Tussen droom en werkelijkheid | Zomergasten met Nasrah Habiballah

RECENSIE - De tweede aflevering van het laatste seizoen Zomergasten zat vol met dromen. Die niet zelden verstoord werden door de werkelijkheid. Journaliste Nasrah Habiballah leidde ons langs schitterende fragmenten zonder haar journalistieke masker te laten zakken.

‘Ik wil de openingsscène van Oklahoma! verfilmen’, zegt een van de hoofdpersonen uit A Bunch Of Amateurs, een documentaire over een groep bejaarde filmliefhebbers. De man heeft een geruit hemd aan, een rode kiel om zijn hals en een cowboyhoed op zijn hoofd. Hij wil gefilmd worden terwijl hij op een witte hengst door het maisveld rijdt en ‘Oh, what a beautiful morning’ zingt. ‘Heb je ooit op een paard gereden?’, vraagt iemand. ‘Nee’, zegt hij. ‘En waar vind je mais zo hoog als het oog van een olifant?’ ‘Niet hier in de buurt’, geeft hij toe.

Even later staan ze in het enkelhoge gras van een weiland. Een vrouw met dezelfde kleren is zijn stand-in. ‘Vanuit deze hoek zie je niet dat ik het niet ben’, zegt de man terwijl hij door de camera naar de vrouw kijkt op het witte paard.

De man had een droom. Of het uiteindelijke resultaat overeenkomt met het droombeeld, is nog maar de vraag. Maar doet dat er toe? Hij heeft het toch maar mooi gerealiseerd. Dat hij zelf niet op het paard zat? Een kniesoor die daarover valt.

Zomergast Nasrah Habiballah had ook een droom. Als dochter van een Nederlandse moeder en een Palestijnse vader wilde ze genuanceerde achtergrondverhalen vertellen over het gebied waar ze vroeger zulke fijne vakanties had beleefd. Haar vader was voor de liefde uit Israël naar Nederland gekomen. Die liefde ging uit. Hij runde een shoarmatent in Zierikzee en werd verliefd op een andere Nederlandse vrouw, met wie hij drie kinderen kreeg. En een daarvan was Nasrah.

In 2023 werd haar droom werkelijkheid: ze werd correspondent voor de NOS in Israël en de Palestijnse gebieden. Maar tussen droom en daad staan vaak niet voorziene gebeurtenissen in de weg: niet veel later werd het 7 oktober en werd ze drie jaar lang in beslag genomen door een realiteit die zo duister en overdonderend was dat genuanceerde achtergrondverhalen zo goed als onmogelijk werden. Ergens had ik het gevoel dat ze nu, een paar maanden na haar laatste uitzending, nog steeds niet tot haar had laten doordringen wat er achter haar lag. Aan de andere kant: misschien was dit precies wie ze was, een journalist die, de film All The President’s Men indachtig, zo feitelijk mogelijk de waarheid probeert te benaderen. Zonder zich te laten afleiden door emotie. Janine Abbring deed hard haar best om door het journalistieke pantser heen te breken, maar Habiballah liet dat niet gebeuren.

Het hoekje Israël-Palestina
Daarbij verborg ze haar afkomst en haar daaruit voortvloeiende empathie met de Palestijnse zaak overigens niet. Dat begon met de fantasievolle documentaire over 80 koeien die door Israël als staatsgevaarlijk werd aangeduid. Daarna een documentaire over een geluidsman in Gaza. Het derde fragment ging over de Palestijnse literatuurcriticus Edward Said die uitlegde dat je als Palestijn je best moest doen om te begrijpen welke rol de holocaust heeft in het ontstaan van Israël, wat niet betekent dat je het gedrag van Israël hoeft te accepteren.

Het laatste fragment in het hoekje Israël-Palestina ging over de journaliste Mariam Barghouti uit Ramallah die brak toen de interviewer haar vroeg hoe het haar en haar collega’s lukte om ondanks alles toch door te gaan. ‘Dat is het punt’, zei ze, ‘We gaan helemaal niet door.’ Het enige wat ze deden, was niet dood gaan. Habiballah zei het gevoel te herkennen te verdrinken in alle ellende.

Janine Abbring probeerde weer door het pantser heen te breken en haar te verleiden iets meer kleur te bekennen. Ik moest denken aan de Zomergasten met de Palestijns-Nederlandse fotograaf Sakir Khader, die volgens toenmalige presentator Joris Luyendijk niet neutraal genoeg was. ‘Ik kan het me niet permitteren neutraal te zijn’, zei Sakir Khader toen. Inmiddels is Joris Luyendijk, niet gehinderd door al te veel zelfinzicht, overal aan het verkondigen dat hij sinds zijn bezoek aan het front in Oekraïne zijn journalistieke neutraliteit aan de wilgen heeft gehangen en activist is geworden. Het kan verkeren. Habiballah  op haar beurt bleef vasthouden aan haar journalistieke principes. Zij kan zich, zeker gezien haar Palestijnse achtergrond, niet permitteren haar neutrale masker volledig te laten zakken. Kleur bekennen en emoties tonen deed ze via de fragmenten.

Dromen en illusies
En in die fragmenten speelden bijna zonder uitzondering dromen en illusies de hoofdrol. Het Gazaanse meisje dat heel even terugdenkt aan haar lievelingspop. Het paar dat zich op een cruiseschip laat fotograferen bij de ondergaande zon. De journalistieke idealen van All The President’s Men. De man die de openingsscène van Oklahoma! wil verfilmen. De Chinese componist die Chinese opera met westerse muziek wil combineren. Het Marokkaanse meisje dat voor het eerst naar Marokko gaat. De tweestatenoplossing. Meestal was er dan harde werkelijkheid die deze dromen in stukken sneed. Waarbij het de vraag is: hoe kom je die werkelijkheid  onder ogen? Kies je ervoor de ellende te negeren, zoals de wannabe kasteelvrouw uit Ik vertrek die zich in haar bouwvallige chateau concentreert op het pittoreske torentje? Of ga je de confrontatie aan zoals Edward Said? Met het gevaar erdoor verzwolgen te worden, zoals Mariam Barghouti?

Nog een mogelijkheid: je kan ook proberen de werkelijkheid te wissen, zoals de hoofdpersonen in Eternal Sunshine of the Spotless Mind. Maar dat was voor Habiballah niet de juiste weg. Alles wat ze de afgelopen drie jaar had meegemaakt, hoe zwaar het ook was en hoe ver het ook van haar oorspronkelijke droom verwijderd was: het heeft haar toch ook weer gevormd. Wat je dromen ook zijn, het gaat zoals het gaat, je hebt er mee te dealen. Als je geluk hebt, heb je een man die appeltjes voor je klaar legt.

Misschien kwam haar uitnodiging voor Zomergasten iets te vroeg, bedacht ik me. Liggen de tropenjaren te dichtbij om er écht op te kunnen reflecteren. Maar in combinatie met de schitterende, soms aangrijpende, soms ontroerende, soms grappige en altijd boeiende fragmenten, werd het toch een veelzeggende avond.