Alle populaire cultuur heeft in de loop der eeuwen te maken gehad met afkeuring, minachting, en openlijke censuur. Striptekenaars kunnen er over meepraten. Sinds het genre eind negentiende eeuw doorbrak zijn velen achtervolgd met verboden omdat hun creaties niet in de smaak vielen bij de gegoede burgerij of de geestelijkheid die meenden te moeten waken over de geestelijke ontwikkeling van kinderen en jonge volwassenen. Hun uitgevers hielden er met het oog op de afzet rekening mee, maanden tot voorzichtigheid en eisten zo nodig aanpassing van tekst of tekening. En wanneer ze er toch in slaagden deze barrières te doorbreken waren er nog altijd ouders en opvoeders die hun kroost stripboeken en -tijdschriften onthielden. Omdat er te veel bloot in voorkwam, of te veel geweld, of omdat hun stripfiguren dingen deden die kinderen op verkeerde gedachten zouden kunnen brengen, omdat de karikaturen beledigend waren voor bepaalde bevolkingsgroepen of omdat er sprake was van majesteitschennis. Jan Smet, hoofdredacteur van de Vlaamse Stripgids, verzamelde jarenlang voorbeelden van censuur in stripverhalen. Hij geeft nu een overzicht van zijn collectie in Duizend Bommen en Castraten. Het boek is met meer dan 500 rijk geïllustreerde pagina's op het formaat van een stripboek loodzwaar in gewicht, maar ongetwijfeld een groot genot voor de stripliefhebbers en -verzamelaars die geen genoeg kunnen krijgen van hun favoriete genre. Daarnaast is het een rijk gevulde etalage van omstreden beelden in de 20e eeuwse massacultuur: wat mocht niet gezien worden door kinderogen? Wat was strijdig met de heersende moraal? Welke tekenaars gingen te ver en waarom? Het zijn vragen die in deze eeuw een nieuwe actualiteit hebben gekregen door de groeiende invloed van politiek correct denken over ras en gender op taalgebruik en beeldvorming. Boekverbranding In de bakermat van de strips, de Verenigde Staten, waar de free speech grondwettelijk heilig is, heeft men zich van begin af aan zorgen gemaakt over de schadelijke invloed van de populaire beeldverhalen. De psychiater Fredric Wertham kreeg met zijn boek Seduction of the Innocent na de oorlog veel steun voor beschermende maatregelen tegen schokkende strips waarin vrouwen werden gefolterd door brute sadisten. Wertham zag een duidelijk verband met jeugdmisdadigheid, al kon hij dat niet hard maken. Een van de gevolgen van zijn kruistocht tegen de comics was dat er eind jaren veertig in de VS in talrijke steden stripverbrandingen plaatsvonden. Kinderen werden aangemoedigd strips in te zamelen. Wie de meeste boeken inleverde werd benoemd tot koning of koningin van het kampvuur. Uitgevers van stripboeken realiseerden zich dat er wat moest gebeuren. Ze stelden een code op die bewaakt werd door een Comics Code Authority. Daarin werden grenzen gesteld aan tekst en beeld op een groot aantal onderwerpen zoals: misdaad, disrespect voor politie en overheid, obsceniteit, ongepaste taal, geweld, marteling, bloot, religie, racisme, sadisme, wapens en meer. De code bleef tot 2011 bestaan en heeft in de tussentijd vele striptekenaars gedwongen hun tekeningen aan te passen. Toch konden tijdens de Korea-oorlog strips met racistische oorlogspropaganda tegen 'communistische spleetogen’ gewoon verschijnen. En ook tijdens de Vietnamoorlog mocht het Amerikaanse leger in talrijke strips worden verheerlijkt. Kruistochten tegen strips zien we in de vorige eeuw overal. Fredric Wertham’s invloed reikte zelfs tot de communistische DDR, al werden zijn waarschuwingen voor de jeugdmisdadigheid daar overgoten met een anti-Amerikaans sausje. Voor de 'vergiftiging van de jeugd' werd ook de West-Duitse premier Adenauer persoonlijk verantwoordelijk gesteld. De commissie ter bestrijding van ‘Schund- und Schmutz’ boeken meende zelfs tenminste één moordgeval direct toe te kunnen schrijven aan strips als Tarzan en Robinson. Bij wet verboden In Frankrijk werd vòòr de oorlog de strijd aangevoerd door de katholieke kerk. In het blad van een van de vurigste bestrijders van het stripverhaal lezen we dat deze boekjes ‘ongezond’ zijn ‘crimineel, walgelijk, gestoord, geleid door Joden, door Duitsers en pornografen’. Hoe is het mogelijk, vraagt de schrijver zich af, dat ‘een zelfstandig volk toelaat dat op haar eigen grondgebied duizenden kleine zielen verdorven worden.’ In 1949 werd een wet van kracht die de rechter de mogelijkheid gaf publicaties die schadelijk werden geacht voor de jeugd te censureren en het uitstallen en afficheren van deze publicaties te beboeten. De invoer van buitenlandse strips als Lucky Luke, Kuifje en Robbedoes werd aanvankelijk –deels uit bescherming van de nationale markt- verboden, reden voor uitgevers en striptekenaars om zelfcensuur toe te passen. De wet, die nog steeds bestaat, wordt zelden toegepast en is het meest gebruikt om erotische strips te weren. Theo van den Boogaards erotische strips uit de vrijzinnige jaren zeventig kregen in Frankrijk geen kans. In Duitsland verschenen roofdrukken van zijn strips die daar op de lijst met voor de jeugd gevaarlijke boeken waren gezet. Moraal, smaak en fatsoen Het boek van Smet geeft inzicht in de geschiedenis van het beeldverhaal, met hier en daar uitstapjes naar cartoon en tekenfilm. Met een schier eindeloze reeks voorbeelden van omstreden strips en disputen tussen tekenaars en uitgevers is het vooral een Fundgrube voor opvattingen over grensoverschrijdende uitingen in de populaire cultuur. Het toont hoe moralisten en paternalisten sinds het einde van de 19e eeuw uitgedaagd werden door satire en karikaturen van schrijvers en tekenaars die opkwamen voor hun onafhankelijkheid en creativiteit. Het laat ook zien dat het beeldverhaal nauw verbonden is met maatschappelijke ontwikkelingen, politieke ideologieën en de grote thema's van de tijd. Naast de schat aan verboden plaatjes en weggeretoucheerde onbetamelijkheden geeft het boek een beeld van de ontwikkeling van normen voor smaak en fatsoen: wat nog kan en wat net niet meer. Het hedendaagse politiek correct denken is bepaald niet nieuw. Jan Smet, Duizend bommen en castraten; censuur in de strip, uitgeverij Vrijdag, €45,- [de uitgever meldt dat het boek inmiddels al is uitverkocht]
Baxter Dury, Dury, Dury, waar ken ik die naam van. Toch niet toevallig familie van Ian Dury? Het is zijn zoon. En hij was al in 1977 te zien als vijfjarige op die LP hoes van New Boots And Panties!! Naast zijn vader, Ian Dury. Baxter staat links, Ian rechts. Die foto is gemaakt voor de Ondergoed & Lingeriewinkel Axfords. Voor de fans: 306, Vauxhaull Bridge Road, Westminster, London.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
REPORTAGE - Door de combinatie van de lockdown, de avondklok en het winterse weer, blijf ik voor deze editie van Kunst op Zondag dicht bij huis. Tijdens een wandeling door het centrum van Doetinchem ontdekte ik bij toeval een serie gedichten rondom de Catharinakerk. Een rondje om de kerk leverde mooie dichtregels op. Bij thuiskomst las ik dat vrijdag 12 februari jl. Kila van der Starre aan de Universiteit van Utrecht is gepromoveerd op het onderwerp: Poëzie buiten het boek, De circulatie en het gebruik van poëzie. Op de website van haar proefschrift verwijst ze o.a. naar het poëzierondje in Doetinchem.
(klik op de foto’s op de gedichten te lezen)
Poëzierondje in Doetinchem © fotocollage Wilma Lankhorst.
Het poëzieproject in Doetinchem is een idee van beeldend kunstenaar Theo van Koot (1954-2015). Het is in 1994 gerealiseerd in opdracht van de Gemeente Doetinchem.
“Straatpoëzie is poëzie die in schriftelijke vorm is aangebracht in de openbare ruimte.
Dit betekent dat de tekst dag en nacht gratis bereikbaar moet zijn.”
Definitie van de website Straatpoëzie © Kila van der Starre.
Mijn vrouw (2020) © Eddy Buiting © foto Wilma Lankhorst.
Al honderden keren heb ik een rondje om de Catharinakerk gemaakt. Maar nog nooit viel mijn oog op de gedichten aan de lantarenpalen. Waarom dat nu opeens wel gebeurde? Op ooghoogte aan de lantarenpaal zag ik een lijst met daarin het gedicht ‘Mijn Vrouw’. Dit gedicht is geschreven door stadsdichter Eddy Buiting ter ere van de onthulling van de virtuele beklimming van de toren (november 2020). Nadat ik deze poëzieregels had gelezen, viel mijn oog opeens op een tekstblokje lager op de paal. Hanny Michaelis nam me mee met ‘Onweer op afstand’.
Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.
Het werd vanmorgen in ons café ook gemeld: Jeroen van Merwijk is gestorven. Te jong (65), aan darmkanker, terwijl het een heel aardig jaar was…
Behalve cd’s en boeken is er ook zijn digitale nalatenschap: A) in de zoekmachines en B) VanMerwijksTube en Jeroen van Merwijk – Onderwerp. Hopelijk blijft zijn website ook nog lang in de lucht.
Hij laat ook een enorme berg “laatste woorden” na. Onder andere in interviews naar aanleiding van het vorig jaar november uitgebrachte boekje ‘Kanker voor beginners”.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.
Ah, een liedje met een rustig begin.
-Nee, het blijft een rustig liedje, helemaal.
Dus er komt niet over vier maten een beat onder?
-Nee.
En die gitaar barst ook niet uit in verscheurende solo? En er komt ook geen piano die met het liedje op de loop gaat?
-Ook niet. Het blijft zo met dat rustige ritme en die kalme zang. In de laatste minuut komt er wel een heel licht drummetje onder, haast kwastjes, maar dat is het.
Is het een band uit Duitsland?
–Zwitsers.
Beetje gipsy, zou ik zeggen, alsof het een tango wil worden. Ingehouden hartstocht hoor ik, en een beetje pijn.
-Leidenschaft, heet dat ook zo mooi in het Duits: hartstocht en lijden gevat in één woord.
Ja, ik hoor het. Sterkte meiden.
Gorki was een Belgische band die stopte met bestaan toen de zanger Luc de Vos overleed in 2014. De band liet in ieder geval één klassieker achter: Mia. In 2003, 2004, en 2005 stond Gorki met Mia op 1 in de De Tijdloze van Studio Brussel.
Meskerem Mees is een jonge Vlaamse singer songwriter die solo optreedt met haar gitaar of samen met de celliste Febe Lazou. Zij schrijft haar eigen liedjes maar ze kan ook moeiteloos, lijkt het wel, covers zich eigen maken. Dus hierboven was haar versie, in het Engels, van Mia en hieronder covert zij Nina Simone.
Ja okay, ik was jong, ik had waarschijnlijk voor de eerste keer alcohol gedronken, en ik had gel in mijn haar gedaan, en ik had misschien, heel misschien, een trekje of twee, drie hoogstens dan hoor mam, genomen van dat jointje en ik had dat giletje van mijn oudere broer, zonder te vragen, geleend – stond wel stoer, vond ik zo voor de spiegel. Gelijk even die dansmoves geoefend. De mouwen van mijn shirt had ik opgerold tot mijn ellenboog, stond ook wel stoer, hoopte ik. Dat hoedje moest het afmaken. Dan zou ze vast wel met me gaan dansen op dat reggae-liedje van Joan Armatrading op dat feest. En daarna zoenen. Was de planning. Hey, Rosie. Gaaf nummer blijf dat toch.
Is er een hedendaagse band die zoveel covers in zo diverse muziekgenres inspireert als Radiohead? Hier in een interpretatie door het Paul Dunton Orchestra.
Art Brut, heet dat in de kunstwereld, ongeschoolde, primitieve kunst. Kunst met ruwe randjes, beetje kinderlijk op het doek gebracht, gemaakt door outsiders, autodidacten die zich weinig aantrekken van de regels, de mode of de trends: ze doen precies wat ze zelf willen. En dat kunnen ze heel gedreven, volhardend en hartstochtelijk doen. En zo kunnen ze soms behoorlijk afwijken van wat gangbaar is. Soms wordt hun werk dan ook ‘gek’ gevonden. Niet zelden dat er een psychische stoornis is bij de maker. Of een sociale. Maar dan wel een die kunst oplevert. Even voor de duidelijkheid, voordat ik mensen kwets: ik hou er van, van Art Brut. Van die primaire kleuren, van die kinderlijke beelden, van die tot in de hoekjes volgekrabbelde tekeningen, fascinerend.
Zoiets blijft toch een vreemde gewaarwording, dat iets er anders uitziet dan je verwacht. Ik dacht dus een mannenstem te horen, dat timbre, een stem van kleur, gokte ik. En dat lome ritme doet me denken aan Ben Harper, en dan zijn er nog die twee rond elkaar draaiende gitaren. Wat voor bandje is dit? En dan blijkt dat de muziek wordt gemaakt door Kids with Buns: Amber Piddington en Marie Van Uytvanck. En dat zijn twee jonge Vlaamse vrouwen met knotjes, helemaal wit.
Ik weet niet waarom ik Daft Punk en The Chemical Brothers verwar, misschien omdat ze in dezelfde jaren populair werden en omdat ik hun muziek niet zo boeiend en vaak ronduit irritant vind, maar ze wel allebei een video maakten die me aan de buis gekluisterd hield. In het geval van The Chemical Brothers de video bij het nummer ‘Star Guitar’ dus.
Met het afscheid van Daft Punk nemen we ook afscheid van een vernieuwend duo op het gebied van muziekvideo’s, zo lees ik in de obituaries. En ja inderdaad, ‘Da Funk’ is mijn favoriete nummer van Daft Punk, een nummer dat totaal oninteressant is als je het alleen hoort, maar juist voor die video keek ik MTV.
De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.
Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.