Het grimmige verhaal achter Roosvicee

De taal is geen supermarkt. Je kunt erdoorheen lopen en ieder fijn woord dat je tegenkomt in je mandje gooien en dan nog mag je bij de uitgang doorlopen zonder te betalen en zonder je bonuskaart te laten zien. Maar omgekeerd is de supermarkt wél van taal gemaakt. Ja, er staan wel tastbare goederen, maar die zitten in verpakkingen en als er op die verpakkingen geen namen zouden staan zouden we geen melk van havermoutdrank kunnen onderscheiden en stortte de supermarkteconomie in. JP Pellemans schreef een boek over die taal van de supermarkt, Het ABC van JP2 (de 2 staat er omdat Pellemans eerder al een succesvol boek schreef over andere kanten van de taal). Het blijkt een briljant gekozen onderwerp, niet alleen doordat het Pellemans de gelegenheid geeft om het verhaal achter allerlei merknamen te vertellen, maar ook omdat hij kan vertellen hoe de supermarkt in elkaar zit, en over zijn eigen leven, én omdat hij ook nog een paar fotostrips kan laten zien van en met de bekende fotostripmaker Ype Driessen. Het boek geeft daardoor de overladen indruk van een supermarkt, en maakt even hebberig: dit feitje wil ik óók nog hebben, en dat óók nog! Goed gedaan De plattegrond van de supermarkt is ook die van het boek: eerst de groente (die de klant een tevreden gevoel over zichzelf geeft zodat hij daarna meer ongezonde dingen koopt) en helemaal achterin de winkel de zuivel (want die is de belangrijkste reden waarom mensen naar de supermarkt gaan, dus zo dwing je ze de hele winkel door te lopen). En onderweg staan er dus allerlei producten met allerlei namen en allerlei verhalen. Paturain heette in Frankrijk Tartare, maar de associaties met rauw vlees en/of krijgshaftig volk maakten die naam in Nederland niet geschikt. Dus werd een naam gevormd op basis van het Franse woord voor ‘weiland’. Pellemans vertelt daar dan ook nog bij dat de oorspronkelijke tv-reclame, die zich in een weiland moest afspelen en waarin de acteur Rijk de Gooijer met een boer zou optreden, dreigde te mislukken vanwege slecht weer. Toen de heren ergens schuilden zei De Gooijer tegen de boer ‘Ga even zitten jochie’, en een belangrijk herkenbaar kenmerk van de reclame was geboren, net als het nog steeds in onze taal rondzingende zinnetje ‘Goed gedaan jochie’. Geestelijk mandje Het verhaal achter Roosvicee is wat grimmiger. Omdat er tot ver in de jaren vijftig in Nederland gebrek was aan verse groente en fruit, en scheurbuik dreigde, maakte een bedrijf een drank van de wel in ruime mate voorhanden rozenbottels — de naam is een samentrekking van rozenbottel en vitamine c. ‘Goh, ik kan niet wachten tot de Derde Wereldoorlog nou ’ns goed losbarst’, zegt Ype Driessen in het begeleidende fotostripje. ‘Wie weet wat voor lekkers dát oplevert’. Het is bovendien aanleiding om een aantal verhalen te vertellen over andere producten die in de Tweede Wereldoorlog zijn ontstaan (M&M’s waren traktaties voor Amerikaanse soldaten, Fanta werd in nazi-Duitsland ontwikkeld nadat Amerika stopte met het leveren van colasiroop). Het ABC van JP2 is daarmee een omgekeerde supermarkt. Waar je in een supermarkt onderweg van de gezonde groente naar de nuttige yoghurt wordt verleid om allerlei chocoladerepen en frisdranken te kopen, word je in het boek juist aangetrokken door al het lekkers om uiteindelijk toch ook wat zinnige dingen in je geestelijke mandje te doen. Over alles op deze wereld valt een mooi taalverhaal te vertellen, zeker ook over de supermarkt. J.P. Pellemans, Het ABC van JP2. Op avontuur door de supermarkt. Thomas Rap, 2026. Bestelinformatie bij de uitgever.

Door: Foto: Brad on Unsplash
Foto: MVStudio on Pixabay

Odido: ’transparantie’ als mistmachine

, door

De afgelopen maand wordt het een na het andere datalek bekend. Ikzelf ben er van minstens één medeslachtoffer: dat van Odido. Klanten ontvingen deze week een uitgebreide mail over de cyberaanval door ShinyHunters. De toon is warm, persoonlijk en ernstig. In de eerste paragraaf wordt gezegd dat ze me graag “persoonlijk willen meenemen in wat er is gebeurd, wat we hebben geleerd en wat we precies gaan doen (en al doen) om verder te gaan”. Maar er wordt uiteindelijk zo goed als niets in de mail en de video gezegd.

Het bericht bestaat grotendeels uit zinnen die tegelijk professioneel klinken en vrijwel niets betekenen. Odido “blijft investeren in beveiliging”. Odido “blijft open over wat we leren”. Odido “blijft extra ondersteuning bieden”. Alles blijft, ook al was dat wat blijft in het verleden duidelijk geen garantie. Dus wat wordt er precies geleerd? Hoe helpt die extra ondersteuning ons tegen het al gebeurde datalek? Wat er concreet misging blijft opmerkelijk vaag. Wat er precies gedaan wordt om het in de toekomst te voorkomen ontbreekt grotendeels of is zo vaag dat het alles kan betekenen.

Dat is ergens indrukwekkend. Een telecombedrijf weet een complete mail over een enorm beveiligingsincident te schrijven zonder daadwerkelijk uit te leggen welke beveiliging faalde, welke systemen kwetsbaar waren, welke keuzes verkeerd uitpakten of welke structurele maatregelen nu zijn genomen. Het woord “transparantie” valt meerdere keren, terwijl de tekst zelf vooral uit abstracte mist bestaat.

Foto: "Patrolling in Baghdad" by DVIDSHUB is licensed under CC BY 2.0

Frankenstein in Bagdad

, door

RECENSIE - Ik hoorde vertellen – en ik denk dat het waar is – dat een jaar of twintig geleden bij een dorp in het noorden van Irak een massagraf werd gevonden waarin allerlei losse lichaamsdelen lagen. De slachtoffers waren onherkenbaar, maar met enige moeite vielen ze te herleiden tot acht mensen. In dat dorp waren echter tien mensen vermist. Van twee doden ontbrak alles wat identificeerbaar had kunnen zijn. De dorpelingen besloten daarop de ledematen te verdelen over tien kisten, zodat er tenminste tien begrafenissen konden zijn.

Frankenstein

Iets soortgelijks is de premisse van Frankenstein in Baghdad van de Iraakse auteur Ahmed Saadawi. Een man neemt na een bomaanslag waarbij een vriend om het leven komt, allerlei lichaamsdelen van gewelddadig gestorven mensen, naait ze aan elkaar om er één lichaam van te maken om de autoriteiten te dwingen te erkennen dat een volledig mensenleven kapot is gemaakt. Het schepsel komt echter tot leven en begint aan een wraakcampagne: hij doodt degenen die verantwoordelijk zijn voor de dood van degenen uit wier lichaamsdelen hij is samengesteld.

Alleen: als hij eenmaal wraak heeft genomen voor een van de slachtoffers waaruit het schepsel bestaat, verdwijnt het betreffende lichaamsdeel, maar er zijn mensen die zich over hem ontfermen en weer nieuwe lichaamsdelen aan hem toevoegen. Zo heeft hij steeds een andere vorm en gaat zijn wraaktocht van kwaad tot erger – want wat als het schepsel samengesteld begint te raken uit de lichaamsdelen van mensen die het schepsel zelf heeft gedood?

Foto: Jos van Spanje on Unsplash

1 mei bestaat, alleen niet in Nederland

, door

Oranje vlaggetjes, vrijmarkten en lauwe pils, en een paar dagen later de Dag van de Arbeid, een dag die in Nederland al decennia vakkundig wordt gemarginaliseerd. Toeval, zo luidt meestal het antwoord. Maar is dat ook zo?

De constructie van een nationale feestdag

De oorsprong van Koningsdag ligt bij Prinsessedag, ingevoerd in 1885 ter ere van prinses Wilhelmina. Het initiatief kwam uit liberale hoek, expliciet bedoeld om nationale eenheid te bevorderen in een tijd van sociale spanningen. In 1890 werd het Koninginnedag, toen Wilhelmina koningin werd. De datum, 31 augustus, had niets met arbeid te maken en alles met dynastieke symboliek.

Die symboliek kreeg in de twintigste eeuw een andere functie. De opkomst van de arbeidersbeweging en de internationale viering van de Dag van de Arbeid op 1 mei vormden een ideologisch tegenwicht. Waar 1 mei draaide om klassenbewustzijn, solidariteit en politieke mobilisatie, bood Koninginnedag een alternatief: een nationaal, boven-klasselijk feest waarin sociale tegenstellingen tijdelijk werden gladgestreken.

Juliana en de verschuiving naar april

De cruciale verschuiving kwam met Juliana. Na haar aantreden in 1948 werd Koninginnedag verplaatst naar 30 april, haar verjaardag. Daarmee kwam het feest plotseling vlak voor 1 mei te liggen. Dat lijkt op eerste gezicht toeval, totdat je kijkt naar de politieke context. De naoorlogse periode kende een sterke institutionalisering van de verzorgingsstaat, en ook een duidelijke wens van elites om radicalisering te voorkomen. De Koude Oorlog speelde daarbij een rol: socialistische en communistische bewegingen werden met argwaan bekeken, en men keek met afschuw naar de vaak uit de hand lopende 1-meidemonstraties elders.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Closing Time | Manowar

, door

In de categorie “hebben we hier echt nog nooit…?” hebben we vandaag Manowar. En neen, die hebben we hier echt nog nooit laten horen, als Closing Time. Manowar maakt, vanaf het begin in de jaren 80, traditionele, klassieke heavy metal. Tekstueel en qua uitstraling zo over de top dat het een parodie zou kunnen zijn… maar dat is het niet. Daar kun je van alles van vinden, maar muzikaal valt er niet zo veel op af te dingen, als je een beetje van het genre houdt. En om het een beetje goed te maken, doen we er gewoon een bonusliedje bij:

Foto: Abhi Sharma (cc)

Kim Philby en Graham Greene

, door

RECENSIE - Het irritante van het werk van geheime diensten is dat het werk van geheime diensten geheim is. Historici weten er minder van dan ze zouden willen. Natuurlijk zijn er archieven, maar het kan heel lang duren voordat die worden vrijgegeven. Dat de Britten tijdens de Tweede Wereldoorlog alle Duitse codeberichten konden lezen, werd pas dertig jaar na dato erkend en voor zover ik weet duurde het nog eens veertig jaar tot alle stukken openbaar waren. Maar ook een onderzoeker die toegang heeft tot alle overgebleven stukken, zal regelmatig moeten raden wat bedoeld kan zijn geweest met codewoorden en toespelingen. Historici zijn natuurlijk vertrouwd met embargo’s en contextverlies, maar als het gaat om de geschiedenis van een geheime dienst, zijn de problemen groter.

Kim Philby

Je merkt dat op elke pagina van The Writer and the Traitor, het boek dat de Britse journalist Robert Verkaik wijdde aan de vriendschap tussen Graham Greene en Kim Philby. Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte de laatste een bliksemcarrière bij de Britse buitenlandse inlichtingendienst MI6. Op tweeëndertigjarige leeftijd stond hij aan het hoofd van alle Britse tegen de Sovjet-Unie gerichte contraspionage. Later was hij gestationeerd in Washington. En dat terwijl hij, zoals zou blijken, werkte voor Stalin. Als hoofd van de contraspionage kon hij alle aanwijzingen die tegen hem bestonden, laten verdwijnen; een overloper die hem kon ontmaskeren merkte te laat dat Philby Moskou had ingelicht. Niemand weet wat er van deze Konstantin Volkov is geworden.

Closing Time | The Cloud of Unknowing

, door

Sepultura neemt, een paar jaar lang, uitgebreid de tijd voor hun afscheidstournee genaamd ‘Celebrating Life Through Death’. Tussen het spelen door, en om hun nieuwe drummer Greyson Nekrutman de kans te geven wat nieuwe muziek met de band te maken, heeft de band een E.P.-tje gemaakt: The Cloud of Unknowing. En jajaja, ik snap heus wel de logica van ‘op je hoogtepunt stoppen’* enzo, maar na het fantastische Quadra, en nu dit, vraag je je toch af hoeveel mooie muziek er nog in het vat had gezeten als ze nog een paar jaar door waren gegaan.

Closing Time | Hellripper

, door

In je eentje een hele band zijn – best lastig, maar toch zijn er de nodige artiesten die het kunnen en doen. Zo ook de Schot James McBain, die in zijn eentje Hellripper vormt. Kun je wel lekker je eigen ding doen, en hoef je geen rekening te houden met anderen, enzo. De kwaliteit van de muziek hoeft er niet onder te lijden, blijkt wel weer.

Closing Time | Dispossessed

, door

Dispossessed was een Australische extreme metalband, die actief waren tussen 2015 en 2019. Naar ik begrepen heb, hebben de bandleden een Aboriginal-achtergrond, en zingen ze onder andere over hoe ellendig kolonialisme en racisme zijn, en dat hun land gestolen is. De pissigheid daarover klinkt door in de muziek, zullen we maar zeggen.

Closing Time | De krant

, door

Ook in Closing Time volgen we dagelijks het nieuws.

En dan wel  ‘op de muziek van….’, waarbij soms er een liedje te binnen schiet dat past bij het nieuws van vandaag.

De Britse percussiegroep Stomp leest ook de krant. Dat gaat gepaard met wat human beatbox: de mens als trommel en de krant als gerommel.

Wie deze groep wil zien moet wachten tot november om naar het dichtsbijzijnde theater te gaan (Brussel,  Koninklijk Circus).

Closing Time | Ataegina

, door

We schrijven het jaar 1995. Folk metal bestaat al, als genre, maar nog niet zo lang – slechts een jaar of vier eerder werd het genre uitgevonden (voor zover je daar van kan spreken) door Skyclad. Het Portugese Moonspell brengt zijn debuutalbum Wolfheart uit: een interessante combinatie van meer gothic en death metal, met een klein vleugje folk, die de band wereldwijd op de kaart zet in het genre. Behalve: de ‘special edition’ van het album heeft een bonusnummer, Ataegina, waarbij dat vleugje folk een vrachtlading folk is. In het Portugees gezongen ook nog. Leuk leuk leuk!

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Volgende