Ernstige zorgen over vrijhandelsverdrag EU-VS

OPINIE - De onderhandelingen over een vrijhandelsverdrag tussen EU en VS gingen vandaag de derde ronde in. Een ernstige zaak, vinden Thierry Baudet en Bastiaan Rijpkema. En waarom is het proces zo ontransparant?

Niemand heeft het erover, maar vandaag startte de derde onderhandelingsronde over het EU-VS Vrijhandelsverdrag. De onbekendheid van deze ingrijpende gebeurtenis is geen toeval. Politici willen namelijk niet dat u hier zicht op heeft – laat staan dat u zich er mee bemoeit. Door Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, is politici opgedragen steeds te herhalen dat het beoogde verdrag ‘groei en arbeidsplaatsen oplevert’, en dat bezwaren ertegen – wat die ook maar mogen zijn – , ‘ongegrond’ zijn. Barroso gaf onze politieke managers deze boodschap op vrijdag 22 november – toen zij werden geïnstrueerd over het ‘communiceren’ van het vrijhandelsverdrag.

Ondertussen blijven alle daadwerkelijke afspraken geheim. We kunnen op geen enkele manier controleren of onze bezwaren inderdaad ‘ongegrond’ zijn. Net als met EU-regelgeving is het met dit verdrag: hoe minder er over gesproken wordt, hoe beter. Wanneer politici en bureaucraten in de schaduw hun plannen kunnen voortzetten en ze naar buiten toe rookgordijnen kunnen optrekken over ‘win-win situaties’, hebben die plannen de meeste kans van slagen.

Want geen enkele bevolking die haar democratische rechten serieus neemt zou de implicaties van een vrijhandelsverdrag zomaar accepteren. Daarom zou geen enkele bevolking de huidige geheimhouding moeten tolereren. Het veelomvattende vrijhandelsverdrag dat nu wordt opgetuigd behoort onderwerp te zijn van een voortdurend publiek debat.

In februari van dit jaar begonnen de onderhandelingen voor het verdrag – toen Barack Obama er in zijn State of the Union voor pleitte. De volgende dag meldde Barroso al enthousiast dat een dergelijk verdrag er inderdaad zou komen.

Waar deze Barroso het gezag vandaan haalt om zulks namens ons aan te kondigen? De brutaliteit om dit te beslissen, ontleent hij aan het, na het ‘nee’ van de Nederlandse bevolking alsnog doorgezette, Europese grondwettelijk verdrag. De Europese Commissie heeft daarin de bevoegdheid gekregen om in naam van de EU handelsverdragen te sluiten. En ja, geheel in EU-stijl wordt een schijnbaar onschuldige competentie direct tot in het uiterste opgerekt: geen bilaterale coördinatie met een buurland, geen onderlinge afstemming over frisdranken of bananen, maar niets minder dan een alomvattende handelsunie met de Verenigde Staten.

De Europese Commissie kondigt de overeenkomst op haar website al vol trots aan als ‘the biggest trade deal in the world’. Als de bevolkingen koest worden gehouden staat niets eraan in de weg dat de overeenkomst eind 2014 wordt gesloten.

Het beoogde vrijhandelsverdrag tussen de EU en de VS heeft tot doel de handel te vergemakkelijken. In de praktijk betekent dit, precies zoals in de ‘interne markt’ die de EU heeft afgedwongen, dat staatssteun zal moeten verdwijnen en dat wetgeving zal moeten harmoniseren.

Wellicht goed voor de handel – maar dergelijke afbouw van staatssteun en harmonisatie van wetgeving zijn niet onomstreden. Ze vormen geen door iedereen, altijd en in alle omstandigheden gewenst beleid. Want zijn er niet tal van terreinen van het leven waarin efficiëntie niet het dragende motief is? Neem de biologische veeteelt – die zou zonder staatssteun niet kunnen overleven. Die prachtige landelijke taferelen, die glooiende heuvels met wuivende zonnebloemen en graanpluimen, die dorpjes met kleine boerderijen, waar wij zo graag vakantie vieren of doorheen trekken – ze zouden zonder staatssteun gemakkelijk kunnen verdwijnen vanwege gebrek aan concurrerend vermogen met de bio-industrie.

De Europese landen hebben bovendien verschillende economieën en daardoor verschillende, dikwijls tegengestelde, belangen. Door dit verdrag zal één lijn getrokken moeten worden, ook al zijn de belangen en wensen totaal verschillend. Frankrijk wil een uitzondering voor de audiovisuele industrie ter bescherming van zijn nationale films en muziek. Het land is bang om op dat gebied overspoeld te worden door Hollywood. Nederland heeft minder problemen met wederzijdse openstelling – onder meer vanwege hippe nederpopsterren als Afrojack en Eva Simons, die een grote afzetmarkt hebben in de Verenigde Staten.

Daarnaast de harmonisatie. Wie vrijhandel bedrijft moet helderheid hebben over de standaarden waaraan producten moeten voldoen. Wat zijn bijvoorbeeld de veiligheidsnormen voor – zeg – genetische modificatie? In Amerika wordt daarover anders gedacht dan in Europa. Betekent dit dat wij onze standaarden aan de Amerikanen moeten aanpassen? Of zij zich aan ons? Het zijn open vragen die een politieke keuze vergen waar we het uiteindelijk wel of niet mee eens kunnen zijn. En ook daarvoor geldt weer: niet alles wat goed is voor het ene Europese land is ook goed voor het andere. Toch is een one size fits all – dwangbuis het onvermijdelijke gevolg van de harmonisatie die een vrijhandelsverdrag zou kunnen vereisen. Kortom: een vrijhandelsverdrag bedreigt de cultuur en de zelfbeschikking van de sluitende partijen.

Eenmaal opgetuigd kan de reikwijdte van het verdrag door jurisprudentie bovendien gemakkelijk worden uitgebouwd. Het Europese Hof van Justitie heeft in enkele jaren de macht van de EU in extreme mate opgerekt; en er is geen enkele reden om aan te nemen dat een rechtsprekende instantie van het vrijhandelsverdrag meer terughoudendheid zal betrachten.

Sterker nog, ervaringen met arbitragemechanismen uit handelsverdragen wijzen in de richting van bijkomende problemen. Moderne handelsverdragen tussen staten geven investeerders – dus: private partijen – een klachtrecht. Een dergelijk klachtrecht schijnt ook onderdeel uit te maken van de gesprekken tussen de VS en de EU. Anders blijven investeerders weg, zo houdt de Europese Commissie ons voor.

Maar de gevolgen kunnen enorm zijn. Bedrijven zijn in staat miljoenenclaims in te dienen als nieuwe wetgeving – bijvoorbeeld over groene energie of milieunormen – hen niet zint. Binnen de EU gebeurt dat nu al – het Zweedse energiebedrijf Vattenfall klaagde onlangs bijvoorbeeld Duitsland aan vanwege zijn streven naar planeet-vriendelijke stroom.

Als dergelijke claims doorzetten, wordt democratische besluitvorming onmogelijk. Een handvol ongekozen, anonieme pseudorechters krijgt dan een nagenoeg onbeperkte macht op basis van brede, vage, in zalvende algemeenheden opgetuigde verdragsbepalingen.

Ernstige zorgen zijn dus op hun plaats. En het is des te schokkender dat wij niets weten over de voorstellen die komende week ter tafel zullen komen. Niets! Alles aan de onderhandelingen blijft geheim: het onderhandelingsmandaat van de Europese Commissie, de standpunten van lidstaten, de conceptteksten, de reikwijdte van de conflictbeslechtingsprocedure – geen enkel document is openbaar.

En nogmaals: dat is geen toeval. We leven in een tijd van politicide. De democratische politiek wordt langzaam afgeschaft ten gunste van technocratisch-utilitair beleid. Burgers die inspraak willen zijn maar lastig. Het onderhandelingsproces van het vrijhandelsverdrag maakt duidelijk hoe diep de minachting van onze politici voor democratie en soevereiniteit daadwerkelijk is. Ze zouden de bevolkingen van de nationale staten moeten vertegenwoordigen – maar ze zetten die juist steeds verder buiten spel.

Dit opinieartikel verscheen vandaag ook in NRC Handelsblad.

  1. 1

    Het lijkt, of is, al een jaar of twintig, zo dat multinationals proberen landen, politiek dus, uit te schakelen.
    Wanneer ontstaat ook bij ons de Italiaanse hooivorken beweging ?

  2. 2

    En ondertussen geeft onze regering ook nog [url=]bevoegdheden defitinief over aan Brussel[/url]…

    Waarom worden wij als burgers hier niet bij betrokken?! Daar ben ik boos over!

  3. 4

    Nederland heeft minder problemen met wederzijdse openstelling – onder meer vanwege hippe nederpopsterren als Afrojack en Eva Simons, die een grote afzetmarkt hebben in de Verenigde Staten.

    Geloven de schrijvers werkelijk dat het Europabeleid van Nederland afhangt van de carrière van een DJ en een presentatrice?

  4. 6

    De onbekendheid van deze ingrijpende gebeurtenis is geen toeval. Politici willen namelijk niet dat u hier zicht op heeft

    In februari van dit jaar begonnen de onderhandelingen voor het verdrag – toen Barack Obama er in zijn State of the Union voor pleitte

    De volgende dag meldde Barroso al enthousiast dat een dergelijk verdrag er inderdaad zou komen.

    De Europese Commissie kondigt de overeenkomst op haar website al vol trots aan als ‘the biggest trade deal in the world’.

    Kortom: het is een ontzettend stiekem complot dat alle betrokkenen van de daken schreeuwen.

    Dat onderhandelingen in een vertrouwelijke sfeer plaatsvinden is heel begrijpelijk. Het is immers niet in het belang van een onderhandelaar als op elk moment al zijn kaarten op tafel moet leggen. Bovendien: als alles en iedereen de kans krijgt om zich op elk moment met onderhandelingen te bemoeien weet je bij voorbaat dat er nooit iets uit komt.

    Zolang het resultaat van die onderhandelingen maar openbaar wordt, vind ik het prima.

    Prima om kritisch naar de rol van Europa te kijken, daar zijn goede redenen voor. Maar waarom moet die kritiek nu verpakt worden in zoveel holle retoriek?

  5. 10

    @6: Heeft iemand misschien een beter voorstel om deze uitverkoop van de democratie aan het bedrijfsleven te stoppen?

    Daar ga ik dan onmiddelijk in mee.
    Maar niets doen is geen optie meer.

  6. 12

    @6: Ja, natuurlijk is dat raar. De PVV is wel tegen Europa, maar tegelijk heel erg voor vrije handel. Die gaan er echt niet voor zorgen dat multinationals minder macht krijgen.

  7. 14

    Net als met EU-regelgeving is het met dit verdrag: hoe minder er over gesproken wordt, hoe beter.

    Hier komt de ware euroscepticus naar boven. Het TTIP waar dit stuk over gaat is te vergelijken met ACTA: een internationaal verdrag ten dienste van de grote bedrijven dat volledig achter gesloten deuren wordt ontworpen. De EU-regelgeving is echt wel een stuk transparanter, al valt er nog veel te verbeteren. De rol van het Europese Parlement garandeert vergaande openbaarheid van ontwerp-richtlijnen, verslagen van commissievergaderingen, ingediende amendementen en stemmingen. Wat ontbreekt is grotere openbaarheid van de Raad van ministers en de Europese Raad van regeringsleiders.

    @4 De schrijvers van dit artikel grijpen het TTIP aan om de Europese politiek zwart te maken, terwijl het werkelijke gevaar zit in de macht van de multinationals die handel willen drijven zonder enige overheidsbemoeienis. En die, als een democratisch aangenomen wet hen niet zint, de instrumenten willen hebben om die wet uit te schakelen of een forse schadevergoeding te kunnen eisen.

    @6 Het wordt tijd om de PVV-stemmer voor te lichten. Wilders wil de Europese samenwerking beperken tot vrijhandel. Hij kan het TTIP alleen maar toejuichen.

  8. 17

    @14: Motie Ouwehand/Thieme: volledige beleidsvrijheid op dierenwelzijn voor Nl en EU in vrijhandelsverdrag
    19-09-2013

    De Kamer,

    gehoord de beraadslaging,

    constaterende, dat er onderhandelingen lopen voor een vrijhandelsverdrag tussen de Europese Unie (EU) en de Verenigde Staten (VS), het zogenaamde Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP),

    overwegende, dat tot nu toe is overeengekomen dat de EU en Nederland beleidsvrijheid behouden op het gebied van gezondheid, veiligheid, arbeidsomstandigheden, milieu en culturele diversiteit,

    verzoekt de regering, ten aanzien van TTIP tevens in te zetten op het behouden van volledige beleidsvrijheid voor Nederland en de EU op het gebied van dierenwelzijn,

    en gaat over tot de orde van de dag.

    Ouwehand
    Thieme

  9. 18

    SP – Onderzoek naar risico’s Vrijhandelsverdrag VS-EU

    06-12-2013 • Er komt een onderzoek naar de risico’s van het Vrijhandelsverdrag tussen de VS en de EU. Daartoe is deze week een motie aangenomen van GroenLinks, PvdA en SP. Kamerlid Jasper van Dijk: ‘Het vrijhandelsverdrag tussen de VS en de EU is al een frontale aanval op de democratie genoemd. Met het verdrag kunnen multinationals – buiten de gewone rechtspraak om – claims indienen bij landen over winst die zij in de toekomst zouden mislopen. Veel gekker moet het niet worden.’

    Een onderzoek? Samen met de PvdA? Ik schort mijn oordeel zonder veel hoop op tot later.

  10. 19

    De bekende riedel van verdachtmakingen weer: ‘Kijk ze een doen. Allemaal in het geniep’.
    Over de immigratie lees en hoor je precies dezelfde verhalen. Allemaal geheime verdragen die er afgesloten worden.
    Het is hier al opgemerkt: tijdens onderhandelingen doe je geen mededelingen.

    In zijn boek Oikofobie, de angst voor het eigene, schrijft hij bladzijden vol, en met grote instemming, over de immigratiesprookjes van joost Niemoller. Nog erger: hij dikt die onzin nog eens extra aan.

    Aluhoedjes op.

  11. 22

    Enkele reacties boven mij zijn nogal sceptisch over het artikel dat wijst op de onderhandelingen over TTIP die mogelijk heel slecht zouden kunnen uitpakken. Enerzijds is dat begrijpelijk. Onderhandelingen vinden nu eenmaal vaak plaats achter gesloten deuren. Dat zou ook nodig zijn om het proces niet te verstoren.

    Anderzijds is er alvast geen sprake van aluhoedjes-denken. Documenten zijn uitgelekt en de Europese Commissie geeft nota bene zelf op zijn website aan dat bijvoorbeeld de investor-state dispute settlement onderdeel uitmaakt van de onderhandelingen. Over dit mechanisme bestaan voldoende voorbeelden van negatieve gevolgen voor mens en milieu (zie reactie #18). Vervolgens is dit het moment om je zorgen te gaan maken. Na de onderhandelingen gaat het EP een kant-en-klaar voorstel gepresenteerd krijgen dat ze moeten slikken of afwijzen (zie ook: http://www.euractiv.com/trade/mep-ttip-negotiations-threaten-e-interview-532363). Er is dus geen sprake van een normale procedure waarbij de Commissie met een voorstel komt na uitgebreide consultatie met stakeholders (wat in het huidige geval amper is gebeurd voor wat betreft maatschappelijke stakeholders) dat het EP vervolgens kan corrigeren.

    Ik begrijp uit sommige bovenstaande reacties dat we moeten wachten tot de Commissie iets presenteert voordat we op onze achterste poten gaan staan. Maar wie kijkt naar de procedure en wie kijkt naar de onderwerpen waarover onderhandeld wordt mag zich nu alvast zorgen beginnen te maken. Misschien blijkt dat uiteindelijk wel onterecht te zijn, en tja, dan hebben we ons voor niets ongerust gemaakt. Het alternatieve scenario is dat we dadelijk plotseling een akkoord met de VS in onze maag gesplitst krijgen dat schadelijk is voor de bescherming van de consument en het milieu, en de effectiviteit van de lidstaat ondermijnt om consument en milieu te beschermen.

  12. 23

    @20 Oh, maar mij zal je niet horen als er serieus discussie wordt gevoerd over het verdrag. Prima, doen. Het gaat mij om typetjes als Baudet die de EU als een grote samenzwering zien. Neem maar Eurabia uit 1975: olie in ruil voor massa-immigratie van moslims.

    Na lezing van Baudets boek kan ik hem niet meer serieus nemen. Ik heb daar ook een artikel over geschreven:
    http://www.flipvandyke.nl/2013/09/migratie-onzin-van-thierry-baudet-ontleed/

  13. 25

    @17:

    Er is niet over gestemd of we dat willen, wat de inhoud moet worden, geen publiekelijk debat et cetera. Maar nu wordt er gepredikt: tijdens de onderhandelingen wordt er geen openheid gegeven. Enkel dat het de grootste deal ooit wordt…

    Dus na de onderhandelingen sta je voor een voldongen feit.

    En nu moet iedereen z’n mond houden. Dit is de normale gang van zaken en niet zeuren verder

  14. 27

    Het verdrag moet nog door het Europees Parlement behandeld worden. Dan is er nog tijd genoeg om te zien waar over onderhandeld is. Wie daar nu al tegen aan loopt te schoppen en zelfs al toe geeft helemaal niet te weten, wat er in dat verdrag zal komen te staan, valt niet serieus te nemen. Die is alleen maar bezig met stemming kweken.

    @6: wie zijn hoop op de PVV vestigt om vrijhandelsverdragen niet al te vrij te maken, misleidt zichzelf. Die club stemt altijd voor vrijhandelsverdragen. Zie hier bijvoorbeeld een rijtje met partijen die een motie aan hebben genomen over een vrijhandelsverdrag met India (CDA, Pvda, SP, PvdD, Groen Links, D66, SGP en ChristenUnie). Je kunt zelf zien welke partijen ontbreken en welke partijen dus vooral geen beperkingen aan de vrijhandel willen.

  15. 28

    @25: “Het verdrag moet nog door het Europees Parlement behandeld worden”

    Iedereen weet dat het EP geen debatterend orgaan is. Voorstellen worden in een paar minuten tijd hamertje klap goedgekeurd. De meeste spreektijd wordt gebruikt om collega’s te bedanken en dergelijke. De EC en Ep zijn twee handen op één buik. Als dat voorstel er eenmaal is, is de gang naar het EP slechts een formaliteit, zoals dat in 99% van de gevallen zo is.
    En ondanks dat dat algemeen bekend is, gaat men zijn/haar hoop daarop vestigingen…

    Tja, eigenlijk verdienen we het ook gewoon he?

  16. 29

    @26:

    Iedereen weet dat het EP geen debatterend orgaan is. Voorstellen worden in een paar minuten tijd hamertje klap goedgekeurd. De meeste spreektijd wordt gebruikt om collega’s te bedanken en dergelijke.

    Je hebt nog nooit een debat gevolgd, dat is duidelijk. Het is natuurlijk niet elke dag spetterend vuurwerk, maar het kan er soms vrij stevig aan toegaan.

    De EC en Ep zijn twee handen op één buik. Als dat voorstel er eenmaal is, is de gang naar het EP slechts een formaliteit, zoals dat in 99% van de gevallen zo is.
    En ondanks dat dat algemeen bekend is, gaat men zijn/haar hoop daarop vestigingen…

    Men heeft geprobeerd ACTA ongeveer op die manier er doorheen te drukken. Werd afgeschoten door het parlement. Dus het kan wèl.

  17. 31

    @27: Mijn enige hoop is dat Nederland zo onbestuurbaar wordt en de PVV op termijn met de billen bloot moet.

    Ik verwacht van Wilders helemaal niets, behalve chaos.
    Heet dat niet een “proteststem”?

  18. 32

    @30:

    Ik had inderdaad moeten zeggen: “Het is een feit” ipv “iedereen weet”. Want sommigen hebben blijkbaar een mening daarover.
    Excuses daarvoor, zal voortaan duidelijker voor je zijn

  19. 33

    @32: dat jij het zegt, maakt het nog geen feit. Het is niet meer dan jouw mening, en dat is heel erg duidelijk.

    @31: die fout is in het verleden al eens eerder gemaakt.

  20. 35

    @25: “Dus na de onderhandelingen sta je voor een voldongen feit.”

    @28: “Als dat voorstel er eenmaal is, is de gang naar het EP slechts een formaliteit”

    @32 “Ik had inderdaad moeten zeggen: “Het is een feit”

    En dat zijn woorden die je toch echt niet meer kunt volhouden na ACTA, dat door het EP met een monstermeerderheid is verworpen

  21. 36

    @35:

    uitzondering die de regel bevestigd. Lees anders “policy making in the European union”. Is een handig handboek, staat het allemaal in.

    ” dat jij het zegt, maakt het nog geen feit”

    klopt, het gaat ook om de inhoud bij feiten. Niet om de verzender. Maar als je waarde hecht aan autoriteit. De boodschapper is Helen Wallace: Emeritus Professor at the London School of Economics and Political Science.

    Oja, en een feit = een feit = feit. Ondanks je poging tot framing

  22. 38

    @37: die heeft mister P niet nodig. Zijn mening staat al vast.

    @36:

    uitzondering die de regel bevestigd

    De uitzondering bevestigt dat je mening geen feit is. We staan niet altijd voor een voldongen feit. Er kan in het parlement gediscussieerd worden. De inhoud van de onderhandelingen komt op tafel te liggen.