Weg met de crisis | Pappen en nathouden is niet de oplossing

kredietcrisisHet lijkt overbodig nog kritiek te leveren op de regeringsaanpak van de crisis nu heel Nederland er al overheen gevallen is. Maar ellendig genoeg bleken ook de meeste critici met hetzelfde soort slappe maatregelen te komen als de regering zelf. Het is één groot circus van pappen en nathouden. Tot het vanzelf overwaait, zo lijkt de hoop. De oorzaak daarvoor is dat men nog steeds niet begrijpt wat er mis is in de wereld. Ter afronding van de serie “Weg met de crisis” zet ik daarom nog eens de hoofdpunten uiteen met het soort maatregelen dat nodig geweest zou zijn.

We leven aan het einde van een technologisch tijdperk, namelijk dat van goedkope olie als motor achter de industriële ontwikkelingen. Een dominant aspect van dit tijdperk is de wegwerpmentaliteit. Nu er minstens aan een aantal grondstoffen een einde lijkt te komen valt deze mentaliteit definitief door de mand. Wat we nodig hebben zijn nieuwe technologieën voor energieopwekking en hergebruik van grondstoffen. Op dit punt had de regering kunnen scoren. Met maatregelen om de al gestarte initiatieven die nu door de ingezakte vraag onder druk staan te laten overleven. Met wetgeving om nieuwbouw energieneutraal te maken. Dat zet meer zoden aan de dijk dan een beetje isoleren van woningen en het helpt toch de nauw met het CDA verweven bouwsector. Met wetgeving die schonere bussen en vrachtauto’s eist, en ook schonere taxi’s en bestelauto’s voor de stedelijke omgeving. Voor zover niet haalbaar vanwege het Europese kader is het toch van belang daarnaar te streven. Dan weten de investeerders namelijk welke kant het opgaat. En met verdergaan op de ingeslagen weg van de windenergie, want alle beetjes helpen. Wetgeving met verbieden werkt daarbij duizend keer beter dan stimuleren met zakken geld (en het is nog goedkoper ook). Als je bijvoorbeeld de elektrische bromfiets stimuleert is in 2020 misschien tien procent elektrisch. Als je de tweetakt brommer op die termijn verbiedt, dan zijn in 2020 alle brommers elektrisch.

De arbeidsproductiviteit stijgt continu. Daardoor kunnen we met steeds minder mensen steeds meer dingen maken voor steeds meer mensen. Dat heeft geleid tot overcapaciteit in de industrie. Tegelijkertijd zijn de elementaire behoeften van de bevolking aardig geregeld, zodat de vraag een beetje aan het inzakken is. Gestimuleerd door goedkope leningen kun je natuurlijk wel alles elke twee jaar door iets nieuws vervangen, maar nodig is dat niet. En die vraag is nu weggevallen. Eén elementaire behoefte wordt echter nog steeds niet vervuld. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen vinden dat ze te veel uren moeten maken en te weinig vrije tijd hebben. Bij een constante toename van de efficiency zou je verwachten dat mensen steeds korter gaan werken. Maar dankzij de neoconservatieve revolutie worden alle ontwikkelingen op dat gebied stelselmatig teruggedraaid. En dat is dom, want zo bestendig je overcapaciteit en werkeloosheid (die weer tot een vermindering van de koopkrachtige vraag leidt). Ga je dan ook nog eens mensen twee jaar langer laten doorwerken dan schiet het helemaal niet meer op. Terwijl de AOW-kosten dankzij de toenemende obesitas uiteindelijk toch waarschijnlijk erg zullen meevallen. Wat had de overheid dus moeten doen? Korter werken stimuleren, met name door mensen die korter werken goedkoper te maken dan mensen die langer werken. Waarschijnlijk help je zo meer jongeren aan een baan dan met gerichte stimuleringsmaatregelen. De belastingderving die het gevolg is van dit soort maatregelen compenseer je door ouderwetse verhoging van de hogere belastingschalen. De neoconservatieve filosofie leert ons dat zoiets niet mag omdat rijke mensen belangrijk zijn voor de economie. Maar rijke mensen dragen helemaal niks bij aan de economie. Eén rijke koopt misschien vier televisies, duizend armen kopen er duizend (let op: ik beweer hier niet dat televisie iets nastrevenswaardigs is).

Minstens veertig procent van de wereldbevolking neemt niet deel aan het consumptiecircus. Volgens sommigen mogen we hen daarom gelukkig prijzen. Maar zelf zouden de betrokkenen heel graag mee willen doen, als zij maar inkomen hadden. Dit is het verhaal van de eerlijke verdeling van werk en inkomen op wereldschaal. Zou de hele wereldbevolking koopkrachtig geweest zijn dan hadden we misschien dat ongebreidelde kopen op krediet helemaal niet nodig gehad voor de economische groei. Met de huidige vormen van ontwikkelingshulp lukt het niet de ongelijkheid op te heffen. Wat zou de regering dus moeten doen? De huidige vormen van ontwikkelingshulp vrijwel helemaal (met uitzondering van noodhulp) omzetten in hulp die direct ten goede komt aan mensen die willen investeren. En met mensen bedoel ik dan natuurlijk de inwoners van de derde wereld die iets willen doen maar domweg niet aan geld kunnen komen. Kortom: ontwikkelingshulp in de vorm van micro-krediet.

De vier uitdagingen van deze tijd waar we een oplossing voor moeten vinden zijn: het opraken van olie en grondstoffen, de overcapaciteit die ontstaat door de continu stijgende arbeidsproductiviteit, de ongelijke verdeling van de welvaart en tenslotte het opstoken van onze planeet. Dat laatste punt heb ik nog niet besproken, mede omdat dat proces door de crisis is afgeremd. Er iets aan doen is wel een essentiële randvoorwaarde voor een aanpak van de andere problemen. Want anders gaat het licht over honderd jaar alsnog definitief uit.

  1. 2

    Trauwus…

    Wat betreft die vervulde behoeftes — het is wel zo natuurlijk dat heel veel dingen ook bepaald niet meer voor de eeuwigheid gemaakt worden.

    Een DVD speler van 35 euro gaat echt beduidend minder lang mee dan een 25 jaar geleden gekochte video recorder van het N-voudige (voor stevige N, en al helemaal in procenten van besteedbaar inkomen). Het kan gewoon niet van die prijs, waar de bootreis vanuit China ook nog af moet, en de verschillen tussen meuk en iets goeds zijn zo groot geworden dat die laatste inmiddels vaak niet eens meer bestaat. Je/men koopt geen DVD speler van 350 euro als ernaast een van 35 staat, hoeveel beter ‘ie dan ook is. Het ding laten repareren als ‘ie kapot is, ooit een vrij normale economische bedrijvigheid, is helemaal een lachwekkende propositie als je de aanschafprijs afzet tegen het arbeidsloon van degene die dat zou moeten doen.

    Dat wil zeggen dus, die wegwerp-cultuur is ook niet geheel en al los te zien van de volksrepubliek-meukificatie van onze goederen-berg. Je ziet het overal terug, in elektronica, kleding, meubels, huishoudelijke spullen, enzovoort. En omdat zoals gezegd de verschillen te groot zijn valt er gewoon niet meer te verwachten dat iets wel goeds nog in voldoende hoeveelheden kan verkopen waardoor je in ieder geval als enkeling al heel snel niet eens meer “je eigen verantwoordelijkheid” kan nemen, ook al zou je het willen. Je kan alleen maar meuk kopen die al snel weer aan vervanging toe is…

  2. 3

    Het staat en ieder vrij minder te werken en minder te consumeren. De meeste mensen kiezen er echter voor om de stijging van de arbeidsproductiviteit om te zetten in meer consumptie en niet in vrije tijd. En zo lang dat zo blijft veranderd er pas wat als de wal het schip keert. En dat gaat nog lang niet gebeuren. Na peak oil en peak gas gaat de prijs van olie en gas omhoog. Daardoor worden procesroutes die kolen als grondstof gebruiken rendabel en gaan we geleidelijk overschakelen op kolen (nog 500 tot 1000 jaar voorraad). Het Zuid Afrikaanse SASOL heeft tijdens de Apartheidsperiode al laten zien dat je een complete westerse consumptiemaatschappij met alleen kolen aan de praat kunt houden. Al met al best grote systeem veranderingen maar geen echte paradigma veranderingen. Ik voorspel: alles blijft ongeveer bij het oude.

  3. 4

    De Grote Hobby is er weer!

    > Als je de tweetakt brommer op die termijn verbiedt, dan zijn in 2020 alle brommers elektrisch.

    Als je gewoon iedereen verbiedt te ne*ken, dan is het energieverbruik in 2020 ook met 15% gedaald.

    VERBOTEN!

    VERBOTEN!

    ALLES IST VERBOTEN!

    IK WEET WAT JULLIE GELUKKIG MAAKT!

    OP NAAR DE SOSIALISTISCHEN MENSCH!

  4. 5

    @ Richard. Het grote probleem is dat we er zonder verbieden niet komen. Weet je nog hoe het was in de kroeg toen we er samen uitkwamen? Er werd kei– en keihard doorgerookt zodat de lucht niet te pruimen was. Weet je nog wat er gebeurd is met de oproepen de bonuscultuur te matigen? Ze werden elk jaar hoger. Weet je nog hoeveel onschuldige doden er vallen als er weer eens een gek met ruim 200 km/u over de vangrail vliegt? Verboden moet je niet als rem zien maar als sturing. Ik ben niet voor zinloze verboden, zoals verbieden je dakkapel rood te verven of verbieden een boom in je tuin te kappen. Wat in elk geval niet werkt is de poldercultuur als je vooruitgang wilt boeken met je plannen. Als het alleen aan de autofabrikanten had gelegen dan waren nu de 16 cilinder 8 liter 900 pk motoren de norm. Dus ga jij nu maar eens in een bijdrage uitleggen hoe het dan wel moet.

  5. 6

    * Wetgeving met verbieden werkt daarbij duizend keer beter dan stimuleren met zakken geld (en het is nog goedkoper ook).*

    Verbieden werkt niet en stimuleren met geld werkt ook niet. Hoe heette dat systeem nou ook al weer wat in een hoop landen tot 1989 werd toegepast? In Noord-Korea hebben ze het nog steeds.

    Ik heb trouwens altijd begrepen dat Groen en Links georiënteerde mensen, danwel groepen, ook wel als neoconservatief betiteld worden.

    Bij mij is sowieso over 100 jaar het licht uit, gaat het bij jou branden?

  6. 8

    Ippekrites,

    Jij zou nog je eigen moeder verbieden om te poepen (*), als jij en jou vrienden maar de baas zijn.

    Begin maar eens met hard drugs te verbieden, kun je daarna softdrug aanpakken.

    En verbied ook inbreken, zwartrijden, te hard rijden, drank & auto’s, doodslaan, stelen en vooral: tekeningetjes maken en die op het internet zetten.

    VERBOTEN!

    IK BEN IPPEKRITES-DE-MACHTIGE EN IK VERBIED ALLES!

    WIE MIJ NIET GEHOORZAAMD IS EEN EXTREMIST EN GAAT DE BAK IN!

    WANT IK BEN DE GROTE IPPEKRITES, GOD VAN ALLE MENSEN!

    VERBOTEN!

    (*) Op zondag, om mee te beginnen.

  7. 10

    @Richard
    Je gedraagt je als een anarchist die zich voordoet als rechtse linkshater.
    Een slechte anarchist dus.
    Een domme anarchist dus.

    Anders gezegd: je bent gewoon een recalcitrant jochie die alles en iedereen loopt te treiteren omdat hij ZIJN zin wil hebben. Jouw definitie van redelijkheid is: “als ik mijn zin of gelijk krijg is het goed”. Zo iemand die op de lagere school zijn medeleerlingen het leven zuur maakt, een feodaaltje in de dop die recht aan zijn laars lapt en alles wat hij niet begrijpt onzin vindt.

    Maar wel een anarchist.
    Ontkend, maar een anarchist.

    Kom uit de kast man.

  8. 11

    Hans,

    > Jouw definitie van redelijkheid is: “als ik mijn zin of gelijk krijg is het goed”.

    Kennen wij elkaar? Je zou zweren van wel.

    > Kom uit de kast man.

    Ik hoor dat vaker. Is dit weer de bekende Gulle Linkse Humor die ik waarschijnlijk nooit ga begrijpen?

  9. 12

    Het was niet humoristisch bedoeld @ Richard.

    Ik ben niet humoristisch.
    Ik ben niet links.

    En nee we kennen elkaar niet.
    Gaat ook vast zo blijven.

    En verder, je ontkent mijn analyse niet. Je hebt alleen kritiek op twee formuleringen. Dat vind ik dan wel weer aardig :)