De media en het rechts-populisme

OPINIE - Anet Bleich en Natascha van Weezel schreven een boek over de omgang van de media met rechts-populistische partijen: De Houdgreep. Bleich: „In de regel is dat tamelijk kritiekloos. Terwijl die partijen zelf voortdurend afgeven op journalisten. Het is bijna masochistisch van de journalistiek.” Toch blijven journalisten aan de PVV en het FvD trekken omdat ze hopen te kunnen scoren met ophef en vertier. Behalve een waarschuwing voor het ondemocratische gehalte van met name FvD is het boek een kritiek op de media die primair voor de spanning en sensatie achter Wilders en Baudet aanlopen.

Moet je dan geen aandacht besteden aan deze partijen? Op deze vraag geeft het boek helaas geen bevredigend antwoord. Bleich en van Weezel stellen wel het argument ter discussie ‘dat de rechtse populisten er bij horen en dat hun verhaal evenzeer moet worden gehoord als dat van alle anderen.’ Ze beschouwen het als een valkuil voor de media ‘dat je PVV en Forum afschildert als gewone, tamelijk onschuldige partijen’. Ze verwijzen naar Léonie de Jonge die onderzocht waarom rechts-populistische partijen in Wallonië zo weinig succes hadden. Dat had volgens haar vooral te maken met de manier waarop de media met extreemrechts omgingen. Ze behandelen extreemrechtse partijen als zodanig en niet als ‘gewoon’. Bleich en Van Weezel citeren een fundamentele vraag van De Jonge: ‘Ben je hoeder van de democratie of passief doorgeefluik?’.

Media als hoeders van de democratie?

De Houdgreep suggereert dat de Nederlandse media zich meer gedragen als ‘passief doorgeefluik’ en minder als een ‘hoeder van de democratie’ zoals Van Weezel en Bleich dat kennelijk graag zien. De vraag rees bij mij hoe we die laatste rol moeten opvatten. Natuurlijk hebben media een cruciale rol in de democratie door burgers te informeren en het debat te stimuleren. Maar ik betwijfel of we de meetlat voor het democratisch gehalte van politici en partijen in de handen moeten leggen van de vele sterk vercommercialiseerde media. Die hebben in veel gevallen toch heel andere drijfveren. De kijkcijfers zijn  dwingend bij de keuze van talkshowgasten. Na een discutabel optreden van Baudet bij Op1 verklaarde verantwoordelijk WNL-directeur Huisjes: ‘Ach het zou erger zijn als we een oersaai programma zouden maken waar niemand naar kijkt of over praat’. Daar hoef je dus geen enkele bijdrage voor bescherming van de democratie van te verwachten.

De schrijvende media doen het misschien beter. Maar wie leest er nog een krant? De keuze bij de gewenste omgang van media met extreemrechts is volgens mij niet ‘passief doorgeefluik of hoeder van de democratie’. Ik vind dat media burgers liefst zonder al te veel moralistische duiding alle feiten moeten doorgeven die de democratie in gevaar kunnen brengen. Zo kunnen we ons wapenen tegen de schadelijke invloeden van extreemrechtse stromingen. Niet de media maar de burgers zijn uiteindelijk de belangrijkste beschermers van de democratie. Dus nee, niet doodzwijgen die afwijkende stemmen, alsjeblieft. Wel graag tegengeluiden laten horen, maar niet zonder het oorspronkelijke antidemocratische geluid. Democratie staat of valt bij volledig geïnformeerde burgers.

De informatieve functie

De vraag naar de rol van de media bij de groei van rechts-populistische partijen als PVV en FvD zou wat mij betreft in een ruimer kader moeten worden beantwoord: hoe gaan de media om met politiek? Het boek van Bleich en Van Weezel laat met een reeks van voorbeelden zien hoezeer de media door andere motieven worden gedreven dan dienst doen aan de democratie en het informeren van de kiezers. Het gebrek aan verslaggeving over inhoudelijke kwesties is stuitend. Kennelijk is er weinig tijd voor verdieping in de dossiers die aan de orde zijn. Wel is er maximale aandacht voor reputatiekwesties, onderling gehakketak, ruzies, al dan niet gekwetse persoonlijkheden, de sfeer en alles wat verder afleidt van waar het werkelijk om draait: het bestuur van het land en de inhoudelijke keuzes die daarbij gemaakt moeten worden. Is het dan vreemd als burgers genoeg krijgen van Haagse spelletjes en zich afkeren van de politiek? En dat een deel zich vervolgens laat verleiden door de populisten?

[overgenomen van Free Flow of Information]

Reacties (20)

#1 AltJohan

Ik wil een populistische zuil. Met eigen partijen, kranten en omroep. Of moderner, onze eigen websites, sociale media (telegram groepen), enzovoort.

Populistisch rechts voldoet niet aan de traditionele normen, gelijk ook dat de vpro met het eerste bloot op de TV kwam wat niet voldeed aan de traditionele normen.

#1.1 Spam - Reactie op #1

Ga je gang. Ik geloof niet dat er momenteel echt een tekort aan rechts-populistische partijen, kranten, omroepen, websites, en social media safe spaces is, maar voeg er gerust aan toe waar je behoefte aan hebt.

Groot verschil met de VPRO is wel dat dat een progressieve omroep is, opgericht om zich tegen de gevestigde orde en belangen te verzetten. Populistisch rechts is toch vooral regressief en handelt vanuit een nostalgische behoefte aan die goede oude tijd vam voor de VPRO, toen witte mannen nog aan alle touwtjes trokken.

#1.2 Arduenn - Reactie op #1

> Ik wil[… ,] moderner, onze eigen websites

Joh, ga ervoor. Hoppetee, naar je eigen website (https://www.stormfront.org/forum/ ). Doei!

#1.3 AltJohan - Reactie op #1.2

@Arduenn: stormfront is veel te extreem. Ik wil iets breders, iets dat in Nederland gehost kan worden. Er is een potentieel van zeker 20% van het electoraat die daar een soort thuis kan vinden. Geenstijl heeft het een beetje, maar is te puberaal.

De omroepen WNL en PowNed waren kansrijk, maar zijn bijna helemaal ingekapseld door de NPO-netmanagers. en zendercoördinatoren. Die durven Thierry volgens mij ook niet meer uit te nodigen. En dat gaat ver. Het is hetzelfde alsof de VARA geen progressieve Kaag, Klaver of Ploumen meer zou durven uitnodigen.

Het is de vraag of omroep ON de ruimte krijgt. Ik zie het somber in met de netmanagers met die alles bepalen voor de omroepen. Probleem is ook dat met benoemingen de politiek veel te dicht zit bij de netmanagers en de content.

Het internet is vrijer en pluriformer.

#1.4 lmgikke - Reactie op #1.3

Gaat je niet lukken AltJohan. Want zoals met alle populisten, men roept wat de kiezer wil horen en doet wat men zelf wil doen.

Vaak betekent dat zichzelf of vrindjes verrijken. Daar heeft men naïeve makkelijk beïnvloedbare volgers voor nodig, epigonen.

Een zuil indiceert iets voor de langere termijn. Dat is niet houdbaar met de populistische werkwijze. De populist gaat voor de korte / middel lange termijn, o.b.v. onjuiste (populistische) informatie. Dat is per definitie gedoemd om te mislukken.

Zie LPF, Verdonk, en de vele, vele anderen. Telkens een klein groepje populisten dat voor eigen gewin blaat wat de epigoon wil horen, momenteel vertegenwoordigt door Dirk Ezel en Geert W.

#1.5 AltJohan - Reactie op #1.4

@lmgikke: natuurlijk zijn er veel eendagsvliegen, maar populisme is “here to stay”.

Denk aan het één van de langstzittende Kamerleden: Geert Wilders.

De laatste jaren zien we een verbreding van het populisme met nieuwe partijen en afsplitsingen in de 2de kamer.

#2 Hans Custers

Spanning en sensatie zijn ongetwijfeld een reden waarom media achter Wilder en Baudet aanlopen, maar niet de enige reden. Een ander reden is dat ze zich laten manipuleren door het slachtoffergedrag van extreemrechts. Ze mogen overal in de media jammeren dat ze geen aandacht krijgen, om vervolgens nog meer aandacht te krijgen. Ze krijgen amper kritische vragen, omdat ze stug volhouden dat ze oneerlijk worden behandeld, en omdat ze zelf onredelijk reageren als ze wel nog eens wat tegenspel krijgen van een journalist.

Ik vind het belangrijk om dit te benoemen, omdat veel journalisten volgens mij niet doorhebben dat ze zich zo laten manipuleren. Hoog tijd dat ze zich daar wat meer van bewust worden.

#2.1 Jos van Dijk - Reactie op #2

Helemaal mee eens. Dit is ook een terugkerend punt in het verhaal van Bleich en Van Weezel. Het is ook zó duidelijk, al jaren. Onbegrijpelijk dat journalisten dit nog niet zouden doorhebben, zoals je veronderstelt. Waarschijnlijk zien ze het mechanisme wel maar negeren ze het uit concurrentieoverwegingen (ik moet er staan omdat de anderen er ook staan, anders mis ik de scoop). Of gewoon omdat ze er aan gewend zijn geraakt. Treurig in elk geval.

#2.2 AltJohan - Reactie op #2

@Hans Custers: voor mij is populisme niet alleen slachtofferschap, maar ook de emancipatie naar iets hogers. Voor mij is het makkelijk om bij mijn slachtofferschap-gevoel te komen, bij ons slachtoffergevoel te komen. Er is genoeg dat mij is aangedaan. Het enige wat de populistische politicus hoeft te doen is dat gevoel wat ook in hem leeft aan te spreken. Voor een journalist is het bijna niet te doen om dat weg te filteren, omdat de politicus als het ware direct zijn gevoel naar de kijker communiceert (wat vaak mee-resoneert in de kijker).

Zoals gezegd, populisme is meer dan alleen slachtofferschap, er zit ook ambitie in. Net zoals de internationale ( http://www.abvvmetaal-wvl.be/userfiles/file/internationale.pdf ) wat ook begint met slachtofferschap, maar ook het naar boven worstelen. “verworpenen der aarde” ==> “Bundelt nu uw dromen en uw wensen, …… En morgen zijt gij nieuwe mensen,”

#2.3 Hans Custers - Reactie op #2.2

voor mij is populisme niet alleen slachtofferschap

Ik heb dan ook nergens beweerd dat het alleen slachtofferschap is.

Maar slachtofferschap is wel een propagandatruc die door extreemrechts (bewust of onbewust) veel wordt toegepast. Ook door jou. En ik trap niet in die jankverhalen. En dat zouden journalisten ook niet moeten doen. Extremisten vormen een relatief kleine minderheid en die krijgen in een functionerende democratie nu eenmaal niet hun zin. Wen er maar aan.

Bovendien ben ik ervan overtuigd dat een aanzienlijk deel van de jankerds maar bar weinig reden heeft om het slachtoffer uit te hangen. Ze buiten vooral het slachtofferschap van anderen uit in hun machtsspel. Journalisten zouden beter onderscheid moeten maken tussen mensen die reden hebben om ontevreden te zijn en de extremisten die alleen maar op die onvrede parasiteren.

#2.4 AltJohan - Reactie op #2.3

@Hans Custers: “…… aanzienlijk deel van de jankerds maar bar weinig reden heeft om het slachtoffer uit te hangen. ‘”
Ik zou als rijke westerling nooit hoeven te klagen. Ik heb nog nooit honger geleden en nooit op straat hoeven overleven. Nog nooit! Maar toch kan ik mijn slachtoffer-gevoel makkelijk bereiken. “dit en dit is me allemaal aangedaan.”

Politici hebben aandacht nodig om zetels te halen. Ze worden vaak beloond met aandacht voor het tonen van slachtofferschap en ze kunnen als het ware verslaafd raken aan die aandacht. En politici met dezelfde thema’s (anti-immigratie, Nexit, anti-vax) zonder slachtoffermethode breken waarschijnlijk nooit door.

Dus een soort “natuurlijke selectie” waarbij de grootste klagers en slachtoffer-claimers overblijven in de kamer.

#2.5 Hans Custers - Reactie op #2.4

Dat is precies wat ik zei in #2. Het slachtoffergedrag is bedoeld om te manipuleren. Hoog tijd dat journalisten (en anderen) dat doorzien en benoemen.

#2.6 AltJohan - Reactie op #2.5

@Hans Custers: Maar dat is niet wat ik zeg: manipulatie is een negatief woord, wat ik hier nooit zou gebruiken. Het woord past ook meer bij een daderrol.

#2.7 Hans Custers - Reactie op #2.6

Manipulatie is manipulatie, ook als je die beschrijft zonder het woord zelf te gebruiken.

Waar is de geest van Pim gebleven bij extreemrechts? We moesten dingen toch benoemen?

#2.8 AltJohan - Reactie op #2.7

@Hans Custers: jij en de geest van Pim?

Jouw manier van benoemen is meer in lijn met het benoemen wat paars deed in 2002 richting Pim.

#3 Frank789

“Caroline gaat het absoluut maken. Je kunt de krant niet openslaan zonder haar naam in chocoladeletters tegen te komen. En de tv kun je niet aanzetten of ze grijnst je blijmoedig tegemoet. Inmiddels heeft ze deelgenomen aan tal van populaire tv-programma’s, zoals ‘Spaanders’ en ‘De Slimste Mens’ en noem maar op. Ook bij ‘Jinek’ is ze al diverse malen te bewonderen geweest. ”

Zo worden rechts populistische nieuwelingen als Pim Fortuin, Wilders, Baudet, Caroline van der Plas telkens weer in het zadel gehesen door de media die geilen op goedgebekte excentriekelingen.
Krijgen de nieuwelingen van Volt of BIJ1 net zoveel aandacht? Dacht het niet.

https://joop.bnnvara.nl/opinies/caroline-van-der-plas-is-zo-heerlijk-gewoon

#3.1 lmgikke - Reactie op #3

Frank, Volt krijgt ook aandacht hoor, zeker op het forum waar jij naar linkt check de artikelen van Chris Aalberts.

https://joop.bnnvara.nl/author/chrisaalberts

En daaruit blijkt dat Volt net zo populistisch is, met allerlei dubieuze figuren in de overige Europese Volt fracties. Zorgwekkend voor een jonge Europese partij.

#3.2 Frank789 - Reactie op #3.1

Een week geen anti-Volt artikel is een week niet geleefd.
Dat is blijkbaar het motto van Chris Aalberts.
Ik wil best kritiek op Volt lezen maar dit stinkt naar een hetze van Aalberts+JOOP richting één specifieke partij en PvdA concurrent.
Dus Aalberts sla ik al een tijdje over.

#4 lmgikke

De media zou er goed aan doen om Dirk Ezel zijn zin te geven. Dirk vindt dat de Nederlandse taal en cultuur beschermt dient te worden.

Om die reden zou de media moeten stoppen met de naam van Dirk Ezel in het Frans (Thierry Baudet) uit te spreken.

Noem hem steevast Dirk Ezel en het is zo afgelopen met FvD.

#4.1 Frank789 - Reactie op #4

Laten we eens een geinig wetsvoorstel lanceren dat politici EN hun partners tot 4 generaties terug volbloed Nederlanders moeten zijn, zonder “verdunning”, laat staan “homeopathische”.
Ik weet wel wie er dan het felst tegen zijn…

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren

*
*
*