Het merkwaardige aan erfbelasting is hoe snel het debat verandert in een soort natuurrechtelijke paniek. Alsof de staat plotseling je tandenborstel komt opeisen zodra oma overlijdt. “Er is al belasting over betaald”, klinkt het dan verontwaardigd. Een argument dat meestal wordt uitgesproken terwijl dezelfde persoon zonder morren btw betaalt op een broodje, accijns op benzine en loonbelasting over salaris waarmee vervolgens opnieuw van alles wordt gekocht waar alweer belasting op zit. Geld beweegt door de economie en wordt voortdurend opnieuw belast. Dat is geen uitzonderlijke communistische terreurdaad speciaal gericht tegen nalatenschappen. Dat is gewoon hoe belasting werkt.
De bijzondere emotionele status van erfenissen verraadt iets anders: veel mensen ervaren dat geld eigenlijk al als van henzelf voordat ze het hebben gekregen. Alsof de spaarrekening van hun ouders een soort extensie is van die van henzelf. Een toekomstig bezit waar de overheid vanaf moet blijven. Alleen is dat juridisch, economisch en moreel nogal een vreemde redenering. Dat geld was van degene die het verdiende. Daarna sterft die persoon. Vervolgens krijgt iemand anders plotseling een enorme som geld puur door geboorte, familiebanden en ander toeval.
Maar een erfenis is geen prestatie. Geen beloning voor arbeid, risico of ondernemerschap. Het is in essentie een gelukje. Sommige mensen erven een huis in Amsterdam. Anderen erven schulden, trauma’s of een verzameling vergeelde Donald Ducks. De samenleving accepteert inmiddels vrij breed dat extreme ongelijkheid op basis van afkomst problematisch kan zijn, behalve wanneer die ongelijkheid letterlijk via afkomst wordt overgedragen. Dan heet het ineens “van de familie afblijven”.
Nog vreemder wordt het wanneer erfbelasting wordt neergezet als diefstal van “familiegeld”. Alsof rijkdom een soort bloedlijn-eigenschap is die beschermd moet blijven. Daarmee verschuift bezit van individueel naar erfelijk privilege. Wie rijke ouders heeft, krijgt sowieso al een vliegende start zonder daar iets voor te hoeven doen, daar is die erfenis niet voor nodig. Wie arme ouders heeft, begint vaak vanaf nul. Vervolgens vertellen we elkaar graag dat we in een meritocratie leven waarin hard werken centraal staat.
De obsessie met erfbelasting laat ook zien hoe diep het idee zit dat vermogen eigenlijk onaantastbaar hoort te zijn zodra het eenmaal is opgebouwd. Zelfs als dat vermogen generaties lang blijft accumuleren. Terwijl belasting juist één van de weinige mechanismen is waarmee een samenleving voorkomt dat economische macht permanent erfelijk wordt. Zonder erfbelasting ontstaat vanzelf een aristocratie met aandelenportfolio’s in plaats van landgoederen.
Natuurlijk zijn er discussies mogelijk over percentages, vrijstellingen of familiebedrijven. Een kleine erfenis voelt anders dan honderden miljoenen aan vastgoed en beleggingen. Alleen de morele verontwaardiging over het principe zelf blijft vreemd.
Waarom zou iemand automatisch recht hebben op enorme belastingvrije vermogensoverdracht puur omdat een familielid is overleden?
Reacties (11)
En dat is net zo bizar als wederom belasting heffen over een erfenis.
We betalen in dit land zelfs belasting over belasting.
Volstrekt normaal als je er even over nadenkt – tenzij je een manier van belastingheffen kan vinden op één manier die zo effectief is dat alle anderen niet meer hoeven. Maar iedereen die even gaat zitten denken kan bedenken wat er gebeurt als in een land alleen nog btw, of inkomensbelasting, of vermogensbelasting (etc.) wordt geheven.
En daarbij, los van dat ‘belasting op belasting’ helemaal niet problematisch is: degene die die erfenis krijgt heeft nog nooit belasting betaald over dat bedrag. Het is voor die persoon helemaal nieuw inkomen (behalve op een rare manier gevoelsmatig, zoals Joost betoogt).
Zoals op Sargasso al eerder is geschreven: over de waardestijging van de woning is geen belasting betaald. Ook niet over die Picasso aan de muur.
Precies,
Vermogen is niet hetzelfde als spaargeld. Over heel veel vermogen is helemaal nooit belasting betaald. Ik gaf mezelf in dat draadje als voorbeeld, maar vergat toen nog dat ik zelfs een beetje hulp heb gehad van de fiscus, via de spaarhypotheek die decennialang alomtegenwoordig was. Aftrekbare rente op het hypotheekdeel en onbelaste rente op het spaardeel. (Die regeling bestaat niet meer op deze manier, meen ik. Maar dat doet niet af aan het feit dat een heleboel erfenissen van de komende tijd er een beetje groter door zullen zijn.)
En btw is niet zo’n goede vergelijking, om dat daar twee belastingen worden betaald door dezelfde persoon. Terwijl erfbelasting niet wordt betaald door de erflater, maar door de erfgenaam. Die nog helemaal nooit belasting heeft betaald over dat geld. Een betere vergelijking is dus de bakker, die inkomstenbelasting moet betalen over wat hij verdient met het verkopen van brood, terwijl zijn klanten dat brood betalen van hun inkomen waarover zij ook al belasting hebben betaald.
Over 40 jaar komt er een golfje erfenissen waarin zelfs een belastingvrije jubelton zit…
Zo werken dit soort cadeautjes generaties lang door.
Het zou eigenlijk moeten zijn: je krijgt dit nu belastingvrij, maar als je het niet meer nodig hebt (bv. je bent dood gegaan of je verkoopt je huis en je gaat huren, of je gaat emigreren) dan moet je alsnog met de belasting afrekenen.
Subsidies zijn er voor de personen die nu leven en niet voor de nabestaanden over 40 jaar.
Waarschijnlijk zit er nu al een beetje jubelton in erfenissen, omdat die helpt de huizenprijzen op te drijven!
Hear hear.
“Zonder erfbelasting ontstaat vanzelf een aristocratie met aandelenportfolio’s in plaats van landgoederen.”
Precies, mij werd ooit op school verteld dat erfbelasting een manier was om de achteroverleunende adel af te breken.
Zij zaten op hun kapitaal in hun riante landhuizen met horige boeren rondom, en hielden vooruitgang tegen.
Zonder erfbelasting veranderen veel “hardwerkende Nederlanders” in luie renteniers.
“Alsof rijkdom een soort bloedlijn-eigenschap is die beschermd moet blijven.”
Nou ja, dit is toch min of meer wettelijk vastgelegd? Je kunt een kind niet onterven, een kind blijft recht op een legitieme portie houden.
De wet geeft aan dat jij als het ware nu al eigenaar bent van het kapitaal van je ouders. Is er geen testament dan regelt de wet hoe het geld onder de kinderen of zelfs veel verder afstaande (en mogelijk totaal onbekende) familie wordt verdeeld.
–
Als je erfenissen flink zwaarder wilt belasten dan moet je beginnen die erfwet aan te pakken, die geeft nu juist het gevoel dat vermogen van je ouders een soort familiebezit is.
En als er geen testament gemaakt is dan gaat alles automatisch naar de staat. Verder moet je je kinderen en echtgenoten kunnen onterven.
–
P.S. Onderstaande is toch een belachelijk exces van het erfrecht?
https://www.rijnmond.nl/nieuws/2225567/vergeten-stuk-grond-brengt-meer-dan-100-erfgenamen-samen-het-voelt-als-een-familiereunie
Wat nog lang niet aan de orde is maar wel een heel interessante discussie zou zijn: wat gaan mensen doen, met name de erflaters, als erfenissen als inkomen belast zouden worden? En dan flink progressief belasten natuurlijk, want er staat geen prestatie tegenover.
Gaan de erflaters meer schenken aan goede doelen, uitgeven, consumeren, verbouwen, dure feesten geven, reizen… ?
Je kunt bij leven zonder trucs al 400 k belastingvrij aan ieder kind geven (zoals Sander S in de Volkskrant heeft uitgerekend). Dat terwijl kennelijk 90% van alle erfenissen kleiner is dan 100 k.
Ik ben overigens van mening dat er bij leven zodanig belasting moet worden geheven dat het maximum vermogen per persoon 3 miljoen is of zo. Drie hoofdredenen: 1) Het is genoeg 2) Of je rijk wordt of niet is grotendeels geluk (je hebt het dus niet verdiend) 3) Rijkdom gaat gepaard met onwenselijke invloed/macht.
Enfin, zie “Limitarisme” van Ingrid Robeyns, met veel meer bespreking van allerlei aspecten.