van Rowin Jansen Onlangs vond in de Duitse Bondsdag een fel debat plaats over de relatie tussen Rusland en Alternative für Deutschland (AfD). Eerder had de Duitse geheime dienst de AfD al bestempeld als rechtsextremistisch. Nu klonk van verschillende kanten het vermoeden dat leden van de AfD-fractie handelden in opdracht van Rusland. Harde verwijten als “landverraad”, “useful idiots” en “het Trojaanse paard van het Kremlin” vielen. De kwestie was aan het rollen gekomen door de deelstaatminister van Binnenlandse Zaken in Thüringen, die AfD’ers openlijk verdacht van spionagepraktijken. De AfD-parlementariërs stelden hem namelijk steeds heel specifieke vragen over gevoelige veiligheidsthema’s. “Het wekt de indruk dat de AfD een Kremlin-bestellijst afwerkt’, aldus de deelstaatminister. [1] Deze kwestie staat niet op zichzelf. In 2023 bleek dat het Belgische parlementslid van Vlaams Belang Frank Creyleman als informant had opgetreden van de Chinese geheime dienst. Een jaar later stelden journalisten dat diens partijgenoot Filip Dewinter hetzelfde zou hebben gedaan en klonken er beschuldigingen aan het adres van een AfD’er wegens het aannemen van Russisch geld. Tsjechische inlichtingenbronnen onthulden indertijd dat politici uit Duitsland, Frankrijk, Polen, België en Hongarije geld ontvingen uit Moskou. Ook enkele Nederlandse politici van Forum voor Democratie (FVD) en Partij voor de Vrijheid (PVV) zouden zijn betaald voor pro-Russische propaganda, zo is in de media wel gesuggereerd. [2] Weer wat later bleek er binnen het Europees parlement te zijn gespioneerd voor onder meer China, Rusland, Hongarije en Qatar. Deze problematiek speelt bovendien niet alleen in Europa. Ook in Australië en Nieuw-Zeeland kwamen recent verschillende spionagezaken in het nieuws, waaronder een ‘agressief’, vanuit het buitenland aangestuurd, spionnennetwerk dat onder de codenaam ‘A-team’ opereerde onder parlementariërs.[3] Voor alle helderheid: deze in de media geuite vermoedens zijn nooit officieel bevestigd. Dit soort berichten keert echter zo vaak terug, dat spionage en ongewenste buitenlandse beïnvloeding als reële risico’s moeten worden beschouwd – ook binnen de kring van Kamerleden. De huidige geopolitieke turbulentie en de opmars van autocraten geven extra reden tot zorg. Parlementariërs zijn om meerdere redenen namelijk een aanlokkelijk doelwit: zij beschikken over politieke macht, toegang tot (staats)geheime informatie en kunnen een podium bieden voor autocratische ideeën. Spionage en ongewenste buitenlandse beïnvloeding kunnen dan verschillende vormen aannemen, van het fungeren als spreekbuis voor een buitenlands regime tot het doorsluizen van gerubriceerde documenten. Zulk handelen is laakbaar, potentieel gevaarlijk en mogelijk ook strafbaar. Waakzaamheid is dus geboden. Maar hoe zoiets nu te onderkennen en te bestraffen? Daarover is nog weinig nagedacht. Wat betreft het heimelijk doorsluizen van geheimen lijkt naar geldend recht het volgende (on)mogelijk. Inlichtingenonderzoek en strafvervolging Vermoedens van spionageactiviteiten door parlementariërs kunnen op verschillende manieren rijzen. Niet zelden gebeurt dat via de media, zoals de genoemde voorbeelden laten zien. Het is ook denkbaar dat de Nederlandse geheime diensten – AIVD en MIVD – tijdens een inlichtingenonderzoek op dergelijke activiteiten stuiten. Zoiets raakt immers de nationale veiligheid. Als er politici in het geding zijn, zullen de diensten in hun verdere onderzoek echter grote terughoudendheid betrachten, al was het maar om het verwijt van inmenging in de politiek te voorkomen. Wel is er soms een ‘awareness-gesprek’ mogelijk. Zo is bekend dat Thierry Baudet in 2020 door de AIVD is gewaarschuwd dat zijn partij en hijzelf benaderd zouden kunnen worden door Russische agenten. [4] Onder voorwaarden mogen de diensten met het openbaar ministerie informatie delen voor een strafrechtelijk onderzoek. Een zogenoemd ‘ambtsbericht’ kan resulteren in een vervolging voor verschillende delicten. Het openbaar ministerie kan daartoe uiteraard ook op basis van eigen onderzoek overgaan. Het compromitteren van (staats)geheime informatie was van oudsher al strafbaar en kan leiden tot jarenlange gevangenisstraf. Datzelfde geldt voor omkoping. Even geleden is een nieuw spionagedelict ingevoerd. Op grond van artikel 98d van het Wetboek van Strafrecht is het nu ook strafbaar om, kort gezegd, in het geheim gevoelige informatie te delen met een buitenlands regime. Tijdens de parlementaire behandeling van dat nieuwe delict schetsten senatoren het volgende scenario: “als een parlementslid dat goede contacten onderhoudt met de regeringsleider van Hongarije tijdens een besloten diner bij hem thuis zich laat ontvallen dat hij heeft gehoord dat er voornemens zijn om Oekraïne toe te staan Nederlands gevechtsmaterieel in te zetten op Russisch grondgebied, handelt dit parlementslid dan in strijd met het nieuwe artikel 98d Sr?” [5] Het antwoord van de regering luidde bevestigend. Voor parlementariërs geldt weliswaar de strafrechtelijke immuniteit van artikel 71 Grondwet, maar alleen voor hetgeen zij in het parlement zeggen of daar schriftelijk inbrengen. Alles daarbuiten kan aanleiding geven tot vervolging. Voor de vervolging van ambtsdelicten is de drempel echter hoog. De speciale procedure van artikel 119 Grondwet geldt dan. De betreffende politicus zal voor de Hoge Raad moeten terechtstaan in eerste en enige aanleg. De vervolgingsbeslissing moet worden gegeven door het parlement of de regering, en is daarmee een politieke kwestie. Deze stokoude procedure is, in de woorden van de commissies-Prinsjesdagstukken (2010), -Schouten (2016) en commissie Fokkens (2018), ‘in de praktijk onbegaanbaar’ en ‘een mission impossible’ gebleken. Tot een succesvolle vervolgingspoging kwam het nooit. Men zou kunnen denken dat de hier bedoelde spionagehandelingen kwalificeren als een ambtsdelict. Dat kan, maar dat hoeft niet per se zo te zijn. Er zijn – in theorie – enkele scenario’s waarin een Kamerlid wel strafbaar handelt, maar geen ambtsdelict begaat. Denk aan het doorspelen van gevoelige informatie die is verkregen via contacten in de hogere diplomatieke echelons of als lid van een raad van toezicht van een militair kenniscentrum. Het openbaar ministerie kan in dat soort gevallen wél zelf tot vervolging besluiten. Voor al het overige vormt artikel 119 Grondwet een sta-in-de-weg. Parlementsrechtelijke maatregelen Kan het parlement ook zélf iets doen om zijn gelederen schoon te houden? Jazeker, maar ook daar zitten haken en ogen aan. Als een Kamerlid vertrouwelijke informatie openbaart tijdens een vergadering, is er bar weinig mogelijk. De voorzitter kan dan wel ingrijpen met ordemaatregelen (als hij de doorbreking van geheimhouding al weet te signaleren), maar dan is het kwaad al geschied. Als een Kamerlid buiten de vergadering vertrouwelijke informatie doorspeelt naar een buitenlands regime overtreedt hij het Reglement van Orde en de Gedragscode. In het uiterste geval kan dat leiden tot een schorsing van maximaal één maand. Op een andere grondslag is het ook mogelijk om een Kamerlid een tijdlang uit te sluiten van deelname aan commissievergaderingen en van bepaalde informatiestromen. Dat laatste kan zelfs voor de rest van de zittingsduur. Punt is echter: de oplegging van deze maatregelen vereist een meerderheidsbeslissing. Serieuze consequenties Toen fascistische en communistische politici in de jaren dertig aan populariteit wonnen, speelden staatscommissies en rechtswetenschappers met het idee voor een aanvullende procedure om, langs politieke weg, een Kamerlid uit zijn ambt te kunnen zetten wegens schending van de geheimhoudingsplicht. Zover kwam het echter nooit. De strafrechtelijke aansprakelijkheid en de interne ordebevoegdheden volstonden toch om Kamerleden die over de schreef gaan in toom te houden? Anno 2025 valt dat nog maar te bezien. Juridisch is er wel het nodige in stelling te brengen tegen een ‘spionerend’ Kamerlid. Maar in veel gevallen zal een politieke meerderheid daaraan moeten meewerken en die is vandaag de dag geenszins verzekerd. Deze conclusie is onontkoombaar, maar ook onbevredigend. Wat mij betreft zouden stevige sancties bij spionage een realistische optie en niet slechts een theoretische mogelijkheid moeten zijn. Een parlementariër vervult een voorbeeldfunctie. Juist vanwege zijn rol in het hart van de democratie mag van hem onberispelijk gedrag en loyaliteit worden verwacht. Misbruik van deze bijzondere positie om buitenlandse belangen te dienen, mag dan ook niet zonder serieuze consequenties blijven. Dit artikel verscheen eerder bij het Montesquieu Instiyuut. Rowin Jansen is universitair docent Nationale veiligheidsrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Een uitgebreidere juridische analyse van deze problematiek is onlangs gepubliceerd in Ars Aequi. Lees hier de bijdrage van Rowin Jansen in Ars Aequi. Noten: [1] Zie o.a. Nos.nl: Duitse partijen verdenken Afd openlijk van spionage voor Rusland [2] Zie o.a. Nos.nl: Russische connecties rond Baudet geen geheim meer toch een zorg en Nu.nl/politiek/: Kabinet en AIVD zeggen niets over mogelijke omkoping Nederlandse politici en De Volkskrant: Kamer staat machteloos in ‘politieke Wie-is-de-Mol?’ rond Russische inmenging [3] Zie o.a. BBC News: Australia: Former politician became foreign agent, nation's spy boss says en The Economist: An Australian spy chief triggers a debate about china [4]Zie o.a. Nos.nl: Baudet werd door AIVD gewaarschuwd voor Russische spionnen [5] Kamerstukken I 2024/25, 36280, D, p. 2
Een gezicht en een naam, en nu 2 gezichten en namen, en het is moord. Politiek strategische moord. Om macht te laten zien, terreur te zaaien. Chaos en afleiding. Niks meer over de Epstein files.
En om nog iets kunnen voelen, dat zijn die afgestompte losers bij ICE. Nazi’s zijn het die een harde krijgen van macht en god weet wat er in die ICE detentiecentra afspeelt.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Donald Trump voert twee lijnen die elkaar inhoudelijk uitsluiten, al worden ze door zijn aanhang gepresenteerd als één samenhangende visie. Aan de ene kant klinkt de claim dat de Verenigde Staten Groenland zouden moeten “veiligstellen”, desnoods via militaire annexatie, omdat het eiland strategisch cruciaal zou zijn in een wereld waarin Rusland agressiever opereert en het Noordpoolgebied militariseert. Groenland als buffer, als vooruitgeschoven radarpost, als onmisbare schakel in de verdediging van de VS. Veiligheid, dreiging, realpolitik.
Aan de andere kant staat zijn houding tegenover Oekraïne. Daar verdwijnt diezelfde veiligheidslogica plotseling als sneeuw voor de zon. Oekraïne mag volgens Trump best territorium inleveren, moet vooral stoppen met “zeuren” en vormt eerder een last dan een frontlinie om datzelfde Rusland waar de VS zo bang voor zegt te zijn te stoppen. Russische expansie wordt daar behandeld als een regionaal ongemak, iets waar de Verenigde Staten hun vingers liever van aftrekken. De boodschap is helder: solidariteit eindigt waar het politiek onhandig wordt.
Die twee posities laten zich lastig combineren zonder flinke intellectuele gymnastiek. Wie werkelijk gelooft dat Russische machtsuitbreiding een existentiële dreiging vormt, kan Oekraïne onmogelijk reduceren tot een bijzaak die wél aan Rusland overgeleverd kan worden. Oekraïne ligt letterlijk aan de rand van Europa en functioneert als barrière tegen verdere Russische invloed. Groenland ligt strategisch interessant, zeker, al vormt het vooral een lange-termijnfactor in arctische machtsprojectie, die prima – misschien nog wel beter – kan worden verdedigd door alle landen die er omheen liggen, en ik noem maar wat, het bondgenootschap dat al zeggenschap heeft over het eiland. Wie veiligheid serieus neemt, begint daar waar de dreiging vandaag concreet is, niet bij hypothetische scenario’s over zeeroutes over twintig jaar.
Met alle ontwikkelingen op het politieke wereldprobleem vraag je je onwillekeurig af wie de ‘nieuwe geallieerden’ zullen zijn die de VS in bedwang gaan houden als het allemaal echt fout gaat. Maar wie daar vandaag naar zoekt, vertrekt eigenlijk al vanuit een historisch beeld dat misleidend is. De geallieerden van de Tweede Wereldoorlog bestonden voor die oorlog ook al niet als vanzelfsprekend ‘moreel’ blok. Ze ontstonden pas toen neutraliteit onhoudbaar werd en de kosten van afzijdigheid hoger lagen dan die van handelen. Daarvoor waren het losse staten met overlappende belangen, geen hecht front. Dat gegeven maakt de vergelijking met nu ongemakkelijk actueel.
Maar in de jaren dertig waren er in elk geval staten die Duitsland op papier de baas konden. Groot-Brittannië en Frankrijk beschikten samen over legers, industrie en imperiale middelen die Duitsland hadden kunnen afremmen of vroegtijdig hadden kunnen verslaan, mits ze bereid waren die macht in te zetten. De Verenigde Staten stonden erbuiten, maar vormden een potentiële overmacht die iedereen kende. Het probleem lag niet in een gebrek aan capaciteit, maar in terughoudendheid, verdeeldheid en uitstel.
Dat onderscheidt die periode fundamenteel van het heden. Vandaag ontbreekt een vergelijkbare constellatie. Er is geen groep staten die, zelfs theoretisch, de Verenigde Staten kan corrigeren of indammen. Europa wordt vaak genoemd, en tegelijk is duidelijk waarom dat niet werkt. Militair blijft het afhankelijk. Politiek opereert het gefragmenteerd. Economisch weegt voorzichtigheid zwaar. Op papier bestaat er geen Europese macht die de VS aankan, zelfs niet collectief.
De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.
Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.
Rob Jetten, de komende premier namens D66, erkent dat de formatie van het nieuwe kabinet met VVD en CDA (nog) niet rond is, vooral omdat de financiële knopen nog niet zijn doorgehakt. Maar de titel van het kabinets- en regeerakkoord staat al wel vast zei Jetten, zonder die titel te onthullen.
Voor de lezers van Sargasso een uitnodiging: denk mee over wat die titel zou kunnen zijn. Wat vangt zo’n toekomstig minderheidskabinet eigenlijk? Hoe vat je, in een paar woorden, de politieke smurrie samen waar Jetten, Yesilgöz en Bontenbal zich door worstelen? Suggesties zijn welkom, meerdere per persoon, prijs: eeuwige roem (of iets wat erop lijkt).
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
Formerende partijen worden geconfronteerd met uit de hand lopende kosten voor verbreding A27.
Mede namens de SP en de Partij voor de Dieren heeft GroenLinks/PvdA Kamerlid Habtamu de Hoop vorige week een motie ingediend om het huidige Tracébesluit in te trekken en te kiezen voor het regionale alternatief (ARU) dat Amelisweerd spaart en minstens een miljard minder kost.
Is dit wellicht een aantrekkelijke optie voor het bezuinigingsbeleid van het kabinet Jetten? D66 heeft zich naar eigen zeggen jarenlang ingezet ‘om een streep te zetten door de kap van het bos bij Amelisweerd’.
Symphony X, met Out of the Ashes. Voor het wat betere muzikale vakwerk – mochten er nog mensen denken dat metal altijd en immer ‘herrie’ is.
LinkedIn lijkt dus onder Trumpistische controle te staan. Dan hebben wij hier in Nederland daadwerkelijk te maken met ‘surveillance and control’ en censuur vanuit de VS. En straks hebben ze ook onze DigiD-gegevens
Op het weblog anti-populista (ook zusterblog van Sargasso) vermoed een van de redacteuren dat bij LinkedIn alles waarin Trump wordt genoemd wordt gemodereerd. De redacteur ging eens verder kijken na ontvangst van een bericht van LinkedIn:
‘Akhnaten’ is een opera van Philip Glass uit 1983. Hier met countertenor Anthony Roth Costanzo in de hoofdrol als de farao die monotheïsme tot staatsgodsdienst in Egypte probeerde te maken.
De tekst is ontleend aan een werkelijk bestaande hymne aan de (goddelijke) zon waar Achnaton opdracht toe gaf.
Glass was vooral geïnteresseerd in het religieuze genie van een man die zijn stempel op de wereld drukte, zoals Einstein dat deed in de wetenschap en Gandhi in de politiek. Ook over de laatste twee maakte de componist opera’s.
De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen over het afbouwen van Nederlandse afhankelijkheid van de Israëlische wapenindustrie. De motie van Christine Teunissen van de Partij voor de Dieren kreeg 81 stemmen. Het is de eerste keer dat de Kamer een motie aanneemt tegen militaire afhankelijkheid van Israël.
De motie werd gesteund door Partij voor de Dieren, GroenLinks-PvdA, D66, CDA, SP, DENK, Forum voor Democratie, en Volt. De verantwoordelijke staatssecretaris, Aukje de Vries (VVD) van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp, had de motie ontraden.
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.
Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.