Door: Arthur Oldeman Een snel opwarmend klimaat en terugtrekkende gletsjers vergroten het risico op een gebeurtenis zoals die van afgelopen week in Nepal, ongeacht of we deze specifieke ramp uiteindelijk aan klimaatverandering kunnen toeschrijven. Door onze uitstoot warmt de aarde op en smelten de gletsjers in de Himalaya in een rap tempo, wat voor afbrekende gletsjers en instabiele smeltwatermeren zorgt. Na een aantal decennia van overstromingen door meer smeltwater, zal er juist waterschaarste volgen omdat het ijs verdwijnt. Naast het stoppen van de opwarming is er meer financiering nodig om landen als Nepal te steunen met klimaatadaptatie en risicomanagement. Nepal Afgelopen woensdag 26 augustus vond er een rampzalige stortvloed plaats in Nepal en het grensgebied met Tibet in het Himalaya gebergte. Het gevaar is op moment van schrijven nog niet volledig voorbij. Waarschijnlijk brak er een stuk gletsjer af in Tibet, wat een lawine veroorzaakte en benedenstrooms, in de rivier de Trishuli, een vernietigende stortvloed tot gevolg had. Een ongekend trieste ramp waarvan de volledige omvang pas later duidelijk zal zijn. Dit soort rampen gebeurt niet in isolatie. Klimaatverandering teistert de hele wereld, en ook dus de Himalaya. Het smelten van gletsjers en permafrost is een van de duidelijkste gevolgen van de opwarming van de aarde. Een individuele ramp is nooit volledig door klimaatverandering veroorzaakt (de attributie studie van deze situatie volgt mogelijk nog), maar dat de kans op deze situaties toeneemt, is duidelijk. En daarmee past deze ramp “zeker in het plaatje”, zo stelt ook berghydroloog Walter Immerzeel op Nu.nl. Dat sneeuw en ijs smelten door opwarming is een logisch gevolg. Maar wat heeft de menselijke klimaatverandering eigenlijk precies voor gevolgen in de hoogste bergtoppen van de wereld? Himalaya en klimaatverandering De “Hindu Kush Himalaya” (HKH) regio omvat het grootste volume aan ijs op aarde na de poolgebieden. De meer dan 60 duizend gletsjers en de met sneeuw bedekte bergtoppen in de HKH zijn een belangrijke bron van water voor een aantal van de werelds grootste rivieren, waaronder de Ganges, de Indus, de Mekong, en de Yangtze. De rivieren die hun oorsprong vinden in die besneeuwde bergtoppen voorzien samen zo’n 2 miljard (!) van de mensen op aarde van zoetwater. Maar de Himalaya verliest snel haar ijs. In 2023 publiceerde onderzoekscentrum ICIMOD een zeer omvangrijk rapport dat de huidige status en de toekomst van het water en het ijs in deze regio samenvatte. De gletsjers in de HKH verliezen snel massa, en dat massaverlies is de afgelopen jaren aan het versnellen. In elke regio in de Himalaya verliezen de gletsjers hun massa en neemt dat tempo alleen maar toe, zo laat de onderstaande figuur zien. Pas sinds er observaties door satellieten beschikbaar zijn, is het goed te doen om het totale ijsvolume in de gletsjers te schatten, en daarom is er voor 1975 geen data weergegeven. [caption id="attachment_370290" align="alignnone" width="414"] De gletsjer massabalans in de verschillende subregio’s van de HKH. Bron: ICIMOD[/caption] De toekomst is nog meer ijsvrij. Zelfs met een mondiale opwarming tussen de 1,5 en 2°C zal tussen de 30% en 50% van het totale gletsjervolume in de HKH in 2100 verdwenen zijn. Met hogere emissiescenario’s en dus meer opwarming zal ook meer van het ijsvolume verdwijnen. Maar ‘zelfs’ 30% van dat totale ijsvolume is al een ongekende hoeveelheid. Met de aanname dat het totale ijsvolume van de Himalaya ongeveer 7000 km3 is, zou 30% daarvan het totale oppervlakte van Nederland met een ijslaag van ongeveer 60 meter dik bedekken. Dat is niet mis. Peak water Het smelten van gletsjers is een seizoensgebonden aangelegenheid. In de zomer smelt het ijs en in de winter groeit de gletsjer weer aan door sneeuwval. Specifiek is april tot oktober de smeltperiode, waarbij de eerste maanden het smeltwater vooral van smeltende, in de voorafgaande winter gevallen sneeuw afkomstig is, en later in de zomer juist van ouder ijs van de gletsjer. In de Himalaya zelf is het smeltwater de grootste bron van water in de rivierbasins, terwijl benedenstrooms ook regenval (denk aan de moessons) een grote rol speelt. Door de opwarming van de aarde smelten de gletsjers sneller en groeien ze ook minder aan. Die enorme toename van smeltwater in het smeltseizoen zorgt voor meer overstromingen. Uiteindelijk komt er echter een punt dat de gletsjer haar waterbufferfunctie verliest, alvorens hij grotendeels of volledig verdwijnt. De hoeveelheid smeltwater neemt dan dus af. Op een gegeven moment is er daardoor een piek in de hoeveelheid (extra) smeltwater door de afnemende gletsjers, waarna de waterbeschikbaarheid juist afneemt. Dat moment wordt ook wel “peak water” genoemd. Hans heeft dat fenomeen een poos geleden op de blog ook al toegelicht. Eerst is er dus meer water en meer overstromingen, daarna waterschaarste. In de meeste rivierbekkens wordt die peak water verwacht rond het midden van de eeuw, en daarna zal de waterbeschikbaarheid rap afnemen. De precieze timing en ook de grootte van de piek in het smeltwater hangt wel iets af van het emissiescenario, zoals onderstaande figuren laten zien. De precieze relatie van de peak water met het niveau aan opwarming is niet eenvoudig, omdat de mondiale opwarming de waterhuishouding in de Himalaya op meerdere manieren beïnvloedt. [caption id="attachment_370291" align="alignnone" width="285"] De afname in gletsjer oppervlakte (blauwe lijn) en de toename in gletsjer smeltwater (grijze staven) in de toekomst, onder een RCP4.5 (boven) en RCP8.5 (onder) emissiescenario. De groene staaf geeft het jaar van de peak water aan. Bron: ICIMOD[/caption] Deze veranderingen gelden overigens vooral voor de delen van de rivierbekkens die hoger in het gebergte liggen, en de basins die grotendeels van smeltwater afhankelijk zijn (zoals de Indus). Veranderingen in onder meer de Ganges en de Mekong zijn voor een groter deel afhankelijk van veranderingen in de regenval, zoals het gedrag van de moesson, en daar zie je (zeker benedenstrooms) minder duidelijk het peak water effect op de toekomstige waterbeschikbaarheid. Dit deel van de wereld moet zich dus voorbereiden op gebrek aan water in de zomer, waar nu door het smelten van de gletsjers juist meer water beschikbaar is, maar nu leren omgaan met overstromingen. En die overstromingen komen in verschillende vormen. Verschillende overstromingen Het ICIMOD rapport concludeert ook dat er steeds meer verschillende klimaatdreigingen in de HKH zullen voorkomen, zowel ‘langzame’ (denk aan erosie) als snelle gevaren (zoals flash floods). Een van die gevaren is een zogenaamde “glacial lake outburst flood” (GLOF), een snelle overstroming waarbij een gletsjermeer doorbreekt en leegloopt. Het risico op die zogenoemde GLOFs neemt sterk toe door klimaatverandering. Gletsjers die terugtrekken laten een dal achter dat zich vult met smeltwater en regen; een gletsjermeer. Dit stuwmeer vormt zich echter achter een redelijk instabiele dam die wordt gevormd door het puin en de brokstukken die de gletsjer voorheen voor zich uit heeft geduwd. Zo’n meer kan instabiel worden, bijvoorbeeld door regenval of veel smeltwater, de dam doorbreken en voor een zeer plotselinge overstroming zorgen. Het rapport stelt dat deze meren nu al zijn toegenomen in aantal en grootte. Tegen het einde van de eeuw kan het risico op GLOFs nog verdrievoudigen. Maar het risico is zeer afhankelijk van de regio en locatie van de gletsjers. In sommige gebieden is er ook een ‘peak GLOF risk’ rond 2050 waarna het risico afneemt, simpelweg omdat de gletsjers, de natuurlijke dammen, en de gletsjermeren uiteindelijk zijn verdwenen. Eerst werd er gedacht dat wat er in Nepal is gebeurd een GLOF was, maar dat lijkt toch niet zo te zijn. Wat hier waarschijnlijk is gebeurd, is dat er een stuk gletsjer is afgebroken en naar beneden is gestort (“glacier detachment”). Door de opwarming worden de gletsjers zelf ook instabiel, en neemt het risico op stukken die afbreken sterk toe, zo stelt ook het rapport. Een afbrekend stuk gletsjer kan vervolgens een enorme lawine aan brokstukken, ijs en water veroorzaken, wat een enorme vloedgolf tot ver benedenstrooms tot gevolg heeft. Dat lijkt precies op wat er afgelopen woensdag in Nepal is gebeurd. Wat het rapport ook benoemt, is het toenemende risico op domino-effecten. Hevige regenval vergroot de kans dat de dam van een gletsjermeer bezwijkt, waarna er een GLOF ontstaat. Maar ook zo’n glacier detachment gebeurt niet in isolatie. Na de initiële vloedgolf blijven er op meerdere plekken in het rivierdal puin en brokstukken achter, wat voor instabiele stuwmeren zorgt. Als deze stuwmeren vervolgens ook weer leegstromen, zorgt dat voor een volgende vloedgolf. Dit is een aanzienlijk risico in de huidige situatie in Nepal. In welke mate de opwarming van de aarde precies verantwoordelijk was voor de situatie in Nepal, zal uit een attributie moeten blijken. Maar dat klimaatverandering een situatie als deze heeft verergerd, is wel duidelijk, zo schrijft ook Zeke Hausfather op zijn blog theclimatebrink. Specifiek de vallei waar de gletsjer is ingestort (in de Langtang regio) is de afgelopen jaren ongekend sterk opgewarmd. De data laten bovendien zien dat de gletsjers in de regio sinds de jaren zestig al zeker een kwart van alle ijsmassa zijn kwijtgeraakt. De precieze timing van rampen als deze is moeilijk te voorspellen, maar dat ze meer en meer zullen plaatsvinden, is een zekerheid. Wat nu? Uiteindelijk is en blijft de beste manier om de risico’s klein te houden echter zo snel mogelijk onze uitstoot verminderen. Hoe minder opwarming, hoe minder de gletsjer smelten. Maar zelfs als we klimaatverandering snel weten te stoppen, zal een deel van de gletsjers nog steeds smelten en de aankomende decennia voor meer van deze plotselinge overstromingen zorgen. Wat is daar tegen te doen? De overstromingen zullen plaatsvinden, maar de risico’s zijn te verminderen door adaptatiemaatregelen en het verminderen van kwetsbaarheden, maar ook door ‘early warning’ en snelle respons als er een ramp plaatsvindt. Een van de maatregelen die in het rapport worden benoemd, is het ‘doorprikken’ van de gletsjermeren zodat het risico op een GLOF afneemt. Dat lijkt mij echter wel een zeer technologisch hoogstaande optie en bovendien een riskante operatie. Het anders inrichten van de infrastructuur in de gebergtes is ook geen eenvoudige optie, dus risico’s monitoren, op tijd communiceren en evacueren, en snel handelen bij en na een ramp is cruciaal. Het grote probleem in Tibet, Nepal, en eigenlijk de bredere HKH regio waar deze risico’s levensbedreigend zijn, is een gebrek aan internationale financiering en solidariteit. De mensen in deze regio hebben vrijwel geen verantwoordelijkheid voor de klimaatverandering die nu hun leefgebied onomkeerbaar verandert. Internationale klimaatakkoorden reppen vaak van rechtvaardigheid en solidariteit, maar in de praktijk wordt er maar weinig (extra) klimaatfinanciering beschikbaar gemaakt. Het is hoog tijd dat de rijke, welvarende, vervuilende landen waaronder Nederland, de EU en de VS, maar ook China en de OPEC landen, nu hun verantwoordelijkheid nemen en extra middelen beschikbaar maken om klimaatrisico’s als deze te verlagen. Niet uit liefdadigheid, maar omdat het moet.
DOCUMENTAIRE - Met de documentaire “Chasing Ice” brengt James Balog (oa The Cove) op een fascinerende wijze het effect van klimaatverandering in beeld. Om de woorden van Forbes te gebruiken: beter dan het saaie praatje van Al Gore.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
Zo, al het klimatologische onderzoek kan in de prullenbak, want onderzoek toont aan dat sommige gletsjers in het Karakoram gebergte de afgelopen tien jaar in omvang zijn toegenomen. En laten we eerlijk zijn, als de atmosfeer werkelijk opwarmt door het broeikaseffect, dan warmt ze overal op, dus ook boven de Karakoram. Maar die theorie klopt dus niet.
Allicht komt bovenstaande redenering u enigszins verwrongen over. Dat komt omdat ze verwrongen is. Maar het is tekenend voor de klimaatdiscussie dat gletsjerdeskundige Jonathan Bamber zich onmiddellijk geroepen voelde om te verkondigen dat de Pakistaanse groeigletsjers niet betekenen dat het wereldwijde smeltprobleem minder is geworden. Kennelijk vond hij zo’n defensieve manoeuvre nodig.
De vorige controverse over Aziatische gletsjers kwam voort uit het IPCC rapport van 2007, waarin de claim stond dat de gletsjers van de Himalaya in 2035 helemaal gesmolten zouden zijn. Dat bleek een fout te zijn, die het IPCC in 2010 rechtzette. Die fout, en enkele andere incidenten, werd door klimaatsceptici aangegrepen om de geloofwaardigheid van het complete rapport ter discussie te stellen. De president van het ultraconservatieve Heartland Institute verkneukelde zich: “We are witnessing the end of one of the biggest popular delusions of our age. Thank God it ended before a binding treaty or cap-and-trade legislation were passed.”
‘Gletsjers en polen smelten minder dan gedacht’, kopt een artikeltje op de populaire site nu.nl. Diverse andere media geven vergelijkbare berichten over een onderzoek dat begin februari in Nature verscheen. Verwarring troef. De boodschap in enkele media lijkt te zijn: hoera, het valt allemaal reuze mee, die wetenschappers destijds overdreven. Hiermee verdwijnen echter de belangrijkste conclusies van het onderzoek achter de horizon. Hoe moet het onderzoek dan wel worden begrepen? En hoe verhoudt het zich tot eerdere studies? Een gastbijdrage van Jan Wuite, Ernst Schrama en Jan Paul van Soest.
Een icecap is geen ijskap
De terminologie steekt nauw. In veel media worden gletsjers, ijskappen en polen op één hoop gegooid, het onderscheid is onduidelijk. Het artikel richt zich met name op wat in jargon ‘glaciers and ice caps’ (GICs) wordt genoemd. Hiermee wordt bedoeld alle ijsmassa’s op land buiten Groenland en Antarctica. De term ‘icecap’ is niet te vertalen met het Nederlandse ‘ijskap’ – waarmee doorgaans het ijs op Groenland en Antarctica wordt aangeduid, en al helemaal niet met ‘polen’ (Noord- en Zuidpool). Met ‘icecap’ wordt bedoeld: een massa ijs die het land geheel bedekt, maar met een totale omvang kleiner dan 50.000 km2.Voorbeelden hiervan vinden we in IJsland en Patagonië. Voor het ijs op Groenland en Antarctica wordt de term ‘ice sheet’ gebruikt. De verwarring kan nog groter worden als in de reacties, zoals de blogosfeer, ook nog eens zee-ijs over dezelfde kam wordt geschoren.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Het volgende hoofdstuk van de geslaagde (criminele) aanval op het IPCC is begonnen. Nadat het internationale klimaatpanel eerst op suggestieve wijze in diskrediet werd gebracht met materiaal uit gestolen emails, er vervolgens in de media werd gesuggereerd dat een kleine onvolkomendheid over Himalaya gletsjers in het vierde IPCC rapport keiharde “klimaatfraude” betrof zijn we nu beland bij de insinuatie dat de klimaatwetenschappers “politiek gemotiveerd hun rapport hebben gemanipuleerd”. Politici als Cramer en Samsom, die afgaan op de informatie uit de media, menen nu te moeten pleiten voor grondig onderzoek naar “nog meer fouten” en het aftreden van het IPCC hoofd.
Maar is er eigenlijk wel “klimaatfraude” gepleegd? Mocht het IPCC soms niet citeren uit grijze literatuur? En heeft die klimaatwetenschapper nu werkelijk gezegd te hebben gemanipuleerd?
Omdat een groot deel van de zogenaamd professionele media haar werk niet meer doet en het bijvoorbeeld vertikt om zelf de bewuste rapporten te lezen of zomaar heel ouderwets zelf even de betrokkenen op te bellen staan hieronder de feiten nog even op een rijtje. Infotainment voor Misantropen en Masturbatie met Morosofen is er immers al genoeg op het web…
● De 2035 claim stond als citaat in het IPCC rapport en betrof geen claim van totaal wegsmelten. Wetenschappers stellen vast dat de Himalaya gletsjers wel snel smelten [.pdf] en het IPCC rapporteerde derhalve correct over de toestand van de gletsjers. Ondanks dat de zogenaamde 2035 claim (wat ie dan ook mag zijn geweest) niet hard blijkt te maken is er geen conflicterend wetenschappelijk bewijs te vinden dat de meerderheid van de Himalaya gletsjers niet snel smelten.
Watskeburt?!
Afgelopen zondag publiceerde Times het artikel: World misled over Himalayan glacier meltdown. Grote woorden: de wereld is misleid… Het IPCC zou op basis van een New Scientist artikel uit 1999 hebben geconcludeerd dat de gletsjers in de Himalaya in 2035 helemaal gesmolten zouden zijn. New Scientist had op haar beurt dit artikel geschreven n.a.v. een gesprek met een onbekende Indiase wetenschapper: Syed Hasnain wiens bewuste onderzoek niet peer-reviewed was. Hasnain zou zelfs later zijn bevindingen intrekken. Het artikel werd vergeten totdat het in 2005 weer opdook in een WWF rapport. Twee jaar later zou een IPCC rapport enkel op basis van zogenaamde ‘grijze literatuur’ van het WWF tot de conclusie komen dat de Himalaya gletsjers in 2035 foetsie zouden zijn. Het IPCC bedroog de wereld aldus Times en de papagaaiende (burger)media concludeerde voor het gemak ook maar dat de Himalaya gletsjers helemaal niet smelten.
Wats werkelijk keburt?!
In het IPCC Fourth Assessment rapport uit 2007 in de sectie over de Himalaya gletsjers blijkt dat er nooit gesproken is over volledig wegsmelten in 2035. Wel van een forse reductie: “..from the present 500,000 to 100,000 km2 by the year 2035”. Maar inderdaad wel op basis van de grijze literatuur van WWF.
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
De virtuele slag om de klimaatconferentie in Kopenhagen komt goed op gang. Op het allerlaatste moment worden er verwoede pogingen gedaan de relevantie van conferentie onderuit te halen. Afgelopen weekend hadden we nog de gestolen e-mails van mensen van een klimaatbureau waar ruimte voor interpretatie in zat.
Een heel ander “tegenargument” waar men de laatste dagen mee aan komt dragen is die van de niet-smeltende gletsjers in de Himalaya. Vrij vertaald gaat het ongeveer als volgt:
Een wetenschapper in India heeft een rapport uitgebracht waarin staat dat een aantal gletsjers in de Himalaya de laatste jaren minder hard smelten of misschien zelfs wel helemaal niet meer smelten. Een minister bracht het naar buiten. Dus is het waar.
En omdat nuance niet handig is, neem je gewoon als samenvattende kop: “Himalayan Glaciers Not Melting”
Vooral het rapport niet zelf lezen en vooral niet goed naar de conclusies kijken. De meest bruikbare constateringen voor de sceptici zijn die van de verminderde afname van gletsjers in de periode 2005-2007. Zoals bijvoorbeeld deze constatering:
“Between the years 2005- 07, the Gangotri glacier has retreated at much lower rates (11.80 ± 0.035 ma-1)”
En misschien is het ook heel verklaarbaar uit de tijdelijke temperatuurdip in die regio (uit hetzelfde rapport):
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.