COLUMN - Nederland heeft volgens een groot deel van de politiek een asielcrisis. Dat horen we inmiddels al jaren. De crisis is zo hardnekkig dat kabinetten vallen, verkiezingen worden gewonnen en verloren, en talkshows er bij herhaling hun zendtijd mee vullen. Een uitzicht op een einde aan deze crisis lijkt ver achter onze horizon te liggen. Louter omdat het verkeerd gelabeld wordt en daarmee de focus op de echte oorzaken en oplossingen achter valse retoriek verborgen blijft.
De situatie in Ter Apel is geen bewijs van een oncontroleerbare migratiestroom. Wie noodopvang na noodopvang zag verrijzen, zag geen onverwachte ramp. Wat zichtbaar werd, was het resultaat van jarenlang beleid waarin opvangcapaciteit systematisch werd afgebouwd terwijl iedereen wist dat vluchtelingenstromen niet zouden verdwijnen. Dat is ongeveer alsof een gemeente de helft van haar brandweerkazernes sluit en vervolgens concludeert dat er een brandweercrisis is zodra er ergens brand uitbreekt.
De Nederlandse overheid behandelt asielopvang nog steeds als een incidenteel probleem. Alsof oorlogen, vervolging, politieke instabiliteit en klimaatgerelateerde migratie uitzonderingen zijn die elk moment voorbij kunnen zijn. De werkelijkheid is natuurlijk anders. Vluchtelingen zullen blijven komen. Niet omdat Nederland zo aantrekkelijk is, maar omdat conflicten en menselijke ellende niet ophouden bij de buitengrenzen van Europa.
Juist daarom is het opmerkelijk hoe vaak politieke discussies zich richten op symbolische maatregelen. Er wordt eindeloos gesproken over strengere regels, afschrikking en uitzonderingswetten. Veel minder aandacht gaat uit naar de vraag waarom procedures jarenlang kunnen duren, waarom de Immigratie- en Naturalisatiedienst structureel kampt met achterstanden, of waarom gemeenten er telkens weer in slagen opvang naar elkaar door te schuiven.
Het meest onthullende moment kwam misschien wel met de komst van Oekraïense vluchtelingen. Ineens bleek er van alles mogelijk. Gemeenten organiseerden opvang. Gebouwen werden beschikbaar gesteld. Hotels werden ingezet. Procedures werden versneld. De bestuurlijke creativiteit die jarenlang afwezig leek, bleek gewoon te bestaan. Dat was goed nieuws voor de mensen die bescherming zochten. Maar het maakte ook iets anders zichtbaar: de logistieke problemen waren kennelijk niet zo onoverkomelijk als jarenlang werd beweerd.
De ongemakkelijke conclusie is dat Nederland niet zozeer worstelt met opvangcapaciteit als wel met politieke keuzes. Ondertussen worden asielzoekers in het publieke debat vaak gereduceerd tot aantallen. Ze verschijnen als statistiek, als dossier of als bedreiging. Veel minder vaak als mens. Terwijl achter iedere aanvraag een individueel verhaal schuilgaat van oorlog, vervolging, verlies of wanhoop.
Dat betekent niet dat iedere asielaanvraag automatisch moet worden ingewilligd. Natuurlijk heeft een staat het recht om grenzen te bewaken en procedures vast te stellen. Maar een rechtsstaat wordt niet getest wanneer alles goed gaat. Een rechtsstaat wordt getest wanneer mensen afhankelijk zijn van haar bescherming. Juist dan blijkt of humaniteit een principe is of slechts een verkiezingsslogan.
De voortdurende verwijzing naar een asielcrisis heeft nog een ander voordeel voor politici: zij leidt de aandacht af van bestuurlijke verantwoordelijkheid. Wanneer opvanglocaties overvol raken, kan men wijzen naar de instroom. Wanneer procedures vastlopen, naar internationale ontwikkelingen. Wanneer mensen buiten slapen, naar Europa. Bijna nooit naar de eigen keuzes.
Toch zijn veel van de huidige problemen terug te voeren op beleid dat bekend was, voorzienbaar was en waarvan de gevolgen jarenlang door deskundigen zijn aangekondigd. De overbelasting van het systeem wordt vervolgens gebruikt als bewijs dat het systeem niet werkt. Een merkwaardige redenering, zeker wanneer dezelfde overheid verantwoordelijk is voor de inrichting ervan.
De vraag is daarom niet hoeveel vluchtelingen Nederland aankan. De vraag is waarom een rijk, goed georganiseerd land er telkens opnieuw in slaagt van een beheersbaar vraagstuk een bestuurlijke chaos te maken. Dat is de echte crisis. Niet aan de grens. Maar in Den Haag.
Reacties (30)
Hear hear.
Nou, dan moet je me toch eens uitleggen hoe het dan kan dat hele groepen vluchtelingen uit Afrika in Nederland terecht komen terwijl ze toch echt door minimaal 3 veilige EU landen moeten reizen om hier te komen.
Een vluchteling uit Afrika kan Nederland maar op 2 manieren rechtstreeks bereiken, via de lucht of via het water, en toch komt het bulk via land.
En het gekke is, je ziet nooit enorme hoeveelheden vluchtelingen richting Polen gaan van uit Afrika.
Dus nee, de aantrekkelijkheid van Nederland speelt wel degelijk een enorme rol in de vluchtelingen stroom, want sinds bijv. Denemarken de regels strenger heeft gemaakt en de opvang en regelingen fiks heeft versoberd is hun instroom met 90% gedaald, rara politiepet.
We zagen aan Syrië (en al eerder aan ex-Joegoslavië) dat mensen pas op de vlucht slaan als het thuis onhoudbaar wordt.
Blijkbaar is het eigen land voor de meeste mensen het meest aantrekkelijk.
Ik snap wel dat als mensen vluchten, ze proberen te vluchten naar een plek waar ze een bestaan opbouwen kunnen.
Werkgelegenheid zal een rol spelen: Ook arbeiders in de landbouw gaan van Polen naar Nederland, en niet andersom.
Overigens vind ik dat de kosten van opvang gewoon netjes over de EU verdeeld moeten worden.
Landen proberen nu de verplichtingen op anderen af te schuiven, maar Italië en Griekenland kunnen er natuurlijk ook niets aan doen dat ze dichter bij Afrika liggen. (OK, Griekenland vangt nauwelijks vluchtelingen op).
Het migratiepact waar hierover afspraken zijn gemaakt is onlangs ingevoerd. In theorie best wat stapjes in de goede richting voor zover ik het kan overzien, maar de uitvoering zal weerbarstig blijken.
Je verwart twee vragen. Waarom slaan mensen op de vlucht? En waarom komt een deel uiteindelijk in Nederland terecht? Op die tweede vraag speelt aantrekkelijkheid mee. Op de eerste vraag nauwelijks. Mensen verlaten Eritrea, Soedan, Syrië of Afghanistan niet omdat Ter Apel zo’n onweerstaanbaar vakantiepark is.
Ook het “drie veilige EU-landen”-argument is te makkelijk. Dublin is geen magische transportband terug naar het eerste land waar iemand voet aan wal zette. Registratie, bewijs, termijnen, capaciteit en juridische procedures bepalen of overdracht kan. In de praktijk is “ze zijn door veilige landen gereisd” vooral een nette manier om te zeggen: laat iemand anders het oplossen.
En Denemarken bewijst vooral dat je mensen kunt wegduwen. Dat is iets anders dan een probleem oplossen. Als ieder land Deens beleid voert, zijn vluchtelingen niet verdwenen; ze zitten alleen klem aan de randen van Europa of in landen met minder bestuurlijke capaciteit. Precies daarom blijft het punt van het stuk overeind: Nederland heeft geen natuurkundige asielramp, maar een politiek-bestuurlijk systeem dat voorspelbare opvangvragen behandelt alsof ze elk jaar uit de lucht komen vallen.
En
Het gaat me niet om Dublin, mensen slaan primair op de vlucht voor hun veiligheid, maar dan vind ik het wel heel frappant dat een deel van die mensen dan in Nederland terecht komen terwijl ze onderweg door meerdere veilige landen zijn gekomen maar ze reizen toch door naar Nederland, dan heb ik toch hele grote vraagtekens of veiligheid wel daadwerkelijk hun primaire doel was.
Maar we zouden wel een beleid kunnen invoeren dat alleen vluchtelingen die rechtstreeks naar Nederland zijn gekomen (dus via de lucht of via het water) in aanmerking kunnen komen voor een permanente verblijfsvergunning en dat de rest hooguit een tijdelijke vergunning krijgt van 6 maanden en ook niet in aanmerking komen voor sociale zekerheid e.d.
Ik geef je op een briefje dat de animo om naar Nederland te komen via diverse veilige landen ineens drastisch zal dalen en als jij dan zegt dat is ‘wegduwen’ dan zeg ik dat is het kaf van het koren scheiden want mensen die dan ineens niet meer naar Nederland willen komen zijn dan niet gevlucht voor hun veiligheid maar zijn dus gewoon economische migranten en geen vluchtelingen.
Bolke, je bedenkt hier een regel die het voor de meeste vluchtelingen praktisch onmogelijk maakt om nog in Nederland bescherming te vragen. Dat lijkt me geen toevallige bijwerking van je voorstel, maar precies de bedoeling ervan.
Want wat zeg je feitelijk? Alleen wie rechtstreeks uit het land van herkomst naar Nederland komt, mag hier asiel aanvragen. In de praktijk sluit je daarmee vrijwel iedereen uit. Vluchtelingen reizen zelden via een nette, directe route met visum, paspoortcontrole en overstapvrije vlucht naar Schiphol. Vaak gaan ze via buurlanden, smokkelroutes, tijdelijke verblijfplaatsen, familie, bestaande netwerken en de plekken waar ze überhaupt doorheen kunnen komen. Onder jouw regel wordt die hele werkelijkheid gebruikt om hun aanvraag verdacht te maken.
Zo’n regeling zou alleen verdedigbaar zijn als daar een serieuze Europese spreidingswet tegenover staat. Dus: je vraagt asiel aan in het eerste veilige Europese land waar je aankomt, en daarna worden mensen bindend verdeeld over lidstaten op basis van inwonertal, eventueel aangevuld met draagkracht. Dan kun je zeggen: de aanvraagplek is niet vrij te kiezen, maar de verantwoordelijkheid wordt ook niet afgeschoven op de landen aan de buitengrens.
Alleen vermoed ik dat jij dat dan ook weer niet ziet zitten. Want dan komt er alsnog een eerlijk aandeel vluchtelingen naar Nederland. Dan is het niet langer “ze hadden in Polen moeten blijven”, maar “Nederland neemt op basis van Europese spreiding zijn deel”. En volgens mij is dat precies waar jouw redenering niet heen wil.
Daarom lijkt je voorstel minder op een poging om het asielstelsel eerlijker te maken, en meer op een poging om het probleem zo veel mogelijk buiten beeld te krijgen. Niet oplossen, maar wegdefiniëren. Niet bescherming organiseren, maar toegang tot bescherming zo smal maken dat bijna niemand er nog doorheen past.
Nee dan lees je niet goed, iedereen kan bescherming vragen, maar mensen die door veilige landen zijn gekomen komen niet in aanmerking voor permanente bescherming, nogmaals, als je over land naar Nederland komt dan ben je per definitie door meerdere veilige landen gereisd.
Dat zei ik niet, ik zei alleen mensen die per boot of per vliegtuig (en ja je mag gewoon overstappen) hier komen kunnen evt aanspraak maken op permanente bescherming, alle overige (die dus via land komen) kunnen alleen aanspraak maken op een tijdelijke bescherming en geen sociale voorzieningen (wel zorg e.d., maar geen uitkering)
Groot voorstander van dit idee en ik zou nog een stap verder gaan en de verdeling ook op basis van kennis en kunde doen, dus bijv. een boer die uit Afrika vlucht moet niet naar Nederland (want wij hebben al genoeg boeren hier) maar bijv naar Polen waar wel ruimte is om te boeren.
Dat heb je dan wel verkeerd, vluchteling prima, economische migrant, nee dank je.
En de enige manier om economische migranten te ontmoedigen is door het gewoon onaantrekkelijk te maken om voor economische redenen naar de EU te komen. (het liefst via EU breed beleid).
Je redenering draait zichzelf vast. Je zegt economische vluchtelingen te willen weren, maar vervolgens wil je vluchtelingen juist verdelen op economische gronden: kennis, kunde, ruimte, bruikbaarheid.
Dan beoordeel je dus niet primair of iemand bescherming nodig heeft, maar waar iemand economisch het beste past. Dat is geen asielbeleid, dat is arbeidsmarktplanning met een humanitair etiket.
Natuurlijk kun je na erkenning kijken naar werk en integratie. Maar bescherming zelf hoort te draaien om oorlog, vervolging en onveiligheid. Niet om de vraag of iemand toevallig handig inzetbaar is in Polen, Nederland of ergens anders. En als iemand ‘nergens past’ wat dan? Terugsturen naar het oorlogsgebied, want we hebben economisch niets aan die niet-economische vluchteling?
Overigens zal zo’n eerlijke herverdeling leiden tot een *toename* in het aantal asielzoekers in Nederland. Want wij nemen ondergemiddeld veel asielzoekers op.
Oke, maar jij vergeet 1 klein detail, een vluchteling die vlucht voor een oorlog is op het moment dat hij in een veilig land aankomt (bijv. Italië) dus niet langer meer op de vlucht voor die oorlog, als zo’n vluchteling op dat moment besluit dat hij Italië niks vind en wil doorreizen naar bijvoorbeeld Nederland dan heeft dat enkel en alleen een economisch motief, want hij is reeds uit het oorlog gebied en Italië is niet in oorlog.
Als zo’n vluchteling dus vanwege economische redenen naar Nederland wil komen dan vind ik dat wij hun mogen herverdelen op basis van economische redenen.
Waarom mogen mensen eigenlijk niet reizen naar een land waar ze betere economische perspectieven hebben?
Dat gebeurt al eeuwen, de VS zijn op die manier ontstaan.
(en in de jaren ’50 gingen ook veel Nederlanders naar de VS of Australië).
Ik vergeet dat niet. Ik ben het er gewoon mee oneens. .
Je zegt tegen economische vluchtelingen te zijn. Tegelijkertijd maak je van een vluchteling die doorreist opeens een economische vluchteling, omdat hij na het bereiken van het eerste veilige land volgens jou zijn status als “echte” vluchteling verliest. Op dat laatste is overigens nogal wat af te dingen. “Niet meer direct onder de bommen liggen” is niet hetzelfde als duurzame bescherming hebben gekregen. Een veilig land passeren is iets anders dan daar juridisch, praktisch en menswaardig beschermd zijn. Sterker nog, het eerste ‘veilige land’ in jouw redenering is waarschijnlijk een niet-Europees land, waar honderdduizenden mensen op dit moment in kampen leven met slechte hygiëne, onderwijs en zorg. Zijn dat in jouw optiek ook economische vluchtelingen?
Maar zelfs als ik jouw redenering even volg, ontstaat er een vreemde draai. Eerst zeg je: doorreizen maakt iemand economisch. Vervolgens wil je diezelfde mensen gedwongen herplaatsen naar plekken waar “we ze nodig hebben”. Dan ben je dus tegen economische migratie, behalve wanneer de economie hen ergens kan gebruiken.
Daarmee wordt het criterium niet langer bescherming, maar nuttigheid. Daarbij, als je mensen gedwongen wilt verplaatsen naar plaatsen waar arbeid nodig is, begeef je je op nogal glad ijs. Realiseer je je dat zoiets makkelijk kan worden geïnterpreteerd als dwangarbeid, of op zijn minst als een systeem waarin rechten afhankelijk worden gemaakt van arbeidsmarktbehoefte?
Daar komt nog iets bij: zo creëer je vrij gemakkelijk een onderklasse die uitstekend uit te buiten is. Mensen met een wankele status, beperkte rechten en een toegewezen plek “omdat ze daar nodig zijn”, staan zwakker tegenover werkgevers, verhuurders en overheden. Dat is een recept voor afhankelijkheid, druk en misbruik. Niet omdat iedere werkgever een boef is, maar omdat het systeem de machtsverhouding scheef trekt.
Je kunt best pleiten voor Europese spreiding van opvang en procedures. Dat is iets anders dan mensen reduceren tot arbeidskrachten die je bestuurlijk over de kaart schuift. Als bescherming het uitgangspunt is, organiseer je opvang en verdeling naar draagkracht. Als arbeidsbehoefte het uitgangspunt wordt, heb je het niet meer primair over asielbeleid.
Ja, zoiets. Of in elk geval: goede onderlinge afspraken en ophouden met elkaar te beconcurreren op strengheid (of onmenselijkheid, want daar loopt het toch op uit als je ermee doorgaat). Dat dat niks oplost zouden we zo langzamerhand toch moeten weten.
Te makkelijk.
De hoeveelheid vluchtelingen is wel degelijk van belang voor het vraagstuk van opvang. Er zijn 2-3 keer meer opvangplekken nodig dan een paar jaar geleden. Dat zet behoorlijke druk op het systeem, ook zonder allerlei asielprotesten. En dat is nog zonder de Oekraïeners.
En ‘Den Haag’, dat zijn wij als kiezers uiteindelijk zelf. Ik denk persoonlijk ook dat het goed zou zijn om het vraagstuk van opvang pragmatisch op te lossen met de hoop dat dan de maatschappelijk spanning rond dit onderwerp afneemt. Maar daar denken veel medeburgers helaas anders over, en daar heeft ‘Den Haag’ en het bestuur in het algemeen mee te dealen. Dan wordt het ineens een stuk minder gemakkelijk op te lossen. Als je daar verantwoordelijk voor bent, ik geeft het je te doen.
Er zijn genoeg bestuurders die hun best doen het allemaal goed te regelen. Laten we die vooral steunen en zichtbaar maken wat er ook goed gaat. Maar laten we niet doen alsof het eenvoudig is voor het bestuur.
dat zijn wij als kiezers uiteindelijk zelf
Het vervelende is dat de politici nogal lijken te luisteren naar boze burgers die een minderheid vormen, maar nogal intimideren.
Het groepje ‘boze burgers’ dat demonstreert is wellicht klein, de sentimenten die hieronder liggen zijn echter helaas een stuk breder verspreid onder de bevolking. Er wordt veel gestemd op politici die dit sentiment uitdragen landelijk en lokaal. Dit laat zich niet zo makkelijk negeren als we misschien zouden willen.
Er is landelijk waarschijnlijk wel een meerderheid voor de spreidingswet in abstracte zin. Maar op de plekken waar die asielopvang moet komen ligt dat regelmatig heel anders. Al was het maar: spreidingswet goed idee, maar nou net niet hier. Hoe ga je daar als lokaal bestuur mee om? Best ingewikkeld.
U schreef: ‘Den Haag’, dat zijn wij als kiezers uiteindelijk zelf.
En die kiezers hebben besloten (met meerderheden in de tweede kamer en de eerste kamer, ik meen zelfs dat tussendoor de 1e Kamer nieuw gekozen is dus kiezers wisten waarover de 1e Kamer beslissen ging) dat de opvang gespreid zou worden.
Hoe lokaal bestuur ermee om moet gaan?
Het helpt natuurlijk niet dat nationale bestuurders aankondigden dat ze de spreidingswet zouden intrekken (en feitelijk ook gesaboteerd hebben).
Maar lokale bestuurders kunnen natuurlijk gewoon uitdragen dat zij een fatsoenlijke gemeente zijn, en dat zij vluchtelingen een veilige plek willen bieden.
En dat niet een paar anonieme relschoppers uit een andere provincie gaan bepalen wat wat hier gebeurt.
Onze democratie is indirect, dus het zijn niet de kiezers die hebben besloten tot de spreidingswet maar een tweede en eerste kamer in een bepaalde samenstelling en een bepaald moment. De eerste kamer deed dat bovendien op een moment dat er in de tweede kamer al geen meerderheid meer voor was, na nieuwe verkiezingen. Volgens de regels die we hebben correct, maar ik zou op basis hiervan zeker geen kiezersmandaat voor specifiek de spreidingswet durven claimen.
Bestuurders moeten zich aan de wet houden uiteraard, maar het staat burgers, politici en ook bestuurders vrij om het oneens te zijn met bestaande wetgeving, en dat ook te uiten. Het is zelfs niet verboden om op te roepen bepaalde wetten niet uit te voeren, als dat binnen je bevoegdheid valt. Zie dit beruchte voorbeeld: https://nos.nl/artikel/2260545-burgemeester-halsema-amsterdam-gaat-boerkaverbod-niet-handhaven
Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat je inhoudelijke mening over dit onderwerp nogal bepalend is voor de gekozen argumentatie. Zou het om wetgeving gaan waar jij het juist niet mee eens bent, zou de argumentatie maar zo anders kunnen zijn verwacht ik.
Dat onze democratie indirect is, lijkt me juist geen argument tegen een kiezersmandaat. Onze democratie is namelijk altijd indirect. Vrijwel geen enkele wet wordt letterlijk door “de kiezers” aangenomen. Als je dat als bezwaar tegen de spreidingswet gebruikt, kun je bij elke wet zeggen dat de kiezer die niet heeft besloten, maar alleen een Tweede en Eerste Kamer in een bepaalde samenstelling op een bepaald moment. Dan blijft er van parlementaire democratie weinig over.
Daarom vind ik dit een cirkelredenering. Je zegt in feite: omdat het parlement indirect gekozen is, kun je geen kiezersmandaat claimen. Maar het parlement is precies de manier waarop kiezersmandaat in ons stelsel vorm krijgt. Je kunt best zeggen dat het mandaat politiek betwist is, of dat de timing ongelukkig was omdat de Tweede Kamer na verkiezingen anders was samengesteld. Dat is een sterker punt. Maar het maakt de wet niet democratisch zwevend.
Ook het onderscheid tussen oneens zijn met een wet en het bestuurlijk saboteren ervan is belangrijk. Natuurlijk mogen burgers, partijen en bestuurders kritiek hebben op bestaande wetgeving. Ze mogen ook campagne voeren voor intrekking. Maar een bestuurder die verantwoordelijk is voor uitvoering zit in een andere positie dan een burger die protesteert. Zeker wanneer nationale bestuurders lokaal draagvlak ondermijnen door te zeggen dat een wet toch weer verdwijnt, terwijl die wet nog gewoon geldt.
Het voorbeeld-Halsema vind ik daarom maar beperkt vergelijkbaar. Niet handhaven vanwege prioriteiten, capaciteit of lokale uitvoerbaarheid is iets anders dan een landelijke spreidingswet politiek alvast doodverklaren en daarmee gemeenten aanmoedigen om te wachten, traineren of weigeren. Dat laatste raakt precies aan de bestuurscrisis waar het stuk over gaat: formeel bestaat er beleid, praktisch wordt het door dezelfde politiek uitgehold.
Gaat het voorbeeld van Halsema niet over principes? Mensenrechten? Als een wet in strijd is met zulke basale principes vind ik het te rechtvaardigen, of zelfs te prijzen dat lokale bestuurders die wet niet uitvoeren. Er zijn nou eenmaal altijd uitzonderingen op een regel; ook op de regel dat je je aan de wet moet houden. Maar NIMBY-bezwaren tegen een vluchtelingenopvang komen in de verste verte niet in de buurt van zo’n te rechtvaardigen bezwaar.
U kunt moeilijk het ene moment beweren ‘Den Haag’, dat zijn wij als kiezers uiteindelijk zelf en het andere moment klagen dat er geen kiezersmandaat is voor de spreidingswet.
Nou moet ik erkennen dat ik ook wel eens het gevoel heb dat de Tweede Kamer niet goed de kiezers vertegenwoordigt.
Dat gold met name voor de kliek van Omtzigt (“nieuw sociaal contract”) (hij pleitte voor een grondwettelijk hof, maar ging in een coalitie met de PVV) en ik denk dat ik gelijk had, want bij de volgende verkiezingen waren ze uit de Kamer verdwenen).
Dat het kabinet-Schoof de spreidingswet wilde intrekken, betekent voor mij niet dat dat destijds de wens van de kiezers was.
(het zou inderdaad kunnen dat als ik het met een wet oneens ben, ik soms argumenten vind waarom bestuurders of ambtenaren niet aan de wet zouden moeten meewerken.
Dat zou bijvoorbeeld zijn als een wet internationale verdragen schendt.
Maar er zijn genoeg slechte wetten waarvan ik erken dat ze correct tot stand gekomen zijn, al vind ik hun inhoudelijk slecht.
De hypotheek-rente-aftrek is een voorbeeld)
Nee, het is in principe best simpel. Als lokale bestuurder kun je best uitleggen dat je je nou eenmaal aan de wet moet houden. En de redelijke meerderheid van de bevolking snapt ook best dat een democratie niet betekent dat je altijd je zin krijgt. Als snap ik ook wel weer dat het niet eenvoudig is om zo principieel te blijven als je te maken krijgt met intimidatie en bedreigingen, zoals veel lokale bestuurders overkomt.
Wat het ook lastiger maakt is dat er ook op lokaal niveau partijen zijn (waaronder regelmatig de VVD) die campagne hebben gevoerd met retoriek die inhoudt dat hun gemeente zich niet aan de wet hoeft te houden. Mensen laten zich uiteraard beïnvloeden door de aanhoudende propaganda. Niet alleen argeloze kiezers, maar bijvoorbeeld ook journalisten. Schoof zei het ooit letterlijk: burgers ervaren asielmigratie als een probleem. Propagandisten op rechts doen hard hun best om dat zo te houden en een groot deel van de journalistiek trapt er met open ogen in. Voor zover ze er niet bewust aan meewerken.
Maar daar denken veel medeburgers helaas anders over
Wat is uw pragmatische oplossing dan?
Ik denk dat een meerderheid van de bevolking wil dat de spreidingswet uitgevoerd wordt, en dat relschoppers opgepakt worden.
Ik ben zelf groot voorstander van uitvoeren van de spreidingswet, en ook van het oppakken van relschoppers (wel met oog voor de-escalatie).
Waar het me om gaat is dat dit voor het bestuur niet perse een makkelijke opgave is, en dat we er goed aan doen daar begrip voor te hebben. Veel bestuurders proberen echt wel de problemen op te lossen, waar dat gebeurt verdienen ze onze steun.
Nederland weet al vijftig jaar dat asielinstroom fluctueert. Het weet ook dat opvangcapaciteit, IND-capaciteit en huisvesting niet van de ene op de andere dag ontstaan. Als je dan telkens structurele capaciteit afbouwt, tijdelijke noodoplossingen normaliseert en gemeenten de ruimte geeft om naar elkaar te wijzen, organiseer je de volgende vastloper zelf mee.
Dus ja, aantallen zijn relevant. Maar de suggestie dat bestuurders vooral zijn overvallen door een plotselinge, ongekende stijging houdt historisch slecht stand. Het is eerder andersom: we doen alsof een bekende fluctuatie een natuurcrisis is, omdat erkennen dat het een bestuurlijke keuzecrisis is politiek veel ongemakkelijker uitkomt.
Maar het beeld dat je schetst dat de aantallen ineens naar een historisch uitzonderlijk niveau zijn geschoten is nogal twijfelachtig. De CBS-reeks vanaf 1985 laat juist zien dat Nederland al decennia perioden kent met vergelijkbare of hogere aantallen asielverzoeken. In 1990 ging het om ruim 21.000 eerste asielverzoeken, in 1995 om ruim 29.000, in 2000 om ruim 43.000. In 2015 zat Nederland opnieuw rond dat niveau, en de recente jaren liggen daar niet principieel boven. Wat eerder opvalt, is de relatief rustige periode tussen grofweg 2002 en 2012. Die is achteraf tot norm verheven, waarna alles daarboven als crisis wordt gepresenteerd.
Hoe relevant zijn de cijfers die je noemt voor de huidige situatie, en trek je de juiste conclusies?
– Je noemt asielverzoeken, maar het gaat natuurlijk om opvangplekken. Die cijfers zien er anders uit. Waar de instroom weer wat is gezakt, is het aantal mensen in de opvang juist explosief gestegen.
– “Maar de suggestie dat bestuurders vooral zijn overvallen door een plotselinge, ongekende stijging houdt historisch slecht stand.” Dat is niet mijn punt. Mijn punt is dat er wel degelijk sprake is van een sterke, objectieve stijging de afgelopen jaren. Zeker als je de opgave voor Oekraïeners meeneemt.
-“Wat eerder opvalt, is de relatief rustige periode tussen grofweg 2002 en 2012.” 10 jaar is wel heel lang, volstrekt logisch om niet allemaal capaciteit aan te houden die leeg staat en mensen in dienst te houden die niets doen.
– Fluctuaties zijn een gegeven, maar je suggereert onterecht dat deze fluctuaties in de instroom goed te voorspellen zijn. Heeft Sargasso de grote toename in 2015-2016 zien aankomen? Integendeel, zou ik zeggen. Heb jij een idee hoe de instroom zich de komende jaren gaat ontwikkelen? Ik niet.
Ik ben het er volledig mee eens dat Nederland de opvang beter kan organiseren dan nu gebeurt. Maar instroom is afhankelijk van ontwikkelingen waar we weinig vat op hebben en die plotseling kunnen optreden, en beïnvloed worden door beleid. Er blijft altijd een chaotisch element in zitten. En als er plotseling een grote extra instroom is, dan zal dat altijd een uitdaging voor het bestuur vormen om die op te vangen.
We draaien in rondjes. Ik denk dat we hier twee dingen uit elkaar moeten houden: voorspellen op jaartalniveau en organiseren voor structurele fluctuatie.
Niemand kan exact voorspellen wanneer een oorlog uitbreekt, wanneer een regime instort of wanneer een vluchtelingenroute verschuift. Dus nee, je kunt niet in 2013 precies weten wat er in 2015 gebeurt, of in 2021 precies wat Oekraïne in 2022 voor de opvang betekent. Maar dat is iets anders dan zeggen dat de overheid verrast mag zijn door fluctuatie als zodanig. Die fluctuatie is juist het normale patroon van asielopvang.
Daarom vind ik “je kunt toch geen lege capaciteit aanhouden” ook te kort door de bocht. Natuurlijk moet je niet duizenden mensen jarenlang betaald duimen laten draaien in lege opvangcentra. Maar tussen permanente leegstand en complete afbraak zit nogal wat bestuurlijke ruimte die je niet benoemt. Je kunt werken met flexibele schil, regionale noodcapaciteit, panden die snel opschaalbaar zijn, vaste afspraken met gemeenten, reservebudgetten, behouden IND-expertise, snellere doorstroming naar huisvesting en een systeem dat niet telkens vanaf nul hoeft te worden opgebouwd zodra de instroom stijgt.
En daar zit volgens mij de bestuurscrisis (behalve dat ik denk dat sommige partijen het prima vinden omdat ze er electorale winst uit halen). Niet in het feit dat aantallen er niet toe doen. Aantallen doen er uiteraard toe. Opvangplekken doen er zelfs meer toe dan eerste aanvragen, omdat doorlooptijden, uitstroom, statushouders die vastzitten in de opvang en Oekraïense ontheemden allemaal op dezelfde bestuurlijke werkelijkheid drukken. Maar als het aantal mensen in de opvang explosief stijgt terwijl de instroom alweer daalt, wijst dat juist niet alleen op instroom. Dan wijst het ook op vastgelopen procedures, te weinig uitstroom en een systeem dat zijn buffercapaciteit kwijt is.
Dat de periode 2002-2012 relatief rustig was, maakt het begrijpelijk dat capaciteit is afgeschaald. Het maakt niet begrijpelijk dat Nederland daarna opnieuw deed alsof asielopvang een incidenteel project was. Zeker na 2015 had de les moeten zijn: we hebben een structureel systeem nodig dat kan meebewegen. In plaats daarvan kregen we opnieuw tijdelijke lapmiddelen, noodopvang, crisisnoodopvang, bestuurlijk geduw tussen gemeenten en een politiek die elk capaciteitsprobleem gebruikte als bewijs dat “het systeem” niet meer kan.
Dus ja, er zit altijd een chaotisch element in instroom. Maar chaos aan de voorkant is precies de reden om aan de achterkant robuust te organiseren.
Een paar jaar geleden hadden wij in onze stad nog een AZC. Inderdaad hadden, een paar jaar geleden gesloten. Die druk is dus gecreëerd een paar jaar geleden. Nu hebben we tijdelijke opvang op een boot, niet bepaald luxe dus daar vluchten ze niet voor. De doorstroming naar een woning voor de statushouders loopt namelijk ook vast, dankzij het woningtekort en ze krijgen geen voorrang meer (wat maar een heel klein voordeel was). Nederland heeft een asielfetisj. Dát is het probleem.
En nog meer verrassing; het aantal asielzoekers daalt al een poosje.
Oftewel, bouw weer meer vaste AZC’s en houd die, want vluchtelingen blijven altijd komen.