De dag dat de journalistiek stierf…

…was 17 juni 1972. Het Watergateschandaal. Niet toevallig was het in 1972 dat verkoopscijfers van de kleurentelevisie hoger waren dan die van de zwart-wit televisies. Vermaak vraagt om kleur. En media werden steeds minder aanbieder van informatie, maar des te meer van entertainment.

Rond het Watergateschandaal begon de trend om de kracht van de onafhankelijke massamedia via vermarkting en manipulatie onderuit te halen. Entertainment kan een uitstekend middel zijn om informatie over te brengen. Maar massamedia zijn er niet uitsluitend ter vermaak van het volk. Juist de Nederlandse publieke omroep zou niet mee moeten doen met de trend om vermaak boven informatie te stellen. Een pleidooi voor een publieke omroep naar het model van BBC en VRT.

Op de avond van 17 juni 1972 ontdekte de beveiligingsmedewerker van het campagnebureau van de Democratische partij in de VS dat er tape zat op sommige deuren. Hij dacht er verder niets van, haalde de tape eraf en ging verder met zijn werk. Een uur later bemerkte hij dat er opnieuw tape op de deuren zat.

Hij belde de politie en om 02:31 uur werden Virgilio González, Bernard Barker, James W. McCord, Jr., Eugenio Martínez, en Frank Sturgis gearresteerd. Een inbraak die door de journalisten Carl Bernstein en Bob Woodward – met wat hulp van de onderdirecteur van de FBI W. Mark Felt aka Deep Throat – de geschiedenis in zou gaan als ‘The Watergate scandal’, vernoemd naar het gebouw waar het zich afspeelde.

Watergate leidde tot het aftreden van de Republikeinse president Richard Nixon, omdat zijn betrokkenheid bij de inbraak door Woodward en Bernstein was aangetoond. Nixon stond op het punt om door het Huis van Afgevaardigden ‘impeached’ te worden, een procedure om hoge overheidsfunctionarissen ‘te berechten’ in de Senaat. Nixon trad af om zich deze schande te besparen.

Het was het hoogtepunt van de journalistiek als onafhankelijke controleur van de democratische rechtsstaat. Na Watergate zijn er strategieën bedacht om zand in de mediamachine te gooien. En de methode die het meest succesvol is, is het manipuleren van beelden op de kleurentelevisie.

Watergate was een wake-up call voor politieke en economische instituties. De kracht van een werkelijk onafhankelijke media, waar veel goed geïnformeerde journalisten in staat waren gebleken de machtigste man op aarde ten val te brengen, was simpelweg te gevaarlijk om te laten voortbestaan. Bedrijven, partijen en andere instanties (denk aan NGO’s, lobbyisten) gingen beleidsmedewerkers aanstellen die geen andere functie hadden dan het manipuleren van de media. Deze beleidsmedewerkers kregen de nickname ‘spindoctors’. En de journalistiek – of breder: de media – zijn er niet in geslaagd om deze strategie werkelijk te doorzien.

Ik heb een tijdje in Hilversum gewerkt, en daar hoorde ik op de burelen van de NOS meermaals de slogan: ‘Nieuws is entertainment.’ Ik heb deze uitdrukking nooit begrepen. Misschien ben ik ouderwets, maar ik vind dus niet dat het nieuws primair ter vermaak dient. Ik geloof dat nieuws primair informatief moet zijn. ‘Ja maar dan kijkt er geen hond, en dan bereik je je doel ook niet’, was een vaak gebruikt argument. Ik laat deze uitspraak even op u inwerken en kom er dadelijk op terug.

Wat het maximum aantal minuten per uur is dat de ster op de publieke omroep mag uitzenden weet ik niet precies, maar bij de commerciële zenders is dit aantal meen ik twaalf. Een vijfde van uw uur televisie mag worden besteed om u te proberen spullen te verkopen. De sluikreclame in de programma’s zelf telt daarbij niet eens mee. Wie commercieel kiest, weet dat, dus daarover zal ik niet zeuren. Maar de STER op de publieke omroep is dus ook bedoeld om u producten te verkopen.

Ook advertenties in kranten, weekbladen en op deze website, bestaan bij de gratie dat reclame werkt. Als gebleken was dat reclamemaken voor producten geen effect had op de verkoop ervan, of meer kostte dan het zou opleveren, bestond reclame volgens de simpele logica van de economie gewoon niet. Mensen bombarderen met uw product bevordert de verkoop van uw product. Beeldvorming, beeldcultuur.

Dit heeft tot direct gevolg dat de publieke omroep al lang niet meer dezelfde functie heeft als in de tijd van voor de STER. De ‘zwevende reclameblokken’ waar we nu aan gewend zijn, zijn een uitvinding van de late jaren tachtig. Daarvoor waren er alleen reclames voor en na het nieuws. De functie van de publieke omroep is op de keper beschouwd niet meer dan vulsel rond de reclameblokken. Er moeten producten worden verkocht, en dat doe je nu eenmaal niet met de werkelijkheid, dat doe je met verdovend entertainment.

De meest gewilde reclameblokken zijn volgens mij die rond De Wereld Draait Door, een entainmentrubriek die uiterst oppervlakkig is. Er kijken veel mensen naar, en het programma geeft die mensen een heerlijk veilig coconnetjesgevoel. Daarna je reclameboodschap voor een prachtige nieuwe auto, en beter kun je het volgens mij niet hebben.

De vermarkting van de publieke omroep beschadigt in mijn ogen de rechtstaat. Wie het adagium gelooft dat kijk- of oplagecijfers heilig zijn, en dat geld een goede uitdrukking is voor de kwaliteit van de media, draait zichzelf een rad voor ogen. Het is dan ook daarom dat ik lid ben van de VPRO en de Groene Amsterdammer, allebei media die niet meer meegaan in dit idiote systeem dan strikt noodzakelijk is en consequent kiezen voor kwaliteit boven kijk- en oplagecijfers.

Waar we heen moeten in Nederland is een BBC-model, zoals dat ook in België bij de VRT is georganiseerd. Geen STER-reclame, twee televisienetten, vier radiozenders en de maatschappelijke functie van publieke omroep serieus nemen. Een management dat op dezelfde lijn zit, duidelijke afspraken en televisieprogramma’s inkopen bij onafhankelijke productiehuizen. Transparantie over waar het belastinggeld aan wordt besteed en een keuze van kwaliteit boven kijkcijfers. Je zult zien dat kijkers het verschil wel proeven.

  1. 1

    …was 17 juni 1972.

    Geen van de politieke redacties in de VS vond de inbraak in het Watergate-gebouw de moeite van het uitzoeken waard. Dat Bernstein & Woodward toch successen met dat nieuws daarover konden oogsten, was omdat zij toevallig gedegradeerd waren naar een lokale afdeling op de Washington Post.

    Ofwel, u bent rijkelijk optimistisch over de kwaliteit van de nieuwsmedia toen en nu. En in uw zekerheid hoe het anders zou moeten.

    Om A.J. Liebling te citeren:

    News is like the tilefish which appears in great schools off the Atlantic Coast some years and then vanishes, no one knows whither or for how long. Newspapers might employ these periods searching for the breeding grounds of news, but they prefer to fill up with stories about Kurdled Kurds or Calvin Coolidge, until the banks close or a Hitler marches, when they are as surprised as their readers.

    Of anders C. John Summervile:

    The product of the news business is change, not wisdom. Wisdom has to do with seeing things in their largest context, whereas news is structured in a way that destroys the larger context. You have to do certain things to information if you want to sell it on a daily basis. You have to make each day’s report seem important. And you do that by reducing the importance of its context.

  2. 2

    @0 De VPRO is net zo commercieel als de TROS en VARA. Bij de VPRO bevinden de te verkopen ideeën zich alleen wat hoger in de piramide van Maslow, geheel afgestemd op hun niche, het hoger ontwikkelde meer welvarende (elitaire) kijkerspubliek.

  3. 3

    De belangrijkste taak van de journalistiek is de controle van de staat. Deze controle is een wassen neus als je de media in handen van de staat brengt. zie p. 7 http://mises.org/books/trts/
    Hetzelfde geldt als de media in handen is van een politieke partij. Zoals bv de prioriteitsaandelen met speciale zeggenschap naast de gewone aandelen en die de PvdA bezit in de persgroep/pcm kranten via het pvda vehikel stichting democratie en media. Over die dubbele petten lees je zelden iets in bv het NRC of Volkskrant.. Primeur Daniël ! ;) ” Door het prioriteitsaandeel krijgt de stichting zeggenschapsrechten – bijvoorbeeld bij bestuursbenoemingen – in NRC Handelsblad B.V” http://stdem.org/jaarverslag/jaar=2008

  4. 5

    @2 Ben je nu Zomergasten met de Palingsoap aan het vergelijken? En Buitenhof met DWDD?

    @3 Whhhoooeee: alu-hoedjes alert! Voor het geval dat je het gemist hebt: NRC is inmiddels niet meer onderdeel van PCM en ze zijn meestal niet te beroerd om dit soort dingen te melden. En anders doet de Telegraaf het wel.

    @4 Waarom is het dan nog niet gerealiseerd?

  5. 6

    BBC twee netten?
    Het zijn er 9 betaald uit de licence fee volgens http://www.bbc.co.uk/tv/.

    BBC kwaliteit en geen entertainment? Kijkt u wel eens BBC?

    Allemaal musical x-factor of dancing with the stars meuk of soap eastenders, snooker, oid …

    Top Gear is wel leuk! (en ja er zijn ook echt hele goede Beeb programma’s die je bedoelt, panorama ofzo)

  6. 7

    @6: Ik bedoelde een omroep volgens BBC model, met in Nederland (net als in België) twee publieke netten. Daar mag natuurlijk ook vermaak op worden uitgezonden, maar zet het strategisch in en wissel af met serieuze programmas die een functie hebben.
    Waardeer Zembla en Tros muziekfeest niet beiden op kijkcijfers, want dat slaat gewoon nergens op.

    En Buzzcocks is het leukste programma van de televisie. ;)

  7. 8

    @ de media in handen van de staat seven

    Je bent w.s. in de war met de staatsmedia in het huidige Italië, Rusland of Noord Korea, de PO in Nederland krijgt best ruimte tot “controle van de Staat”. Die “bemoeienis” van de Ned.overheid heeft zich toch altijd beperkt tot de vorm, het b.v. toedelen van een bepaald zendtijdgedeelte uitsluitend uit hoofde van cultuurpolitieke overwegingen of het wel-of-niet toelaten van reclame, geen invloed op de inhoud, kijk zelf maar:

    Tweede Televisienota (1953): geen directe overheidsinvloed op de programma-samenstelling. Omroepwet (1967): programma-autonomie voor zendgemachtigden. Nota Massa-mediabeleid (1975): “De massamedia vormen op grond van hun informatieve, commentariërende en kritiserende functies en als middelen voor cultuurvorming niet alleen een construerend deel van de democratie, zij zijn het hart van de openbaarheid zonder welke onze maatschappij niet volgens de geldende regels kan functioneren.” Uitbreiding Grondwet (1983): “Er is geen voorafgaand toezicht op de inhoud van een radio- en televisie-uitzending.”

    Enzovoorts enzovoorts…

    Heb niet metéén paraat hoe en in welke mate en in welke programma’s (jaren 60 – 90) e.e.a tot uiting werd gebracht en kan altijd beter, maar er werd in die jaren zo hier-en-daar best wel eens een bommetje onder gelegd…

    Maar toen was jij w.s. nog vloeibaar, een vies kwakje…en nóg, elke dag

  8. 9

    “Niet toevallig was het in 1972 dat verkoopscijfers van de kleurentelevisie hoger waren dan die van de zwart-wit televisies” Vandaag zijn die cijfers nog precies zo. Bedoelde je te schrijven “voor het eerst hoger”? In ieder geval is het zo een nutteloos statement. Om eerlijk te zijn, de rest van het stukje net zo.

  9. 10

    Waarom moet de overheid amusement uitzenden? Al die onnozele pretprogramma’s (spelletjes, sport, realityshows) met hun buitensporig betaalde presentatoren kunnen probleemloos door de commerciëlen worden uitgezonden.
    Eén nationale publieke tv-nieuwszender met een onafhankelijke redactie lijkt me genoeg, en voor iedere provincie een regionale tv-omroep als tweede net. Elk heel uur een kwartier nieuws, ’s avonds gevolgd door actualiteiten-/ discussieprogramma’s, overdag en ’s nachts ‘Teleacprogramma’s’. De belastingbetaler betaalt zich scheel aan al die hoogleraren. Zendt hun lezingen uit, wordt meteen duidelijk welke prof zijn vak verstaat, en de ‘gewone man’ krijgt toegang tot informatie die tot nog toe alleen voor de elite was weggelegd. Tenzij niemand zou kijken – dat betwijfel ik, gezien de Amerikaanse publieke PBS en C-SPAN, spelen kijkcijfers geen rol.