De nieuwe tijd van Olaf Scholz en wat hij ons daarover niet vertelt

De Duitse bondskanselier Olaf Scholz schreef een artikel voor Foreign Affairs, getiteld Die globale Zeitenwende. Het is te prijzen dat een politiek leider z’n geopolitieke inzichten met het publiek deelt, maar wat vertelt het stuk ons? En wat niet? De ondertitel verraad meer angst dan leiderschap. The Global Zeitenwende - How to Avoid a New Cold War in a Multipolar Era, luidt de volledige titel van de hier gebruikte Engelse vertaling. De aanleiding is natuurlijk de oorlog van Rusland tegen Oekraïne. Hij plaatst het conflict echter in een bredere context van drie decennia aan geopolitieke en geo-economische veranderingen. Daarbij komen ook de Europese Unie, China, de Verenigde Staten, democratieën en wereldordes langs. Scholz is de leider van het grootste land in Europa wat betreft bevolking en economie, met vaak een toonaangevende stem. Alleen al daarom verdient zijn uiteenzetting, die ik paragraafgewijs heb proberen samen te vatten, onze aandacht. Op een paar punten, die vooral te maken hebben met de positie van Duitsland in deze oorlog, ga ik verder in. Aan die positie is overigens niets waarmee het de toon aangeeft, we mogen blij zijn als onze oosterburen de melodie volgen. Scholz samengevat De wereld aanschouwt een nieuwe tijd, gemarkeerd door de Russische oorlog tegen Oekraïne. Het roept volgens Scholz de centrale vraag op, hoe wij als Europeanen en als Europese Unie, onafhankelijk kunnen blijven in een multipolaire wereld. In End of an Era schetst Scholz de val van het ijzeren gordijn en wat daarop volgt. Een periode die voor Duitsland eenwording betekent en ook voor Europa. Oost Europese landen sluiten zich aan bij de E.U. en de Navo. Rusland wordt aanvankelijk nog als een mogelijke partner gezien. Er volgt een heroriëntering van het veiligheids- en defensiedenken op andersoortige gevaren en er volgt economische globalisering. Het Russische leiderschap trekt na het uiteenvallen van het Warschaupact en de sovjet unie echter andere conclusies. Poetin ziet niet de mogelijkheden van vrijheid en democracy, maar noemt het ‘the biggest geopolitical catastrophe of the twentieth century’. Onder zijn leiding keren autoritaire en imperialistische ambities terug. Een oorlog tegen Georgie en in Syrië. De bezetting van de Oekraïense Donbas en de Krim. Het terzijde schuiven van verdragen en internationaal recht. De onderdrukking van de ‘civil society’ door het vergiftigen en vermoorden van dissidenten. Vervolgens gaat Scholz in Empire Strikes Back in op de ontwikkelingen sinds 2014, zoals de Minsk akkoorden. Die komen onder politieke en economische druk van Duitsland, Frankrijk en de G-7 tot stand, om de politieke onafhankelijkheid van Oekraïne te waarborgen en vrede te herstellen. Maar in februari 2022, ontstaat met de brute Russische aanval, een fundamentele nieuwe realiteit. Het imperialisme keert terug in Europa. Een oorlog volgt, met ongekend leed voor de Oekraïners. Een oorlog ook die de Europese en internationale vredes-architectuur ondermijnt. Onder Poetins leiding negeert Rusland de meest basale principes van het internationaal recht en het ‘Charter’ van de Verenigde Naties. Met brute kracht probeert Rusland grenzen te verplaatsen en de wereld weer op te delen in blokken en invloedssferen. In A Stronger Europa maakt Scholz duidelijk dat Poetins imperialisme moet worden gestopt. De transatlantische samenwerking is daarbij cruciaal, maar betekent ook dat Europa een actieve rol moet vervullen. En Duitslands als ‘one of the main providers of Security in Europe’. Daarom komt Duitsland binnenkort met een nieuwe veiligheidsstrategie, die draait om gevaren binnen Europa en nu met name uit Rusland. Ondertussen heeft de regering Scholz al snel na het uitbreken van de oorlog een fonds van 100 miljard euro ingesteld voor het versterken van de Bundeswehr. De Navo-oostflank wordt militair versterkt. Oekraïne ontvangt financiële en humanitaire hulp, wapens en militaire trainingen. Aan Zelensky is duidelijk gemaakt: ‘Germany Will sustain its efforts to support Ukraine for as long as necessary’. Als G-7 voorzitter heeft Duitsland ook de internationale reactie gecoördineerd. De G-7 onderschrijft Zelensky’s wens voor een rechtvaardige vrede die de territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne respecteert en de mogelijkheid zichzelf in de toekomst te verdedigen. Acties van de Navo ‘must not lead to a direct confrontatie with Russia, but the alliance must credibly deter further Russian aggression’. Het grondgebied van de Navo zal tegen elke agressie verdedigd worden. Scholz erkent in Good For The Climate, Bad For Russia dat Duitsland gevaarlijk afhankelijk is geworden van Rusische gas. Daar wordt nu op alle mogelijke manieren verandering in gebracht. Tijdelijk energie uit kolencentrales. Uitstelde sluitingen van kerncentrales. De ingebruikname van LNG-terminals. Zo wordt voorkomen dat Rusland in de toekomst gas weer als wapen kan inzetten. De versnelde transitie naar niet fossiele brandstoffen, helpt daar ook bij en die is daarbij gunstig voor het milieu. Putin’s Worst Nightmare De oorlog heeft Poetin’s vijanden niet uit elkaar gedreven, maar samengebracht. Het heeft ook duidelijk gemaakt dat de toekomst van Ukraïne, Moldavië en Georgie in Europa ligt, net als die van de Balkanlanden. Die integratie zal niet makkelijk gaan, maar zal leiden tot de grootste interne markt die de handelsstandaarden bepaalt op het gebied van bijvoorbeeld duurzaamheid. Poetin probeert via desinformatie onze open democratieën tegen elkaar uit te spelen, maar die openheid is uiteindelijk een voordeel en geen nadeel. Die integratie zal overigens ook betekenen dat we sneller besluiten moeten kunnen nemen. Het veto-recht dat landen hebben moet daarom worden afgeschaft. Verder betekent het dat Europa verantwoordelijkheid moet nemen voor z’n eigen veiligheid en z’n defensie moet coördineren en afstemmen. In The China Challenge - And Beyond duidt Scholz de oorlog als een gebeurtenis die het begin vormt van de Zeitenwende, maar er niet de oorzaak van is. De tektonische veranderingen gaan dieper. We zien volgens hem het einde van dertig jaar exceptionele globalisering met in het westen een stabiele economische groei. Hij deelt niet de vaak voorspelde nieuwe bipolaire wereld waarbij de V.S. en China tegenover elkaar staan, maar verwacht dat de V.S. in deze eeuw de beslissende grootmacht zullen blijven. Wel zal China, in de nieuwe multipolaire wereld weer een grootmacht zijn, zoals eerder in de geschiedenis. In China heeft hij ook gesproken over mensenrechten en individuele vrijheden. Dat is geen binnenlandse aangelegenheid, want landen die onderdeel zijn van de Verenigde Naties dienen ze te onderschrijven. Al gaan autocratische en autoritaire regimes daar vaak aan voorbij. Om mensenrechten te verdedigen is het goed ook de banden aan te halen met democratische regimes buiten de westerse wereld. Daarnaast kunnen we er, in een multipolaire wereld, niet onderuit om ook dialoog en samenwerking te zoeken met niet democratische landen, die wel een op regels gebaseerde internationale orde voorstaan. Die wereldorde moeten we met hen in stand houden en dat betekent ook dat we op moeten staan tegen een oorlog van agressie, zoals die van Rusland. De weg naar democratische vrijheid, zoals wij die vandaag de dag kennen, was vol fouten en tegenslag. Maar sommige rechten en principes zijn eeuwen geleden geaccepteerd, zoals dat je niet met geweld van je buurman kan afnemen wat aan hem behoort. Respect voor zulke regels moet van elk land verwacht worden, ongeacht het politieke systeem. Periodes van vrede en vooruitgang hoeven geen intervallen te zijn tussen periodes waarin het recht van de sterkste geldt. Dat is ingewikkeld in een multipolaire wereld. Maar met haar Europese partners, de V.S., de G7 en de Navo, moet Duitsland onze open samenlevingen en democratische waarden waarborgen. En dat moet ze doen, zonder zich te laten verleiden de wereld weer in blokken te verdelen, door veel te investeren in internationale partnerschappen, pragmatisch en zonder ideologische verblindheid. Deze Zeitenwende betekent dat we daar de mindset en de instrumenten voor moeten ontwikkelen. We leven weer in een tijd waarin, onder druk van de gebeurtenissen, de internationale orde vloeibaar wordt en op het politieke aambeeld onze toekomst wordt gesmeed. Scholz moet gewaardeerd worden voor zijn uiteenzetting over die toekomst. Hij blijkt overtuigd democraat, want unlike authoritarian States, democracies have the ability to self-correct as citizens express their views freely and choose their political leaders. Met een publicatie als deze zoekt hij de kritiek zelfs op, waarmee hij z’n eigen woorden onderstreept. Het komt daarbij mooi uit dat op zijn woorden wel iets aan te merken valt. Vijf punten van kritiek: 1. Niet de verenigde maar de gepolariseerde staten van Amerika Het zal Scholz niet zijn ontgaan dat op 6 januari 2021 het Capitool in Washington het toneel was van een gewelddadige opstand. Hoewel de staatsgevaarlijke ex-president voorlopig (en hopelijk voorgoed) van het politieke toneel is verdwenen, geldt dat niet voor de polarisering. Die is al dertig jaar gaande en met dank aan Murdoch’s Fox News en Zuckerbergs Facebook. Desinformatie en opruiing hebben politieke onenigheid vervangen door stammenstrijd en van politieke tegenstanders aartsvijanden gemaakt. Het heeft de ooit vruchtbare bodem van de democratie uitgeput. Zolang waarheidsvinding en gedegen journalistiek niet terugkeren in het hart van de publieke meningsvorming, blijft de Amerikaanse democratie in gevaar. Dat Scholz daar niet uitgebreid op in gaat is begrijpelijk. Maar het is iets te eenvoudig om het onbenoemd te laten en maar aan te nemen dat de democratie van de V.S. stand houdt. Het laat zien dat Scholz de problemen onderschat van de private vormgeving van de publieke sfeer. Een publieke sfeer, waar bijvoorbeeld ook de invloedrijke Russische propaganda zich van bedient waar Scholz zelf niet immuun voor lijkt te zijn. Daarmee zou althans verklaard zijn waarom hij een belangrijk frame van Poetin overneemt. 2. Multipolariteit De oorlog in Oekraïne is natuurlijk de aanleiding van Scholz uiteenzetting. Een oorlog die voor het Kremlin is verandert van een speciale militaire operatie in een oorlog tegen het westen. Poetin heeft het daarbij geregeld over de nieuwe multipolaire wereld. Daarmee lijkt hij het einde van de hegemonie van de V.S. te willen afkondigen om Rusland tegelijkertijd als grootmacht weer op het wereldtoneel te hijsen. En precies dat is waar Scholz vraagtekens bij moet zetten. Met name Duitsland zou 30 jaar na de ineenstorting van de Sovjetunie eindelijk onder ogen moeten zien dat Rusland geen grootmacht meer is. Het is een kleinmacht met een groot wapen. Economisch gezien is Rusland vergelijkbaar met 10% van de Europese Unie. Zo’n beetje de Italiaanse economie en nog niet de helft van de Duitse. Daarbij komt dat het Russisch economisch potentieel permanent wordt ondermijnd door een door en door corrupte, door vriendjespolitiek in het zadel gehouden, incompetente economische bovenlaag. Dat maakt het bijna onmogelijk een technologisch hoogwaardige economie in het leven te houden. Daarvoor is ze dan ook afhankelijk van import. Wat betreft bevolkingsomvang behoort Rusland evenmin tot de grootmachten. Het uiteenvallen van het Warschaupact en de Sovjetunie betekende dat het Kremlin de scepter zwaaide over steeds minder mensen. In 1989 waren het er bij elkaar zo’n 390 miljoen. De afsplitsende landen en deelrepublieken vertegenwoordigden het grootste deel van de bevolking, meer dan 240 miljoen mensen, oftewel 62%. Is dat ooit verdisconteerd in het beeld dat wij van Rusland hebben? Rusland en Wit Rusland tellen op het moment samen zo’n 154 miljoen inwoners. Minder dan Bangladesh, dat toch ook zelden als grootmacht wordt bestempeld. De E.U. heeft er na brexit 447 miljoen. Dat zijn realiteiten waar de bondskanselier zich toe zou moeten verhouden. Over die multipolariteit zegt Scholz twee dingen. Dat we de wereld niet weer in blokken moeten verdelen en, in de ondertitel, dat een nieuwe koude oorlog moet worden voorkomen. Maar wat zegt hij daarmee over Rusland, dat als overblijfsel van een vroeger machtsblok graag weer een centrum van macht wil zijn? Wil hij Rusland, ondanks z'n beperkte economische macht en bevolking, als zodanig blijven erkennen? Wil hij er alles aan doen om te voorkomen dat een ijzeren gordijn Poetin van de Europese wereld afsluit? Het is evident dat Rusland niet behoort tot de landen die een op regels gebaseerde internationale orde wenst. Terwijl dat het criterium is dat Scholz voor landen hanteert waar hij contacten mee wil onderhouden. Zoals de Engelsen het verlies van hun wereldrijk nog steeds moeilijk accepteren, zo lijkt het erop alsof Olaf Scholz de teloorgang van het Russische rijk nog geen plek kan geven. Er staat geen grote beer meer aan de oostgrens van Europa, er zit er nog wel één in het hoofd van de Duitse Bondskanselier. Natuurlijk moeten we de Russische nucleaire wapens niet uit het oog verliezen. Maar sprekend over multipolariteit kunnen we het beter hebben over de Verenigde Staten, China, India en de E.U. 3. One of the main providers of Security in Europe? Scholz laat niet na te zeggen op welke manieren Duitsland Oekraïne allemaal militair steunt, maar vertelt er niet bij dat hij wel voortdurend op de rem staat. Neem de recent eindelijk toegezegde gepantserde voertuigen, de Marders, waar Oekraïne voor het eerst vorig jaar maart (!) om vroeg. Scholz gebruikte het ene na het andere excuus, om ze maar niet te hoeven leveren. Het lijkt erop dat onder druk van de Amerikanen en Fransen, die vergelijkbare voertuigen (Bradley’s en AMX-10 RC) gaan leveren, de Duitsers eindelijk, volgzaam, hebben toegegeven. Na 10 maanden draaien. In zijn uiteenzetting legt Scholz de lat hoog, maar in de praktijk lukt het hem niet er overheen te springen. Of om überhaupt te springen. Als one of the main providers of security in Europe kun je niet achter de troepen aanlopen. Je moet vooruit denken en je moet leiding durven nemen. Maar dat blijkt aan Scholz niet besteed. Ook niet nu alweer maanden de vraag speelt wanneer de in Duitsland gefabriceerde Leopard tanks aan Oekraïne geleverd kunnen worden. Landen als Polen, Spanje en Finland zijn bereid ze te leveren. Europa heeft er meer dan 2000. En zonder ook maar één tank zelf naar Oekraïne te sturen, kan Scholz, door simpelweg toestemming te geven, z'n eigen woorden in ieder geval een beetje serieus nemen. Maar de potsierlijke situatie die lijkt te zijn ontstaan is dat Scholz voor die toestemming de voorwaarde stelt dat de Amerikanen eerst tanks leveren, terwijl de Leopards, om logistieke redenen voor Oekraine een veel betere keuze zijn. Zo gijzelt hij Europa. Scholz schrijft dat a balanced and resilient transatlantic partnerschip also requires that Germany and Europa play active roles. Maar actief betekent bij Scholz blijkbaar dat hij zich actief verstopt achter Amerikaanse schouders. 4. Herhaalt Scholz de fout van het Russische gas? De Duitse minister van buitenlandse zaken Baerbock heeft meerdere keren te kennen gegeven goed te begrijpen, wat niemand na 10 maanden oorlog ontgaan kan zijn. Dat Duitsland goed moet nadenken over haar economische afhankelijkheid van andere landen. De afhankelijkheid van Russisch gas bleek een bijzonder slecht idee en een dergelijke afhankelijkheid van China moet worden voorkomen. Maar denkt Scholz daar ook zo over? Kritisch is een groot woord, maar Scholz durft het met China oneens te zijn. Hij vindt dat de coronacrisis heeft laten zien dat democratieën beter zijn dan autoritaire regimes. Want in tegenstelling tot deze regimes geven democratieën gehoor aan kritiek uit de bevolking. Ze laten zich bijsturen. Verder zegt hij China's houding ten opzichte van mensenrechten en individuele vrijheden ter discussie te hebben gesteld. Wat hem betreft kan dat respect voor grondrechten ook niet als een interne Chinese aangelegenheid worden gezien because every UN member state vows to uphold them. Over economische afhankelijkheid van China zegt hij in het artikel niets, maar zijn bezoek aan Beijing was niet om het louter over mensenrechten te hebben. De week voorafgaand aan zijn reis drukte hij, tegen de zin van zijn coalitiepartners, de beslissing door om het Chinese staatsbedrijf Cosco aandelen in drie grote Duitse havens te laten kopen. Op zijn reis werd hij vergezeld door CEO's van BASF, Volkswagen en BMW. Een handelsmissie dus, naar het land dat voor het zesde jaar op rij de grootste Duitse handelspartner is. En dergelijke missies zijn meestal bedoeld om economische banden aan te halen. Een directe ontkoppeling van de Chinese en Europese economieën is onmogelijk en onwenselijk. Maar in een schets voor de iets langere termijn is economische intensivering onverstandig. Bij een uit de hand lopend conflict om Taiwan zullen de goederenstromen van en naar China volkomen ontwricht worden en door onze huidige afhankelijkheid ook de Europese economieën. Het zou goed zijn als Duitsland, of Europa door het uitvoeren van stresstesten de effecten van de huidige afhankelijkheid bij zo'n conflict eens goed in kaart brengt. Niemand zou verbaast moeten zijn als daar uit komt dat we die afhankelijkheid van China beter drastisch kunnen verminderen. Bovendien neemt met verdere economische groei de macht van Beijing nog meer toe. 5. Het vermijden van een koude oorlog, is dat waar het om gaat? Terug naar het conflict in Oekraïne. Want alle mondiale gedachten ten spijt, het is dit Europese conflict waaruit zal blijken of Scholz de nieuwe tijd op waarde schat. Historicus Timothy Snyder is gespecialiseerd in Oost Europa en doceerde de geschiedenis van Oekraïne aan Yale, in 23 publiek toegankelijke college's. In de afsluitende lezing zegt hij iets interessants over de Russen aan de hand van hoe de Duitsers hebben leren leven met hun rol in de Tweede Wereldoorlog: What the germans will say, again and again [...] is that peace is the important thing. But peace is not what happened to Germany. Defeat is what happened to Germany. But you won't find Germans arguing that imperial powers have to be defeated. What you find them arguing is that peace is a good thing. So there is no reflection on empire. En daar moeten we het dus wel over hebben - over de imperialistische oorlogen die Rusland voert. Het Duitse streven naar vrede - peace is a good thing - zal Rusland er zelfs na onderhandelingen en een vredesakkoord, niet van weerhouden door te gaan met het vernietigen van opkomende vrijheid en democratie in z'n buurlanden. 80 jaar geleden was er een nederlaag nodig om Duitsland te veranderen. Gaat Europe nu iets doen om het imperialistische Rusland te veranderen? Scholz: the world must not let Putin get his way; Russia's revanchist imperialism must be stopped [...] Nato's actions must not lead to a direct confrontation with Russia, but the alliance must credibly deter further Russian aggresion. Ruslands imperialisme moet volgens Scholz dus gestopt worden en daar is, gezien de geschiedenis van Duitsland, een nederlaag voor nodig. Maar Scholz lijkt te denken dat we dat ook met geloofwaardige afschrikken en zonder directe confrontatie voor elkaar kunnen krijgen. Scholz wil geen koude oorlog. Tegelijkertijd neem ik aan dat hij, zoals velen, het nog belangrijker vind dat Europa geen onderdeel van een warme oorlog wordt. En welk middel rest ons dan, buiten het aan Oekraïne leveren van honderden Leopard tanks en andere zware wapens, om Rusland iets van een nederlaag toe te brengen? Hoe anders dan met verdere economische isolatie in een nieuwe koude oorlog krijgen we dat voor elkaar? Scholz zegt het ons niet. Scholz vertelt over onze verhouding tot Rusland vooral wat hij niet wil - een nieuwe koude oorlog - maar nauwelijks wat hij wel wil. Het verschil zit hem erin dat als je vertelt wat je wel wil, dat je er dan ook conclusies aan moet verbinden. Wil je dat een bevrijd Oekraïne een vrij en democratisch land blijft en dat Rusland gestopt wordt, dan zul je daarnaar moeten handelen. Met als onvermijdelijke consequentie dat je vroeg of laat op Moskou stuit.

Foto: Ting Chen (cc)

Wat staat Groenland te wachten?

ELDERS - De geopolitieke gevolgen van de opwarming van de aarde.

Vanaf zaterdag zendt de NPO wekelijks de thrillerserie Thin Ice uit, die eerder al te zien was op Canvas. In deze als ‘ecothriller’ aangekondigde serie probeert de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken via een internationaal verdrag te voorkomen dat het noordpoolgebied zal worden geëxploiteerd door oliebedrijven. Ze is voornemens om haar plan te bespreken tijdens een grote vergadering in Groenland, maar de kaping van een onderzoeksschip in de Arctische Zee gooit roet in het eten.

Het scenario van de serie is niet geheel uit de lucht gegrepen zo blijkt uit een artikel van de Deense journalist Jacob Gronholt-Pedersen dat Reuters deze week publiceerde onder de titel: ‘Als de noordpool steeds aantrekkelijker wordt is Groenland een zwart gat wat betreft veiligheid.

Zwart gat

Russen, Amerikanen en zelfs Chinezen zijn gesignaleerd in de regio. Het probleem is echter dat niet goed te zien is wat er daar allemaal gebeurt, schrijft Gronholt-Pedersen. Groenland heeft een autonoom bestuur maar maakt nog steeds deel uit van Denemarken. Het moederland, NAVO-lid, heeft nog steeds de zorg voor defensie en buitenlandse zaken. Denemarken heeft een paar jaar geleden al toegegeven dat het niet alles in de gaten kan houden. Het luchtruim boven het grootste eiland ter wereld wordt niet volledig gecontroleerd. Datzelfde geldt voor wat er onder water gebeurt. Mogelijke aantastingen van de soevereiniteit van het land komen dus niet aan het licht. Soms worden bij toeval marineschepen van andere landen ontdekt. Wetenschappelijke onderzoeksmissies zijn er ook. Het vermoeden bestaat dat die soms ook militaire bijbedoelingen hebben.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Quote du Jour | Bondgenoten VS wakkerden sektarische oorlog Syrië aan

Hoe kunnen prominente functionarissen in de regering Obama niet hebben beseft dat een oorlog om Assad uit het zadel te wippen onvermijdelijk zou leiden tot een gigantisch sektarisch bloedbad?

In augustus 2012 waarschuwde een rapport van de Amerikaanse militaire inlichtingendienst dat de “gebeurtenissen een duidelijk sektarische richting aan het nemen zijn,” en dat “de Salafist[en], de Moslimbroederschap en AQA [Al Qaeda in Irak] de voornaamste krachten zijn die de opstand aanjagen.” Wat meer is, de regering Obama wist toen al dat de externe soennitische sponsors achter de oorlog tegen Assad hun geld en wapens doorsluisden naar de meest sektarische groeperingen ter plaatse.

De regering deed echter niets om haar bondgenoten te pressen hiermee op te houden. Sterker nog, het weefde haar eigen Syriëbeleid rond de extern opgestookte oorlog met voornamelijk sektarische krachten. En niemand in het elitebolwerk van de Amerikaanse politiek en media stelde dit ter discussie.

Er was een opmerkelijke hoeveelheid ontkenning en zelfmisleiding aan de kant van de regering Obama voor nodig dat het op de een of andere manier bezig was het Syrische volk te redden van het bloedvergieten waar het juist bezig was precies het tegenovergestelde te bewerkstelligen.

Foto: © Addie Schulte 2020. Foto I.v.m. Corona afgesloten voor gebruik copyright ok. Gecheckt 15-11-2022

Hoe corona de wereld verandert: een kleine inventarisatie

ESSAY - door Addie Schulte

Microparasieten en macroparasieten

In zijn boek Plagues and Peoples gebruikt historicus McNeill twee concepten om de impact van ziekten op de mensheid te beschrijven. Die invloed wordt aan de ene kant bepaald door de microparasieten: de bacteriën, virussen en andere onzichtbare levensvormen die ziekten veroorzaken. Maar er zijn ook ‘macroparasieten’: de heersers en staten die belasting heffen op onderdanen, hun arbeid gebruiken en soms daarvoor niet veel teruggeven. In zijn boek, oorspronkelijk gepubliceerd in 1976, onderzocht McNeill de verbanden tussen ziektes en beschavingen, lang voor dat gemeengoed was.

Een van de bekendste voorbeelden van de impact van ziekte op de wereldgeschiedenis is de rol van pokken en andere infectieziektes bij de Spaanse verovering van Mexico en de Andes. Tot 90 procent van de Amerindiaanse bevolking kwam om. Zowel de overwinnaar als de overwonnenen geloofden dat dit een goddelijk teken was, en daarmee werd de koloniale overheersing als het ware door de ziekte mogelijk gemaakt en bevestigd.

In de huidige coronacrisis is het ook noodzakelijk om scherp te focussen op de relatie tussen de microparasieten en de macroparasieten. Wetenschappers onderzoeken verwoed alle aspecten van Sars-Cov-2. Ze weten al veel, maar nog lang niet alle vragen zijn beantwoord.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Jan Pronk: Overwegingen na Parijs, 13 november

COLUMN - In deze column gaat oud-minister Jan Pronk in op de aanslagen van vrijdag 13 november en plaatst hij ze in een geopolitieke context. Hij geeft zeven overwegingen bij het zoeken naar een antwoord. ‘Nieuwe oorlogen gaan niet om bezetting van grond, maar van de menselijke geest.’

De eerste reactie op de aanslagen in Parijs op vrijdag 13 november was gekenmerkt door verdriet, boosheid en angst om wat nog komen kan. Dat was ook de reactie op eerdere aanslagen, in New York, Madrid, Londen en andere steden in het Westen. Daarna hernam het leven haar gewone gang, zij het dat vanuit het Westen hard werd teruggeslagen in Afghanistan, Irak en Syrië. Maar de onzekerheid neemt toe: terrorisme kan overal toeslaan, telkens opnieuw.

Sinds het begin van dit Millennium vonden drie geopolitieke veranderingen plaats. De oude tegenstelling tussen Noord en Zuid lijkt vervangen door die tussen het Westen en de rest. De Koude oorlog tussen Oost en West is omgevormd tot een nieuw conflict tussen machtige staten: minder ideologisch, maar dreigend. Tussen en binnen vele landen is de overheersende ideologische tegenstelling die tussen fundamentalistische Moslims en seculiere partijen. De werkelijkheid was en is ingewikkelder dan aldus geschetst – immers, hoe definieer je Noord, Zuid, Oost, West, rest, fundamentalistisch, enzovoort – maar velen zullen die werkelijkheid wel in dergelijke termen ervaren.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Quote du jour |Politieke meltdown

Ik wil geen pessimist zijn, ik ben dat in wezen ook niet. Maar ik kan me niet herinneren zo’n politieke meltdown te hebben meegemaakt, op zoveel verschillende plekken tegelijk. En dan heb ik het niet alleen over de VS en Rusland, maar ook over Polen, Frankrijk, Groot-Brittannië, in Nederland. Het is malaise alom.

Aan het woord is Washington Post-columniste Anne Applebaum, geinterviewed in Trouw. Ze zegt een aantal rake dingen over de huidige wereldpolitiek. Ze constateert dat het momenteel een diepgaande politieke malaise is met uiterst gevaarlijke personen aan de macht, of op het punt de macht te grijpen.
Zoals in Rusland:

Foto: Infografiek Midden-Oosten (bron: New York Times) copyright ok. Gecheckt 25-10-2022

Oude grenzen, nieuwe extremisten, en de toekomst van Israël

Wie wil weten waarom het Midden-Oosten in brand staat, hoeft niet ver te zoeken. Dat geweld is voor een belangrijk deel te danken aan het steeds weer opduikende verlangen om de diepe maatschappelijke problemen op te lossen door terug te keren naar de ‘echte islam’, naar de vermeende gloriedagen van de Profeet en zijn gezellen. En dat terugkeren moet dan liefst zo letterlijk mogelijk. Maar dat verlangen om de islam te ‘herstellen’ komt op zijn beurt weer ergens uit voort….

Ten eerste uit frustratie over het feit dat de islamitische wereld de afgelopen eeuw zo weinig vrede en vooruitgang heeft gekend. De islamitische wereld zou één (naar binnen toe) vreedzame oemma moeten zijn. In plaats daarvan vliegen staten en stammen elkaar voortdurend in de haren, net als in de vele treurige eeuwen ná die glorieuze jaren van de Profeet. Vandaar die nostalgie naar dat verleden (dat overigens nooit heeft bestaan). De ware oorzaak voor de chronische agressie en economische (en wetenschappelijke, politieke) achterstand in de regio is uiteraard géén gebrek aan geloof, maar wordt veroorzaakt door de instabiliteit van de regimes. Te veel islamitische staten zitten opgesloten in een deprimerende vicieuze cirkel: economische groei is alleen mogelijk bij politieke stabiliteit en een zekere mate van economische vrijheid; maar politieke stabiliteit is alleen mogelijk met behulp van repressie. Pogingen tot liberalisering leiden al te gemakkelijk tot anarchie en staatsgrepen. Die cirkel is weer het gevolg van een koloniale erfenis, namelijk de beroerde grenzen die de westerse mogendheden een eeuw geleden trokken.

Quote du Jour | Toward a global realignment

A comprehensive U.S. pullout from the Muslim world favored by domestic isolationists, could give rise to new wars (for example, Israel vs. Iran, Saudi Arabia vs. Iran, a major Egyptian intervention in Libya) and would generate an even deeper crisis of confidence in America’s globally stabilizing role.

In different but dramatically unpredictable ways, Russia and China could be the geopolitical beneficiaries of such a development even as global order itself becomes the more immediate geopolitical casualty.

Last but not least, in such circumstances a divided and fearful Europe would see its current member states searching for patrons and competing with one another in alternative but separate arrangements among the more powerful trio.

Dove, naïeve pacifisten

Nog meer Poetin in Trouw: een lang opinierend stuk van Ekke Overbeek, waarin de vloer aan wordt geveegd met pacifistische, naieve West-Europese politici die het gevaar van Poetin maar niet willen onderkennen.

En waarin clubs als PVV en Front National neergezet worden als een soort vijfde colonne van Poetin.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Volgende