Het scorebord van het gesprek

Een van de taalkundige ontdekkingen van de afgelopen vijftig jaar is die van de common ground, de ‘gemeenschappelijke basis’. Tijdens ieder gesprek moeten de deelnemers wel een soort scorebord bijhouden van waar ze het beiden over eens zijn. Dat is nodig zodat ze elkaar niet allerlei dingen vertellen die al eerder aan de orde zijn gekomen, maar ook omdat ze elkaar aan het gezegde kunnen houden. Als ik tegen jou zeg dat er geen brood in huis is, en jij komt terug met een halfje bruin, mag je mij erop aanspreken als de broodtrommel vol zit. En zo moeten we allebei een lijst bijhouden van zaken die we waarschijnlijk samen weten. Belangrijk voor die gemeenschappelijke basis is het begrip ’taaldaad’. Een verse wethouder die zegt ‘Dat verklaar en beloof ik’, gaat daarmee juridische verplichtingen aan, en als hij vervolgens zegt ‘hiermee open ik de vergadering’ is de bijeenkomst van karakter veranderd. Met elke zin die je uitspreekt doe je iets, verander je de wereld een klein beetje. Als ik beloof jou 10.000 euro te geven voor dat oude schuurtje, haal ik me verplichtingen op de hals. Als ik zeg dat het een lekker weertje is, leg ik contact. Weg smijten In het tijdschrift Theoretical Linguistics schrijft Stephen Levinson een mooi overzichtsartikel over de materie. Hij laat zien dat er nog veel open vragen zijn over de structuur van dat interne scorebord. Er moeten bijvoorbeeld heel veel verschillende dingen op worden bijgehouden: of iemand wel of niet iets verboden heeft, of we in dit gesprek verwijzen naar Rob of naar ‘de minister-president’, over welk deelonderwerp we het op dit moment precies hebben, gedane beloftes, beweringen over wat er wel of niet waar zou zijn volgens de verschillende gesprekspartners, in wat voor emotionele staat de gesprekspartners ongeveer verkeren. In een bijeenkomst met de paus kan deze je van al je zonden vrijspreken, schrijft Levinson, en dan moet ook dát worden bijgehouden op het gigantische scorebord dat we in ons hoofd meedragen. Een belangrijke observatie van Levinson is dat het scorebord bovendien een ingewikkelde, gelaagde, structuur moet hebben. Hij bespreekt bijvoorbeeld het volgende gesprekje tussen Virginie en haar moeder, door mij vertaald en een beetje bewerkt. Virginie wil meer zakgeld: Virginie: maar weet je, een mens moet genoeg geld hebben, 10 euro lijkt me redelijk Moeder: 10 euro per week? Virginie: mmm Moeder: om maar wat rond te smijten? Virginie: Nee, niet om weg te smijten, maar om uit te geven. Moeder: Maar waaraan? Dat probeer ik uit te vinden. In een alledaags gesprekje zoals dit gebeurt van alles. Als mensen robots waren, was het gesprekje als volgt gegaan: Virginie: ik wil 10 euro zakgeld Moeder: Dat krijg je niet Indirect Maar mensen voeren allerlei deelgesprekjes binnen zo’n gesprek, zo zijn 3 en 5 een soort vragen om opheldering, is het mmm in 4 een uitnodiging om verder te gaan. Tijdens de vragen om opheldering wordt het geven van een antwoord op de oorspronkelijke vraag even opgeschort, en in ander werk heeft Levinson laten dien dat er binnen zo’n tussengesprekje om opheldering zich nieuwe onduidelijkheden kunnen voordoen die dan zelf eerst uit de weg moeten worden geruimd voor de opheldering kan worden opgelost. Gesprekken zijn zo matroesjka-poppetjes, waarin steeds weer nieuwe matroesjka’s verstopt kunnen zitten. En dan geldt ook nog eens dat een heleboel van wat er gezegd wordt een vermomming is voor iets anders. De mededeling in 1 over ‘een mens’ is feitelijk een inleiding tot het verzoek in 2. Maar dat verzoek wordt ook niet rechtstreeks gedaan, in plaats daarvan doet Virginie oppervlakkig gezien alleen een mededeling over wat haar redelijk lijkt, zoals de afwijzing van de moeder in 7 ook komt op een heel indirecte manier. Dat moet allemaal op het scorebord, maar de wetenschap heeft nog niet precies vastgelegd hoe dat er dan uit zou moeten zien. Er staan ons op dit vlak interessante tijden te wachten.

Door: Foto: Illustratie uit het besproken artikel

Closing Time | Glen Hansard

, door

Vanochtend is Glen Hansard overleden, na een motorongeluk. Om eerlijk te zijn ben ik niet zo bekend met de muziek die hij maakte als singer-songwriter en met zijn bands The Frames en The Swell Season. Niet genoeg om één favoriet nummer uit dat grote repertoire te kunnen pikken. Op mij maakte hij een grote indruk met zijn optreden bij de uitvaart van Shane MacGowan in 2023. Daarom hier zijn eerbetoon aan Shane als eerbetoon aan hemzelf.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: 1970luizcosta on Pixabay

Wie bestuurt de digitale stad

, door

OPINIE - In het publieke debat over digitalisering ligt de nadruk vaak op privacy, cybersecurity en innovatie. Minder aandacht is er voor een fundamenteler vraagstuk: wie heeft feitelijk de zeggenschap over de digitale infrastructuur waarop onze overheid en publieke dienstverlening draaien? Hoewel Nederland en Europa steeds meer digitale regels maken, zijn zij voor de uitvoering in hoge mate afhankelijk van private – vaak niet-Europese – technologiebedrijven. Een gastbijdrage van Bas Guldemond over digitale afhankelijkheid, democratische zeggenschap en publieke digitale voorzieningen.

Ik schrijf dit artikel op een terras naast de oude beurs in Brussel, een gebouw dat ooit het kloppend hart vormde van de Europese handel. Mensen lopen voorbij, de stad ademt geschiedenis, maar mijn gedachten gaan naar Nederland. Naar de manier waarop een groot deel van onze digitale samenleving – van gemeentelijke dienstverlening tot vitale overheidsvoorzieningen – weliswaar in Brussel onderwerp is van politieke besluitvorming, maar elders wordt ontwikkeld en beheerd.

De macht die onze digitale samenleving vormgeeft, bevindt zich namelijk niet uitsluitend op de plaatsen waar wetten en regels worden vastgesteld. In Brussel worden kaders gecreëerd die bepalen hoe technologie moet functioneren, maar de systemen waarop onze publieke dienstverlening steunt, worden veelal buiten het directe bereik van de Nederlandse en Europese overheid ontworpen, onderhouden en aangepast. De keuzes die ons dagelijks digitaal leven beïnvloeden, worden daardoor niet altijd gemaakt waar democratische verantwoording het sterkst is georganiseerd.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Recensie Zomergasten met Peter Pannekoek

, door

RECENSIE - Noot vooraf: Dit stuk is niet geredigeerd en ik heb dus ook niets geschrapt. Het is nogal een epistel, ik heb mijn eigen gedachten, anekdotes en gevoelens volledig de vrije loop gelaten. Ik wilde er vooral geen saai verslag van maken, een verwijt dat ik voorheen een paar keer kreeg. Nou, dat zullen jullie weten haha…

 

 

 

 

 

Anyway. Ik lijd de laatste tijd nogal aan writersblock, maar toen ik hoorde dat Peter Pannenkoek de eerste Zomergast is, was ik er als de kippen bij. Hij is een van mijn favoriete cabaretiers, ontzettend sympathiek en enorm grappig. Ik verwacht dan ook een lollige uitzending, maar wellicht heeft hij ook een serieuze kant. Vast wel. We gaan het zien.

Als het gesprek begint biecht Janine op dat ze er eigenlijk geen zin in heeft. Dat vond ik een vreemde opmeting, maar wat ze bedoelde is dat ze zo gespannen is, op een vervelende manier. Peter heeft meer een gezonde spanning. Nou gelukkig, komt het hopelijk toch nog goed met de avond.

Nah, toevallig is het eerste fragment een documentaire, meteen serieus dus. En een fragment dat Peter heeft leren kennen via Zomergasten. Wat leuk! Over beeldend kunstenaar (mensen waar ik vaak weinig van snap. Maar dat ligt aan mij.) Sam Dillemans. Ha, hij maakt me toch nog aan het lachen, wat een betweterig mannetje. Peter voelt zich blijkbaar wel met hem verwant, omdat hij ook overal vol overgave voor gaat. Ja dat geloof ik meteen. Ik vind het wel een beetje lullig om de supermarktcassière te verwijten dat ze dat niet altijd doet. Dat is gewoon een baantje, en niet altijd even leuk met soms vervelende klanten. Ze zit daar gewoon om geld te verdienen. En Peter propt en plant zijn tijd blijkbaar altijd helemaal vol, dat lijkt me nou doodvermoeiend.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Closing Time | Jatwerk: Eddie Dalton – Another Day Old

, door

Terwijl de strijd tegen misbruik van auteursrechtelijk beschermd werk hooguit leidt tot juridische touwtrekkerij, zijn er ondertussen mensen die er prat op gaan dat ze door AI gegeneerde content menen te herkennen. Vanavond een casus waarbij dat volgens mij erg moeilijk is.

Op muziekgebied werd ik door iemand attent gemaakt op een song, waarvan ik niet meteen door had dat artiest, tekst en muziek volledig artificieel zijn. Pas na een paar keer luisteren viel me op dat een gitaarsolo twee keer precies hetzelfde voorbij kwam. Noten, ritme, timing en klankleur verschillen nauwelijks tot niet van elkaar en dat is erg ongebruikelijk bij door mensen gespeelde muziek.

Foto: Schermafbeelding Boze geesten podcast

Eensgezind kritiek leveren

, door

Waarom zou je als mens met iemand in gesprek gaan voor een camera of achter een microfoon? Waarom niet in je eentje je eigen mening verkondigen? Waarom met zijn tweeën, of zelfs met nog meer mensen? Dat is een kwestie die me al een tijdje intrigeert. Dat komt doordat veel kritische gesprekken op YouTube en in podcasts een bijzonder karakter hebben.

Het voor de hand liggende antwoord op mijn vraag is zoiets als: twee weten meer dan één. Je vult elkaar aan, je corrigeert fouten van de ander, je spreekt elkaar tegen. Mij lijkt dat mensen met elkaar spreken om hun horizon te vergroten. En dat je dus kijkt of luistert naar een groep van meerdere sprekers, omdat dit je horizon nog meer vergroot. Maar dan zou je niet bij voorkeur optreden met iemand met wie je het bij voorbaat eens bent. En dat is precies wat er gebeurt .

Dat blijkt uit een fenomeen als De snijtafel. Dat begon in 2012 met twee jonge mannen, Kasper C. Jansen en Michiel Lieuwma, die samen kritiek leverden op van alles en nog wat: liedjes, interviews, afleveringen van De Wereld Draait Door. Het was een tijdje heel populair, ik sprak allerlei mensen die zoiets ook wilden maken, al is dat geloof ik nu alweer wat minder. Heel vervreemdend was dat Jansen en Lieuwma wel kritisch waren op hetgeen ze behandelden maar in de afleveringen die ik heb gezien nooit kritisch waren op elkaar.

Foto: Julian Yu on Unsplash

India heeft te veel hoger opgeleiden

, door

Afgelopen maandag was er in New Delhi een massale studentendemonstratie bij de opening van het Indiase parlement. Aanleiding: bij een toelatingsexamen voor de opleiding geneeskunde waren de opgaven gelekt waarna het examen ongeldig werd verklaard. Ondanks pogingen van veiligheidstroepen om met traangas en wapenstokken  tienduizenden mensen uiteen te drijven marcheerden de studenten naar het parlement waar ze het ontslag van de minister van Onderwijs eisten. Het was een van de grootste protesten tegen de regering van premier Narendra Modi in jaren. De parlementaire werkzaamheden zijn gisteren voor de vierde opeenvolgende dag verstoord door protesten van de oppositie.  Op de achtergrond speelt een enorme werkloosheid onder de hoger opgeleide jongeren.

Een recent, veel geciteerd onderzoek van de Azim Premji Universiteit toonde aan dat 40 procent van de jongeren onder de 25 jaar werkloos is, ondanks dat veel meer jongeren werden toegelaten tot het hoger onderwijs. ‘Studenten worstelen met een onder druk staand onderwijssysteem dat hen volgens velen eerder afschrikt dan ondersteunt,’ schrijft de New York Times. ‘Ze studeren jarenlang voor toelatingsexamens, streven naar maatschappelijke vooruitgang en financiële zekerheid. Maar steeds vaker merken afgestudeerden dat er veel minder geschikte banen beschikbaar zijn. Volgens het Indiase Nationale Bureau voor Misdaadregistratie pleegden meer dan 14.400 studenten in 2024 zelfmoord. Het bureau meldde dat het aantal zelfmoorden onder studenten sneller toeneemt dan onder de algemene bevolking.’ Veel afgestudeerden moeten genoegen nemen met een baan onder hun niveau. Een van de demonstranten vindt dat het grootste probleem: “De kosten van kwalitatief goed onderwijs in India zijn hoog, dus een goedbetaalde baan is een gerechtvaardigde verwachting”. Dus wanneer mensen langer werken voor een lager salaris, of banen aannemen die onder hun kwalificaties liggen, voegde ze eraan toe, “dan neemt de frustratie toe.”

Closing Time | Funky Groove Vortex voor 8 basklarinetten

, door

Na acht contrabassen en acht trombones vroeg deze reageerder zich af: “benieuwd wat het volgende achttal wordt in Closing Time”.

Niet zo’n heel lastige uitdaging, want het octet (een uit acht muzikanten bestaande groep) is geen zeldzame uitzondering. Zo hadden we hier al eens acht cello’s.

Nu wordt onder een octet meestal een groep met acht verschillende instrumenten verstaan. Stravinsky’s ‘Octet voor blaasinstrumenten’ is geschreven voor 2 trompetten,  2 trombones, 1 dwarsfluit, 1 klarinet en 2 fagotten. Beethoven’s Blaasoctet in E-majeur telt 2 hobo’s , 2 klarinetten, 2 fagotten wen 2 hoorns en Schubert’s ‘Octet in F’ heeft een bezetting van 2 twee violen, altviool, cello, contrabas, fagot, hoorn en klarinet.

Closing Time | Eels with Strings

, door

Volendam heeft de palingsound, LA heeft Eels. Tot mijn verbazing is de band van Mark Oliver Everett, alias E, nog maar een keertje langsgekomen in Closing Time en toen niet eens met een eigen nummer. En de video op die pagina is inmiddels verdwenen. Hoog tijd om daar wat aan te doen. Maar welk nummer? Ik overwoog I Like Birds, als ode aan de familie pimpelmezen die mijn balkon heeft uitgekozen als hun favoriete hangplek. En Susan’s House, de sfeerschets van de wijk van LA waar E woonde in de jaren ’90. Het was geen Volendam. Novocaine For The Soul, die andere klassieker van hun eerste plaat, had ook gekund.

Waan van de dag

Peter Pannekoek trapt de laatste Zomergasten af

, door

OPROEP - Vanavond gaat voor de laatste keer VPRO’s Zomergasten van start. Van 26 juli tot en met 30 augustus  gaan op de zondagavonden zes gasten hun favoriete tv-, online-, en filmfragmenten toelichten.

We doen dit jaar geen uitgebreide voorbeschouwingen, maar kijken vooral uit naar uw reacties op de uitzending. We gaan er weer voor zitten en gaan zien wat de uitzending met Peter Pannekoek ons zal brengen. Het kan een levendige uitzending worden want Pannekoek is meestal een enthousiast verteller en hij belooft “een energieke avond met veel humor”.

Closing Time | Bach voor 8 trombones

, door

We hadden hier eerder een barokachtig klinkend werkje voor acht contrabassen. Gecomponeerd in 1978 door Bertold Hummel.

Wie aan barok denkt, denkt al gauw aan Bach. Die heeft nooit muziek voor acht contrabassen gecomponeerd. Ook niet voor enig ander instrument dat met acht stuks tegelijk Bach’s composities ten uitvoer brachten.

Wel had heer Bach een aantal motetten geschreven waarvan een deel bestemd was voor achtstemmig dubbelkoor. Bijvoorbeeld  Singet dem Herrn ein neues Lied. Maar achtststemmig wil alleen maar zeggen dat de vier zangstemmen in een gemengd koor (Sopraan, alt, tenor en bas) met twee groepen aanwezig zijn, daarmee een dubbelkoor vormend. Het totaal aantal vocalisten hangt af van hoeveel leden het koor telt. Luister en kijk mee met de partituur.

Closing Time | Ontevreden

, door

Het had het lijflied kunnen zijn van een zeker type hedendaagse boze burgers, ware het niet dat degenen die zich er het meest in zouden moeten herkennen, dat het minste zullen doen. Dit nummer kwam uit in 1991; de tijd waarin wij ons nog verheven voelden boven de Vlamingen, omdat daar het Blok in opkomst was. Of dat de inspiratie vormde voor dit nummer weet ik niet, maar het zou zomaar kunnen. Enkele jaren laten nam Raymond van het Groenewoud wat nadrukkelijker stelling tegen het Vlaams Blok, met het nummer l’étranger c’est mon ami.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Volgende