Mensenrechten en democratie wereldwijd onder druk gezet door de VS

'Het wereldwijde mensenrechtensysteem verkeert in gevaar. Onder de meedogenloze druk van de Amerikaanse president Donald Trump, en voortdurend ondermijnd door China en Rusland, wordt de op regels gebaseerde internationale orde verpletterd, waardoor de structuur waarop mensenrechtenverdedigers zijn gaan vertrouwen om normen te bevorderen en vrijheden te beschermen, dreigt te verdwijnen.' Zo opent directeur Philippe Bolopion van Human Rights Watch het jaarlijkse rapport over de mensenrechtensituatie van deze organisatie. En dan heeft hij Gaza nog niet genoemd.  Er is sprake van een 'democratische recessie' en die is niet begonnen bij de herverkiezing van Trump, schrijft Bolopion. Het is een langer lopende trend. 'Volgens sommige maatstaven is de democratie nu terug op het niveau van 1985, met 72 procent van de wereldbevolking die onder een autocratisch regime leeft. Rusland en China zijn vandaag de dag minder vrij dan 20 jaar geleden. En dat geldt ook voor de Verenigde Staten.' En minder democratie gaat hand in hand met schending van mensenrechten. Trump kan verantwoordelijk gesteld worden voor de recente export van deze trend. 'Trump heeft autocraten aangemoedigd en democratische bondgenoten ondermijnd. Terwijl hij sommige gekozen leiders in West-Europa berispte, spraken hij en hoge functionarissen hun bewondering uit voor extreemrechts in Europa. Hij steunde autocraten zoals de Hongaarse premier Viktor Orbán, de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan en de Salvadoraanse president Nayib Bukele, terwijl hij tegelijkertijd de decennialange Amerikaanse steun aan de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman en de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi voortzette.' En waar mogelijk proberen de zakenlieden uit zijn omgeving namens hem invloed te krijgen op regeringen en parlementen om hen onwelgevallige besluiten af te blazen of terug te draaien. Zo werd het Afrikaanse Lesotho gedwongen Musk tegemoet te komen met een versnelde vergunning voor Starlink nadat Trump het land extreem hoge invoerrechten had opgelegd. Lesotho verdiende namelijk goed aan de export van spijkerbroeken naar de VS maar importeerde volgens Trump te weinig uit zijn land.  Invloed op Europese besluitvorming De Franse NGO Bloom publiceerde gisteren in samenwerking met het Duitse Der Spiegel en het Zweedse Aftenbladet een onderzoeksrapport over de Amerikaanse inmenging bij het terugdraaien van Europese duurzaamheidsrichtlijnen voor bedrijven. Eind vorig jaar bekrachtigde het Europees Parlement met een rechtse meerderheid de versoepeling van de European Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Die richtlijn stelt bedrijven verantwoordelijk voor het meewerken aan klimaatdoelen en bevordering van mensenrechten. Bedrijven moeten ook hun onderaannemers en leveranciers daar aan houden. De versoepeling past in de 'vereenvoudigingsagenda' van de nieuwe Europese Commissie die in feite neerkomt op het terugdraaien van de oorspronkelijke Green Deal. De versoepeling houdt in dat alleen hele grote bedrijven aan de regels moeten voldoen. En bedrijven die wel onder de regels vallen, moeten minder onderzoek doen dan voorheen naar bijvoorbeeld mensenrechtenschendingen bij toeleveranciers.  Bloom deed onderzoek naar wat er voorafging aan de besluitvorming over het eerste deel van deze 'vereenvoudigingsagenda'. Daarin speelde het Zweedse conservatieve Europarlementslid Jörgen Warborn als rapporteur de hoofdrol. Tussen januari en oktober 2025 ontmoette de Zweedse Europarlementariër meer dan tien keer Amerikaanse lobbyisten, regeringsvertegenwoordigers zowel als lobbyisten van voornamelijk de olieindustrie. 'Jörgen Warborn, een belangrijk doelwit, werd hun voornaamste gesprekspartner en medeplichtige: in minder dan een jaar tijd ontmoette hij vier keer de Amerikaanse Kamer van Koophandel in België, een record voor een lid van het Europees Parlement.' Verder schrijven de onderzoekers: 'Naast zijn ontmoetingen in Brussel met Amerikaanse lobbyisten in zijn hoedanigheid als Europarlementariër, nam Jörgen Warborn ook de rol op zich van voorzitter van twee lobbygroepen die de belangen van het bedrijfsleven behartigden, en woonde hij vier internationale fora bij die werden georganiseerd door de International Democracy Union (IDU), een organisatie die in 1983 werd opgericht door onder anderen Margaret Thatcher en George Bush, om een ​​conservatieve en neoliberale agenda te promoten.' Met rapporteur Warborn bond de EPP fractie zich zo aan de belangen van de VS en het Amerikaanse bedrijfsleven. De nieuwe richtlijnen voor een zorgvuldige en verantwoordelijke bedrijfsvoering gaan pas in 2029 in. Ze moeten in 2027 in de nationale wetgeving verankerd worden.  Inzet van religie De Amerikaanse bemoeienis met de rest van de wereld openbaart zich ook op het terrein van de religie. Aangespoord door uiterst rechtse Amerikaanse 'evangelicals' komt Trump, zelf bepaald geen streng gelovige kerkganger,  in actie voor de 'bescherming van het christendom' elders in de wereld. In Nigeria zelfs met bombardementen. Afgelopen kerstdagen gaf Trump opdracht locaties in het noordwesten van Nigeria te bombarderen vanaf een schip voor de kust. Dat was het resultaat van jarenlang lobbywerk van christelijke activisten, Republikeinse wetgevers en Amerikaanse beroemdheden. Dat er in Nigeria moordende bendes rondlopen staat wel vast. Maar de situatie is wat minder simpel dan de Amerikanen doen geloven. De cijfers waarop zij zich baseren worden ook door hun voornaamste bron Intersociety niet zeker geacht. Veel is gebaseerd op informatie van christelijke belangengroepen zoals Open Doors en nieuwsberichten. Intersociety bezoekt zelden alle delen van het land en leidt de religie van slachtoffers af uit aannames. Zo citeerde men een Al Jazeera-bericht over ontvoerde boeren en voegde eraan toe dat het ‘voornamelijk christenen’ waren – wat niet in het originele bericht stond. De export van uiterst rechts Amerikaans christendom is al lang geleden begonnen. In het katholieke Brazilië winnen vanuit de VS gesteunde fundamentalistische religieuze stromingen (Baptisten, Pinkstergemeente) steeds meer terrein. Ze zijn een belangrijke steun voor de autoritaire ex-president Bolsonaro, die tot 27 jaar cel is veroordeeld wegens een couppoging na zijn nederlaag in de laatste verkiezingen. Trump steunt hem. In de VS wacht zijn zoon Eduardo op nieuwe kansen. In Nederland was onlangs gebedsgenezer Tom de Wal in het nieuws. Hij is een volgeling van Rodney Howard-Browne, een welvaartsevangelist uit Florida die leert dat God geloof en donaties beloont met materiële voorspoed, gezondheid en succes. Hij is een van de predikers die Donald Trump heeft gezegend in het Witte Huis. Volgens Howard-Browne is Trump door God gestuurd als „sloopkogel” om de wereldorde omver te werpen. 'Turning Point USA' van de doodgeschoten extreemrechtse Charlie Kirk heeft sinds kort ook een Nederlandse versie: Turning Point Nederland. De organisatie wil opkomen voor conservatieve waarden op onder andere universiteiten.

Door: Foto: Dennis Maliepaard on Unsplash
Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Gewone deugden – Michael Ignatieff

, door

RECENSIE - door Addie Schulte, redacteur van Boekenstrijd.

Zijn de universele mensenrechten op hun retour? Dat beeld rijst op uit het boek Gewone Deugden van de Canadese oud-politicus en denker Michael Ignatieff. Mensen geven niet zoveel om mensen waar ze zich niet in herkennen. Ze maken zich meer druk over zaken dicht bij huis dan over universele kwesties. Er mogen dan grotere stromen goederen, diensten, informatie en kapitaal over de wereld gaan dan ooit tevoren, dat betekent niet dat onze gedachten en gevoelens ook gemondialiseerd zijn.

Met de overwinningen van Trump en Brexit in het achterhoofd en met de opkomst van nationalistische partijen elders is dat niet zo een wereldschokkende constatering. De meer pessimistische beschouwers van de internationale en nationale ontwikkelingen hadden dat idee al.
Maar voor de liberaal Ignatieff, die een prachtig boek schreef over zijn eigen politieke carrière, is het wel een verschuiving.

In zijn boek Human Rights as politics and idolatry uit 2001 zag Ignatieff de balans nog de andere kant op gaan. Hoe meer mensenrechten als een gezamenlijke ‘taal’ werden erkend, hoe meer ‘morele vooruitgang’, was toen zijn stelling. Het was de tijd van de interventies van Europa en de VS op de Balkan, nog net voor 11 september en alles wat daarop volgde. Staten waren nog wel soeverein, schreef Ignatieff, maar op voorwaarde dat ze min of meer de mensenrechten respecteren. Zo niet, dan konden ze rekenen op kritiek, sancties en zelfs interventie, concludeerde Ignatieff.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Mededeling

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.