De Albanese premier Edi Rama heeft beloofd de omstreden wet op beschermde gebieden aan te passen aan de EU-normen – een verklaring die door demonstranten in eigen land werd geprezen als een “morele overwinning”. Albanezen protesteren al 45 dagen, aanvankelijk tegen een luxe resort dat gepland staat in een beschermd gebied van de Vjosa-Narta-lagune, een project van Jared Kushner, de schoonzoon van de Amerikaanse president Donald Trump. Ze beschuldigen de Albanese regering van corruptie en eisen het aftreden van Rama. De premier deed zijn belofte op een conferentie van de EU in aanwezigheid van Marta Kos, de Commissaris voor Uitbreiding. Na de waarschuwing van EU-zijde dat het project wellicht problemen zou gaan opleveren in de onderhandelingen over de toetreding van Albanië tot de EU heeft de minister van Milieu Sofjan Jaupaj het project al opgeschort in afwachting van een milieueffectrapportage. Kushner zou zich nu willen terugtrekken uit het project, zoals hij dat eerder deed toen zijn vastgoedproject in Belgrado massale protesten uitlokte.
Het is een eerste resultaat van de ‘flamingo revolutie‘ die honderdduizenden Albanezen de straat op bracht, meer dan ooit sinds de val van het communistische regime. Eerst ging het vooral om de beschermde vogelkolonies aan de kust, maar in de afgelopen weken was er eigenlijk nog maar één doel: het vertrek van Rama. Of het ooit zover komt is de vraag. De demonstranten zijn eensgezind en vastberaden. Maar een organisatie die een alternatief kan bieden voor het corrupte Albanese politieke systeem is er niet. Kunnen demonstranten een regering dwingen af te treden?
Servië
Het lijkt op de situatie in Servië. Daar zijn sinds anderhalf jaar geregeld massademonstraties tegen de regering van Alexander Vucic gehouden onder aanvoering van een studentenbeweging die wil breken met het huidige politieke systeem. Daarvoor zou Vucic als eerste moeten wijken. Nu heeft hij onlangs aangekondigd dat hij binnenkort opstapt als president. In het najaar komen er weer verkiezingen. De kans is echter groot dat hij met zijn partij opnieuw gaat winnen. Hij zou dan -net als Poetin dat in Rusland ooit deed- terug kunnen keren als premier om zo aan het roer te blijven. De kans dat de studenten winnen mag niet al te hoog worden ingeschat. De repressie is enorm. Vucic en zijn SNS partij hebben de macht over alle belangrijke instituties inclusief de media. Zelfs als de beweging op de een of andere manier de macht van de SNS weet te breken betekent dat nog niet direct het einde van het politieke systeem dat de studenten al zo lang bestrijden. Een alternatief groeit niet vanzelf uit een protest.
Bulgarije
In buurland Bulgarije is de afgelopen jaren ook heel wat af gedemonstreerd tegen corrupte regeringen die niet in staat bleken belangrijke maatschappelijke problemen op te lossen. Eind vorig jaar is daar de regering van premier Rosen Zhelyazkov afgetreden onder de druk van massale jongerenprotesten. In april volgden verkiezingen, voor de achtste keer in vijf jaar. Met overmacht won de kersverse Progressieve Partij van voormalig president en leider van de socialistische partij Rumen Radev. De campagne van Radev na zijn aftreden als president in januari was gericht op het bestrijden van corruptie en oligarchische netwerken, en op de besmette erfenis van GERB-partijleider Boyko Borissov en de oligarch en leider van de partij Nieuw Begin, Delyan Peevski. Radev hecht aan het lidmaatschap van EU en NAVO, maar lonkt af en toe -net als andere Oost-Europese leiders- ook wel eens naar het oosten. In recente verklaringen heeft hij opgeroepen tot “pragmatisme” en “kritisch denken” in de houding van Europa ten opzichte van Rusland. Hij sluit aan bij een aanzienlijk deel van de Bulgaarse bevolking dat minder moeite heeft met Rusland en zich vooral zorgen maakt over de stijgende inflatie en het uitblijven van welvaart voor iedereen. Een houding die je ook in de buurlanden vaak tegenkomt, maar die niet altijd op waarde wordt geschat in de rest van Europa.