Het Nederlands belang en de internationale rechtsorde

van Mr. Drs. Kees Homan Terwijl inkomende raketten dood en verderf zaaien onder onschuldige Iraanse burgers hield een bijzonder assertieve Tweede Kamer op 12 maart 2026 een debat, waarin onze grondwettelijke bevordering van de “internationale rechtsorde” en “internationaal recht” centraal stonden. Minister van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen, had eerder op 2 maart 2026 in de Tweede Kamer al laten weten wel “begrip” te kunnen opbrengen voor de aanvallen op Iran. Op de vraag of die aanvallen in strijd zijn met het internationaal recht antwoordde hij op 12 maart 2026 in de Kamer: “Dat is niet aan mij om te beoordelen,”. “Dit kabinet vindt het internationaal recht belangrijk,” voegde hij daar nog aan toe. “Tegelijkertijd wil ik ook eerlijk zijn dat het internationaal recht niet het enige kader is dat je op deze situatie kunt leggen.” We moeten een meer realistische koers varen, zei hij, en daarin is maar beperkt ruimte voor het internationaal recht. Want uiteindelijk draait het, zo zei hij, om het “Nederlands belang in het buitenland” terwijl we “door de mist van de nieuwe wereldorde varen”. Hoewel het internationaal recht cruciaal is voor het voorkomen van conflicten en het reguleren van grensoverschrijdende kwesties, staat de naleving ervan in de huidige politieke context dus vaak onder druk. De woorden van de bewindsman deden mij denken aan de overleden, oud-diplomaat, Peter van Walsum. Deze had als enig lid van de Commissie van onderzoek besluitvorming Irak (Commissie-Davids) in 2010 reeds opgemerkt, dat “Volkenrecht moet soms wijken voor een dwingende eis van de internationale politiek”. De Amsterdamse hoogleraar André Nollkaemper vindt ook dat de inhoud en toepassing van het internationaal recht vooral bepaald wordt door geopolitieke belangen. In dit verband schoten mij de volgende drie voorbeelden te binnen: 1. Het arbitragetribunaal, ingesteld onder Bijlage VII van het VN-Verdrag inzake het Recht van de Zee (UNCLOS) en zijn uitspraak op 12 juli 2016 over de zaak die de Filipijnen tegen China hadden aangespannen over de juridische status van de Chinese negenstreeplijn en historische rechten over de Zuid-Chinese Zee. Het arbitragetribunaal oordeelde overweldigend in het voordeel van de Filipijnen en verklaarde dat China's negenstreeplijn en de geclaimde historische rechten over de Zuid-Chinese Zee geen juridische basis hebben onder de UNCLOS. De meeste Zuidoost-Aziatische staten, behalve de Filipijnen, inclusief andere pretendenten in de Zuid-Chinese Zee-conflicten, zijn stil gebleven. Deze regionale terughoudendheid weerspiegelt een onuitgesproken erkenning van de beperking van het internationaal recht bij het oplossen van historisch ingebedde geopolitieke geschillen, vooral wanneer een van de belangrijkste belanghebbenden (China) de legitimiteit ervan volledig afwijst. 2. Ook de invasie van Rusland in Oekraïne is in strijd met het internationaal recht, namelijk art. 2 lid 4 van het Handvest van de VN. Zo ziet Rusland de nabije regio (near abroad) als deel van de ‘eigen invloedssfeer’ c.q. als ‘bufferzone’. In de relaties met deze landen past een doctrine van ‘beperkte soevereiniteit’, inhoudende dat in de Russische visie deze landen niet vrij zijn in hun buitenlands-politieke oriëntatie, in het bijzonder als die een sterkere band met het Westen (EU/NAVO) betekent. 3. De Amerikaanse president Donald Trump maakt het met zijn 19e-eeuwse wereldvisie echter te bont. Zo heeft hij in ‘The New York Times’ verklaard dat “zijn eigen moraliteit” het enige is wat zijn machtsvertoon kan inperken. “Ik heb het internationaal recht niet nodig”, zei hij. “Mijn eigen moraliteit. Mijn eigen verstand. Dat is het enige wat me kan stoppen”, verklaarde Trump tegen journalisten van The New York Times toen hem werd gevraagd of er een limiet stond op zijn macht. Gevraagd of zijn regering zich aan het internationaal recht moest houden, verklaarde Trump dat dat het geval is. Maar hij voegde er in een adem aan toe dat hij zou bepalen of dat recht al dan niet van toepassing was. “Het hangt ervan af wat je definitie van internationaal recht is”, zei hij. Inmiddels zijn de Amerikaanse activiteiten in Venezuela, de Caraïbische Zee en Iran ook gebaseerd op geopolitieke belangen. Zo heeft de Leidse hoogleraar internationaal recht, Larissa van den Herik, die vindt dat niet het internationaal recht tekort schiet, maar staten en politici, toch wel gelijk. Het Kamerlid, Henri Bontenbal, bleek diep te hebben nagedacht. Hij zei terecht voor een muisstille Kamer, dat waarden zonder macht leeg zijn, maar macht zonder moreel kompas gevaarlijk is. Hij pleitte daarom voor een koers van op waarden-gebaseerd realisme, waarbij men vasthoudt aan principes, maar niet mag vervallen in passiviteit nu de internationale rechtsorde onder druk staat. Volgens Bontenbal vraagt dat terecht een sterker en weerbaarder Europa, hervorming van internationale instituties (bv. hervorming Veiligheidsraad) en nauwere samenwerking met andere middelgrote machten. Nu staat Europa al jarenlang langs de zijlijn van de geopolitieke ontwikkelingen en verkondigt Bontenbal, niet als enige, de noodzaak van een sterker en weerbaarder Europa. Toch dreigt Europa hieraan weinig te veranderen. Het onderwerp ‘Europees leger’ is nog steeds taboe in Europa, want dat Brussel beslist welke militairen worden uitgezonden wordt beschouwd als een ‘non starter’. Maar meer samenwerking, standaardisatie en een stevige Europese defensie-industrie op een continent dat 178 verschillende wapensystemen heeft tegenover de VS 30, is niet alleen efficiënter maar ook noodzakelijk. Dit in plaats van de verhoogde defensiebudgetten in Europa grotendeels aan nationale voorkeuren en keuzes te besteden. Voor alle zekerheid ga ik toch maar, ter bevordering van mijn weerbaarheid, een tweede noodpakket inslaan! Dit artikel verscheen eerder bij het Montesquieu Instituut. Generaal-majoor der mariniers b.d. Mr. Drs. Kees Homan is Veiligheidsdeskundige.

Door: Foto: "Non-violence" by riacale is licensed under CC BY-NC-ND 2.0

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: Enric Borràs (cc)

Satellietfoto’s

, door

COLUMN - Kijkt u eens naar onderstaande twee satellietfoto’s, met dank aan Google Earth.


Het is winter, 16 december 2019 om precies te zijn, en de mensen die in dit deel van onze planeet wonen (boven: N 31.546518 E 34.548088; onder: N 31.542875 E 34.486812), wonen te midden van behoorlijk wat groen. Tuinen waarschijnlijk, zelfs op de onderste satellietfoto – midden in een stad -beslaan ze behoorlijk wat oppervlak. En ondanks dat het winter is, oogt het allemaal behoorlijk groen. Wat wil je ook. Op 31 graden noorderbreedte zit je in de subtropen.

Op 17 augustus 2023 is dat niet heel erg veranderd. Eigenlijk is alleen de kwaliteit van de satelliet camera’s wat verbeterd.


U kunt op deze foto’s de rijen bomen, die soms op de foto’s van vier jaar daarvoor ook zichtbaar zijn, veel beter zien. Dit zijn niet zomaar tuinen, het zijn boomgaarden en akkers, zelfs in de stad.

Drie maanden later, op 24 november 2023 is op beide plekken de situatie volledig veranderd. Alle groen is verdwenen, en dat ligt niet aan het feit dat het winter is, dat had u in december 2019 al gezien.


Wat u daar ziet zijn tanktracks, op elke vierkante centimeter tussen de bebouwing heeft de rupsband van een tank gereden. Dit zijn twee plekken in Gaza, 48 dagen later. En wat u hier ziet, kunt u op Google Earth op meer plekken in Gaza zien. Een strook van 7 kilometer lang langs de kust bijvoorbeeld, vanaf de bestandslijn uit 1947 naar het zuiden, van ongeveer 600 tot 1500 m breed is op de schop gegaan. Niet alleen is alle groen er verdwenen, alle ruimte tussen de huizen, ook waar geen groen was, bestaat uit uitsluitend tanktracks van iets meer dan drie meter breed.

Foto: "Bevrijding van Sint-Michielsgestel" by Brabant Bekijken is licensed under CC BY-NC-SA 2.0

De parodie die 5 mei dreigt te worden

, door

Sef wordt geen Ambassadeur van de Vrijheid. Eerst wel in beeld, daarna toch afgevallen. Volgens hem vanwege zijn uitgesproken standpunten over de genocide in Palestina. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei weigert te reageren, maar ik geloof hem, want er is al een tijdje een tendens om de herdenking los te koppelen van het heden. Vrijheid is blijkbaar prachtig, zolang je er niet al te concreet gebruik van maakt. Die afwijzing ondergraaft het hele idee van 4 en 5 mei. Als het vieren van vrijheid niet kan verdragen dat iemand die vrijheid gebruikt om actueel onrecht te benoemen, blijft er weinig meer over dan een ritueel zonder betekenis.

In theorie herdenken we op 4 mei de slachtoffers van oorlog en onderdrukking. Op 5 mei vieren we de bevrijding. De onderliggende boodschap luidt steevast dat vrijheid meer is dan een vlag, een festival en een obligate verwijzing naar “dit nooit weer”. Juist daarom is dit zo wrang. Het probleem is niet alleen de beslissing zelf, maar wat die beslissing blootlegt: dat de lessen die op 4 mei worden uitgesproken op 5 mei alweer zijn vergeten. Of misschien eigenlijk nooit zijn geleerd. Vrijheid zou ook moeten betekenen dat mensen kunnen spreken over onrecht, juist wanneer dat politiek gevoelig ligt. Maar dan blijkt ineens dat een artiest met een uitgesproken mening over de genocide in Gaza toch net iets te ingewikkeld wordt.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Mededeling

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Closing Time | Toxic

, door

Britney Spears, gecovered door Franz Ferdinand. Met een boel strijkers om het op te fraaien. Het is niet zo briljant als gehoopt, maar best wel vermakelijk.

Foto: Lina Bob on Unsplash

Wit-Rusland, Noord-Korea en de kunstmest

, door

De president van Wit-Rusland, Alexander Loekasjenko, bracht deze week een bezoek aan Noord Korea. Hij sloot daar met de Noord-Koreaanse leider Kim Yong Un een vriendschapsverdrag dat het begin zou moeten zijn voor een nieuwe periode van samenwerking. Loekasjenko had Kim wel eens eerder ontmoet maar was nog nooit in Pyongyang op bezoek geweest. “Ja, we hebben niet nauw samengewerkt, grotendeels door onze eigen schuld. Maar ik ben oprecht blij te constateren dat de samenwerking nu aanzienlijk is geïntensiveerd,” aldus Loekasjenko in een voor autoritaire leiders nogal opmerkelijk reflectief moment. Was dat ingegeven door Poetin die beide steunpilaren van de oorlog in Oekraïne nog sterker aan zich wilde binden? 

Loekasjenko lijkt ook nog steeds gevoelig voor toenadering vanuit het westen. Kort voor zijn bezoek aan Noord-Korea ontving hij Trumps afgezant John Coale die aankondigde dat de Verenigde Staten de sancties opheft tegen de Belinvestbank en de Ontwikkelingsbank van Belarus en bedrijven die potas produceren, een grondstof voor kunstmest. Als tegenprestatie heeft Loekasjenko 250 politieke gevangenen vrijgelaten. In december werden ook al 123 gevangenen vrijgelaten in een deal waarbij onder anderen Maryya Kalesnikava, leider van de protesten van 2020, en Nobelprijswinnaar Ales Byalyatski, evenals burgers van verschillende andere landen, betrokken waren. Eerder vorig jaar waren de Wit-Russische oppositieleider Siarhei Tsikhanouski en anderen vrijgelaten en maakte het Witte Huis een einde aan de sancties tegen de Wit-Russische luchtvaartmaatschappij Belavia. Er zitten volgens mensenrechtenorganisaties nog steeds honderden politieke gevangenen vast in Wit-Rusland. 

Trans en sport: de uitsluiting en de wetenschap die er niet is

, door

Het Internationaal Olympisch Comité heeft besloten dat vanaf de Olympische Spelen van 2028 alleen “biologische vrouwen” nog welkom zijn in de vrouwencategorie, vastgesteld via een genetische test. Trans vrouwen worden uitgesloten. De maatregel ruikt naar het tevreden houden van de organisator van de volgende spelen, de VS, want de grootste druk en ‘verontwaardiging’ komt daarvandaan.

Maar de officiële rechtvaardiging klinkt bekend: eerlijkheid, gelijke kansen, bescherming van de vrouwensport. Alleen, er bestaat geen robuuste wetenschappelijke consensus dat trans vrouwen structureel een doorslaggevend voordeel hebben in alle of zelfs maar de meeste sporten. Sportprestaties zijn het product van een complex samenspel van training, genetische aanleg, toegang tot faciliteiten, coaching en voeding. Het idee dat één factor, een chromosoom of een verleden, dat geheel domineert, is een simplificatie die vooral politiek bruikbaar is.

Sterker nog, voor veel trans vrouwen geldt dat een medische transitie sportief gezien eerder een nadeel oplevert dan een voordeel. Hormonale therapie verlaagt spiermassa, kracht en uithoudingsvermogen, terwijl botmassa behouden blijft. Wat overblijft is zelden een superieure atleet, eerder iemand die zich opnieuw moet aanpassen aan een lichaam dat minder presteert dan voorheen.

En zelfs de voorgestelde genetische afbakening houdt geen stand. Een XY-chromosoom maakt iemand niet automatisch “man”. Intersekse variaties bestaan en zijn onderdeel van normale menselijke diversiteit. Dat zijn geen uitzonderingen die je weg kunt modelleren; dat is biologie die zich niet laat reduceren tot een binaire aan of uit.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Quote du Jour

Quote du Jour | Alles voor het geld

, door

Katrin Bennhold van de New York Times spreekt met haar collega David Yaffe-Bellany over zijn onderzoek naar online gokmarkten zoals Polymarket en Kalshi.

David: Wat me opviel, was hoezeer deze sites op games lijken. Ze zijn ontworpen om je erin te lokken. Ik krijg voortdurend e-mails met de boodschap: “Kijk eens naar dit spannende dat er in de wereld gebeurt! Waarom wed je er niet op?” Het gaat ook veel verder dan sport en politiek. Alleen al in december werd er bijna 12 miljard dollar verhandeld op Polymarket en Kalshi, de twee grootste platforms. 

Closing Time | One Raga to a Disco Beat

, door

Het zal niemand verbazen dat het Australische Glass Beams opgezet werd door een van oorsprong Indiase muziekproducent, drummer Rajan Silva.

Gezien hun mix van Oosterse klanken en Westerse instrumentatie, behoeft het geen verwondering dat zij de onbedoelde vader van de acid house, Charanjit Singh, eer bewijzen. Op hun eigen wijze, dat dan weer wel.

Volgende