Recensie Zomergasten Wouter Bos

RECENSIE - In de vijfde aflevering van Zomergasten 2013 ontving presentator Wilfried de Jong voormalig PvdA-lijsttrekker Wouter Bos, die de billen bedekt hield en deed wat ie altijd doet: Wouter Bos promoten.

Mevrouw Molovich en ik hebben een dingetje met Wouter Bos. We mogen ‘m niet. Hij heeft het veel te goed met zichzelf getroffen. Mevrouw Molovich zag dan ook als een berg op tegen deze uitzending. Er waren immers twee mogelijkheden: of ze zou zich enorm irriteren aan de Wouter Bos die ze kende, of ze zou haar mening moeten bijstellen omdat Wouter Bos inderdaad de innemende man zou blijken te zijn die hij zelf denkt te zijn. En je mening bijstellen, dat is nooit leuk.

Fortis, ABN Amro en de financiële crisis
Het werd het eerste: ze irriteerde zich mateloos aan Wouter Bos die de zaken weer allemaal veel simpeler voorstelde dan ze waren, waarbij hij zichzelf behendig buiten schot hield. Directe bron van de irritatie was Wouter Bos’ analyse van de oorzaken van de financiële crisis, die hij deed aan de hand van de film Margin Call. ‘Misschien wel de pijnlijkste waarheid over de financiële crisis’ (aldus Wouter Bos), was dat de hebzucht van gewone mensen ten grondslag lag aan de vindingrijkheid van financiële instellingen om ingewikkelde constructies te bedenken. In zijn analyse deelt Wouter Bos zichzelf in bij de gewone, hebzuchtige leken. Ogenschijnlijk sympathiek, maar toen het speelde was meneer mooi wel onze Minister van Financiën. Ik kan me nog wel herinneren dat hij ergens in februari 2009 vertelde dat ik rustig kon gaan slapen omdat wij hier in Europa niet van die rare hypotheken hadden zoals de Amerikanen. Ik had, wil ik maar zeggen, wel iets meer willen weten over de manieren waarop Bos toen tot zijn besluiten kwam en hoe hij besloot wat wij, burgers, wel en niet te horen mochten krijgen. Dacht hij nu echt dat wij hier buiten schot zouden blijven? 

Later in het gesprek vertelde Bos vol trots over de onderhandelingen met Fortis. Wilfried de Jong vroeg of Bos en zijn medeonderhandelaars een bedrag hadden afgesproken waar ze absoluut niet boven wilden uitkomen. Uit z’n hoofd was dat zo’n 17 à 18 miljard euro. Inmiddels is gebleken dat ABN Amro ons  veel meer heeft gekost dan de 17 miljard dollar die Bos als ondergrens had afgesproken en dat wij (in sommige kringen beter bekend als ‘de belastingbetaler’) er veel minder voor zullen terug krijgen dan ons destijds is voorgehouden (waarbij de geschatte verliezen variëren van 7 miljard euro tot 19 miljard euro). En dat terwijl hij ABN Amro ook gewoon had kunnen redden vóórdat het verkocht werd aan drie buitenlandse banken. Bos begon er niet over en Wilfried de Jong vroeg er niet naar. Nu hoeven die verliezen Bos niet allemaal aangerekend te worden, ware het niet dat hij helemaal aan het eind van de uitzending erkende het meest in zijn element te zijn geweest toen hij destijds als Minister van Financiën soms beslissingen moest nemen waarin niemand hem kon adviseren. Hij zei het niet, maar ik kreeg stellig de indruk dat hij zijn beslissingen soms door zijn zwerende eksteroog liet influisteren.

The Passion
Verder hield Wouter Bos de regie stevig in handen. Het werd ‘m op geen enkele manier moeilijk gemaakt. Nu hoeft dat niet altijd, maar als je iemand in je studio hebt die zo’n belangrijke functie in zo’n belangrijk tijdsgewricht bekleedde, is dat eigenlijk wel je plicht.

Met behulp van een serie zorgvuldig gekozen fragmenten, schiep Wouter Bos een beeld van zichzelf dat wij al lang kennen. Die van een helder formulerende, benaderbare, even realistische als idealistische ex-politicus die heel veel van het spelletje houdt, nergens spijt van heeft en nooit het achterste van z’n tong laat zien. Hij besprak de perfecte speech aan de hand van een fragment uit keuzefilm Primary Colors, de perfecte spin met een fragment uit West Wing, de kunst van het onderhandelen met een fragment uit Hardcore Pawn, de kunst van het klein houden met een fragment van Pim Fortuyn en de kunst van het groot maken met een fragment waarin Joschka Fischer het belang van Europa uitlegt. De meeste fragmenten vertelden iets over Bos’ ideeën over politiek in het algemeen en zijn eigen politieke leven in het bijzonder. Opmerkelijkste uitzondering vormde een stukje uit The Passion in Rotterdam, waarin Judas een kus geeft aan Jezus Christus (gespeeld door Danny de Munk). Het fragment vormde de aanleiding om het over Bos’ gelovige opvoeding te hebben. Bos bleek nog steeds te worstelen met de vraag of hij nu wel of niet in God geloofde, maar wilde daar verder niets over zeggen. “Ik zie nu een bekend gezicht”, zei Wilfried de Jong, “dit is het gezicht dat jij je mond houdt, klopt dat?” Dat klopte. Hij zei het zoals alleen Wouter Bos dat kan zeggen. In dodelijke ernst. Met de ogen dicht. Mijn vrouw kon er niet meer tegen en ging te bedde.

The road not taken
De uitzending begon met een gedicht van Robert Frost. Wouter Bos bezocht ergens halverwege de jaren ’90 Tibet. Terwijl de alomtegenwoordige lucht van de jak zijn neus weigerde te verlaten, zapte hij op zijn hotelkamer langs de nodige internationale zenders en werd hij als door de bliksem getroffen door een commercial van een Zwitserse bank waarin The Road Not Taken van Robert Frost werd voorgedragen. In het gedicht komt de verteller op een tweesprong te staan. Hij weet niet welk bospad te kiezen. Ze zien er allebei aantrekkelijk uit. Als hij er later op terugkijkt, blijkt hij voor het pad dat het minst betreden was te hebben gekozen. ‘And that has made all the difference.’ Wouter Bos besloot toen hij dat zag het veilige pad van de Shell-carrière vaarwel te zeggen en het grillige pad van de politiek op te gaan. Pas onlangs, zo vertelde Bos, was hij erachter gekomen dat je het gedicht op een heel andere manier kan interpreteren. Als je goed leest, kan de verteller eigenlijk helemaal geen verschil ontdekken tussen de twee bospaden. Pas achteraf concludeert hij niet zonder trots dat hij de minst bereisde route heeft gevolgd. Eigenlijk gaat het gedicht dus over het vermogen van de mens om achteraf zijn keuzes op te hemelen, terwijl het aanvankelijk helemaal niet duidelijk was welke keuze de beste was.

En eigenlijk deed Wouter Bos dat de hele uitzending door. Zonder dat hij het zelf door had, vertelde Wouter Bos constant niet zonder trots over de tweesprongen die hij tegenkwam en dat hij steevast de minst begaande bospaden nam.

  1. 1

    Goeie recensie. Zo wordt wouter Bos steeds verder uitgediept. Overigens algemeen fenomeen bij gladde jongens; stel ze een vraag en er komt een succesverhaal uit. De Jong zat erbij en keek ernaar..

  2. 3

    Eén keer ‘zich irriteren’ zie ik door de vingers en bedek ik met een enorme mantel vol van liefde. Maar als het te vaak terugkomt… WB irriteert jou, en jij ergert je aan WB.

  3. 4

    Misschien wel de pijnlijkste waarheid over de financiële crisis’ (aldus Wouter Bos), was dat de hebzucht van gewone mensen ten grondslag lag aan de vindingrijkheid van financiële instellingen om ingewikkelde constructies te bedenken.’

    Dus: de gewone man heeft het eigenlijk gedaan. Terwijl hij het net daarvoor had over de vertrouwensrelatie die er bestaat tussen bank en klant. De gewone man stalt zijn geld bij de bank op basis van vertrouwen. Zij zijn immers de financiele experts. Dus als zij de boel verknallen, is dat dan de schuld van de gewone man?

    Ik vond dat een nogal opmerkelijke discrepantie.

  4. 7

    Jammer dat een sociaal democraat het vooral over ‘ik’ had. Dat mag toch wel weer de vooroordelen over egocentrische, linkse politici bevestigen.

  5. 8

    @5:
    De keren toen ik Ivo Niehe op tv zag, gaf hij zijn gasten grote complimentjes.
    Zijn kritiek deelde hij wel met de camera, maar niet als de gast erbij was.

  6. 10

    @4 Een groot Bosfan ben ik niet, maar ik ben het wel altijd eens geweest met zijn analyse dat de hebzuchtcultuur veel breder was dan de banken. De bankiers hadden het meeste (andermans) geld in hun portemonnee en zijn het zwaarst uit de bocht gevlogen, maar heel veel “gewone mensen” moesten zo nodig een flatscreen, groot huis, auto etc hebben die ze eigenlijk niet konden betalen. Het was die bredere maatschappelijke cultuur waarin het risico nemen aan de top tot grote hoogten kon stijgen.

    Sterker nog, nu de correctie plaatsvindt, roept Rutte dat we weer meer moeten consumeren en klagen “gewone mensen” en bedrijven dat de banken niet genoeg krediet verlenen voor hun nieuwe huis, machines, etc. We zijn nog niet genezen.

  7. 11

    Precies mijn indrukken. Bovendien deel ik de afkeer van Mevrouw Molovich. Ik maakte eens Wouter Bos in levende lijve voor mijn werk toen hij nog vice-premier was. Ik ervoer hem als ijskoud. Alsof een koude douche over je heen ging. Brrrr. Terwijl ik hem daarvoor niet speciaal mocht of niet mocht. Die keer dus weigerde hij zwijgend mijn aanwijzingen te volgen en ging koppig op een verkeerde plaats staan. In zijn kielzog en kudde van pakweg 100 volgelingen, allemaal hot shots uit de Nederlandse politiek. Die vervolgens een half uur in de stromende regen hebben gestaan. Symbolisch toch?

    NB: Ik ervoer dit trouwens als een persoonlijke nederlaag, ben naar huis gelopen en heb voorgoed de handdoek in de ring gegooid. Nooit meer dat deel van mijn werk willen uitoefenen.

    @10 Je wéét dat de mens zo in elkaar steekt, je bent op één na belangrijkste leiderspost van dit land en je doet er niets aan om die hebzucht te beteugelen? Bravo, minister van Financiën en vice-premier.

  8. 12

    gelukkig kan ik er niets van zeggen!!!:

    Mest de beste wil van de wereld, veroorzaakt door een te gebrekkige masochistische inslag, heb ik me er niet toe kunnen zetten, om naar het gladdekerskoppie van Woutertje te kijken ;-)

  9. 14

    Ik kan me nog wel herinneren dat hij ergens in februari 2009 vertelde dat ik rustig kon gaan slapen omdat wij hier in Europa niet van die rare hypotheken hadden zoals de Amerikanen.
    Volgens mij klopt dit op zich wel. Er werd wel iets te makkelijk een te ruime hypotheek verstrekt maar bewust waardeloze hypotheken verkopen in de wetenschap dat je ze onvindbaar in een pakket kunt wegmoffelen en verhandelen is hier niet gebeurd. Het probleem was dat onze banken wel die foute Amerikaanse pakketten gingen verhandelen zonder te weten wat er in zat.

  10. 15

    @10: Het is ook helemaal niet de bedoeling dat we genezen.

    We hebben alleen even de adem moeten inhouden,
    om daarna de bubbel nog verder op te blazen.

    Knappen doet ie toch nooit, wordt ons verzekerd.
    En knapt ie toch, dat zul je zien,

    dan is het daarna weer onze eigen schuld,
    dat we nu zo goedgelovig zijn geweest.

    wordt vervolgd.

  11. 17

    Voor mij kwam er heel even een andere Wouter Bos naar buiten toen hij op de vraag van de Jong, of hij zijn vrouw betrok bij zijn carrière keuzes, enigszins geïrriteerd reageerde. Of je de hoogbegaafde man nu mag of niet zou los moeten staan van zijn gekozen fragmenten. Van die zou je kunnen genieten. Het lijkt erop of juist die correlatie vele onder ons nog verder over de negatieve streep trok. Ondanks enkele interessante stukjes, werd het geheel m.i. te eenzijdig.

  12. 18

    Ik heb geboeid zitten kijken. Niet naar het programma zelf. Dat reflecteerde de mens Wouter Bos naadloos: geregisseerd, als je vervelend wil zijn, zeg je gemanipuleerd. Het was om spontaan pukkels van te krijgen, zo onecht en niet-authentiek. (En dus nergens verrassend, ánders of uitdagend; kortom, slaapverwekkend.) Hoe hij voortdurend liet zien mee te liften op ANDERMANS emoties. Hoe hij – gewiekst! – een fragment uit The Passion liet zien. Ja, emoties bij andere mensen boeien Wouter Bos mateloos. Ik vermoed omdat hij ze zelf in wezen mist. En dat zeg ik niet omdat ik een tegenstander ben van Wouter Bos of zoiets. Uitermate boeiend om de man te observeren. En toch weer wat ontluisterend te constateren dat zo iemand zo’n functie had en nog heeft. Misschien is het niet per se slecht. Ook goed om je af te vragen: is zo’n persoonlijkheid tot op zekere hoogte niet juist functioneel? Vooral een eyeopener/alarmsignaal voor mij: de opmerking over het lachen tijdens het brengen van ‘slechte’ boodschappen. Voer voor psychologen en psychiaters. Hoe eng, hoe gevaarlijk is deze man? Ik kon al moeilijk naar hem kijken, net als mevrouw, en dat is er niet beter op geworden. Een griezel, vrees ik.

  13. 19

    Slap stukje.Het is nl. werkelijk een grof schandaal dat N.B. de VPRO 3 uur zendtijd geeft aan een man,die ons, lees de zwakkeren in de samenleving, gaat opzadelen met een bezuinigingsplan van minimaal 7 miljard omdat hij hem verwijtbare grove fouten heeft gemaakt en de 2e kamer niet heeft betrokken bij overname ABN amro en sanering ING (comm. de Wit), die na z’n ministerschap z’n “Integriteit niet te grabbel wil gooien’ en dus met zijn opgedane gedetaileerde kennis bij ’t louche KPMG ging werken voor €400.000/jaar,na het eerst op het ministerie te hebben gevraagd of dit wel door de beugel kon ,waar hij bedrijven ging adviseren op welke inventieve manier je zo min mogelijk belasting hoeft te betalen. Die een paar jaar daarvoor nog in de achterstandswijken uit solidariteit langs de deur ging met een socialistische roos……Die tijdens de uitzending nog het grove lef heeft te zeggen dat de crisis eigenlijk niet de schuld is van de banken maar van ’t volk. Zou hij interesse hebben in presidentschap Nederlandse Bank? Laat dat ons bespaard blijven. Hij heeft al genoeg schade aangericht.

  14. 20

    Veel kritiek op Bos. Als ik het heel kort door de bocht mag samenvatten: enerzijds koud, emotieloos en een gladjakker; anderzijds wordt hem verweten dat hij niks gedaan heeft om de hebzucht te beteugelen die tot de crisis leidde.
    Hoewel ik geen fan van hem ben wil ik toch wat aanvoeren om dit alles ietwat te ontkrachten. De kritiek over gladheid en emotieloosheid vind ik persoonlijk niet relevant. Het kan me in wezen geen barst schelen of een politicus zo is; het gaat ‘m om het beleid wat er gevoerd wordt. De rest is bijzaak.

    Met de kritiek dat hij niet genoeg gedaan heeft om de hebzucht in banen te leiden danwel te beteugelen, is mijns inziens vooral geklets achteraf. NL heeft jarenlang op een huizenbubbel geleefd, en de welvaart kon vooral niet op omdat we en masse tot 120% van de waarde van onze huizen leenden om maar lekker raak mee te consumeren. Er had veel en veel eerder iets aan de hypotheekrenteaftrek moeten gebeuren om dat enigszins te beteugelen. Maar dat stond destijds gelijk aan complete politieke zelfmoord. Bos had simpelweg niet de politieke manouvreerruimte om er serieus iets aan te doen.
    Wat je hem eventueel nog kunt verwijten is dat hij veel te veel heeft betaald voor ABN-amro. Maar de situatie had geen precedent, en we weten evenmin hoe het was afgelopen als we ABN-amro gewoon hadden laten omvallen. Hoewel dat natuurlijk een slap excuus voor fout beleid blijft, is het wel de politieke realiteit van destijds geweest.
    Als je werkelijk met crisisverwijten wilt komen moet je wijzen naar de onwrikbare houding van de VVD over de hypotheekrenteaftrek, en naar al die politici in het verleden die verblind de euro hebben laten ontsporen tot wat het nu is.

  15. 21

    @11 Daar raak je aan een ander punt waar ik het met Bos eens ben: als je de waarheid vertelt, word je niet gekozen.

    Wanneer Bos al voor de crisis uitbrak had gezegd “jongens, het gaat niet goed zo, we moeten banken gaan saneren, enz enz” was hij weggehoond en nooit minfin geworden.

    Welke partijen staan er nu hoog in de peilingen? SP en PVV, degenen die het hardst roepen dat het de schuld van anderen is en dat we zelf dus niet hoeven te veranderen.

  16. 22

    De poten onder mijn stoel begaven het toen Bos nav de geweldige film Margin Call deze reactie gaf: “Misschien wel de pijnlijkste waarheid over de financiële crisis.” En die waarheid was volgens hem ‘dat de hebzucht van gewone mensen ten grondslag lag aan de vindingrijkheid van financiële instellingen om ingewikkelde constructies te bedenken.’ Voorzover ik me kan herinneren speelt Margin Call zich volledig af binnen het milieu van het perverse bankwezen. De ‘gewone mens’ is er in geen velden of wegen te zien.

    Verder viel me op dat Bos’ pad in Tibet geen sporen van betekenis hebben achtergelaten, terwijl een gedicht gebruikt in een reclame-boodschap van een bank, waar ie toevallig zappend tegen aan liep, zoveel indruk op hem maakte, dat ie daarmee de uitzending begon.

  17. 23

    Verder viel me op dat Bos’ pad in Tibet geen sporen van betekenis hebben achtergelaten

    Als je denkt dat je ‘verlichting’ alleen kunt bereiken in het Oosten, dan heb je het inderdaad nog niet begrepen, en nog een aardig pad te gaan. Verlichting kun je gewoon thuis meemaken, in je eigen omgeving. Think about it: tenslotte was datzelfde verre Oosten voor al die verlichte figuren hun thuishonk.

    Maar he, in ons totaal ingekaderde westerse wereldje kun je alleen loskomen van jezelf onder leiding van een ‘spiritual coach’ op een rondreis door tibet waarbij er dagelijks de verwachte rituelen worden uitgevoerd. En dat doe je ook alleen *daar*. Want je zou eens op het idee kunnen komen dat je daar iets mee doet in je dagelijks leven.

    /before enlightenment, chop wood, carry water
    after enlightenment, chop wood, carry water.

  18. 24

    In aanvulling op @20: Bos wilde in 2006 de AOW fiscaliseren.
    Helaas is daar toen niets van terechtgekomen, anders hadden we nu minder grote problemen gehad.
    http://vorige.nrc.nl/dossiers/pensioenen/article1718818.ece

    Het was niet alleen Bos, het was ook de bevolking. Ieder weldenkend mens had je vanaf eind jaren ’90 kunnen zeggen dat de HRA onhoudbaar is, maar er daadwerklijk iets aan doen… onmogelijk.

    Een kennis van mij heeft halverwege de jaren 0 een woning gekocht en een bruiloft van ca. € 30.000 gegeven. Ik vroeg haar hoe ze het betaalde, want dat is nl een smak geld voor iemand begin 20.

    Haar antwoord: http://www.tophypotheek.nl.

  19. 25

    Voordat de bankencrisis in 2008 zichtbaar werd was er al de nodige onrust over private equity en hedgefondsen, sprinkhanen die met geleend kapitaal bedrijven opkochten en met hoge schulden opzadelden. Het heeft me altijd verbaasd dat Bos geen bezwaren zag dus óf naïef was óf een eigen agenda had.
    Soms moet je even terugbladeren in oude periodieken:
    http://www.elsevier.nl/Algemeen/blogs/2009/11/De-crisis-verklaard-Hedgefondsen-ELSEVIER250205W/
    http://vorige.nrc.nl/nieuwsthema/private_equity/article1852607.ece
    http://vorige.nrc.nl/nieuwsthema/private_equity/article1852605.ece
    Ik heb niet gekeken, ook buitenhof sla ik over bij een “exclusief interview” met een politicus, misschien met het geluid uit voor de niet verbale smoel.

  20. 26

    IMO is Nederland’s grootste probleem inderdaad de huizenbubbel. (en maar dat ter zijde, dat het hele westerse bankwezen, ook wel “het westen” genoemd, op instoren staat )
    De staat moet per direct voor alle nieuwe verkopen HRA afschaffen.

    @steeph Kijk eens http://woningmarktcijfers.staanhier.nl/blog/internationale-prijsontwikkelingen/?tabellen=FED_RHPI&landen%5B%5D=Belgium&landen%5B%5D=Germany&landen%5B%5D=Netherlands&landen%5B%5D=Spain&landen%5B%5D=US&indexQ=1990%3AQ1&breedte=800

  21. 27

    @10: Ik ben het wel met Max eens. De analyse dat onze hebzucht de oorzaak van de crisis is, dat wij bovendien allemaal schuld hebben, is wel erg makkelijk en moraliserend.

    Hebzucht is van alle tijden, waarom zou dat plotseling anders zijn? Zoals Jeremy Irons in Margin Call uitlegt begon het al in 1673 (de tulpenmanie). Het is dus niets nieuws.

    Wat wel nieuw is, is dat hebzucht toegejuicht wordt. Het is, zegt men, de hebzucht van de bakker die zijn brood zo lekker doet smaken. Goedgelovigheid en domheid zijn eerder oorzaak van de crisis. Maar dat is natuurlijk wat lastiger om toe te geven, zeker voor iemand die zo slim is als Wouter Bos.

  22. 28

    @26.

    Dat bankwezen… ja, je kunt overal waar je scheldt op de EU het Europese bankwezen invullen. Er wordt alleen maar betaald aan de Grieken omdat anders de banken omvallen.

  23. 29

    @4: ook mijn mond viel open toen de crisis plotseling aan mij bleek te liggen. Ik dacht te kunnen vertrouwen op de kennis van hypotheekadviseurs toen ik mijn aflossingsvrije aandelenhypotheek afsloot. Daarvoor had je banken en daarom werden de bankiers zo goed betaald.

    Nu weet ik dat de bankiers alleen aan zichzelf dachten en denken, dat de DSB bank “producten” verkocht van alle Nederlandse bankverzekeraars en daarmee alle banken fout waren, dat de hypotheekrente hier ook hoger is dan in het buitenland omdat er geen concurrentie is en onze overheid weigert in te grijpen zodat ik meer rente betaal en we als overheid meer hypotheekrenteteruggave betalen dan strikt noodzakelijk.

    Het lijkt nu wel de “spin” van banken en overheid om de schuld bij de hypotheekhouders dat zij hebben vertrouwd op banken en overheid bij het plannen van hun toekomst. EN over spin heb ik gisteren van alles geleerd (en toch genoten van de keuze van Wouter)

  24. 33

    @29: Precies, het is helemaal onze schuld dat wij ons gedegen laten voorlichten door ‘financiele experts’ en vervolgens de hypotheek afsluiten, die ons door hen is aangeraden.

  25. 36

    Mirthe Hilkens, Désirée Bonis – twee recente voorbeelden van integriteit. Ze stappen er uit omdat ze de concessies naar de VVD te ver vinden gaan. En merk op dat ze de Kamer verlaten, ze geven hun zetel op en blijven niet zitten zoals soms ook wel eens gebeurt.

    Maar in het algemeen: niemand is perfect integer. Dat bestaat gewoon niet.