen zijn die karakteristiek zijn voor een veranderend klimaat. Zoals gezegd, vooral wanneer er delen van het systeem gaan kantelen.

Foto: Martha de Jong-Lantink (cc)

Filipijnen tussen China, de VS en de klimaatopwarming

, door

In Peking liet China deze week in een grote militaire parade zien hoe machtig het land is. Niet-westerse regeringsleiders, waaronder Poetin en Kim-Jong-un werden onthaald door partijleider Xi Jinping, die vindt dat zijn land erkend moet worden als de ‘brenger van wereldvrede‘. China was dat tachtig jaar geleden ook, volgens historici. ‘Zo creëerde het langdurige verzet dat de Chinezen aan Japan boden, inclusief een guerrillastrijd van de communisten in bezet gebied, ruimte voor Amerika om zich te richten op de bevrijding van Europa.’ In de VS wond president Trump zich op over de Chinese lezing van de geschiedenis. Xi had de bijdrage van de VS aan het einde van de Tweede Wereldoorlog ook wel even kunnen noemen, zei hij. Nu ziet die ‘prachtige ceremonie‘ er uit als een samenzwering tegen de VS.

Los van alle propaganda en ver van het plein van de Hemelse Vrede gingen de militairen van beide partijen deze week gewoon door met hun oorlogsvoorbereiding. Legers uit de Filipijnen, Australië, Canada en de Verenigde Staten voerden gezamenlijke oefeningen uit in de West-Filipijnse Zee. Daarbij ontdekten ze in de buurt van de Filpijnen twee Chinese oorlogsschepen die hen kennelijk volgden. Dit was geen routine klus van de Chinezen, volgens de woordvoerder van de westerse militairen. ‘Dergelijke berichten maken deel uit van hun kwaadaardige beïnvloedingsoperaties om hun illegale aanwezigheid in de (exclusieve economische zone) van het land te rechtvaardigen.’ Het blijft onrustig in de Zuid-Chinese Zee. 

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: Daniel Foster (cc)

Mogelijkheden én risico’s van een overshoot-scenario in het klimaatbeleid

, door

LONGREAD - Inzake het klimaatbeleid moeten we ons niet in slaap laten sussen door (te) optimistische, economische scenario’s, meent Hans Custers. De noodrem die ooit in die scenario’s werd meegenomen is daardoor ondertussen bittere noodzaak geworden. Terwijl die nog ontwikkeld moet worden. Het brengt een enorm risico met zich met dat vooral de allerarmsten die pineut worden.

“A world that returns to 1.5°C after decades above that level will potentially be a very different world from the one before exceedance.”

Dit citaat komt uit een uitgebreid overzichtsartikel in Annual Reviews, over zogenoemde overshoot-scenario’s. Dat zijn scenario’s waarin de doelstelling van het Akkoord van Parijs – de opwarming (gemiddeld over een langere periode, meestal 20 jaar) beperken tot 1,5 °C boven de pre-industriële temperatuur – weliswaar wordt gehaald, maar wel na een tijdelijke overschrijding van die grens. Het maakt duidelijk dat niet alleen het halen van de doelstelling op zich van invloed is op de gevolgen en risico’s van klimaatverandering, maar ook de weg ernaartoe. Ook een tijdelijke overschrijding van anderhalve graad heeft gevolgen, die niet allemaal omkeerbaar zijn. Of alleen met een aanzienlijke vertraging. Natuurlijk wordt het ook moeilijker om de doelstelling te halen, naarmate de tijdelijke overschrijding groter wordt. En dus blijft het hoe dan ook topprioriteit om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, zo snel als het maar kan. Overschrijding van de anderhalve graad is geen reden om die ambitie op te geven.

Foto: alessandro silipo (cc)

Hoe Senegal zijn vis verliest – en meer

, door

Eind vorig jaar kapittelde de Europese Commissie Senegal vanwege illegale visserij en het gebrek aan controle op schepen die varen onder Senegalese vlag. Onderzoek van Follow the Money laat zien dat minstens een vijfde van die schepen eigendom is van Europese moederbedrijven. ‘Die sluizen niet alleen vis, maar ook de winst weg uit Senegal.’

Spaanse en Franse vissers die onder Senegalese vlag varen ontduiken Europese regels die hun vangst moeten beperken ten gunste van Afrikanen. ‘Ook krijgen ze zo via bilaterale verdragen toegang tot visgronden in buurlanden als Liberia en Gambia, en betalen ze minder voor havengelden en visrechten.’ Senegal heeft de afgelopen jaren volgens de EU te weinig gedaan aan bestrijding van illegale visserij. Aliou Ba van Greenpeace Afrika ergert zich aan de Europese hypocrisie: ‘Het narratief van de EU is dat visserij legaal moet gebeuren. Vervolgens hebben ze een waarschuwing uitgedeeld aan de Senegalese autoriteiten omdat Chinese boten hier ongestraft illegaal kunnen vissen. Dat Europese trawlers hetzelfde doen vertellen ze er niet bij.’ Maar de regering van Senegal is niet onschuldig. Ze hoopt met de export van vis buitenlandse deviezen binnen te halen. Bedrijven die de vis exporteren worden aangetrokken door belastingvoordelen. Met als gevolg dat een groot deel van de vis naar het buitenland gaat en niet ter beschikking komt van de lokale bevolking. Greenpeace berekende dat in 2015 slechts 4 procent van de waarde van de geëxporteerde vis terugvloeide naar West-Afrika. Lokale vissers delven het onderspit waardoor de stimulans om naar Europa te emigreren groter wordt.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: Robert de Bock (cc)

Het effect van droogte op binnenlandse migratie

, door

ONDERZOEK - Bij migratie denken we vooral aan mensen die naar een ander land verhuizen, of zelfs een ander continent. Mensen die hun vertrouwde omgeving verlaten, om elders een nieuw bestaan op te bouwen. Die associatie hebben we niet zo snel bij iemand die binnen ons kleine landje verhuist. Al was dat in het verleden wel anders. Toen Philips begin vorige eeuw arbeiders vanuit onder meer Drenthe naar Eindhoven haalde, begonnen die wel degelijk aan een nieuw, totaal ander leven. En ook in de dorpen waar nieuwe wijken voor die arbeiders werden gebouwd – inmiddels zijn die allemaal opgeslokt door de stad Eindhoven – vond men de komst van zoveel nieuwelingen ingrijpend. Ook al omdat ze protestant waren, of zelfs onkerkelijk. Een bijdrage van Hans Custers.

Ook binnenlandse migratie kan dus meer om het lijf hebben dan een keer met een verhuisbusje naar de andere kant van het land rijden, en wat verder moeten reizen voor familiebezoeken. Zeker in grotere landen, met een minder goede infrastructuur en voor mensen met minder middelen om te reizen. Maar de stap om binnen eigen land een nieuw bestaan te zoeken blijft natuurlijk minder groot dan emigratie naar het buitenland. Wereldwijd is er dan ook veel meer binnenlandse dan internationale migratie. Wel zijn er aanwijzingen dat migranten naar andere landen en continenten vaak al eerder in hun eigen land zijn gemigreerd.

Foto: Greetje Meinema-Kappenburg (cc)

Het fundament onder de moderne klimaatwetenschap is 200 jaar oud

, door

ACHTERGROND - Sommige inzichten in het weer en het klimaat zijn oeroud. Ze gaan terug tot Meteorologica van Aristoteles, of nog  veel verder. Maar kennis van veranderingen van het klimaat is veel recenter, zeker als het over veranderingen op wereldschaal gaat. Het fundament onder die kennis werd precies 200 jaar geleden gelegd, door Jean Baptiste Joseph Fourier (1768 – 1830). Die publiceerde in 1824 zijn artikel ‘Remarques générales sur les températures du globe terrestre et des espaces planétaires’ (Annales de Chimie et de Physique, 27 (1824) 136–67; in 1837 in het Engels vertaald door Ebeneser Burgess. Merkwaardig genoeg bleef een nieuwe versie van het artikel uit 1827 met enkele kleine correcties en uitwerkingen ruim een eeuw lang onvertaald, maar wordt tegenwoordig juist dat latere artikel vaak genoemd als eerste beschrijving van het broeikaseffect). Fourier was op zoek naar kennis over warmte en had daarbij in de loop van de tijd al het een en ander geschreven over de temperatuur van het aardoppervlak, en de factoren die daarop van invloed zijn. In 1824 zette hij zijn ideeën hierover (min of meer) overzichtelijk bij elkaar. Twee van die inzichten zijn van groot belang voor de hedendaagse natuurwetenschappelijke kennis van de werking van het klimaat op planetaire schaal.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: Matthew Hurst (cc)

Van vliegschaamte naar reisbewustzijn

, door

Heb je wel eens het vliegtuig gepakt en dit vervolgens verzwegen voor vrienden of familie? En zoiets gedacht als: “Ik schaam me wel een beetje hoor, maar ik ben natuurlijk wel vegetarisch. Dan is het niet zo erg, toch?” Hoe komt het dat we massaal blijven vliegen, ook al weten we dat het slecht is voor het milieu? Terwijl een gevoel van schaamte je bekruipt, boek je een ticket.

Een vakantie in een ver oord maar wel het milieu belasten, óf het vliegtuig links laten liggen en dichter bij huis blijven: het is een moreel dilemma. Dat je dan misschien toch kiest voor de vliegreis, komt doordat je de gevolgen van vliegen niet meteen voelt. De impact van jouw specifieke vlucht is niet direct meetbaar. Maar dit maakt niet dat vliegen ook minder schadelijk is, vertelt filosofe dr. Naomi van Steenbergen. “De uitstoot van broeikasgassen die gepaard gaat met vliegen, heeft wel degelijk negatieve impact op de aarde en op volgende generaties.” Met vliegen doe je dus indirect schade aan anderen, daarom moet vliegen een morele overweging zijn.

“Het effect is indirect, maar daardoor niet minder waar,” aldus Van Steenbergen. Door te vliegen draag je onder andere bij aan het mislukken van oogsten, het verspreiden van ziektes en de opwarming van de aarde. De schade is dan misschien pas in de toekomst merkbaar, of niet groot, maar toch: “Schade doen aan anderen, daar moet een zwaarwegend iets tegenover staan,” beargumenteert Van Steenbergen vanuit een ethisch perspectief. Minder ver op vakantie kunnen is géén zwaarwegende reden, een urgent familiebezoek kan dat wel zijn.

Foto: blackpictures (cc)

Politiek taalgebruik

, door

OPINIE - ‘We zullen iets verarmen’ zei premier Rutte vrijdag. ‘Het kabinet kan de gevolgen van de snelle prijsstijgingen niet voor iedereen verzachten.’ Niet voor iedereen, dat kan ik me voorstellen. Maar dat ‘we’ stoort me. Het stond zaterdag ook weer in een paginagrote advertentie van de Rijksoverheid waarin ‘we’ worden geadviseerd om de thermostaat op 19 graden zetten. Om energie te besparen en minder afhankelijk te zijn van het Russische gas moeten ‘we de knop om zetten‘.

Wat me stoort in dat ‘we’ is het wegpoetsen van de ongelijke startpositie. Dat ‘iets’ dat ‘we’ er op achteruit gaan is niet voor iedereen even zwaar. Voor Rutte en zijn collega’s betekent het weinig meer dan niets. Er zijn ook mensen voor wie het veel betekent. Ondanks de schamele compensatie voor een kleine groep via de gemeenten zal het er weer op neer komen dat de zwakste schouders de zwaarste lasten gaan betalen. Zoals dat al het geval is bij de belastingheffing: de allerrijkste huishoudens in Nederland betalen gemiddeld veel minder belasting dan andere huishoudens, volgens een onderzoek van het CBS. Lagere inkomens betalen relatief juist meer belasting. En die algemene belastingverlagende maatregelen die nu genomen worden vanwege de exorbitante prijsstijgingen (benzine als eerste, gas en elektra pas in de zomer) komen in veel grotere mate ten goede aan midden- en hogere inkomens (en het bedrijfsleven) dan aan de laagstbetaalden die het meest moeten beknibbelen. De snelheid van deze maatregelen staat overigens ook nog in groot contrast met de eindeloos voortkabbelende toeslagenaffaire. ‘Het is zo acuut, het kan. Nood breekt wet’, zei staatssecretaris van Financiën Marnix Van Rij over belastingverlaging. ‘Acuut’ en ‘nood’ zijn woorden die in de afwikkeling van de toeslagenaffaire niet voorkomen. Trouwens ook niet in de crisis bij de opvang van asielzoekers in Ter Apel. En vele andere gevallen van tekortschietend beleid voor minderheidsgroepen.