Op de dag van de persvrijheid, maandag 3 mei, werd de eerste Persvrijheidsmonitor (.pdf) van Nederland gepresenteerd. Het rapport bevat een kroniek van een groot aantal gevallen waarin de pers door politie, justitie of andere autoriteiten werd lastiggevallen in het afgelopen jaar (veel van die gevallen zijn overigens ook te vinden op mijn blog Free Flow of Information).
In een evaluatie besteden de auteurs van de monitor, Wouter Hins, Marga Groothuis en Chris Wiersma, aandacht aan drie zeer actuele thema’s: privacy van gefotografeerde personen, recht op bronbescherming en openbaarheid van bestuur. De privacy-kwestie deed zich voor naar aanleiding van een proces dat Willem-Alexander vorig jaar voerde tegen het persbureau AP, dat foto’s verspreidde van zijn wintersportvakantie in Argentinië. De rechter verbood AP de foto’s voor publicatie aan te bieden. Maar dat verbod gold alleen voor deze specifieke foto’s. De rechter bezegelde met zijn uitspraak niet de afspraken met de pers die er volgens WA op neer kwamen dat het Koningshuis zelf de regie mocht voeren over zijn publiciteit.
De bronbescherming is een zeer principieel punt voor journalisten. Als er geen mogelijkheid tot bescherming van informatiebronnen voor journalisten is, zal gevoelige informatie eerder achterhouden worden uit vrees voor consequenties. Consequenties voor de onthullers zelf of hun naaste omgeving. Dat tast dus zowel de uitingsvrijheid als de openbaarheid aan. De rechter heeft hierover al diverse uitspraken gedaan die gunstig zijn voor journalisten. En het Europese Hof is de journalist meestal ook wel gunstig gezind. Maar dat is altijd achteraf. Veel betere wetgeving is op dit punt nodig.
Journalisten zijn voor berichtgeving over politiek en bestuur afhankelijk van de wettelijke openbaarheid van bestuur. De uitvoering van deze wet is door WOB- deskundige Roger Vleugels deze week getypeerd als: 30 jaar WOBben, 30 jaar tobben. En de situatie is er de afgelopen jaren niet veel beter op geworden met verantwoordelijk minister Guusje ter Horst. Met een kritische evaluatie van de wet is nog steeds niets gedaan. Een broodnodige aanpassing van de wet is door de val van het kabinet opnieuw uitgesteld. In de Persvrijheidsmonitor wordt ook geconstateerd dat Nederland, dat zich altijd zo beroemt op zijn openheid, ver achter loopt bij de Europese normen. Ook op dit punt levert het Europese Hof van de Rechten van de Mens een positieve bijdrage. De uitspraken van het Hof wijzen er op dat artikel 10 (over de vrijheid van meningsuiting) wel degelijk ook een recht op openbaarheid van informatie van de overheid inhoudt.
