Nivelleer de banen?

ANALYSE - Waarin de auteur de voors en tegens van de 21-urige werkweek op een rij zet.

Liesbeth van Tongeren blies deze week een proefballonnetje op: de 21-urige werkweek. Door de huidige dominante norm van voltijds werken te doorbreken zouden we de emancipatie van vrouwen kunnen voltooien, de werkloosheid kunnen oplossen en het milieu kunnen redden. In de reactiekolommen van zowel Joop.nl als de Telegraaf blijkt dat de gemiddelde Nederlander niet met Van Tongeren mee wil denken, deels omdat GroenLinks nul-komma-nul politiek kapitaal heeft, deels omdat men vooral een groot nadeel ziet: een lager inkomen. ‘Gaat mevrouw van Tongeren dan ook mijn rekeningen halveren?,’ schreef iemand.

De 21-urige werkweek verdient een serieuze inhoudelijke discussie, en daarom is het goed om er het originele plan van de Britse progressieve denktank  The New Economics Foundation (NEF) op na te slaan. Daarin staan tal van voordelen, en ook nadelen.

Allereerst het milieu. Economische groei is niet houdbaar. Als we, bijvoorbeeld, de CO2 uitstoot binnen de perken willen houden met een rijkere wereldbevolking van negen miljard (in 2050), dan zouden we tientallen malen efficiënter moet produceren. Dat gaat nooit lukken. Maar als we de economische groei stoppen zal er, doordat we steeds productiever worden, steeds meer werkloosheid ontstaan. Immers, dezelfde economie kan door minder mensen worden ‘gemaakt’. Oplossing: het bestaande werk verdelen.

Voedsel verbouwen

Door minder te werken hebben ook meer tijd om ons eigen voedsel te verbouwen, zelf te koken, te fietsen, dingen te repareren in plaats van weg te gooien. Kortom, een duurzamere levensstijl.

Dan ons welzijn. Het is bekend hoe fnuikend werkloosheid is voor iemands welzijn. Ook zijn er velen overwerkt, en verzuipen velen in verantwoordelijkheden die een voltijdbaan en gezin met zich mee brengen. Wie veel werkt in een omgeving waar hij weinig controle over zijn werkzaamheden heeft is ook nog eens veel vaker ziek en gestrest. Waarom dus niet wat uren uitruilen?

Een originele reden van de NEF is dat een kortere werkweek maakt dat mensen langer gemotiveerd blijven om door te werken en de abrupte overgang tussen werk en pensioen wat kan worden ‘uitgesmeerd’, zodat iemand langer de voordelen van werkritme, sociaal contact en een aan werk ontleend gevoel van eigenwaarde en ‘identiteit’ kan genieten.

Dan de emancipatie. Doordat het betaalde werk gelijker verdeeld zal zijn tussen man en vrouw zal ook het onbetaalde werk beter verdeeld kunnen worden. Mannen zouden meer in het huishouden kunnen doen, met de kinderen spelen, mantelzorg leveren. En meer geëmancipeerde mannen en vrouwen zouden, zegt de NEF, beter presteren op het werk.

En dan burgerschap. Wie minder werkt heeft meer tijd om, bijvoorbeeld, politiek actief te zijn. Nu is 2-3% van de Nederland van een politieke partij. Ook de opkomst bij verkiezingen kan beter. Veel mensen hebben het idee dat er ‘over hen heen’ geregeerd wordt. Daar kun je dan zelf wat aan doen.

De NEF weet natuurlijk dondersgoed dat veel mensen geen halvering van hun salaris zullen accepteren. Maar de NEF ziet het plan in een bredere transitie naar een ontspannen economie van ‘genoeg’, waar voor statusgoederen en luxe consumptie steeds minder plek is – dus de rijkeren zullen hun levensstijl flink moeten aanpassen.

Werkgevers

Een ander probleem is dat werkgevers schaarse arbeid niet zomaar willen opgeven. Nederland heeft bijvoorbeeld al een te kort aan technisch of medisch geschoold personeel. Wie gaat hun werk op woensdagmiddag overnemen? De NEF pleit voor meer onderwijs, stages en training om die tekorten op te vullen. Maar dat gaat wel flink meer kosten.

Zelf zou ik er ook iets aan willen toevoegen: wat doe je met werk dat eigenlijk niet, of niet zonder veel verspilling van tijd en energie, door twee mensen gedaan kan worden?  En kun je wel echt een goede dokter, advocaat, of voor mijn part metaalarbeider zijn als je je vak maar 21 uur per week kan uitoefenen? Ik word persoonlijk liever door een arts geholpen die 50 uur per week werkt.

Maar goed. Als GroenLinks dit voorstel echt serieus neemt, raad ik aan om het dan ook echt eens goed uit te werken. Daar heb je een wetenschappelijk bureau voor, zou ik zeggen.

  1. 3

    1 baan die door twee mensen wordt gedaan is in het algemeen weinig efficiënt. Veel verspilling van tijd omdat die twee alles samen moeten afstemmen. Als er voor een halve baan werk wordt gedaan mag je blij zijn..

  2. 4

    Waarom kunnen al die ‘vrouwen moeten werken, koste wat kost’-fanatici ons niet gewoon met rust laten? Ik werk fulltime, omdat ik dat prettig vind. Mijn vrouw is thuis, voor onze dochter. Zij vindt dat prettig, onze dochter vindt dat prettig. Rot nou toch eens gewoon op met die GL- en D66 ‘Arbeit macht frei’-mentaliteit.

  3. 5

    De Nederlandse vrouw wil helemaal niet werken, arbeidsparticipatie is relatief laag. Veel single vrouwen hoor ik vaak praten over het moment dat ze minder gaan werken, zodra die man er eindelijk is. Valt vaak samen met het bereiken van de 28-32e verjaardag, en zijn altijd hoogopgeleid.

    Wat Jack zegt. Je ‘moet’ niks. Werk als het nodig is en omdat je het wilt.

  4. 6

    “een ontspannen economie van ‘genoeg’, waar voor statusgoederen en luxe consumptie steeds minder plek is – dus de rijkeren zullen hun levensstijl flink moeten aanpassen” ..ik denk dat reacties hierboven aangeven waarom dit niet gaat werken. Het zijn niet alleen de “echte” rijken, maar ook jan modaal, midden inkomens etc die graag 40, 45 , 50 uur per week werken. Niet vanwege die HRM onzin van voldoening van werk maar simpelweg vanwege de overuren, die vet uitbetaald dienen te worden en waarmee weer lekker gadgets en luxe onzin goederen gekocht kunnen worden.

  5. 8

    @4

    Rot nou toch eens gewoon op met die GL- en D66 ‘Arbeit macht frei’-mentaliteit.

    Dat is interessant, want ik zie juist de 40-urige werkweek als een manifestatie van die mentaliteit. Fulltime werk is gewoon teveel, ik zou best wel met wat minder toe willen maar de druk om fulltime te werken is ook erg groot.

  6. 9

    Het is een boeiend idee. Jaren geleden was het Marcel van Dam die voor een werkweek van 25 uur pleitte.
    Dat was nog voordat Richard Sennett zijn Corrosion of Character schreef: door de invloed van ICT neemt de vrijheid toe om parttime te werken en banen gecombineerd te vervullen, maar de ambachtelijke kwaliteit en arbeidsvreugde neemt af.
    Maar vrijheid en emancipatie van de economische druk stijgt. Ik ga het bronverhaal eens goed lezen.

  7. 10

    Richard Sennett is iemand die maar weinig kan construeren binenn zijn theorieën. Zijn boeken zijn veelal opgebouwd uit slechts anekdotisch materiaal, ook wel ‘bruin cafe’-praat genoemd.

    Ambacht is zeker een bron van vreugde in werk maar het is juist dat de definitie van werk niet meer klopt. Waarom is het opvoeden van een kind geen werk? Of de straat schoonvegen voor oudjes in de buurt?

    Net als vrijwilligerswerk, die mogen wat mij betreft ook een korting krijgen op bepaalde belasting boxen. Het gaat erom dat men zich inzet voor het systeem, ten gunste voor zichzelf en die van anderen.

  8. 11

    Decennia lang gebruiken we onze jaarlijkse 3% groei (wat 3% hogere productiviteit betekent) voor 3% meer geld en 3% meer spullen. Dat terwijl ik en vele met mij geen kloot gelukkiger worden van 3% meer spullen. Waarom zetten we die productiviteitsgroei niet in voor 3% meer vrije tijd?

    Praktische problemen zijn er. Maar in essentie een top plan.

  9. 12

    @3/4: Ik vermoed dat jullie (net als de meeste mensen hier, logischerwijs) werken in een kantoorbaan en waarschijnlijk ver boven modaal. Misschien geldt daar (maar ook omdat de hele werksituatie erop is ingericht) dat deeltijdwerken veel minder efficiënt is en dat je graag voltijd werkt. Maar voor de meeste mensen (en trouwens ook voor een aanzienlijk aandeel van je kantoorcollega’s), die bijvoorbeeld zelden vergaderen en redelijk eentonig werk doen, geldt toch iets heel anders. Voor heel veel mensen geldt dat ze graag aanzienlijk wat uren minder zouden werken als dat geen negatieve financiële consequenties had. Vraag maar eens aan een willekeurige verpleger, vuilnisman, productiemedewerker, of ie niet liever voor het zelfde geld maar de helft wil werken.

  10. 13

    @12: voor het zelfde geld wil ik ook wel stoppen met werken, dat is de vraag helemaal niet. Vanuit bedrijfsmatig oogpunt zijn twee mensen op 1 functie vaak niet efficiënt. TBV’s moeten gedeeld worden en vaak levert dat allerlei problemen op.

    Wie doet wat en wanneer? Wie is er bevoegd om afspraken te maken? Welke procedures volgen we? Welke afspraken zijn er gemaakt? Hoe nemen we elkaars werk over? Wie wordt waarop afgerekend? Is het wel te achterhalen wie wat gedaan heeft? Et cetera. Dat gaat ook op voor vuilnismannen en verplegers..

    De productiviteit neemt daardoor flink af terwijl de kosten dezelfde blijven (of zelfs stijgen). Niet erg interessant voor de werkgever dus.

  11. 14

    De grote bedrijven hebben al voor ons gekozen ,we gaan richting het chinees communisme (werken voor een schijntje en net genoeg om rond te komen) … Ik heb daar verder geen probleem mee indien er te zijner tijd met xi (of wat zijn naam ook is ) wat meer humanisme bij komt kijken .

  12. 15

    @13: ik heb ooit wel eens in een ziekenhuis gelegen en verplegers en verpleegsters werken niet 24 uur per dag, maar wisselen elkaar gewoon af. In plaats van drie keer per 24 uur kunnen ze dat ook vier keer doen en waarschijnlijk ook 5 keer. Kwestie van goede afspraken en een goede overdracht van patiënten. Vergt misschien iets meer overleg, maar dat lijkt me geen groot probleem.
    Veel bezwaren tegen verkorting van de arbeidstijd berusten m.i. op koudwatervrees. Toegegeven, 21 uur is misschien wat kort door de bocht, maar de volledige werkweek van 36 of 40 uur die als een dogma in de geesten van veel mensen leeft berust ook op niet meer dan een afspraak.
    Zeker in een tijd waarin de banen schaars zijn (zie ook: https://sargasso.nl/schaarste-op-de-banenmarkt/), is het onzin een systeem in stand te houden wat er alleen maar toe leidt dat er meer mensen juist zonder werk komen te zitten.
    M.a.w.: Ik vind het proefballonnetje van Liesbeth van Tongeren wel aardig. Laat er maar eens wat discussie komen over de vanzelfsprekendheden van de ‘volledige’ werkweek.