Als Nederland geen koningshuis zou hebben maar een gekozen president (naar Frans model), wie zou u in deze tijd dan graag op die plek zien zitten?
De kredietcrisis is een gevolg van de klassenmaatschappij en zal mogelijk leiden tot een nieuwe klassenstrijd.
Kijk, dat is nou eens een lekkere stelling. Ik kan hem alleen niet keihard maken. Maar ik kan u wel meevoeren in de redeneringen en observaties die ten grondslag liggen aan de uitspraak. Je kan je natuurlijk afvragen of dat zinvol is, gegeven de speculatieve aard. Maar als de uitspraak ook maar voor een deel waar is, lijkt het me relevant genoeg om het te bestuderen. Dan kan je toekomstige ontwikkelingen misschien richting geven. Ik vertrouw er op dat u voldoende inhoudelijk en gefundeerd zult pogen de stelling te ontkrachten dan wel te bevestigen.
Laat ik het tweede stuk van de stelling als eerste onderbouwen.
In de twee documentairereeksen van Adam Curtis (The Century of the Self en The Trap) zit als onderliggend thema dat het volk rustig gehouden kan worden als er via behoeftecreatie aandacht van de mensen naar werken voor consumptie gaat (veel korter kan ik het niet maken). Dit mechanisme heeft met ups and downs al enige tientallen jaren sinds de Tweede Wereldoorlog een rol gespeeld, al dan niet met opzet.
Er zat echter een limiet aan wat de onderkant van de samenleving aan consumptie kon binnenhalen. Enige tijd is er sprake geweest van het verkleinen van de kloof tussen arm en rijk. Maar de trend is de laatste tientallen jaren omgedraaid. De kloof tussen arm en rijk groeit.
Nu heeft in het verleden een groot verschil in klassen geleid maatschappelijke onrust en zelfs revoluties. Daar kan je, op enkele kleine uitzonderingen na, in het westen nu niet veel van merken. Een van de verklaringen daarvoor is mogelijk dat schrijnende armoede verdwenen is.
Maar een andere verklaring zit mogelijk in de leencultuur die de laatste tientallen jaren gegroeid is. Met name bij de lagere inkomens is het gebruiken van een lening, een grotere hypotheek of het kopen op afbetaling sterk toegenomen. En met dat lenen kwam ook de illusie van welvaart. Een flatscreen of een luxe keuken waren ineens voor meer mensen bereikbaar. Ook al hadden ze er eigenlijk het geld niet voor. Maar dat merken ze pas veel en veel later. Maar door die illusie van welvaart leek het verschil met de echt welvarenden minder groot. Met gevoel dat al dat harde werk beloond werd met een mooi leven minder reden tot afgunst.
Minitweespalt | “Drug may reverse MS brain damage” versus “Scientists perfect memory-erasing”
Zuid Afrika is sinds de omwenteling begin jaren negentig hard bezig om de armoede onder de zwarte meerderheid te bestrijden. Van bovenaf wordt bijvoorbeeld afgedwongen dat bij het aannemen van personeel er minimaal een bepaald percentage uit niet-blanken moet bestaan. Niet alle ondernemers zijn hier gelukkig mee, maar het zet wel wat in gang.
Een ander speerpunt van het anti-armoede beleid zou de landhervorming zijn. De blanke boeren hebben het grootste deel van de landbouwgronden in handen. Deze zouden stapsgewijs herverdeeld moeten worden. De bedoeling in 2000 was om in 2014 dertig procent van het land opnieuw te hebben toegewezen. Tot nu toe is slechts 4 procent herverdeeld.
Mbeki was op dit punt voorzichtig geworden. Van het herverdeelde land bleek maar 30 procent productief te zijn. Maar incoming man Zuma wil hier toch weer vaart mee maken.
Hier ligt echter het grote gevaar op de loer van Zimbabwaanse toestanden. Daar is de landbouw inmiddels ingestort en heeft het dus niets geholpen in de bestrijding van de armoede. In Zuid Afrika hebben ze ook nog eens de extra uitdaging dat de hoeveelheid vruchtbare en bruikbare grond beperkt is (als ze de natuurparken voor toerisme willen houden). Verder lekt al enige tijd de vakkennis over landbouw weg naar het buitenland.
In Amerika constateren ze dat de uitspraak “als je zoekt naar een naald in een hooiberg, is het niet slim om de hooiberg te vergroten” steek houdt. In het Verenigd Koninkrijk accepteert de regering dat nog niet.
Maar een vertrekkende hoge ambtenaar gooit op het eiland toch ook de knuppel in het hoenderhok:
“We need to take very great care not to fall into a way of life in which freedom’s back is broken by the relentless pressure of a security State.
Technology gives the State enormous powers of access to knowledge and information about each of us, and the ability to collect and store it at will.“
“Ich würde mich schämen, wenn wir in der Krise Staatsgeld annehmen würden.”
Aldus Josef Ackermann, CEO van Deutsche Bank AG. Deze uitspraak heeft tot veel verontwaardiging geleid in Duitsland. Daar waar iedereen ineens gelooft in staatssteun aan banken zegt één directeur plots dat het eigenlijk nog steeds “not done” is.
Heeft hij daarmee een punt? Lopen banken te makkelijk naar de staat nu het wat slechter gaat?