Op 16 oktober 1906 verscheen er een opmerkelijk stukje in het Algemeen Handelsblad: de een jaar eerder voor zijn werk als verzekeraar naar Odessa geëmigreerde Jonas Wertheim schreef een recensie van een voorstelling van het toneelstuk Ghetto van Herman Heijermans die hij in zijn geboortestad had gezien. Er zijn allerlei vragen die zo’n gebeurtenis oproept: hoezo werd er uitgerekend in 1906, een jaar na ernstige pogroms, een stuk over het ghetto uitgevoerd? En dat van een Nederlandse auteur die in eigen land al behoorlijk wat controverse veroorzaakte? Waarom ging die verzekeringsman er eigenlijk naar toe – hoewel van Joodse afkomst deed hij er alles aan om het joodse zoveel mogelijk te verdoezelen? En hoe kwam dat stukje dan in een Nederlandse krant? Anne-Ruth Wertheim en Rudi Künzel besloten samen een boek te schrijven naar aanleiding van dat stukje. Drie joodse herkomsten noemden ze het boek, omdat het zich concentreert op één dimensie, een heel interessante: de heel verschillende manieren waarop Wertheim, Heijermans en Rafaël, de hoofdpersoon van Ghetto, met hun joodse identiteit omgingen. Samen geven ze een leerzaam inkijkje in hoe ingewikkeld het was om in Oost- of West-Europa aan het begin van de vorige eeuw een Jood te zijn. Zelfmoord Wertheim is een kleindochter van Jonas en zij neemt de beschrijving van zijn leven voor haar rekening, en laat daarbij zijn dat de ontkenning van het jodendom heel diep zat. Zijn kinderen liet Jonas pas weten dat ze van Joodse herkomst waren, toen het echt niet anders kon: toen ze na de ineenstorting van het tsaristische rijk in 1917 moesten vluchten naar Nederland waar iedereen hun identiteit aan hun achternaam zou kunnen aflezen. Ondertussen waren de jongens al enigszins beïnvloed door antisemitische ideeën uit hun omgeving. Tegelijkertijd begrepen ze de antisemitische achtergronden niet die mogelijk een rol speelden waarom ze af en toe gepest werden. Je kunt wel proberen om je Joodse achtergrond te verhullen, je omgeving zal je er altijd aan herinneren. Dat moet Jonas en zijn vrouw uiteindelijk ook duidelijk geworden zijn, en wel op de meest tragische manier. Toen de Duitsers Nederland binnenvielen, pleegden ze zelfmoord. Raadsel De ontkenning blijkt natuurlijk ook in 1906 niet totaal te zijn geweest: ondanks de dreiging van antisemitische bendes in de stad ging Jonas toch naar ghetto en in de bespreking die hij schreef laat hij bijvoorbeeld merken dat hij een jiddische uitdrukking begrepen heeft. Ik moest een beetje wennen aan de persoonlijke toon in een boek van een deftige historische uitgeverij als Verloren, maar uiteindelijk zet Jonas’ kleindochter haar grootvader en diens gezin op een ontroerende manier neer. Minstens even interessant is het verhaal van Heijermans en diens alter ego Rafaël. Wertheim en Künzel voegen aan het bestaande beeld van Heijermans, met name dat uit de biografie van Hans Goedkoop, belangrijke nuances toe. Ze laten zien dat ook zijn relatie met het jodendom gecompliceerder was. Het is niet waar dat de schrijver zich afkeerde van zijn volk, hij bleef er juist altijd bij betrokken. De bittere en de boze passages die hem soms op verwijten van joodse zelfhaat of zelfs antisemitisme kwamen te staan moeten geplaatst worden in een context waarin hij alle georganiseerde religie en iedere uitbuiting afwees, waarbij hij hoogstens extra fel werd als het om zijn ‘eigen’ mensen ging. Wertheim en Künzel geven een zeer uitvoerige analyse van Ghetto en van de wijzigingen die Heijermans later in het stuk aanbracht, en laten zo wat mij betreft zien hoeveel er nog aan Heijermans te bestuderen is. Het raadsel waarom er uitgerekend van hem een stuk in Odessa werd opgevoerd, wordt bijvoorbeeld niet helemaal opgehelderd. Drie joodse identiteiten is vorig jaar verschenen maar voor zover ik kan zien is er nog maar weinig aandacht aan besteed. In 2024 is Heijermans 100 jaar overleden – ik hoop dat het een mooi jaar wordt. ------ Anne-Ruth Wertheim & Rudi Künzel. Drie joodse herkomsten. Heijermans’ Ghetto, in 1906 opgevoerd in Odessa. Hilversum: Verloren, 2021. Bestelinformatie bij de uitgever. [embed]https://www.youtube.com/watch?v=r_nmA9v16I4[/embed]
Perera Elsewhere’s album All of This is laid back met een donkere twist. Dat dat een heerlijke combinatie kan zijn hoor je goed op het nummer ‘Karam’, een herwerking van 50 CENTs ‘Candy Shop’ – te omschrijven als “a brooding nocturne where the candy shop is in the basement of a funeral home.”
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
Hebben we het al eens over het belang van het bed gehad? Jazeker. ‘Een bed is veel belangrijker dan een gevechtsvliegtuig’, citeerden we hier de kunstenaar Martin Reed.
De toestand in de wereld wordt de laatste tijd gemeten aan het aantal bedden. Bedden op de intensive care-afdelingen tijdens de pandemie. Of bedden die beschikbaar zijn om vluchtelingen op te vangen. Wat een plaats voor rust was, is een plek van zorg geworden.
Nu het toch Pasen is: zou dat komen omdat de wereld vergeten is waar Jezus voor staat? Wout Herfkens verzamelt sinds 2015 verstoten kruisbeelden. Als dank voor het feit dat Jezus eeuwenlang voor het heil aller mensen aan het kruis heeft gehangen, haalt hij Jezus van het kruis en legt hem te bedde. Zo’n 90 exemplaren vormen nu de serie ‘Jésus à l’Hôpital’ (Jezus in het ziekenhuis).
Wout Herfkens – Jésus à l’Hôpital b80 (vierde foto), 55 x 27 x 11cm, 2021
Op zijn weblog laat Wout Herfkens zo nu en dan zien welke werken in ontwikkeling zijn. Bijvoorbeeld het werk aan een kruisbeeld dat wat groter was dan hij doorgaans binnen krijgt.
COLUMN - ‘Godgloeiendegodgodverdomme’. De deuren van de St. Clarakerk staan wijd open, en de stem van de even godvrezende als godslasterlijke pastoor Engelbartus de Zeeuw schalt over de Oosterzij. Een meerkoetje strijkijzert haastig het riet in.
‘Hij is de antichrist, de duivel. Moge zweren en pijnen hem kwellen en geselen tot het einde der tijden. Ik vervloek hier Poetin, gezegende parochianen, de schandvlek, de pest van Rusland van nu. Overal waar de hoeven van deze demon de aarde raken, schroeit en brandt het.’
‘En u weet, ik ben een groot liefhebber van de Russische literatuur. Dat gaat mij aan het hart, godgloeiende. Die despoot besmeurt Gontsjarov, Dostojewski, Saltykov en Poesjkin – er kan nu een slecht daglicht op hun werken gaan schijnen, wat God zelve moge verhoeden. Veroordeelt niet de Russen, zij weten niet, maar vervloek Poetin.’
‘En daarom, geliefde, vrijgevige parochianen, is er vanmiddag na de dienst, op en rond de Robert Ankerbrug, een braderie en veiling en behoeve van Oekraïne. De bekende Dirkswoudse kunstenaar Ton Minneboo zal daar zijn werk, fotografie, onder andere naakten, waarvan de portee open staat voor, uh, interpretatie, verkopen aan de hoogste bieder met het hart en de portemonnee op de juiste plek.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
We kennen het allemaal: je zou het fascisme gaan bestrijden, maar er kwam iets tussen. Of je was moe. En het is ook eigenlijk niet zo cool en het is al te laat. Muzikant, spoken-wordpoëet en activist Alabaster DePlume geeft er woorden aan, in samenwerking met het duo Soccer96.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.
Feestje thuis? Of bij vrienden? En de drank heeft gevloeid? De remmingen worden wat losser. En er wordt gedanst? En het is al laat? En er hangt een broeierige sfeer, de hormonen nemen de dansvloer in beslag, (denk aan D66, denk aan Van Drimmelen, denk aan Kaag, denk aan Kaag voor een microfoon, denk aan een bedremmelde Van Drimmelen), hoe hou je dansvloer vol, tijd voor een floorfiller, zoek op je laptop gauw Can’t See At All, van Woods op, en knal ‘m door de speakers, en zie het zweet, het condens langs de ramen druipen, en zie de lijven zich verstrengelen, zie die zwoele heupbewegingen, je haren plakken, kijk in die ogen, voel de seks in de bas, voel de hitte, laat je gaan – en ontken later alles. Je weet niks meer. Wat was er gebeurd? En waar? En met wie? Je wist niks meer, je bril was beslagen, je zag het vaag, je reageerde traag: je was Kaag.
Sam Cooke zing bijna acapella, de enige begeleiding is de bas. Hij verheft zijn stem niet, en toch komt het verdriet, de wanhoop diep uit zijn ziel. Hij zoekt zijn baby, zijn kind.
De zoon van Sam Cooke, Vincent, want hij is het onderwerp van deze song, verdronk toen hij 18 maand jong was.
I’m lost and a-lookin’ for my baby
Wonder why my baby can’t be found
I’m lost and a-lookin’ for my baby
Lord knows my baby ain’t around
So I’m lost and a-lookin’ for my baby
Wonder why my baby can’t be found
Lost and a-searching for my baby
Lord knows my baby ain’t around
Crying for my baby, crying all alone
Calling for you, come home, come home
In de jaren negentig kreeg ik van vriend A. te G. de Bootleg series 1-3 van Bob Dylan op cassette. Daar stonden dan uitvoeringen van songs op die je niet kende: met ruis, met gepraat er tussendoor, of met een blaffende hond op de achtergrond. En er stond ook niet eerder uitgebracht werk op. Bijvoorbeeld de song Blind Willie McTell. Maar waarom was die niet eerder uitgebracht? Het bleek nota bene een outtake te zijn van de plaat Infidels. Tijdens het samenstellen van die elpee destijds, had iemand kennelijk gezegd, weet je wat, die Blind Willie McTell zetten we er niet op. En de rest was er blijkbaar mee akkoord gegaan. Onbegrijpelijk, want als je het nummer hoort vertelt elke noot haast hoe goed dit is.
Muziek in de buitenlucht, leuk hoor, op die massale festivals. Maar al die kleine, verrassende festivalletjes op straten en pleinen… heerlijk.
Zoals dit moppie straatmuziek. Akoestisch. Van de bassist die voorbij kwam. Balkan jazz. Meer specifiek: Roemeens.
Hoewel straatmuziek soms loei irritant kan zijn (want net te slecht, soms te opdringerig) zijn weer gelukkig doorgewinterde artiesten die hun vak prima beheersen. De lente/zomer-vraag:
Wie is volgend u de beste straatmuzikant (solo, duo, trio of in ander geroepsverband)? Roept u maar (maar niet door de muziek heen a.u.b.)
Het ging eergisteren in de Closing Time, en de comments eronder, zijdelings over wat punk nou was. Of het er toe deed dat de kapsels wel punk gestyled waren of dat de kleding wel past in het plaatje, en of er niet toevallig meer dan 3 akkoorden gespeeld werden, en wat, blazers erbij, in een punkband? Het ging om de attitude. En niet om het leren jack, de kistjes of de hanenkam.
M. zei: . ‘Je kunt dit liedje zeker niet bewaren tot de Closing Time van Hemelvaart zeker?’ En ik van hoezo? Zij weer: ’Omdat de tekst volledig is: what a beautiful day to go to heaven.’
Het liedje is niet van Tim Knol, het is een cover. Het origineel is van Bob Neuwirth, uit 1996. Maar, de versie van Tim is echt mooier. (Sorry Bob).
Tim Knol heeft verleden jaar een plaat gemaakt: The lost and found tapes compilation album. Een plaat met daarop liedjes die hem gevormd hebben, liedjes die hem boeien, liedjes die wezenlijk zijn, liedjes die hem na aan het hart liggen, songs die geschiedenis zijn. Amerikaanse liedjes. En al deze liedjes, vijftien stuks, heeft Tim Knol zich eigen gemaakt. En alleen met een akoestische gitaar nagespeeld. Verder niets. Gitaar en de stem van Tim Knol.
De zanger van dit lied is Arnold de Boer, bekend als zanger van de Amsterdamse (en Wormse) punkband The Ex, en die bestaat al heel lang. En Arnold is dus niet de eerste zanger. Hij is er later bij gekomen, van Makkum naar Mokum. Maar het Friesche bloed kruipt waar het niet gaan kan, en dus kwam er een Friese plaat, een etnische plaat, vandaar dat hieronder een stukje van de songtekst staat en daarna de vertaling. De plaat is meer folkie, verstild, geen industriële klanken, minder experimenteel kabaal, maar akoestisch.