Tsjechië botst met Rusland

Temidden van oplopende spanningen tussen Rusland en de NAVO heeft de Tsjechische Republiek vorige week achttien Russische diplomaten uitgewezen. Dat volgde op de beschuldiging van Praag aan Moskou dat Russische agenten in 2014 twee wapen- en munitiedepots hebben opgeblazen in Vrbětice. Twee mensen kwamen daarbij om. De Tsjechische regering heeft de EU-lidstaten gevraagd -net als na de Skripal-affaire in het Verenigd Koninkrijk in 2018- ook tegenmaatregelen te nemen. Tot nu toe heeft alleen buurland Slowakije daar positief op gereageerd. Voor Tsjechië betekent de botsing met Rusland een koerswijziging. Het land heeft zich tot nu toe nogal gematigd opgesteld tegenover Moskou. Van president Milos Zeman is bekend dat hij goede relaties onderhoudt met Poetin. Hoewel hij de uitwijzing van de diplomaten zegt te steunen lijken zijn dagen langzamerhand geteld. Het gerucht gaat dat Zeman van de aanslag op de hoogte was en geprobeerd heeft het onderzoek naar de daders te verhinderen. Ook de regering van premier en zakenman Andrej Babis stelde zich tot nu toe pragmatisch op tegenover Rusland. Maar nu even niet. De minister van Binnenlandse Zaken Jan Hamáček die op het punt stond naar Moskou af te reizen voor overleg over het Sputnik-vaccin heeft zijn bezoek afgezegd. Ook is een contract met de Russische kernreactorbouwer Rosatom gecanceld. Wapenhandel Waarom de depots in het najaar van 2014 zijn opgeblazen is niet duidelijk. Het ging volgens Deutsche Welle om wapens en munitie die de Bulgaarse wapenhandelaar Gebrev bestemd had voor Oekraïne of Syrië. Gebrev ontsnapte een half jaar later aan de dood door vergiftiging, die later ook werd toegeschreven aan de de Russische geheime dienst GRU. ‘Staatsterrorisme’ noemt de Tsjechische politiek analyst en voormalig adviseur van Havel Jiri Pehe de acties van de Russische geheime dienst. Op vijf leden na onderschreef de Tsjechische Senaat woensdag dit standpunt. Maar het zou natuurlijk net zo goed een ‘afrekening in het criminele milieu’ van wapenhandelaren kunnen zijn, gegeven het feit dat ondergrond en bovengrond in deze kringen nauw met elkaar verweven zijn. Wat er precies aan de hand was zullen we waarschijnlijk nooit te weten komen, maar het is wel duidelijk dat de relaties tussen Rusland en de Tsjechische Republiek door deze affaire ernstig ontregeld zijn. Een nog veel interessantere vraag is waarom de Tsjechen juist nu met hun onthullingen over de aanslag uit 2014 komen. Er kunnen binnenlandspolitieke overwegingen hebben meegespeeld. De Tsjechische politiek is nogal verdeeld over de houding tegenover Rusland en in het zicht van de komende verkiezingen zou het conflict met Rusland kunnen duiden op het voorsorteren van de groep die meer afstand wil nemen van Moskou. Maar mogelijk is er ook een verband met het opvoeren van de druk op Rusland in antwoord op de omvangrijke Russische troepenbewegingen langs de grens met Oekraïne. Nieuwe spanningen rond Oekraïne ’Het knettert tussen Rusland en Oekraïne, tussen Rusland en het westen, tussen Moskou en Washington’, schreef Michel Kerres in de NRC. Oude conflicten laaien op. Rusland is verbolgen over NAVO-steun aan Oekraïne. Het land is geen lid van de NAVO en Rusland zal zich met alle macht er tegen verzetten dat het zover komt. Maar NAVO-troepen gaan wel deelnemen aan militaire oefeningen in Oekraïne, een affront voor Poetin. De Oekraïense president Zelensky wil nog wel verder gaan. Hij is een paar jaar geleden gekozen op de belofte een eind te maken aan de oorlog in het oosten. Zijn aanvankelijke toenadering tot Moskou heeft geen resultaat gehad. Nu zet hij alles op steun van het westen. Maar landen als Duitsland hebben geen belang bij escalatie van het conflict. Bondskanselier Merkel kiest voor de dialoog met Poetin. Ze wil de nieuwe noordelijke gaspijpleiding Nordstream-2 graag voltooien. Volgens Laura Starink van Raam op Rusland moeten we de Russische troepenbewegingen rond Oekraïne vooral zien als spierballentaal. Ze verwacht geen invasies in de omstreden oostelijke gebieden. Rusland wil de Russische gezinde inwoners van die gebieden wel beschermen. Wie dat wil kan zonder probleem een Russisch paspoort krijgen en eventueel verhuizen. Maar Rusland heeft verder weinig belang bij de door separatisten bezette gebieden met verouderde industrie en kolenmijnen. Anderen zijn minder gerust over het doel van het militair vertoon van de Russen. Zo denkt voormalig NAVO-bevelhebber Breedlove dat Rusland veel belang hecht aan de integratie van het in 2014 ingenomen schiereiland De Krim. Er zijn nog altijd problemen met de drinkwatervoorziening op de Krim die door Oekraïne is afgesloten. Een verbinding over land via de door separatisten bezette gebieden zou de Russen dus wel uitkomen. De laatste berichten suggereren dat Breedlove’s scenario althans voorlopig geen werkelijkheid gaat worden. Tsjechisch ultimatum Intussen voeren de Tsjechen en de Russen hun ruzie via diplomatieke kanalen op. In antwoord op de uitwijzing van twintig Tsjechische diplomaten stelde de nieuwe Tsjechische minister van Buitenlandse Zaken, de sociaaldemocraat Kulhanek de Russen een ultimatum: laat onze vertegenwoordigers weer toe tot de Moskouse ambassade, of anders stuur ik nog meer van uw afgezanten naar huis. Het was Kulhanek’s eerste daad als minister van Buitenlandse Zaken. Hij is deze week door president Zeman officieel benoemd nadat zijn voorganger Petricek vanwege een conflict om het leiderschap van zijn partij moest aftreden. Donderdag bleek dat Kulhanek woord houdt. Hij kondigde een verdere reductie van de Russische ambassade in Praag aan. Buurland Slowakije reageerde -tot nu als enige in de EU- met een solidair gebaar: drie Russische diplomaten moeten vertrekken uit Bratislava. Officieel is het niet direct gerelateerd aan de diplomatieke ruzie, maar het volgende bericht past wel in de nieuwe, gespannen verhoudingen tussen Tsjechië en Rusland. Persbureau Reuters meldde woensdag dat de Tsjechische politie vijf mensen heeft opgepakt op verdenking van terrorisme. Het zou gaan om een paramilitaire groep die betrokken is bij de strijd van de separatisten in Oost-Oekraïne. Een lid van de groep heeft daar meegevochten met de pro-Russische rebellen en heeft na terugkeer geld voor hen ingezameld. In het verleden werden al eerder Tsjechische vechtjassen vervolgd voor steun aan de separatisten. De band met het ‘Slavische broedervolk’ leeft nog sterk bij een deel van de bevolking in Centraal-Europa. Het blijft een onderwerp op de politieke agenda, en niet alleen in Tsjechië: waar wonen onze beste vrienden, in oost of west?

Foto: Bundesministerium für Europa, Integration und Äußeres (cc)

De toekomst van twee Tsjechische Trump-fans

ELDERS - Tsjechië gaat vandaag en morgen naar de stembus voor de keuze van een nieuwe president. De verkiezing wordt gecompliceerd door een crisis rond de pas vorige maand aangetreden minderheidsregering.

De eerste gekozen president van de Tsjechische Republiek, Miloš Zeman (73), gaat voor een tweede termijn ondanks alle kritiek op zijn “promotie van een klimaat van vulgariteit, incompetentie en corruptie“. Hij neemt het op tegen acht andere kandidaten. Jiří Drahoš (68), een voormalige voorzitter van de Tsjechische Academie van Wetenschappen is zijn belangrijkste concurrent. Zeman, een groot bewonderaar van Trump, staat voor een populistische anti-immigratiepolitiek en hecht meer aan goede betrekkingen met Rusland dan aan samenwerking binnen de EU. Drahoš pleit voor een oriëntatie op het westen. Hij pleit voor een “herstel van de morele autoriteit” van het leiderschap van de republiek.

De president van de Tsjechische Republiek heeft geen buitengewoon grote bevoegdheden. Maar hij heeft wel een rol bij de vorming van een nieuwe regering. En daar heeft Tsjechië nu juist op dit moment een groot probleem. ANO, de grote winnaar van de verkiezingen in oktober slaagt er, ondanks de ruime overwinning met 78 van de 200 zetels, niet in een meerderheidscoalitie te vormen. President Zeman heeft na de verkiezingen een minderheidsregering benoemd onder leiding van ANO-leider Andrej Babiš  (links als vice-premier in 2015 op de foto met de Oostenrijkse minister Sebastian Kurz, inmiddels ook premier). Maar deze regering dreigt volgende week alweer te bezwijken onder een motie van wantrouwen. Ook na een oproep van president Zeman in het parlement deze week hebben zich nog geen coalitiepartners gemeld voor een nieuwe regering.

Lezen: Venus in het gras, door Christian Jongeneel

Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.

Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: Roman Boed (cc)

Tsjechen demonstreren voor democratie

ELDERS - Tsjechen vrezen de machtsovername door een Trumpiaans duo van een populist en een millionair. 

Dertigduizend demonstranten gingen alleen al in Praag de straat op om afkeuring te laten horen over de weigering van president Milos Zeman het ontslag van de minister van Financiën Andrej Babis te accepteren. Net als in de Fluwelen Revolutie die in 1989 een einde maakte aan het communistische regime rinkelden zij met hun sleutelbossen op het Wenceslasplein. Ook in andere steden waren er grote demonstraties.

Premier Sobotka van de centrum-linkse regering wil Babis ontslaan wegens vermoedens van belastingontduiking. Hij zou belastingvrije aandelen gekocht hebben van Agrofert, het concern dat hij leidde voordat hij de politiek in ging met de nieuwe anti-establismentpartij ANO. Sobotka wilde met het ontslag de weg vrij maken voor een onafhankelijk onderzoek. Zeman, de eigenzinnige populistische president, weigerde het ontslag van Babis te ondertekenen. Hij wil tussentijdse verkiezingen uitschrijven waarbij ANO als vermoedelijk grootste partij uit de bus zou komen. Dan kan Babis premier worden en dat zou ook Zemans eigen positie ten goede komen. Begin volgend jaar zijn er weer presidentsverkiezingen. De meerderheid van het Tsjechische parlement, inclusief ANO, verzet zich tegen deze plannen en houdt vast aan de reguliere verkiezingen in oktober.