Geen voorrang meer

ANALYSE - “We willen af van de situatie waarin mensen die op een wachtlijst staan voor een huurwoning verdrongen worden door vluchtelingen,” zei premier Rutte vorige week bij de toelichting van de kabinetsplannen voor de opvang van het groeiende aantal asielzoekers. Eén van de voorgestelde maatregelen is het opheffen van de voorrang van vluchtelingen op de woningmarkt.

Het kabinet hoopt daarmee een aantal vliegen in één klap te slaan: vluchtelingen gaan naar alternatieve huisvesting, leegstaande gebouwen krijgen een nieuwe bestemming en de doorstroming in de sociale huursector én in de asielzoekerscentra zal verbeteren. De VVD kan zeggen dat de opvang soberder wordt, en de PvdA kan volhouden dat het rechtvaardig blijft. Maar werkt het intrekken van voorrang voor vluchtelingen op de woningmarkt wel?

Opvang

Het meest urgente probleem waarmee het kabinet geconfronteerd wordt, is de doorstroom in de asielzoekerscentra. Klaas Dijkhoff heeft een groot tekort aan opvangplaatsen. In zijn recente open brief aan asielzoekers meldt de staatssecretaris dan ook dat nieuwkomers geen hoge verwachtingen moeten koesteren. Mensen die in Nederland asiel willen aanvragen, komen eerst terecht in crisisopvang. Ze blijven daar twee of drie dagen; soms een aantal keer achter elkaar op verschillende locaties.

Ze vragen dan nog geen asiel aan, omdat de IND de groeiende instroom niet aankan. Dat gebeurt later pas; bijvoorbeeld in de noodopvang in een sporthal of een leegstaand gebouw dat geschikt gemaakt is voor tijdelijke bewoning. Daarna volgt vaak tijdelijke opvang op een locatie met woonruimte, bijvoorbeeld op een recreatiepark zoals in het Drentse Oranje, of in een regulier asielzoekerscentrum.

Schema

 

Capaciteit

Dat er te weinig ruimte is in de reguliere asielzoekerscentra heeft twee oorzaken: bezuiniging en doorstroming. Er zijn simpelweg te weinig plaatsen voor asielzoekers omdat het budget van het COA de afgelopen jaren sterk gekort is. Dat kon, omdat er veel minder asielzoekers binnenkwamen dan in het verleden, en het was nodig omdat de regering het begrotingstekort terug moest dringen. De overheid moet nu alleen in hoog tempo nieuwe asielzoekerscentra uit de grond stampen, wat erg duur is.

Daarnaast blijven mensen die na hun procedure een verblijfsvergunning krijgen lang in asielzoekerscentra wonen. Dat heeft te maken met doorstroming: omdat vluchtelingen geen woning vinden, kunnen ze niet uit het asielzoekerscentrum. Inmiddels is bijna de helft van de plaatsen in azc’s bezet door vluchtelingen die eigenlijk naar een woning hadden moeten verhuizen.

Urgentie

Juist om te voorkomen dat ze in een asielzoekerscentrum blijven, hebben vluchtelingen voorrang op de woningmarkt. Als een asielzoeker een verblijfsvergunning heeft, krijgt hij of zij ook een urgentieverklaring voor de gemeente waar het COA de vluchteling wil plaatsen. Daarover maakt het COA van tevoren afspraken met gemeenten: per half jaar een planning van het aantal vluchtelingen dat elke gemeente moet opnemen.

Op het moment dat een asielzoeker een verblijfsvergunning krijgt, geeft het COA een melding. Gemeenten moeten na die melding binnen twaalf weken zorgen voor een woning. Dat lukt in de praktijk niet. Er zijn onvoldoende sociale huurwoningen beschikbaar op het moment dat een vluchteling een status krijgt. Op 1 augustus was de achterstand in de huisvesting van statushouders opgelopen tot boven de 18.000 mensen.

Wachtlijst

Die achterstand is zo groot omdat er naast vluchtelingen nog meer mensen op de wachtlijst staan. Ook andere groepen krijgen voorrang: mensen die gescheiden zijn of alleenstaande moeders met kinderen, bijvoorbeeld. Daarnaast komen er in sommige gemeenten gewoon te weinig sociale huurwoningen vrij. Mensen komen daardoor zonder voorrang heel moeilijk aan een huis; de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning kan lokaal oplopen tot boven de vijf jaar.

Vooral starters maken weinig kans en moeten lang wachten op een woning. Geen wonder dat veel mensen het gevoel krijgen dat ze verdrongen worden door vluchtelingen. Op dat sentiment speelt het kabinet nu in door die vluchtelingen niet langer voorrang te verlenen. Dat kan ook makkelijk, want in principe gaat het om het terugdraaien van ongelijke behandeling; zolang je alle woonruimte maar aan iedereen aanbiedt, zal er juridisch weinig aan de hand zijn.

Tijdelijke woningen

Maar daarmee lijkt de regering het paard achter de wagen te spannen: als vluchtelingen geen voorrang meer krijgen, vinden ze immers ook geen sociale huurwoning, blijven nog meer mensen in de volle asielzoekerscentra en wordt Dijkhhoffs probleem met de opvang alleen maar groter. Maar daar heeft het kabinet iets op bedacht. Met meer tijdelijke, onzelfstandige woningen kunnen vluchtelingen uit het asielzoekerscentrum verhuizen zonder dat ze naar een sociale huurwoning hoeven.

Ombouwen van verzorgingshuizen en leegstaande kantoren tot tijdelijke woningen levert de bouwsector opdrachten op en verruimt het krappe aanbod op de markt voor tijdelijke huisvesting, bijvoorbeeld voor jongeren. Het is bovendien een manier om de opvang van erkende vluchtelingen soberder te maken, wat de VVD graag wil om duidelijk te maken dat vluchtelingen hier niet in de watten gelegd worden. De vraag is alleen: hoe krijgt de overheid de mensen uit de asielzoekerscentra straks in die sobere doch rechtvaardige voorzieningen? Wordt verhuizen verplicht?

Sociale sector

Voor mensen die al jaren op de wachtlijst staan, levert het allemaal weinig op. Ze willen niet in containers of omgebouwde kantoren wonen en de wachtlijst wordt niet veel korter. Vluchtelingen krijgen maar een vijfde van alle urgentieverklaringen; andere groepen krijgen veel vaker voorrang. Bovendien verandert het intrekken van urgentieverklaringen niets aan het aantal sociale huurwoningen dat vrijkomt. Het maakt weinig uit als je opschuift van plaats 829 naar 732 op de wachtlijst, en vier jaar moet wachten in plaats van vijf.

De SP noemt dit ‘de nieuwe woningnood’ en wil daarom meer sociale huurwoningen laten bouwen. Maar het aantal sociale huurwoningen is de afgelopen jaren niet sterk gedaald; er zijn nog ruim voldoende sociale huurwoningen voor de doelgroep. Het punt is dat huurders geen kant op kunnen. Doordat koopwoningen moeilijker te financieren zijn en er onvoldoende betaalbaar aanbod is in de vrije sector, blijven mensen in een sociale huurwoning zitten, ook als ze meer kunnen betalen.

Woningmarkt

Het probleem is dus niet alleen dat er veel meer asielzoekers binnenkomen, maar ook dat de woningmarkt in Nederland muurvast zit. Dat is te wijten aan de overheid, die zowel de sociale huursector als de koopsector jarenlang royaal subsidieerde, waardoor er geen ruim aanbod in de vrije huursector kon ontstaan. Daar zit de bottleneck. Die wreekt zich nu: mensen met een middeninkomen blijven in hun sociale huurwoning omdat ze moeilijk kunnen verhuizen.

De sleutel ligt in het verruimen van het aanbod in de vrije huursector. Dat duurt alleen veel langer dan het bijplaatsen van containers en het snel ombouwen van lege kantoren. Een kabinet dat onder electorale druk daadkrachtig wil overkomen, kan daar niet op wachten. De voorrang voor vluchtelingen in de sociale huursector afschaffen en vluchtelingen naar goedkope, onzelfstandige woonruimte duwen is dan een electoraal en politiek aantrekkelijk compromis.

Jasper Klapwijk heeft makkelijk praten, want hij woont dankzij de hypotheekrenteaftrek in een relatief goedkope koopwoning in Amsterdam.

 

 

  1. 1

    “verruimt het krappe aanbod op de markt voor tijdelijke huisvesting, bijvoorbeeld voor jongeren.”
    Dus jongeren moeten ook soberder gaan wonen? En bovendien alsnog met vluchtelingen gaan concurreren om die sobere huisvesting?

    “Maar het aantal sociale huurwoningen is de afgelopen jaren niet sterk gedaald”
    Gek is dat, uit cijfers van de Rijksoverheid blijkt het aantal sociale huurwoningen in 2014 toch echt met 24446 te zijn gedaald ten opzichte van 2013. Ik zie in het figuur ook 2,5 miljoen sociale huurwoningen staan, terwijl er nog maar minder dan 2,3 miljoen zijn.

  2. 2

    Stevie Wonder kan het zien dat de VVD weinig op heeft met de sociale huursector. Blok wil tijdelijke huurcontracten, hogere huren om huurders hun woning uit te krijgen richting koopmarkt, corporaties moeten woningen verkopen om met de boekwinsten hun verhuurdersheffing te kunnen betalen.
    Daardoor neemt het aantal betaalbare huurwoningen af. Daardoor loopt de wachttijd voor een betaalbare huurwoning op. Dat is al jaren het geval.
    Nu roepen dat het ontoelaatbaar is die wachttijd nog langer te maken is onverdraaglijke hypocrisie. Een wachttijd van acht jaar, die negen jaar wordt, toont het beleid in zijn volle omvang en impotentie; de vluchteling voorrang verlenen heeft daarmee weinig te maken.
    Soortgelijke overwegingen gelden voor de arbeidsmarkt: natuurlijk treedt er verdringing op, zeker als goed opgeleide Syriërs zich op de arbeidsmarkt melden. Maar dan hadden we meer mogelijkheden moeten bieden om arbeidsplaatsen te scheppen, in plaats van door zuinigheidsbeleid het herstel van de economie te remmen.

  3. 3

    @0 ‘De sleutel ligt in het verruimen van het aanbod in de vrije huursector.’

    Waar gaat het hier dan precies mis? Ik woon in Leiden en weet vooral van hoe het hier gaat en de huurmarkt is bedroevend. Voor een sociale huurwoning sta je makkelijk zeven jaar op de wachtlijst, en het aanbod in de vrije sector is zeer beperkt en zeer duur. Duur genoeg in elk geval om het naar mijn idee aantrekkelijk te maken om iets dat leegstaat te verhuren. Maar er staat blijkbaar te weinig leeg, of mis ik nou iets? Het probleem ligt in Leiden in elk geval niet aan de vraagkant: met een voortdurende instroom van alleen al studenten en expats is er voor elke verhuurder wel een huurder te vinden die bereid is veel te veel te betalen.

    Of bestaat het probleem vooral in kleinere plaatsen? En waar staan dan al die woningen die verhuurd zouden kunnen worden in de vrije sector maar dat niet worden? Oprechte vraag, ik begrijp niet waar die woonruimte vandaan moet komen.

  4. 4

    de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning kan lokaal oplopen tot boven de vijf jaar.

    Zozo, wat lang zeg. Mijn ouders, woonachtig in een dorp niet ver van Amsterdam, wilden verhuizen in datzelfde dorp. Ze hebben veertien (14!) jaar moeten wachten voordat een sociale huurwoning beschikbaar was (en dan nog eentje die ook zeker niet in de top thuishoort). En toen kregen ze van de wooncorporatie te horen dat dat nog vrij snel was.

  5. 5

    Misschien moet men zich eens beter gaan afvragen waarom huizen zo duur zijn:

    Niet door de gebruikte materialen en het loon van de bouwers.
    Persoonlijk denk ik in de richting van grondspeculanten (inclusie ge gemeenten), projectontwikkelaars en corrupte ambtenaren.

    De banken varen er wel bij!

    De bewoners (eigenaren en huurders) betalen de extra rekening.

    Wel dient nog opgemerkt te worden, dat (veel) mensen met de hoogste inkomsten de meeste subsidie krijgen, in de vorm van hypotheekrenteaftrek ;-)

  6. 7

    @5

    Niet door de gebruikte materialen en het loon van de bouwers. Persoonlijk denk ik in de richting van grondspeculanten (inclusie ge gemeenten), projectontwikkelaars en corrupte ambtenaren.

    Lulkoek? Alle nieuwbouwwoningen hier in de buurt (ik denk aan Nijmegen, een grote bouwput) zijn groot, luxe, supermooi gelegen, zeer goed bereikbaar en vergeleken met veel kleinere vooroorlogse woningen extreem goedkoop. Ik zie niet in hoe projectontwikkelaars en corrupte ambtenaren daar rijk van kunnen worden want hier kan nooit heel veel marge meer op zitten. Maargoed, kijk vooral zelf op Funda en vergaap je aan al dat moois. Het is dat ik al een (ooit veel te duur gekocht) huis heb…

    Huizen zijn enkel duur op zeer gewilde lokaties in stadscentra. Dat betreft meestal bestaande bouw waar geen ambtenaar of projectontwikkelaar iets aan verdient. De prijs op dat soort lokaties is 100% marktwerking (en zakt keihard in door al die extreem goedkope nieuwbouw op toplokaties waar niet tegenop te renoveren valt).

    Maargoed. Vertel eens, welke huizen zijn “zo duur” dan? Als je dat 10-15 jaar geleden zei, ok. Maar nu?

  7. 8

    @1: Studenten en jongeren wonen vaak al in onzelfstandige woonruimte, zoals studentenhuisvesting, omgebouwde verzorgingshuizen, omgebouwde kantoorruimte en containerwoningen. Als er daar meer van komt, verruimt het aanbod. Eens dat de vraag ook groeit als vluchtelingen geen voorrang meer krijgen voor reguliere sociale huurwoningen. Het hangt er dus vanaf hoeveel er om- en bijgebouwd wordt.

    De voorraad sociale huurwoningen in de corporatiesector bedraagt ongeveer 2,3 miljoen. De voorraad sociale huurwoningen in de particuliere sector is ca. 0,2 miljoen. Ik zeg niet dat de sector niet krimpt, maar dat de krimp marginaal is: 25.000 op 2,5 miljoen is een afname van 1%. Het punt is vooral dat niet het aantal sociale huurwoningen het probleem is, zoals de SP graag en veel roept, maar de doorstroming. Die stokt omdat er in Nederland relatief weinig betaalbare woningen in de vrije sector te huur zijn.

  8. 9

    @7:
    Bekijk eens een bestek en tracht daarna logische gevolgtrekkingen te maken ;-)

    Begin maar met grondaankopen van bijv. een agrariër.
    Beloon hem/haar ruim en betaal € 50.000,– voor een bunder.
    We gaan een buitenwijkje bouwen:
    Grondaankoop woning minimaal € 200,–
    Woekerwinst nummer 1 (vergeet niet na te kijken wat het bouwrijp maken in werkelijkheid)

    De volgende stappen mag je zelf doen ;-)