Even een nabrander. Een nieuwsbericht dat me een tijdje geleden al opviel, en recent opnieuw actueel werd. Het draait om één getal: 530. Zoveel mensen werden in een jaar tijd geweigerd aan de Nederlandse landgrens. Het getal werd bijna gepresenteerd als bewijs dat de grens "weer werkt", en dat dat de verlenging van de controles met een half jaar rechtvaardigde. Ondertussen doen we alsof dit het Schengenverdrag niet raakt.
Alleen werkt het Schengenakkoord vanuit precies het tegenovergestelde uitgangspunt. Vrij verkeer is de norm. Grenscontroles vormen de uitzondering, bedoeld voor tijdelijke en concrete dreigingen. Geen structureel instrument, geen permanent politiek signaal. Met deze verlenging zetten we weer een stap in de richting van permanente controles.
Sinds eind 2024 controleerde de Koninklijke Marechaussee aan de grenzen met België en Duitsland bijna 144.000 mensen. Daarvan werden er 530 geweigerd. Meer dan 99,6 procent mocht simpelweg door. Dat plaatst het succesverhaal meteen in perspectief. Het getal 530 klinkt substantieel zolang de rest van de zin ontbreekt. Zodra die zichtbaar wordt, blijft vooral een enorme controleoperatie over met een zeer beperkte opbrengst. En zelfs over die opbrengst kan je vragen stellen.
Want wat weten we eigenlijk over die 530? Weinig dat wijst op kwaadwillendheid. Weigeringen ontstaan vaak door administratieve kwesties: iemand heeft geen geldig document bij zich, kan geen helder verhaal geven over verblijfsduur, of beantwoordt vragen op een manier die niet netjes in het formulier past. Dat zijn geen veiligheidsdreigingen. Dat zijn mensen die vastlopen in bureaucratie. De kans dat het overgrote deel geen enkele kwade intentie had is dan ook simpelweg statistisch groot.
Daar staat tegenover wat deze controles wél hebben veroorzaakt. Tienduizenden extra staandehoudingen. Voertuigen die uit het verkeer worden gehaald. Wachtrijen bij grensovergangen waar dagelijks woon‑werkverkeer passeert.
En soms loopt dat verkeerd af. Toegegeven, in dit geval niet bij een Nederlandse controle, maar toch.
Recent veroorzaakte een Duitse grenscontrole opnieuw een zwaar verkeersongeval in Nederland. De door de controle resulterende file, die de grens over ging, had drie gewonden tot gevolg. Eerder leidde eenzelfde controle al tot twee doden. Zulke incidenten verdwijnen snel uit beeld, alsof het een ongelukkige voetnoot betreft. Toch horen ze bij de rekensom. Controles veranderen de verkeerssituatie abrupt: auto's die plots moeten afremmen, rijstroken die worden versmald, onverwachte files op plekken waar verkeer normaal doorstroomt.
Wanneer beleid meer ontwrichtend werkt dan iets oplevert en gewonden en levens kost, dan hoort dat geen detail te zijn maar onderdeel van de afweging. Hoeveel risico is acceptabel om 530 mensen te weigeren? Hoeveel verkeersingrepen, hoeveel files, hoeveel incidenten?
Binnen Schengen wringt dat extra. Het systeem is gebouwd op wederzijds vertrouwen tussen staten. Structurele controles knagen daar langzaam aan. Wat een noodinstrument was, dreigt zo in routine te veranderen. Iedereen eerst verdachte, daarna pas reiziger.
Het resultaat blijft paradoxaal. Om 530 mensen te weren wordt een infrastructuur opgetuigd die honderdduizenden reizigers behandelt als potentieel probleem. Dat is de logica van een sleepnet: groot genoeg uitwerpen en je vangt altijd iets.
Alleen zegt de vangst weinig over de effectiviteit van het net.
530 lijkt daarmee minder op een succesverhaal dan op een bijzin. Pas wanneer je de hele zin leest, inclusief de controles, de files, de gewonden en de doden, wordt duidelijk wat hier werkelijk verdedigd wordt: vooral het idee van veiligheid.
