Boeksamenvatting | Pandemocratie (Schinkel, 2021)

In april 2021 kwam het boek Pandemocratie van Willem Schinkel uit. In het boek legt Schinkel uit hoe onze economie ziektes als corona veroorzaakt en legt hij uit dat je voor de enige goede corona-aanpak de economie moet veranderen. Omdat ik het belangrijk vind dat deze boodschap door iedereen kan worden gelezen en begrepen, leg ik in dit artikel zijn argumenten uit. Kapitalisme en neoliberalisme Om Schinkels kritiek te begrijpen, moeten we eerst helder hebben wat de situatie is. In onze kapitalistische economie worden goederen en diensten over mensen verdeeld door de vrije markt. Iedereen moet producten of diensten kunnen maken en verkopen als er vraag naar is van andere mensen. Iemand die een stoel kan maken, kan zijn stoel verkopen aan mensen die een stoel nodig hebben, maar die niet zelf kunnen maken. Het idee van vraag en aanbod mag niet te veel regels hebben volgens het kapitalisme. Iedereen moet bijvoorbeeld een bedrijf kunnen starten en zijn stoel kunnen verkopen voor de prijs die zij willen. Op deze manier verdienen mensen hun geld dat zij dan weer kunnen gebruiken om spullen van andere mensen te kopen. Zo blijft de economie groeien, en zouden uiteindelijk zoveel mogelijk mensen een goed leven leiden. Het neoliberalisme is een vorm van kapitalisme waarin vooral de vrijheid van ieder mens als individu centraal staat. Het komt erop neer dat ieder mens verantwoordelijkheid heeft om het beste uit zijn leven te halen. Dit kwam ook vaak terug in het coronabeleid: Mark Rutte en Hugo de Jonge benadrukten vaak dat mensen hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen om het coronavirus niet te laten verspreiden. Ziekte Iedereen kan ziek worden. Ziektes en de dood horen bij het leven. Maar onze economie is zo gegroeid dat wij land en grondstoffen nodig hebben om alles draaiende te kunnen houden. Dat geeft grote problemen. Bomen worden gekapt en zeeën worden leeggevist. Dieren moeten zoveel mogelijk melk en vlees geven om aan de vraag te voldoen en groenten en fruit worden aangepast zodat ze smaken zoals wij willen. Dat zorgt voor kwetsbaarheid.  In de natuur passen soorten zich aan ziekten aan via natuurlijke selectie. Als een soort zich niet kan aanpassen, sterft ze uit. Maar doordat wij veel dieren in stallen stoppen en ze op jonge leeftijd slachten, kan dit natuurlijke proces niet plaatsvinden. Handige genen worden dus niet doorgegeven waardoor soorten kwetsbaar blijven. Bovendien kunnen ziektes snel verspreid worden omdat de dieren dicht op elkaar zitten. Zo kunnen virussen snel muteren. In de natuur kunnen ziektes door het kappen en veranderen van leefgebied makkelijk overspringen naar andere dieren. Met andere woorden: Doordat wij ons vanwege de economie met de natuur moeten bemoeien, kan de natuur deze ziektes niet meer tegenhouden. Het coronavirus is daarom volgens Schinkel niet zomaar een virus, of geen virus dat we zomaar moeten accepteren net als griep. Hij zegt: “Bovendien gaat het argument dat we de griep ook accepteren voorbij aan het feit dat we dan nu griep én Covid-19 zouden moeten accepteren, wat iets heel anders is.” Het punt van Schinkel Schinkel heeft kritiek op de politiek en economie van ‘eigen verantwoordelijkheid nemen. Hij zegt dat het betekent dat er niet wordt stilgestaan bij de verschillen onder mensen. Zo kunnen arme mensen in kleine huizen minder makkelijk afstand houden dan rijke mensen in grote huizen. Zijn arme mensen dan onverantwoordelijk? Ook hebben we het afgelopen jaar ervaren dat het soms onmogelijk is om afstand te houden. De stoep is nu eenmaal niet zo breed.. of de gangpaden in de winkel zijn net te smal. De samenleving is simpelweg niet ingericht op anderhalve meter. Is het dan de schuld van de burger als we anderen besmetten? Schinkel stelt dat het pandemiebeleid daarom duidelijk maakt dat er keuzes worden gemaakt in welke levens belangrijk zijn en welke niet. Zo bleef de kunst- en cultuursector, die zich in principe prima kon aanpassen aan de coronamaatregelen, heel lang dicht terwijl contactberoepen open mochten. Ook lijden arme mensen meer onder een lockdown dan mensen met veel spaargeld. Zo zijn er veel voorbeelden te noemen van een (indirecte) ongelijke behandeling. Volgens Schinkel ligt de verklaring voor deze ongelijke behandeling in de economie: de grote winstgevende bedrijven en de beroepen die nodig waren om de economie draaiende te houden, konden snel open, of werden zelfs nooit gesloten (Schiphol), terwijl de minder belangrijke bedrijven dicht moesten blijven en soms niet eens steun ontvingen. Het gedeeltelijk open houden van de economie zoals dat in Nederland steeds is gedaan, heeft letterlijk mensenlevens gekost. Steeds pas nieuwe maatregelen invoeren bij een bepaald besmettingscijfer of bij een aantal patiënten op de IC betekent dat je van wel duizenden mensen zegt dat zij op de intensive care terecht mogen komen en misschien zelfs komen te overlijden. Dit zijn dan vooral de kwetsbare groepen zoals ouderen, die de economie makkelijker kan missen omdat ze sowieso minder werken. Schinkel zegt dat de intensive care zo eigenlijk een vangnet werd voor het coronabeleid. Critici Filosoof Agamben kreeg tijdens de coronacrisis veel kritiek omdat hij schreef dat de Italiaanse noodwetten ieder individu in een mogelijke besmetter veranderen. Agamben stelt dat onze vrije samenleving juist erg de neiging heeft om onze vrijheden af te pakken, door via uitzonderlijke situaties te regeren over ons natuurlijke leven. In Nederland zagen we dit met de avondklok.  De avondklok kwam tot stand doordat er een noodtoestand werd uitgeroepen, een situatie zoals die sinds de Tweede Wereldoorlog niet was voorgekomen. Een enorme maatregel die de gehele bevolking verbood om na negen uur buiten te komen. Omdat het zo’n ingrijpende maatregel is, zei Rutte dat de avondklok de eerste maatregel was die zou verdwijnen. Later bleek dat de middelbare scholen, kappers en masseurs weer opengingen, terwijl de avondklok bleef. Op die manier werd de uitzonderlijke noodsituatie van de avondklok een normale situatie, waarmee het extreem inperken van de bewegingsvrijheid van mensen ook ‘normaal’ werd. Schinkel stelt daarom dat Agamben op dat gebied een beetje gelijk had. Ook met het vaccineren moeten we uitkijken voor het onderscheid dat we maken in mensen, bijvoorbeeld als je kijkt naar Israël die de inwoners in bezette gebieden niet liet vaccineren. De lastige vragen worden niet gesteld in de politiek. Zelfs niet nu we in een pandemie zitten. Terwijl het ontstaan en de verspreiding van virussen juist gebeurt door hoe wij met de aarde omgaan. Schinkel zegt dat het bijna verboden lijkt om te praten over de politieke macht die wij over de aarde en ons leven hebben. Volgens Schinkel werd er steeds met politieke besluiten gewacht tot het niet meer anders kon. Dan ontstaat er een noodtoestand. Onder het mom van deze noodtoestand is er geen ruimte meer voor discussie, omdat er snel moet worden ingegrepen. Daarom worden er weinig vragen gesteld over de gedachten achter het beleid en de gevolgen. Er wordt alleen gepraat over details: bijvoorbeeld hoeveel mensen er in het ziekenhuis mogen liggen voordat er strengere maatregelen moeten worden bedacht. In plaats daarvan zouden we eigenlijk moeten vragen waarom we het goed vinden dat er dagelijks duizenden mensen in het ziekenhuis belanden. Zo wordt er ook nauwelijks om de doden gerouwd. Schinkel haalt hierbij het voorbeeld van MH-17 aan. Dat was een vliegramp met 298 doden waar veel om gerouwd werd. Dat kon omdat het volgens hem geen lastige politieke vragen opriep. Het kon makkelijk worden uitgelegd als onschuldige Nederlandse burgers die stierven door een aanval van een ander land. Het was niet onze schuld. Om de doden van corona, honderd keer zoveel als de doden van MH-17, wordt veel minder openlijk gerouwd. Dat komt omdat de verantwoordelijkheid voor deze mensen dit keer bij de politiek zelf ligt. Het virus kan niet verantwoordelijk worden gehouden, want dat doet gewoon wat een virus doet: mensen besmetten. De overheid is uiteindelijk als enige verantwoordelijk voor de hoeveelheid besmettingen. Iedere dode sterft dus aan het coronavirus, maar de besmetting is ook het gevolg van bepaalde politieke keuzes die wel of niet gemaakt zijn. Er zijn wel mensen die kritiek hebben op het beleid van de overheid. Critici en complotdenkers, zoals de mensen achter ‘Viruswaarheid’ of #ikdoenietmeermee, pleitten voor het afschaffen van maatregelen. Schinkel legt uit dat deze mensen in feite niet veel verschillen van de politiek, behalve dat zij bereid zijn om nog meer mensen te laten sterven in het belang van de vrije economie. Maar dat betekent niet dat we niks kunnen leren van deze mensen. Als je kijkt naar de ideeën van deze mensen, dan klopt daar niks van. Maar volgens Schinkel mag dat niet verbloemen dat deze mensen terecht aanvoelen dat er iets niet klopt, dat ze ‘genaaid worden’. Aan de andere kant heb je ContainmentNu. Deze groep vindt dat de overheid teveel mensen onnodig ziek heeft laten worden. Zij vinden dat de strategie van de overheid vanaf het begin verkeerd is geweest en dat de overheid veel strenger had moeten optreden om mensen hun levens te sparen. Dit lijkt erg op wat Schinkel zegt, maar toch is er een probleem met het idee dat de overheid harder had moeten ingrijpen, zegt hij. Het probleem is dat beide kanten, de mensen voor meer maatregelen en de mensen voor minder maatregelen, gelijk hebben. Hoe kan dat? Omdat beide standpunten (verschillende) problemen opleveren zolang we de economie niet veranderen. Bij strengere maatregelen geven we teveel macht aan de overheid, en bij te zwakke maatregelen sterven onnodig veel mensen. Een veelgehoord argument voor strenger optreden was bijvoorbeeld dat ‘de economie allang alweer had kunnen draaien’. Op die manier zouden we het namelijk een korte periode even heel zwaar hebben, maar we zouden veel sneller van het virus zijn afgekomen. Schinkel vindt dat geen goed standpunt omdat we niet terug moeten willen naar die economie. Onze kapitalistische economie juist de reden is dat we in deze problemen terecht zijn gekomen. Zolang de economie niet verandert, moeten we kiezen tussen mensenlevens of onze vrijheid. Het alternatief Als je over een andere economie begint, wordt vaak gezegd dat zo’n ideale wereld niet haalbaar is, of dat ons huidige systeem al het beste is voor iedereen. Ons huidige systeem is dan misschien niet goed, maar de andere mogelijkheden zijn nog slechter, klinkt het dan. Schinkel zegt dat dit net niet letterlijk een maffiapraktijk is: Deze economie schaadt ons als we eraan meedoen, maar als we willen stoppen wordt ons beloofd dat de ellende nog veel groter is. Het probleem van de huidige economie is dat mensen moeten werken om huur en eten te kunnen betalen. Daarom kun je de economie niet zomaar op slot gooien zoals met een lockdown. Een veelgehoorde kritiek op de coronamaatregelen was dan ook dat mensen snel aan het werk moesten om hun huur te kunnen betalen. Maar volgens Schinkel moeten we juist minder werken en consumeren en zou aan wonen eigenlijk helemaal geen geldbedrag moeten hangen. Schinkel pleit voor een radicale democratie. Voor hem betekent dat dat we als burger niet alleen inspraak hebben in de politiek maar ook in de economie. Schinkel werkt een aantal punten uit voor hoe een eerlijkere wereld eruitziet, zoals gedeeld eigenaarschap van de manieren waarop geld verdiend wordt, het afbreken van systemen die racisme en seksisme in stand houden en een vast inkomen voor iedereen. Maar bovenal moeten we vooral met zijn allen samen bepalen hoe die wereld er precies uit komt te zien. De samenvatting is in overeenstemming met Schinkel geschreven door historicus en socioloog Romy van Dijk. Om het verhaal helder te houden, zijn niet alle thema’s en nuances die Schinkel behandelt in zijn boek genoemd. Zijn boek is te koop bij Bazarow. [boeklink]9789083121468[/boeklink]

Foto: Daniel Arrhakis (cc)

Is populisme bedreigender dan terrorisme?

COLUMN - van Henk Witte
De samenleving in de Verenigde Staten wankelt. Met dank aan de populist Donald Trump, die er in is geslaagd om grove leugens als waarheden er bij zijn achterban in te pompen. Donald Trump die doelbewust op verwarring, twijfel en chaos heeft aangestuurd en wiens politieke erfenis een ongekend verdeeld land is.  Het is de doorgeslagen populist die ons duidelijk heeft weten te maken waar ongebreidelde politieke avonturiers het land, een volk kunnen brengen. Het is een waarschuwing voor het populisme. Voor de politiek van mensen die niet het landsbelang voor ogen hebben, maar die zijn blind geslagen door politieke zelfbevrediging en zich laten leiden door een eigen gecreëerde werkelijkheid.

Er rust wellicht een zekere zegen voor ons op de ontwikkelingen in de VS. Als we beseffen dat het hier om het land gaat dat lange tijd model stond voor een democratische orde waaraan alle vrije staten zich maar al te graag spiegelden, een land dat door de Westerse landen bijna blindelings werd en wordt gevolgd, ook in zijn doorgeslagen kapitalistische structuren, dan zouden we ons er bewust van moeten worden dat een dergelijke instabiliteit zoals door Trump veroorzaakt, ook zo maar eens realiteit in die andere democratische staten zou kunnen worden. Waaronder de onze, ons Nederland.

Lezen: Mohammed, door Marcel Hulspas

Wie was Mohammed? Wat dreef hem? In deze vlot geschreven biografie beschrijft Marcel Hulspas de carrière van de de Profeet Mohammed. Hoe hij uitgroeide van een eenvoudige lokale ‘waarschuwer’ die de Mekkanen opriep om terug te keren tot het ware geloof, tot een man die zichzelf beschouwde als de nieuwste door God gezonden profeet, vergelijkbaar met Mozes, Jesaja en Jezus.

Mohammed moest Mekka verlaten maar slaagde erin een machtige stammencoalitie bijeen te brengen die, geïnspireerd door het geloof in de ene God (en zijn Profeet) westelijk Arabië veroverde. En na zijn dood stroomden de Arabische legers oost- en noordwaarts, en schiepen een nieuw wereldrijk.

Kansarmen zijn de stiefkinderen van de moderne democratie

OPINIE - Volgens Sytze Faber richt de politiek zich alleen op de kansrijken en vergeet de kansarmen. Op die manier voedt de politiek dan ook het (verkeerde) populisme.

Als men het onrechtvaardig vindt dat het nageslacht van superrijken automatisch levenslang belandt in een gespreid bedje moet men de vermogensbelasting en de successierechten voor topvermogens drastisch verhogen.

Denk aan de 2,5 miljoen Nederlanders die, mede dankzij een falend onderwijssysteem, maar heel moeizaam kunnen lezen en schrijven. Denk aan die honderdduizenden met een beperking bij wie staatssecretaris Klijnsma de sociale werkplaats wegbezuinigde. Aan de boetes op boetes voor degenen die de weg niet kunnen vinden in het overheidslabyrint.

Foto: Raymond June (cc)

Een ietwat corrupt gaaf land

Nederland scoort goed op de Corruption Perception Index 2016, hoewel het anti-corruptiebeleid tekortschiet. Gezien de relatie met groeiende ongelijkheid en populisme moet ook Nederland zich de waarschuwing van Transparency International aantrekken.

Transparency International (TI), een ngo die wereldwijd corruptie onderzoekt en bestrijdt, publiceerde afgelopen woensdag de Corruption Perception Index 2016. De index rangschikt 176 landen op basis van het waargenomen niveau van corruptie in de publieke sector. Nederland daalde van plek 5 naar 8, waarmee we passen in het algemene patroon dat dit jaar de meeste landen dalen op de index.

Populisme

TI maakt dit jaar een stevig statement over de noodzaak om corruptie aan te pakken. Onderzoek laat zien dat er een relatie is tussen sociale ongelijkheid en uitsluiting enerzijds en corruptie anderzijds (zie ook hier). De vicieuze cirkel waarin toenemende corruptie en toenemende ongelijkheid elkaar versterken voedt de opkomst van populistische bewegingen:

Mensen hebben genoeg van de loze beloften van politici om corruptie aan te pakken en velen wenden zich daarom tot populistische politici die beloven het systeem te veranderen en de cyclus van corruptie te doorbreken.

Populistische leiders hebben een punt, wanneer ze de ‘corrupte elite’ bekritiseren die alleen voor zichzelf zorgt ten koste van de ‘hardwerkende mensen’. Maar de belofte van populistische leiders om de corrupte elite onder handen te nemen zijn vals: juist deze partijen hebben een bijzonder slecht trackrecord hebben als het gaat om het bestrijden van corruptie, aldus TI. Wanneer populistische leiders aan de macht komen zal de vicieuze cirkel alleen maar versterkt worden, met hevigere sociale spanningen als gevolg.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Een betere wereld begint bij jezelf

Op Sargasso bieden we regelmatig ruimte voor gastbijdragen. Dit maal een van Léon.

Ons huidige politieke stelsel is ontstaan in een tijd waar de gemeenschap boven het individu ging. De enige archaische herinnering aan deze periode is nu nog ons parlement, waar politieke partijen voortbestaan voor Christen Democraten, Vrijzinnigen en Arbeiders. Zoals zovelen al gemerkt hebben, heeft de klok buiten Den Haag echter niet stil gestaan.

Landsbestuur voortkomend uit een ideologie is niet meer van deze tijd. Dit blijkt maar al te duidelijk uit het voortdurende electorale gemor, waar 10 jaar ná de opkomst van Fortuyn nog steeds geen eenduidig antwoord op is gevonden. De Tweede Kamer zou zich diep, diep moeten schamen voor zo’n gapend gebrek aan empathie met de mensen die hun verkiezen.

Het gangbare idee dat het probleem grotendeels bij het volk ligt, dat slechts “voorgelicht” moet worden om de wijsheden van Den Haag in te zien, iets zo kundig aangetoond tijdens vrijwel elke volksraadpleging – of dat nu om een verkozen burgemeester gaat, of de Europese Unie – duidt op een soort pre-copernicaanse koppigheid waar niemand wat aan heeft. Zeker nu niet nu wij voor uitdagingen staan van monumentale proporties zoals falende immigratie, een gehavende economie en de potentieel desastreuze effecten die klimaatverandering op ons land kan hebben.

Wat wij Nederlanders nodig hebben zijn moderne politici, die problemen en uitdagingen doelmatig kunnen ontleden en deze met expertise aan oplossingen kunnen koppelen, zonder te terug te vallen op een ideologieën die tientallen jaren geleden zijn ontwikkeld.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

‘Economisch beleid? Altijd rechts’

ANALYSE - Goed stuk van Caroline de Gruyter in NRC Next vandaag: Hoe het linkse verhaal verdwenen is, over het feit dat economisch beleid tegenwoordig niet langer aan democratie onderhevig is.

Het staat helaas wel achter een registratie- of betaalmuur. Na registratie is het hier gratis te lezen of anders bij Blende voor € 0,19. Hierbij in elk geval wat citaten die de kern weergeven:

Het linkse verhaal is in essentie altijd een economisch en sociaal verhaal geweest: dat van een rechtvaardige maatschappij. Over dat verhaal gingen de socialisten vroeger verbaal op de vuist met de kapitalisten. Verkiezingscampagnes draaiden om de clash tussen twee verschillende economische wereldbeelden en scenario’s. Als links werd gekozen, kreeg je een radicaal andere economische en sociale politiek dan als rechts won. Die tegenstelling in de politiek is bijna verdwenen. Tegenwoordig voert een linkse regering vrijwel hetzelfde economische beleid als een rechtse. Dat beleid wordt, vanwege de globalisering, ver boven hun hoofden uitgestippeld: door de ‘markten’, het IMF, de trojka of in de boardroom van Pimco, één van de grootste obligatiefondsen ter wereld.

Een prominente socialistische politicus in een Europees land-in-moeilijkheden weigerde deze week een interviewverzoek „omdat Wall Street me afstraft als ik één woord verkeerd zeg”. Hij mag ideeën hebben, maar die moet hij voor zichzelf houden. Zijn speelruimte is nul.

Economisch beleid? Altijd rechts

Door die economische globalisering is het belangrijkste verschil tussen links en rechts weggevallen. Ze zijn samengesmolten tot ‘establishment’. Verkiezingsdebatten gaan vooral nog over ándere, niet-economische onderwerpen.

TTIP: de economie van overmorgen

VERSLAG - Columnist Marcel Canoy vind al die aandacht voor de onderhandelingen over het TTIP-verdrag maar onzin. Alle kritiek is verworden tot een hetze volgens hem. Op die stellingname kwam, terecht, kritiek.

Voor wie zelf wil beoordelen of het echt een hetze is, kan dit integrale verslag van een discussiebijeenkomst over het TTIP-verdrag tussen minister Lilian Ploumen, journalist Hella Hueck en hoogleraar economie Robert Went bekijken. Enig zitvlees is wel vereist.

Oorlog tegen de democratie?

NIEUWS - De grote bedrijven werken samen met privéveiligheidsdiensten en geheime diensten om non-gouvernementele en activistische organisaties te bespioneren en te infiltreren. Het rapport van het Center for Corporate Policy (CCP) in Washington laat een scala aan bewijs zien en concludeert o.a. dat deze ontwikkeling een aantasting is van de werking van de democratie:

“In effect, corporations are now able to replicate in miniature the services of a private CIA, employing active-duty and retired officers from intelligence and/or law enforcement. Lawlessness committed by this private intelligence and law enforcement capacity, which appears to enjoy near impunity, is a threat to democracy and the rule of law. In essence, corporations are now able to hire a private law enforcement capacity – which is barely constrained by legal and ethical norms – and use it to subvert or destroy civic groups. This greatly erodes the capacity of the civic sector to countervail the tremendous power of corporate and wealthy elites.”

Het probleem is burgerlijke gehoorzaamheid

OPINIE - Matt Damon draagt de speech “The Problem is Civil Obedience” van Howard Zinn uit 1970 voor. Zinn (1922 – 2010) was historicus en hoogleraar politicologie aan de Boston University. Daarnaast was hij actief in de burgerrechten beweging.

Hoewel al meer dan 40 jaar oud, is deze speech over burgerlijke (on)gehoorzaamheid nog steeds actueel.

Lezen: Het wereldrijk van het Tweestromenland, door Daan Nijssen

In Het wereldrijk van het Tweestromenland beschrijft Daan Nijssen, die op Sargasso de reeks ‘Verloren Oudheid‘ verzorgde, de geschiedenis van Mesopotamië. Rond 670 v.Chr. hadden de Assyriërs een groot deel van wat we nu het Midden-Oosten noemen verenigd in een wereldrijk, met Mesopotamië als kernland. In 612 v.Chr. brachten de Babyloniërs en de Meden deze grootmacht ten val en kwam onder illustere koningen als Nebukadnessar en Nabonidus het Babylonische Rijk tot bloei.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.