Cyprus wil van de Britten af

Europese regeringsleiders zijn deze week op Cyprus voor een informele top. De op één na kleinste lidstaat is de eerste helft van dit jaar de roulerend voorzitter van de EU. De helft van het land is nog steeds bezet door Turkije, elders bezetten de Britten ook nog altijd een gebied voor hun militaire bases en inlichtingendiensten. Maar daarover zal het op deze top niet gaan. Terwijl de EU-leiders praten over de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne hebben de Cyprioten de Britse oorlogsmachine op de agenda gezet in de campagne voor de parlementsverkiezingen komende maand. Meer dan de helft van de kiezers in de Republiek Cyprus wil de Britse militaire bases op het eiland in de oostelijke Middellandse Zee sluiten, zo blijkt uit een nieuwe peiling van de Cypriotische omroep. De peiling weerspiegelt de grote zorgen van de Cyprioten na een droneaanval op een hangar voor Amerikaanse spionagevliegtuigen op een Britse basis op Cyprus, aan het begin van de oorlog met Iran. De onvrede bestond al langer vanwege de steun van de Britten aan Israël in de Gaza-oorlog. Groot-Brittannië gebruikte zijn luchtmachtbasis in Akrotiri, op het zuidelijke schiereiland van het eiland, om honderden spionagevluchten boven Gaza uit te voeren, en stuurde ook militaire vrachtvliegtuigen naar Israël en straaljagers om Jemen te bombarderen. In Akroteri en Nicosia vonden demonstraties plaats tegen de Britten. Demonstranten van de linkse oppositiepartij AKEL trokken de besneeuwde bergen van Troodos in om te protesteren tegen de aanwezigheid van een spionagebasis daar op de hoogste top van hun land [foto].  Melanie Steliou, parlementskandidaat voor AKEL in Limassol, het kiesdistrict naast Akrotiri, is niet verrast over de uitkomst van de peiling: "De Britse regering probeert het verhaal te verspreiden dat de bases de Cyprioten beschermen tegen Iraanse drones. Maar ze beschermen Cyprus of de Cyprioten niet. Ze beschermen hun koloniale bezittingen, die ze gebruiken om andere landen te vernietigen. En dat is wat we in gedachten moeten houden en waar we nooit de strijd voor echte onafhankelijkheid en dekolonisatie voor mogen opgeven.” De Cypriotische president Nikos Christodoulides heeft gezegd dat hij een "open en eerlijk gesprek met de Britse regering" wil voeren over de bases.  Ook al staat de buitenlandse bezetting van het land niet op de EU-agenda, Cyprus wil als voorzitter op de top wel van de gelegenheid gebruik maken om de zorgen over de veiligheid van het land onder de aandacht te brengen van de Europese collega's. Cyprus is geen NAVO-lid en daarom des te meer geïnteresseerd in de uitleg van de EU van artikel 42.7 van het Unieverdrag dat voorziet in theorie in wederzijdse bijstand in geval van een gewapende agressie tegen een lidstaat. "We hebben artikel 42.7, en we weten niet wat er gaat gebeuren als een lidstaat dit artikel activeert", vertelde Christodoulides voorafgaand aan de top.  In de campagne voor de verkiezingen op 24 mei gaan de huidige regeringspartij Democratische Rally DISY en oppositiepartij AKEL aan kop met beide iets meer dan 20%. Het parlement van Cyprus telt officieel 80 zetels, maar de 24 zetels voor Turkse inwoners zijn al meer dan zestig jaar niet bezet. Achtergrond zijn de gewelddadige conflicten in de jaren zestig en zeventig tussen Griekse en Turkse strijdgroepen. In 1974 greep het Turkse leger in, bezette het noordelijke deel van het eiland en riep de Republiek Noord Cyprus uit, een staat die alleen door Turkije wordt erkend. In 2016 sloten de Grieks-Cypriotische leider Anastasiades en de Turkse leider Akinci een principe akkoord over een federatief verband van een Griekse en een Turkse zone op het eiland. De onderhandelingen over de uitwerking van dat akkoord onder leiding van de VN mislukten echter. Het probleem is ook dat de kwestie veel verder gaat dan een etnisch conflict. Cyprus ligt op een plek waar van alles bij elkaar komt: oude vetes tussen Griekenland en Turkije, de invloed van de Russen in de regio, de bemoeienis van de Amerikanen met het Midden-Oosten, de strijd om de energiebronnen, de belangen van de EU en van het Verenigd Koninkrijk.  De EU heeft indertijd ingestemd met het lidmaatschap van het geografisch buiten Europa gelegen Cyprus omdat Griekenland dreigde de toelating van Oost- Europese landen te blokkeren. Inmiddels toont het geen enkele verantwoordelijkheid om een oplossing te vinden voor het verdeelde, bezette land. De moeizame relatie met Turkije staat hoger op de prioriteitenlijst. De regeringsleiders die deze week te gast waren in Cyprus betekenden niet veel meer voor het land dan de toeristen die er in- en uitvliegen.  

Closing Time | De krant

Ook in Closing Time volgen we dagelijks het nieuws.

En dan wel  ‘op de muziek van….’, waarbij soms er een liedje te binnen schiet dat past bij het nieuws van vandaag.

De Britse percussiegroep Stomp leest ook de krant. Dat gaat gepaard met wat human beatbox: de mens als trommel en de krant als gerommel.

Wie deze groep wil zien moet wachten tot november om naar het dichtsbijzijnde theater te gaan (Brussel,  Koninklijk Circus).

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: Leesplankje Cornelis Jetses, CC0, via Wikimedia Commons.

Eén taal

COLUMN - Intrigerend streven, van de gisteren opgerichte politieke partij De Nieuwe Alliantie (DNA). Op de website staat als één van de kernwensen van de partij: ‘Eén taal, één rechtsorde, één gedeelde cultuur.’

Van rechtsorde en cultuur heb ik niet veel verstand, maar hoezo één taal? Ik neem even aan dat die ‘ene taal’ dan Nederlands is, want in die taal is de boodschap zelf gesteld en het lijkt me niet verstandig om je eigen boodschap meteen te ondermijnen door zelf een andere taal te gebruiken dan die ene.

DNA schermafbeelding deel van website

Eén taal van wat? Ja, ‘Nederland’, maar wat betekent dit in de praktijk? De gymnasia verbieden? Toeristen komen het land niet meer in zonder taaltoets? Buitenlandse YouTube wordt verplicht nagesynchroniseerd? Friezen en Limburgers terug naar hun eigen land?

Het streven naar één taal voor één land is een oud romantisch idee. Hoe het precies in Noord-Korea werkt, zullen we waarschijnlijk nooit weten, maar afgezien daarvan zijn er volgens mij geen landen die het bereikt hebben. Overal zijn altijd minderheden die hun eigen taal hebben. De laatste jaren begon dit besef bij uitstek ook bij de zogeheten ‘rechtse’ partijen door te breken. Zij pleitten doorgaans bijvoorbeeld voor het opnemen van minstens het Nederlands en Fries in de grondwet, maar noemden daar vaak ook Nedersaksisch en Limburgs en gebarentaal en Papiaments bij.

Foto: Mike MacKenzie (cc)

AI en kapitalisme: een structurele botsing

Er bestaat een hardnekkig verhaal dat kunstmatige intelligentie het huidige kapitalisme naar een nieuw niveau zal tillen. Efficiënter, productiever, innovatiever, voor iedereen. Alsof de machine eindelijk doet wat de spreadsheet altijd al beloofde, zelfs de aloude hypothetische 4-urige werkdag kwam weer eens om de hoek kijken. Tegelijk schuurt er iets fundamenteels. AI en dat soort kapitalisme versterken elkaar slechts tot op een bepaald punt. Daarna beginnen ze elkaar te ondermijnen.

De kern van het probleem ligt in waardecreatie. Kapitalisme draait om schaarste, eigendom en het vermarkten van arbeid. AI ondergraaft precies die drie pijlers. niet in de nieuwe AI-markt, maar bijna alle dienstverlenende markten, op een ongekende schaal. Zodra een model teksten, beelden, code en zelfs beslissingen reproduceerbaar maakt tegen marginale kosten die richting nul gaan, verdampt schaarste in die markten. Wat overblijft is overvloed. En overvloed laat zich slecht vangen in een systeem dat afhankelijk is van prijsmechanismen.

Het is al zichtbaar in de praktijk. Bedrijven investeren miljarden in AI, om vervolgens hun eigen markt te kannibaliseren. Denk aan softwarebedrijven die generatieve AI integreren waardoor maatwerkontwikkeling sneller en goedkoper wordt, met directe druk op hun eigen consultancy-inkomsten. Of mediaplatforms die AI-tools aanbieden waarmee gebruikers zelf content genereren, wat de vraag naar professionele makers op datzelfde platform ondermijnt. De efficiëntiewinst slaat terug op het verdienmodel.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Closing Time | Ataegina

We schrijven het jaar 1995. Folk metal bestaat al, als genre, maar nog niet zo lang – slechts een jaar of vier eerder werd het genre uitgevonden (voor zover je daar van kan spreken) door Skyclad. Het Portugese Moonspell brengt zijn debuutalbum Wolfheart uit: een interessante combinatie van meer gothic en death metal, met een klein vleugje folk, die de band wereldwijd op de kaart zet in het genre. Behalve: de ‘special edition’ van het album heeft een bonusnummer, Ataegina, waarbij dat vleugje folk een vrachtlading folk is. In het Portugees gezongen ook nog. Leuk leuk leuk!

Foto: Jim Forest (cc)

VVD: Wir haben es nog even niet gewusst

De VVD zegt het inmiddels hardop: we willen geen land publiekelijk veroordelen dat we als bondgenoot zien.  Daarmee verschuift internationaal recht van norm naar bijzaak. Want als veroordeling afhangt van vriendschap, dan is het recht per definitie ondergeschikt. De uitkomst staat eigenlijk al vast, de weg ernaartoe wordt vooral een kwestie van timing. En die genocide? Die staat juridisch helemaal nog niet vast aldus de VVD.

En ja, juristen zijn voorzichtig met het woord genocide. Begrijpelijk. Het Genocideverdrag stelt hoge eisen: intentie, bewijs, drempels. Zolang internationale tribunalen geen definitieve uitspraak hebben gedaan, blijft het formeel onderwerp van debat. Formeel, want intussen stapelen de feiten zich op. Wat zichtbaar is, wordt bureaucratische terminologie. Wat voor iedereen zonder oogkleppen op evident is, blijft voor de VVD ‘onderwerp van onderzoek’.

Voor de VVD is dat precies de ruimte die nodig is. Geen veroordeling, want juridisch nog niet vastgesteld. Geen positie, want het ligt complex. Geen consequenties, want de procedure loopt nog.  Er ontstaat een feedbackloop van onwil. De VVD wijst naar juristen die nog geen eindoordeel hebben. Juristen opereren in een context waarin politieke druk ontbreekt, of erger nog ze worden tegengewerkt,  door onder anderen diezelfde VVD. Het resultaat is stilstand die eruitziet als zorgvuldigheid.

Foto: "The Strait of Hormuz" by NASA Johnson is licensed under CC BY-NC-ND 2.0

De illusie van controle in de Straat van Hormuz

De machtsverhoudingen in de Straat van Hormuz lijken op het eerste gezicht duidelijk. De Verenigde Staten als wereldmacht, Iran als niet meer dan een onmachtige stoorzender. En in theorie klopt dat, maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Want de uitkomst van dit spel wordt allang niet meer bepaald door wie de meeste vuurkracht heeft.

De werkelijkheid is pijnlijker. Voor de VS dan, want Iran hoeft nauwelijks iets te doen om te winnen. De Verenigde Staten hoeven alleen maar geen volledige veiligheid te kunnen garanderen. Veiligheid in de Straat van Hormuz is namelijk binair. Of het is helemaal veilig, of totaal niet. Er bestaat geen comfortabele middenweg waarin 97 procent zekerheid volstaat. Voor verzekeraars, rederijen en markten is alles onder de honderd procent simpelweg onzekerheid. En onzekerheid vertaalt zich direct in hogere kosten, omleidingen en stilvallend verkeer.

Dat maakt de drempel voor Iran opvallend laag. Het hoeft geen grootschalige aanvallen uit te voeren, geen tankers systematisch uit te schakelen. Een paar incidenten, een dreigement, een drone op de verkeerde plek, en het systeem begint te haperen. Schepen draaien om nog voordat er iets gebeurt. De markt reageert op wat zou kunnen gebeuren, niet op wat daadwerkelijk plaatsvindt.

De Verenigde Staten zitten gevangen in het spiegelbeeld daarvan. Het kan escortes organiseren, mariniers inzetten, druk uitoefenen en blokkades afdwingen. Wat het niet kan, is garanderen dat er niets gebeurt. En zolang die garantie ontbreekt, blijft de status quo bestaan. En deze kwetsbaarheid wordt uitgemolken door Iran. Zelfs als het totaal geen marine meer heeft.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Closing Time | Boltgun

Weten jullie nog, die rapper die Minecraft raps maakt? Dan Bull? Die doet blijkbaar ook raps van andere games. Zoals Boltgun, een boomer shooter – oftewel een first person shooter in de stijl van de oude Doom en Quake games. Erg amusant, voor zowel nostalgische boomers die games willen spelen die lijken op die van hun jeugd, als voor liefhebbers van Warhammer 4ok.

Foto: Honore Daumier Le Ventre Legislatif The Legislative Belly Google Art Project

Survival of the grappigste

ONDERZOEK - Er zijn zoals bekend eindeloos veel wetenschappelijke artikelen. Een mens kan er iedere minuut van haar leven twee lezen, en dan heeft ze nog niets gelezen. Als ik eerlijk ben kun je de meeste ook meteen weer vergeten als je niet toevallig nét zelf met dat onderwerp bezig bent.

Maar er verschijnen gelukkig ook nog altijd wetenschappelijke artikelen die sprankelen van de ideeën. Zoals het artikel ‘Survival of the wittiest (not friendliest)’ dat de Servisch-Amerikaanse taalkundige Ljiljana Progovac onlangs publiceerde in het tijdschrift PNAS Nexus (gratis toegang). Dat is een tijdschrift waarin geleerden worden uitgenodigd ideeën uit verschillende domeinen aan elkaar te verbinden, en dat doet Progovac dan ook naar hartelust.

De kern van het idee zit al in de titel van het stuk, een idee uit de biologie: dat het geen toeval is dat mensen in allerlei culturen mensen die geestig en ad rem zijn enorm waarderen. Dat we daar weleens biologisch op geselecteerd zouden kunnen zijn: de geestigste en de meest ad remme liet zien hoeveel hersenen hij of zij had, en dat is uiteraard een aantrekkelijke eigenschap voor een individu. Mensen schijnen, schrijft Progovac ook doorgaans meer geestigheden te debiteren als er aantrekkelijke leden van de andere sekse óf potentiële rivalen aanwezig zijn.

Foto: Bij Nader Inzien - Floor van Heuveln - illustratie Sara Mertens

De revolutie in je Instagram story

ESSAY - door Floor van Heuveln (Universiteit van Amsterdam & Wageningen University & Research)

Het was een nek-aan-nekrace. Afgelopen november woedde er een heuse Spotify-strijd tussen het haatdragende, door AI gegenereerde Nee tegen azc-nummer en diens hoopvolle tegenhanger Vrijheid, Gelijkheid en Zusterschap van de activistische zangeres Sophie Straat. In de voorafgaande weken kroop het anti-azc-lied gestaag omhoog in de Nederlandse hitlijsten. Om te voorkomen dat xenofobisch Nederland daadwerkelijk de top van streamend Nederland zou bereiken, riepen de Dolle Mina’s via sociale media op om Straats lied massaal te streamen en te delen.

Een ludieke actie die veelal op lof kon rekenen. Maar toch riep deze actie ook kritiek op. Satirisch nieuwsplatform De Speld bespotte de actie als een ‘gezond asieldebat’ via Spotify, terwijl Eva Dieteren zich in de Volkskrant afvroeg of politiek engagement dat zich uit in streams en shares niet vooral de kapitaalaccumulatie van het platform zelf dient. Of zoals het internationale pop-culture magazine Dazed het scherp stelt: “When did everything (and everyone) become so ‘performative’?”

Protestbewegingen gebruiken muziek al sinds mensenheugenis als politiek instrument. Het programma OVT van de VPRO dook afgelopen zomer in de geschiedenis van de protestsongs die de tijdgeest vertolkten en tegelijkertijd ook weer terug beïnvloedden. Zoals het Ierse rebellenlied Óró, sé do bheatha ‘bhailevrij vertaald: je bent welkom thuis. Tot op de dag van vandaag luid bezongen in de pub, fungeert de vrouwelijke piraat Gráinne Mhaol Ní Mhaille als feministisch symbool van de Ierse onafhankelijkheidsstrijd en hedendaags taalherstel.

Closing Time | Style Council – Shout it to the top

When you’re down on the bottom there’s nothing else / But to shout to the top

Pop-soul-jazz band The Style Council (1982 – 1989), opgericht door Paul Weller (ex- rock band The Jam) en Michael Talbot (voorheen o.a. Dexys Midnight Runners), mag gerekend worden tot de bandjes met menig protestsong op hun naam. Het was er in de 80’er jaren ook voor muzikanten eigenlijk geen ontkomen aan om enig geluid tegen het Thatcher-regime te laten horen.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Volgende