Weekendbedenking – Op de vleugels van de Verlichting – 2: De werdegang van het liberalisme

Het einde van het jaar brengt altijd dezelfde verschijnselen met zich mee. De lijstjes bijvoorbeeld: de grootste trotsheid op Nederland, de janpeterste politicus van het jaar, de hellste angel van het jaar, de overheidsblunder van het jaar, de beste stripreeks. En elk jaar zijn er meer lijsten, meer categorieën, meer kandidaten, meer kiezers. Want alles is commercie en iedereen moet tevreden gehouden worden. Lees je nog wel eens een autorecensie waarbij de slachtofferauto regelrecht naar de sloop geschreven wordt. Nee dus, want anders adverteert de maker van het ding niet.

En dan natuurlijk de kerstgedachte. Die verworden lijkt tot: “vreten op aarde en in alle mensen een welbegeren”. De geruchten gaan, al dan niet wishful, dat de detailhandel dit jaar op een recordomzet afstevent. Toch zie ik dit jaar minder lichtjes in de tuinen en op de gevels. De laatste jaren was het elk jaar meer en groter, maar Al Gore lijkt ergens een snaar geraakt te hebben en Piet Paulusma is niet zo populair dat hij dat in zijn eentje tegen kan houden.

Op zich is die hang naar licht in het donkerste deel van het jaar heel verklaarbaar. Onze verre voorouders staken al gigantische vreugdevuren aan in of rond de langste nacht, als om de goden eraan te herinneren dat het wel weer tijd werd om de zon terug te brengen. De christelijke traditie heeft er nog naastenliefde en vergevingsgezindheid aan toegevoegd. Dus, hoe zot het ook mag lijken dat twee elkaar bestrijdende partijen de wapens met kerst neerleggen om samen kerst te vieren (dat gebeurde o.a. in de loopgraven van de eerste wereldoorlog) , het heeft ook wel weer iets warmmenselijks.

Wat ik echter niet kan verklaren is die onstuitbare drang naar vreten en zuipen, steeds luxer, steeds exotischer, steeds uitgebreider. Die onverdraaglijke hang naar tuttelen, versieren, poedelen, mutselen en gemaakte gezelligheid. En dan het vuurwerk. De jeugd een beetje laten knallen, da’s leuk natuurlijk. Maar dat ouwe lullen voor honderden euro’s p.p. de lucht in schieten komt steeds onwerkelijker op mij over. Genoeg gekankerd nu, in deze blijde en optimistische tijd ga ik natuurlijk niet een potje zitten zeurpitten, vanzelf.

Orgaandonatie blijft prominent aanwezig in de media. Verstandig? Het risico is natuurlijk aanwezig dat mensen er genoeg van krijgen en helemaal geen donor meer willen worden. Ook de politiek maakt onder druk van de opinie niet altijd de gewenste keuze. Zo is de snelle spoorverbinding met het noorden voorlopig weer bijgezet in de warmhoudkast met hete brij waar omheen gedraaid kan worden. Gaat het met orgaandonatie ook die kant op?

De moeizame besluitvorming rond orgaandonatie laat zich voor een deel verklaren uit het liberale karakter van onze samenleving. Daardoor is er veel weerstand tegen de negatieve optie: je bent orgaandonor tenzij je anders hebt aangegeven. Terecht voelt dit aan als strijdig met het zelfbeschikkingsrecht van het individu. Het lijkt ook een beetje op de problematiek van de registratie bij het bevolkingsregister van iemands godsdienst in de jaren vijftig: als je het niet wist of opgaf (of als atheïst, want die rubriek bestond eenvoudig niet) dan werd je geregistreerd als Nederlands Hervormd. Met het gevolg dat dat de dominante christelijke stroming was.

Ook niet gunstig blijkt de op overleven gerichte wetgeving. Allerlei maatregelen hebben geleid tot een voortdurende afname van het aantal verkeersslachtoffers. Gezondheidseisen die aan voedsel worden gesteld leiden tot steeds minder voedselvergiftigingen. Medicijnen moeten eerst grondig gestest worden voor ze de markt op mogen. Gaskachels mogen geen koolmonoxide meer uitstoten. Zo zie je maar weer hoe de regelzucht van de overheid negatief uitpakt voor degenen die op een donororgaan zitten te wachten.