Libanon, begin jaren tachtig van de vorige eeuw. Het land is verwikkeld in een burgeroorlog tussen christenen, soenieten, sjiiten en Palestijnen. Een groot aantal schietgrage milities maken de straten van Beirut onveilig. Daarboven verschijnen dan ook nog op zeker moment de Israëlische bommenwerpers. Ze bombarderen delen van de stad waar Palestijnse vluchtelingen wonen in een poging een definitief einde te maken aan de PLO en andere Palestijnse strijdgroepen. Volkskrant-verslaggever Jan Keulen zat er jarenlang middenin, in de meest heftige periode als enige Nederlandse journalist. Hij heeft nu zijn herinneringen opgetekend. Niet alleen over Libanon, maar ook over Syrië, Egypte, Palestina, Jordanië en andere, voornamelijk Arabische landen. Hij was bij alle belangrijke conflicten in het Midden-Oosten. In ‘De oorlog van gisteren’ schrijft hij: ‘De afgelopen veertig jaar zocht ik nooit doelbewust een oorlog op. Het was eerder dat de oorlog mij opzocht.’ Keulen is geen voorbeeld van een traditionele oorlogscorrespondent die -al dan niet ‘embedded’- met de troepen meetrekt. Maar dit citaat komt toch wat vreemd over als je leest hoe hij zich keer op keer met gevaar voor eigen leven begeeft naar plaatsen waar het geweld oplaait. Als Israël de buurt bombardeert waar het PLO-hoofdkantoor staat kan hij niet thuisblijven. Hij heeft daar met anderen zijn toevlucht genomen in een gebouw zonder schuilkelder. Het gebouw aan de overkant wordt getroffen. Keulen ontsnapt na angstige momenten aan de dood. En dat zal niet de enige keer zijn. Keulen wil er bij zijn. Als hij toevallig voor een korte vakantie op Cyprus zit en van daaruit verslag moet doen van de eerste Israëlische bombardementen is hij ‘doodongelukkig’ dat hij niet in Beirut is. Als later het Israëlische leger Libanon binnenvalt en optrekt naar Beirut terwijl hij in Nederland op bezoek is bij zijn ouders wil hij ‘geen moment langer in Nederland blijven’. 'Hun verhaal moet verteld worden' ‘De oorlog van gisteren’ laat Jan Keulen zien als een betrokken, geëngageerde journalist. Hij reflecteert in het boek op zijn rol als verslaggever en het omgaan met geweld. Mag je in spannende situaties over je eigen angst schrijven? Mag je wel verdienen aan al het leed dat je ziet? ‘Soms walg ik van mijn werk’ schrijft hij. ‘Ik voel me schuldig naar de mensen om me heen: mijn buren, de Libanezen, de Palestijnen, de vluchtelingen, de gewonden, de dodelijke slachtoffers. Het is een dubbel gevoel van schuld en tegelijk schatplichtigheid aan de slachtoffers. Hun verhaal moet verteld worden, maar hoe heftiger dat verhaal, hoe meer ruimte ik krijg in de krant en de nieuwsrubrieken op de radio. De journalistieke regel om afstand te bewaren is moeilijk vol te houden. Misschien lukt het als je als journalist een paar weken langskomt om de oorlog te verslaan, maar niet als je er als correspondent permanent woont.’ Dat Keulen langdurig in Beirut woont heeft voor zijn journalistiek werk wel veel voordelen gehad. Hij heeft daar een uitgebreid netwerk opgebouwd dat hem ook op latere posten van dienst is geweest. En uit dat netwerk haalt hij informatie die tot dan toe Nederland niet bereikte. Het Israëlisch-Palestijnse conflict is in de Nederlandse media in de vorige eeuw lange tijd hoofdzakelijk in beeld gebracht door Israëlische correspondenten. Keulen was een van de eersten die als inwoner van Libanon de andere kant regelmatig uitvoerig belichtte. Zijn reportages hebben zeker ook bijgedragen aan een langzame verandering in de publieke opinie over het conflict. Niet iedereen was daar even blij mee. Keulen werd zelfs door collega-redactieleden uitgemaakt voor antisemiet. Dieptepunt was de gang van zaken rond de toekenning van de Prijs voor de Dagbladjournalistiek. De jury bleek de Joodse gemeenschap in Nederland gepolst te hebben of die mogelijk bezwaren had als de prijs aan Keulen zou worden toegekend (wat overigens niet het geval was). Keulen reageerde woest, schrijft hij ‘alsof mijn journalistieke werk een Joods stempel van goedkeuring nodig had.’ ‘Hoezo gaan Joodse Nederlanders over onze berichtgeving?’ hield hij adjunct-hoofdredacteur Jan Blokker voor. Als hij later van het Palestijnse dossier wordt afgehaald constateert hij: ‘De Volkskrant en ik groeien uit elkaar’. Uiteindelijk neemt hij zelf ontslag, en vertrekt na negentien jaar ‘met stille trom’ om aan de Universiteit Groningen het vak Journalistiek te gaan doceren. En die rol van docent zet hij later voort in het Midden-Oosten. Het belang van een netwerk Het boek van Keulen is een interessante bron voor de recente geschiedenis van het Midden-Oosten. Niet zozeer vanwege de verslaggeving van de vele gewelddadige conflicten die Keulen er meemaakt. Die ‘oorlog van gisteren’ is niet veel anders dan de oorlog van vandaag. Maar wel omdat Keulen dankzij zijn uitgebreide netwerk in contact is gekomen met vertegenwoordigers van verschillende groepen die hem hun kant van de veelal complexe conflicten lieten zien. Hij interviewde Palestijnen in Libanon en Jordanië, Syriërs, Egyptenaren en Algerijnen. Eén interview in een dagblad of nieuwsrubriek op de radio raakt al snel in de vergetelheid. Met de verwerking van al die stemmen in zijn memoires schrijft Keulen een geschiedenis. Dat gaat ook over de opkomst van de fundamentalistische islam. ‘Allah was nooit ver uit mijn buurt’, schrijft hij. Wat hij toen niet direct waarnam in het dagelijkse leven ziet hij nu terug op de foto’s. ‘Op foto’s van het straatbeeld in Beirut en Bagdad in 1980 dragen weinig vrouwen een hoofddoek. Veertig jaar later is de hijab alom aanwezig, evenals de jurken tot de enkel’. Keulen beschrijft ook de groei van de sjiitische Hezbollah in Libanon. Met steun van Syrië en Iran. En de oorlog die Israël en Hezbollah in Zuid-Libanon vervolgens voeren na de aftocht van de Palestijnen. Keulen: ‘Wraak volgde op vergelding en vergelding op wraak. Het startpunt was echter de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon en het beleg van Beirut in 1982.’ Zijn standpunt is duidelijk. Veel optimisme voor de oplossingen waaraan het westen zich jarenlang vastklampte is er in zijn boek niet te vinden. Over het Oslo-akkoord tussen Rabin en Arafat zegt hij alleen dat hij er niet in geloofde. De actualiteit van de politieke situatie in Israël/Palestina geeft hem gelijk. De ‘oorlog van gisteren’ is helaas nog steeds de oorlog van vandaag. Jan Keulen, De oorlog van gisteren; herinneringen van een correspondent. Uitgeverij Jurgen Maas, 381 blz. Prijs: €26,95
Het technolabel Sanati uit Teheran bracht in november het compilatie-album Women, Life, Freedom uit. Iraanse DJ Badador opent het album met het nummer ‘Haromzadeha (Bastards)’.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
COLUMN - Koning Willem-Alexander laat onderzoek doen naar de rol van zijn familie, de familie Van Oranje-Nassau, in het koloniale verleden. Dat zijn familie geprofiteerd heeft van de koloniale handel is al wel duidelijk. De voorvaderen van koning Willem-Alexander behoorden tot de absolute elite van het land en hadden vooraanstaande posities in zowel de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) als de West-Indische Compagnie (WIC). In die hoedanigheid waren zij ook verantwoordelijk voor de slavenhandel. Net als de voormalige bestuurders van steden als Utrecht en Amsterdam waar eerder onderzoek de betrokkenheid bij het slavernijverleden van de stedelijke elites in beeld heeft gebracht. Na de excuses van premier Rutte vorige maand namens de staat der Nederlanden kon het koningshuis niet achterblijven.
Het onderzoek onder leiding van oud-hoogleraar Gert Oostindie (Universiteit Leiden), die eerder een boek over het koloniale verleden van het koningshuis publiceerde, roept een aantal vragen op. Ten eerste over de opdrachtgever. Waarom stuurt een privéfamilie een onderzoek dat ons staatshoofd betreft? Het Koninklijk Huis is niet zomaar een familie of een privé-onderneming. Hoe onafhankelijk is dit onderzoek als het in opdracht van het onderwerp van onderzoek zelf gebeurt? Een tweede, nog onopgeloste kwestie, betreft garanties voor de wetenschappelijke kwaliteit van het onderzoek. Het Koninklijk Huisarchief dat een belangrijke bron zal zijn voor de onderzoekers is nog steeds niet openbaar toegankelijk. Volgens Oostindie mogen ze alles publiceren wat ze vinden. Maar er moeten nog wel nadere afspraken gemaakt worden voor toetsing van de onderzoeksresultaten door andere onderzoekers.
COLUMN - Steengoede brief, van mijn Nijmeegse collega Mark Dingemanse en een indrukwekkende lijst andere geleerden, in het tijdschrift Cognitive Science deze week. In de brief vatten ze samen wat zij, en naar mijn indruk steeds meer onderzoekers, beginnen te vatten: we denken niet in ons eentje – misschien wel nooit. De menselijke hersenen zijn geen makkelijk van de omgeving af te snijden entiteit, ideeën en gedachten ontstaan eigenlijk altijd in samenspraak met anderen.
Het is natuurlijk hoe lang is gedacht over het denken: als iets dat je hersenen doen. Het model was een computer, en wel een soort desktop-computer zonder internet aansluiting, waar je een som in kon voeren die het dan uitvoerde. Steeds duidelijker wordt dat je de hersenen misschien beter kunt zien als netbooks, laptops zonder veel eigen opslag die al hun gegevens en zelfs hun programma’s voortdurend ophalen van de cloud.
De brief is een soort manifest: stel voortaan juist de interactie centraal. Dingemanse en zijn collega’s geven voorbeelden uit allerlei domeinen waaruit blijkt dat de mens, inderdaad, eigenlijk nooit in zijn eentje opereert. Studie van de structuur van alledaagse gesprekken laat bijvoorbeeld zien hoe er voortdurend heel kleine misverstandjes dreigen die over het algemeen door de gesprekspartners zo moeiteloos worden opgelost dat het eigenlijk nauwelijks opvalt. En zelfs redeneren, op het eerste gezicht het paradepaardje van denken in je eentje, heeft blijkens onderzoek vaak het karakter van een dialoog.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.
Peter Fox, een van de frontmannen van de Duitse raggae/dancehallcombinatie Seeed, heeft solo een paar van mijn favoriete liedjes gemaakt. Helaas, jarenlang moesten we hem op Spotify missen, maar hij heeft een nieuwe single, en hij is terug! Het nieuwe werk kan me vooralsnog niet bekoren, maar dat mag de pret niet drukken. Daarom vanavond ‘Alles Neu’. Ik had natuurlijk ‘Haus am See’ ook kunnen plaatsen, maar dat staat inmiddels in de top2000, en als rechtgeaarde snob ga ik dat natuurlijk niet meer in het openbaar pushen.
Oneindige exponentiële groei is onmogelijk in het fysieke universum. Ooit moet er een eind aan komen en meestal gebeurt dat abrupt en met ingrijpende gevolgen. Epidemiologen weten dat, zoals de afgelopen jaren is gebleken. Ecologen weten het ook. Als bijvoorbeeld een insectenpopulatie exponentieel groeit, dan wordt het een plaag die hele ecosystemen of oogsten kan vernietigen, waarna ook de insecten zelf massaal sterven omdat ze hun voedselbron hebben uitgeput. Chemici blijven liever uit de buurt bij een reactie die exponentieel versnelt, want dat eindigt nogal eens met een explosie. Kernfysici denken er exact zo over. En sommige kosmologen verwachten dat de exponentiële toename van de uitdijing van het heelal uiteindelijk het einde ervan zal betekenen. Een bijdrage van Hans Custers van het blog Klimaatverandering.
De tijdschaal waarop exponentiële groei uit de hand loopt kan sterk verschillen. Een eventuele ‘big rip’ of ‘big chill’ is vermoedelijk nog miljarden jaren van ons verwijderd. Een epidemie of een insectenplaag kan binnen enkele weken tot maanden helemaal uit de hand lopen. En bij sommige chemische en nucleaire reacties gebeurt het in een fractie van een seconde. Wetenschappelijke kennis van de onderliggende mechanismes kan helpen om de groei en de te verwachten gevolgen te voorspellen of zelfs te beheersen. Als er nog veel onzekerheden zijn, dan is het verstandig om op je hoede te zijn als ergens exponentiële groei optreedt. Merk je te laat op dat er problemen ontstaan, dan zijn er vaak rigoureuze maatregelen nodig om de situatie beheersbaar te krijgen. Zit je aan de linkerkant van de groeicurve (zie deze cartoon van Jens von Bergmann), dan heb je de gelegenheid om geleidelijk de curve naar beneden af te laten buigen. Maar zit je aan de rechterkant, dan kun je alleen nog maar vol op de rem. Hoe dat uitpakt hebben we de afgelopen jaren kunnen zien, met maatregelen als lockdowns en een avondklok.
ANALYSE - van Daniël van Wijk, Maria Eismann en Aart C. Liefbroer
Aan de hand van de grootschalige, representatieve en internationaal vergelijkbare enquêtedata van de European Social Survey laten NIDI-onderzoekers zien dat er grote verschillen bestaan binnen Europa in de steun voor complottheorieën. Eerder verschenen bij Stuk Rood Vlees.
Sinds de start van de coronapandemie is er veel aandacht voor het geloof in complottheorieën, zowel in de wetenschap als in de media en het maatschappelijk debat. Inmiddels is er redelijk wat bekend over de achtergronden en gevolgen van complotdenken. Waar minder over bekend is, is de mate waarin inwoners van verschillende landen complottheorieën ondersteunen. In dit artikel laten wij zien dat er grote verschillen bestaan binnen Europa in de steun voor complottheorieën. Hiervoor gebruiken we de grootschalige, representatieve en internationaal vergelijkbare enquêtedata van de European Social Survey (ESS). We bekijken drie stellingen over complottheorieën die zijn toegevoegd in Ronde 10 van de ESS, waarvoor de data – verzameld tussen 2020 en 2022 in een groot aantal Europese landen – recent beschikbaar zijn gekomen. Eerst onderzoeken we in hoeverre Nederlandse respondenten het eens zijn met elk van deze stellingen, daarna plaatsen we Nederland in de bredere Europese context door deze aantallen te vergelijken met een selectie van Europese landen.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
Ons bereikt net het nieuws dat Greta Thunberg gearresteerd is in het Duitse Lützerath, het dorp dat al weken het middelpunt is van protesten tegen de bruinkoolwinning, één van de meest vernietigende vormen van mijnbouw die er is, voor een grondstof die nóg vervuilender is dan steenkool. Dit nummer is daarom (en eigenlijk altijd) een mooie en welkome aanvulling voor onze Moeder Aarde-serie. Een engelse vertaling van de tekst is te vinden onder het nummer op Youtube.
Toezichthouder TIB is kritisch over plan van het kabinet om bulkdata AIVD langer te bewaren.
Volgens plannen die het kabinet vorige maand heeft ingediend mogen de inlichtingendiensten, na toestemming van de CTIVD, bulkdatasets langer bewaren. In de toestemmingsaanvraag om een bulkdataset langer te bewaren moet onderbouwd worden waarom de bulkdataset nog steeds van belang is voor de onderzoeken van de diensten. De TIB, die toeziet op de inzet van speciale bevoegdheden door de inlichtingendiensten, heeft op meerdere punten kritiek.
Ik twijfelde even of dit nieuwe album wel van dé Moby was – streamingdiensten gooien artiesten met dezelfde naam nogal eens op een hoop – maar inderdaad: het 2,5 uur durende Ambient 23 is het nieuwste album van Moby. “Made to help anxiety (my own, and hopefully yours, too),” lichtte hij toe, “For 2023 may we all be less anxious (and may we all stop looking for validation from a culture we don’t respect…).”
