We worden cyborgs

De mens wordt een cyborg. En dat is niet erg zegt Jan Eberg is socioloog, bestuurskundige, docent en publicist. Een nieuwe aflevering in de serie over Intieme Technologie van het Rathenau Instituut.

Ik zou graag in de tijd van Star Trek willen leven. Daar is alles voorhanden, bezit geen doel en technologie het middel alom. Over de vraag of technologie, hoe intiem ook, bevrijdend of  bedreigend is, maakt men zich niet druk. We zijn altijd technologisch geweest. De mens is kampioen technologieontwikkeling, ook al voelt de gouden medaille om zijn nek soms als een molensteen.

Intieme technologie dooradert ons huidige bestaan. We hebben allemaal een burgerservicenummer, pincodes en passwords. We gebruiken sociale media en talloze technische snufjes. Werk en vrije tijd zijn ondenkbaar zonder computers. Volgens ethicus James Moor zitten we inmiddels in de tweede fase van de computerrevolutie. De eerste fase was de introductie, ontwikkeling en verfijning van computertechnologie. Nu is er de fase van doordringing en integratie in al het dagelijkse handelen. Het zal ons leven en lichaam totaal veranderen. Hij stelt dan ook dat het niet meer de vraag is of we cyborgs zullen worden, maar wat voor cyborgs we willen worden.

Een medaille heeft twee kanten. Dat geldt sterk voor de ontwikkelingen rond intieme technologie. Het kan ons méér mens maken, maar ook minder mens. In discussies over technologieontwikkeling is dat de klassieke tegenstelling: de utopie en de dystopie, het droombeeld en het doembeeld. Technologie als zegen, de bron van gemak, luxe, en langer leven. En technologie als zorg, de oorzaak van risico’s, leed en afhankelijkheid. Welke kant van de medaille overheerst?

Ik ervaar beide kanten ook persoonlijk. Dankzij medische technologie leef ik nog. Van handigheden in het huishouden maak ik graag gebruik. En zonder computers en mobiele telefoon kan ik al niet meer. Maar… door technologie kwam ik in levensgevaar (longembolie na lange vliegreis), en filosoof Rein de Wilde maakt een punt met zijn gemaksparadox: ‘Hoezeer slimme techniek ons ook voorziet van nieuwe gemakken, dezelfde ontwikkeling maakt ons leven tegelijkertijd ingewikkelder en drukker. Hoe meer we drinken, hoe groter onze dorst.’ Technologie maakt afhankelijk en verslaafd. Wie wil er nog op hout koken of op een postduif wachten? Sommige mensen slaan door. Zij menen dat ze hun bestaansgevoel en geluk ontlenen aan vluchtig elektronisch contact met anderen. Je kent ze wel, de types die altijd met hun touchdingetje in de weer zijn; in de kroeg of het restaurant, aan de kassa, of tijdens een begrafenisdienst. Lekker intiem!

Intieme technologie kan bevrijdend of bedreigend zijn. Het is moeilijk om de balans op te maken. Levens redden en de levensstandaard verhogen is mooi. Maar als blackberry’s worden ingezet bij riots en steeds meer vormen van cyberpesten en cybercriminaliteit oprukken, dan staan we niet te juichen. Het zijn de twee kanten van de medaille. En aan beide kanten vinden we aberraties, hoewel dat deel uitmaakt van een tijdsgebonden moraal. Robotseks en schiet- en moordgames zijn maatschappelijk geaccepteerd.

De ontwikkelingen schrijden voort. Implantaten, biobots en synthetische biologie. De mogelijkheden van waarnemen en communiceren worden verder opgerekt door augmented reality en zeer verfijnde netwerken. Worden we er nou méér mens of minder mens van? One world family of The lonely crowd? Is er een gulden middenweg tussen pijn en plezier? Het antwoord op die morele vraag ligt in de toekomst.

Ik zie in ieder geval geen weg terug. Ja, we worden cyborgs. En nee, dat is niet erg. Intieme technologie is er en wordt steeds meer een integraal onderdeel van ons mens-zijn. We leren er mee omgaan en zijn daarmee de intieme getuigen van onze technologische evolutie. Daar is geen ontkomen aan. Of zoals de Borg het zeggen in Star Trek: ‘Resistance is futile.’ Dat is geen technologisch determinisme of pessimisme, maar slechts het gevolg van ons mens-zijn en onze techno-evolutie. Daarvoor schrijven we het script, we spelen er de hoofdrol in, en we doen de regie. ‘And… action!’

Dr. Jan Eberg is socioloog, bestuurskundige, docent en publicist. Hij heeft een lange ervaring als onderzoeker, ontwikkelaar en docent in het hoger onderwijs, en als zelfstandig tekstschrijver. Zijn interesses gaan uit naar sociale verandering, technologie-ontwikkeling, kunst, cultuur en filosofie. In 2012 verschijnt zijn integrale kennismethode ‘Conflicten maken mensen’. Hij houdt van science, van fiction, en van science fiction.

  1. 1

    Ja, beste Jan Eberg, allemaal prima maar als ik het niet wil is het wel erg. Ik moet dus de vrijheid hebben om me te onttrekken aan de verwording tot cyborg. De cyborgs moeten dus NAAST mij gaan leven ipv IN mij.

    En dat, beste Jan Eberg, zie ik niet gebeuren. De mens heeft zich onderscheiden in de afgelopen eeuwen doordat er altijd groepjes zich afscheidden van de rest met iets. Een religie, een stuk techniek. Wat het ook was, men vond zich superieur aan de rest en men vond dat de rest moest volgen. Zonder vraag en zonder vrijheid voor die rest.

    En dat, beste Jan Eberg, vind ik niet goed. Ik vind mijzelf zoveel beter dan de cyborgs dat ik alleen verder wil. Ik wil de vrijheid mens te zijn, alleen te leven in een bos en dood te gaan op de top van een berg in de kou. In mijn eentje. Als mens.

    En ja, beste Jan Eberg, jullie worden cyborgs.
    En ja, beste Jan Eberg, dat is best erg als jullie mij niet met rust laten.

    Ik ben er niet gerust op Jan.

  2. 2

    mooi querty, ik ben ook extreem skeptisch, en dat terwijl ik toch sf fan ben, maar ik zie grote problemen aan het singulariteits denken. simpel voorbeeld: kijk eens om je heen nu, je wil toch niet dat gevaarlijke bedrijven als google of apple een vinger in de pap krijgen van je implantaten.

  3. 4

    Wie denkt Jan Eborg te zijn om voor anderen uit te maken dat het wel of niet erg is een cyborg te worden?
    Weer zo’n arrogante en elitaire “geleerde”? Spoel maar door de plee die vent.

  4. 5

    Wetenschap dient zich dacht ik te onthouden van waardeoordelen. Bovendien lees ik nergens waarom het niet erg zou zijn. Alleen dat weerstand bieden geen zin heeft. Daarbij is het artikel een eenvoudige extrapolatie van bestaande ontwikkelingen, het zou net zo goed heel anders kunnen aflopen. Na het lezen van The Black Swan van Nasim Taleb vetrouw ik vooral dit soort ‘deskundigen’ niet meer.

    Leuk voor Jan Eborg dat hij fan is van Star Trek. Onze nabije toekomst lijkt echter veel meer op de paranoïde SF van Philip K. Dick. Misschien zitten we er al middenin.

    De tragiek van een cyborg of menselijke kloon is goed weergegeven in de film ‘Moon’ uit 2009.