De overheid als opvoeder

Wie denkt aan een wijkagent ziet over het algemeen een compromissensluiter voor zich. Iemand die toezicht houdt in de wijk, zich mengt in de conflicten van de wijk en probeert door middel van bemiddeling de angel eruit te trekken. En aangezien hij een band moet opbouwen met de bewoners en niet als boeman gezien wil worden zal hij niet zo snel extreme acties ondernemen. Een wijkagent zie je dus over het algemeen niemand voor kleine vergrijpen bekeuren.

Hoe anders is dat beeld bij onze nationale wijkagent, Hero Brinkman. Als ik aan hem denk als wijkagent dan lost hij conflicten op een iets andere manier op. Stel, er zijn problemen in de wijk. Een groep bewoners bezorgt overlast, en Hero wil er wat aan doen. Begrijpelijk, want hij is verantwoordelijk voor de rust in zijn wijk. Dus hij maakt een afspraak met de groep om te gaan praten. Bij het gesprek zullen ook andere hulpverleners aanwezig zijn.

Maar wacht! Hij heeft een briljant idee. De avond voor de afspraak rijdt hij met een geluidswagen door de straat van de onruststokers en roept om dat de onruststokers klootzakken zijn, dat ze het uitschot zijn van de wijk, boeven enzovoort.

De volgende dag vertrekt de groep goedgemutst richting de huizen, maar treft alle deuren op slot en ze worden onvriendelijk weggestuurd. De verslaggever van het lokale suffertje is erbij en tekent het volgende uit zijn mond op:

De laatste tijd komen er veel verhalen bovendrijven over hulpverleners die het werk onmogelijk gemaakt wordt, of zelfs mishandeld worden tijdens hun werk. Extra zuur natuurlijk, omdat deze mensen daar juist zijn om te helpen. Afgelopen oud en nieuw was het – heel traditioneel – weer raak. En zoals wel vaker wordt de roep om hogere straffen voor mensen die zich aan dit type geweld schuldig maken dan ook groter.

Dit keer waagde RTL Nieuws er een opiniepeiling aan, en wat bleek? 90 procent van de Nederlanders is voor strengere straffen. En eigenlijk is de roep om hogere straffen wel begrijpelijk. Deze mensen werken voor het algemeen belang, en als je hen aanvalt val je niet alleen hen aan. Je maakt ze immers het werken onmogelijk en brengt daardoor indirect anderen in gevaar.

Aan de andere kant moet je met dit soort dingen wel oppassen, natuurlijk. Er ontstaat een soort rechtsongelijkheid. De ene persoon is voor het recht “beter” dan de andere. Mij in elkaar slaan levert minder straf op dan een hulpverlener. Breng je met zulke wetgeving niet andere mensen in groter gevaar?

Ik weet het niet. Er zijn uiteraard andere middelen om deze mensen aan te pakken, zonder ze direct hogere straffen op te leggen. Supersnelrecht bijvoorbeeld. Maar of het genoeg is?

Ik had het al eerder over het negativisme van de oude media naar de nieuwe media toe. Maar de twee voorbeelden die ik daarin aanhaal vallen in het niet bij het initiatief van een groepering die zichzelf Stichting Media Ombudsman Nederland noemt. Zij, een stel oud-journalisten, gaan strijden tegen de scoringsdrift van de media. Uiteraard ligt de oorzaak niet bij de journalistiek zelf, maar bij u, de ‘nieuwsconsument’:

“De moderne lezer, kijker en luisteraar is veranderd in een nieuwsconsument die wil worden behaagd met verstrooiing, infotainment en entertainment. Deze ontwikkeling gaat ten koste van het serieuze nieuws en heeft nadelige effecten op de inhoudelijke pluriformiteit van de nieuwsmedia. Op termijn dreigt dit te leiden tot een democratisch deficit in de Nederlandse samenleving.”

En hetgene waardoor u, de willoze consument, bent veranderd zijn de mobiele telefoon, websites, weblogs en podcasts. Onder andere ons dus. Onze excuses. Deze duivelse vindingen veroorzaken een “transformatie van de journalistiek die nog niet is uitgekristalliseerd”. Tijdens dit proces is het zelfregulerende vermogen van de pers aangetast. En dat moet veranderen. Hoe?

Door stellingnames inzake structurele journalistiek ethiek, door discussies te leiden over bestaande of nieuwe gedragscodes en door bewustwording te vergroten binnen de journalistieke beroepsgroep. Het belang van het serieuze nieuws kan dan weer prevaleren boven info- en entertainment, zodat de journalistiek haar onafhankelijkheid en respectabiliteit herwint in het belang van een open en democratische samenleving.

Weblogs en reageerders moeten het weer flink ontgelden de laatste dagen. Eergisteren betoogde de ons welbekende Reinder Rustema op De Nieuwe Reporter dat kranten zich ver moeten houden van reacties onder hun artikelen. Door hun lezersvolume worden de discussies, voor zover deze er zijn, na zo’n tien reacties al niet meer te volgen. Een kleine week eerder wist Henk Blanken op hetzelfde blog al te melden dat webloggers een hekel hebben aan journalisten en andersom.

Rustema geeft met zijn opinie vooral te kennen een voorstander te zijn van symptoombestrijding. Mensen reageren niet zoals je graag wil, dus ontneem je ze de mogelijkheid daartoe maar. Dat je reageerders kan stimuleren, zowel qua community als met techniek, ontgaat hem blijkbaar. Reacties op reacties mogelijk maken bijvoorbeeld, of een reputatiemanagementsysteem. Waar Henk Blanken zijn wijsheid vandaan haalt weet ik niet. Wat ik wel weet is dat berichtgeving in de gevestigde media over blogs bijna zonder uitzondering negatief is. Andersom is dat niet het geval en ik ken ook weinig bloggers die een hekel hebben aan journalisten. Of aan zichzelf, omdat ik aardig wat bloggende journalisten ken.

Wat achterblijft na deze twee stukken is het gevoel dat het internet, weblogs en reageerders overwegend negatief worden benaderd, vooral door de oude media. Waarom kan men nou nooit eens een positief gegeven uitlichten en dat dan nuanceren in plaats van het omgekeerde? Ze zien vooral problemen, waar ze er volgens mij niet zijn (Blanken), of waar ze opgelost kunnen worden, zonder dat er meteen rigoreuze maatregelen genomen hoeven te worden (Rustema).

Nederlandse gemeenten hanteren steeds vaker, en met steeds minder aanleiding samenscholingsverboden. In Rotterdam bijvoorbeeld bestaat voor de gehele stad zo’n verbod voor meer dan twee personen. Het gaat zelfs zo ver dat moeders die met elkaar staan te praten op speelplaatsjes daarop worden aangesproken door agenten. In Den Haag worden jongeren gearresteerd die met meer dan twee tegelijkertijd hun jeugdhonk uitkomen.

En waarom? Ja, er was overlast, in de meeste gevallen. En de gemeenten kraaien victorie over de effectiviteit. En inderdaad, een samenscholingsverbod kan in noodsituaties effect hebben. Maar het mag niet zo zijn dat, zoals nu blijkt te gebeuren, samenscholingsverboden permanent zijn. In Rotterdam bijvoorbeeld, is het samenscholingsverbod al sinds 2004 van kracht. Toch denkt de gemeente niet aan het opheffen ervan. Directeur veiligheid van de gemeente, Arjen Littooy, beargumenteert dat op de volgende, heel enge manier:

“Zolang er overtredingen zijn, is er geen aanleiding om de maatregel te beëindigen.”

Wat bedoelt Littoy hiermee? Dat zolang er overtredingen van het samenscholingsverbod zijn het gehandhaafd blijft? Of zolang er overtredingen in het algemeen zijn? In beide gevallen is het natuurlijk duidelijk: het verbod wordt nooit opgeheven. En dat terwijl het een totaal onnodige maatregel is. De politie heeft namelijk al de bevoegdheid om jongeren weg te sturen en te bekeuren als ze overlast veroorzaken.