Lounge Lizard

Vanaf vandaag zal onderzoeksjournalist & oorlogsverslaggever Arnold Karskens bijdragen leveren aan Sargasso. Deze bijdragen verschijnen ook op zijn eigen weblog arnoldkarskens.blogspot. Karskens heeft sinds 1980 zo’n dertig conflictgebieden bezocht waaronder El Salvador, Colombia, Rwanda en voormalig Joegoslavië en hij liep langs de frontlinie in oorlogen tussen Eritrea en Ethiopië, Irak en Iran. In afgelopen jaren werkte hij mee aan radioprogramma’s van de RVU, VARA, BNR, VPRO en NOS, praatprogramma’s als Barend en Van Dorp en ‘De Wereld Draait Door’ en actualiteitenrubrieken als EenVandaag, Zembla en VRT-journaal. Tevens is hij voorzitter van de Stichting Onderzoek Oorlogsmisdaden Vandaag trappen we af met een kritisch stuk van Karskens over de embedded journalist Arnon Grunberg dat eerder deze maand al verscheen op z’n eigen weblog

Een bezoekje aan Nederland is altijd goed voor een verrassing. Zo reed ik gisteren [red: 3 juli] naar Hilversum waar een goede collega mij attendeerde op een column van Arnon Grunberg in de VPRO-gids van 23-29 juni. Onder het pseudoniem Yasha reageerde hij op uitspraken van mij in weekblad HP/De Tijd van 1 juni 2007. Afgelopen jaar bezocht Grunberg namelijk de militaire basis in Kandahar, Afghanistan. Vóór publicatie moest hij zijn werk bij de censuurafdeling van Defensievoorlichting voorleggen. De verhalen zijn later gebundeld. Ook gaf hij militairen schrijfles. Ik stel dat hij over tien jaar spijt heeft dat hij zich voor ‘het karretje van Defensie’ liet spannen. Grunberg is het niet met mij eens. ‘Zijn vermoeden dat Defensie censuur heeft toegepast op mijn stukken over Afghanistan is onwaar.’

Grunbergs vlotte pen maakt hem niet direct een goede schrijver, vind ik. Die zal namelijk niet als een scholier zijn opstel tonen en vragen of hij dit anderen mág laten lezen, zoals Grunberg deed. Ook al pleeg je nog zoveel zelfcensuur dat niets aan het stuk hoeft te worden veranderd.

Grunbergs bezoek aan Afghanistan kwam bij mij over als een Indiana Jones-avontuur in Bobbejaanland. U weet wel, zittend in een namaak kolenkar op rails door scherpe bochten. Erg leuk, erg ongevaarlijk maar ook erg makkelijk. In mijn jonge jaren, ten tijde van de oorlog in El Salvador begin jaren tachtig, noemde je iemand die de ballen niet had de straat op te gaan en aan de bar terugkomers handig leegmolk een ‘lounge lizard’. Grunberg verdient dat stempel. Grunberg is geen moedige man. Dat blijkt niet alleen uit het feit dat hij geen stap buiten de basis zette. Maar dat blijkt ook uit de onzinnige dingen die hij in zijn column erbij sleept, als vlucht, om zijn afgang te maskeren. Moed, zweet en eergevoel heb je nodig als je de échte oorlog wil verslaan. Zo niet, dan ben je een schrijvende lakei onder de vleugels van Defensie. Ook al pent Grunberg nog talloze boeken vol, zijn bereidheid te buigen voor de man met het rode potlood zal hem altijd worden nagedragen. Ik zou me in zijn situatie rotschamen.

  1. 1

    Is er inhoudelijk nog wat mis met de column van Grunberg, of is die per definitie waardeloos omdat hij geschreven is door een laf persoon?

    Het bovenstaande stuk bewijst echter dat moed alleen niet voldoende is voor het schrijven van een goed stuk. Ik word namelijk niets wijzer, niet over Afghanistan, niet over de censuur van het nederlandse leger, niet over de schrijfsels van Grunberg, niet over de mening van Arnold Karskens.

    Verder ben ik het oneens met het gelijkstellen aan wat defensie doet met ‘censuur’. Natuurlijk heeft defensie er belang bij dat er een bepaalde versie van de werkelijkheid naar buiten komt, maar ik heb het idee dat het desondanks mogelijk is om goede journalistiek te bedrijven (zie bijvoorbeeld wat Joeri Boom doet voor de Groene Amsterdammer) die het inzicht in wat er in Uruzgan gebeurt vergroot. En het verhaal van het leger (zeker de mensen in Uruzgan zelf) is ook een deel van complexe situatie in Uruzgan.

  2. 2

    Wat maakt het geval Grunberg erger dan die talloze journalisten die zijn rondgeleid over Kamp Holland en linea recta weer teruggebracht naar Kabul, zonder ook maar een zandkorrel van Uruzgan te hebben gezien? Hebben zij zich dan niet onderworpen aan het Rode Potlood van Defensie? Grunberg pretendeert nergens een objectief, journalistiek doel na te streven, itt tot alle anderen.

  3. 3

    Misschien ten overvloede: ik heb respect voor Karskens journalistieke werk in gevaarlijke gebieden waarover we anders niets zouden horen, en het is natuurlijk altijd gezond om wat defensie zegt met een kritische houding te bekijken. Maar…

  4. 4

    Dhr. Karskens realiseert zich nu dat hij niet zo maar een inhoudsloos stukje op de kwaliteitsblog Sargasso kan plempen!

    Heerlijk om te lezen die scherpe reacties, bijt uzelf maar lekker vast :)

  5. 5

    Wel oud stuk, dat bovendien als ingezonden brief in de VPRO-gids stond. Zou leuk zijn als ie aan Sargasso “unieke” stukken afstond, i.p.v. het doorplaatsen van oude stukkies van Karskens.blogspot naar Sargasso.

  6. 6

    Heh, intern conflict. Ik mag zowel Grunberg als Karskens erg graag.

    Ik lees hier tussen de regels door toch vooral de “ergernis” van een doorgewinterd oorlogsjournalist die literatoren op zijn terrein heeft moeten dulden.

  7. 7

    @ElEl: Wel ietwat zure zulterig. De keuze voor dit stuk was min of meer mijn “schuld” omdat ik het NET las in de VPRO-gids en vind dat het een scherp verwijt aan de anders zo ongrijpbare Grunberg oplevert.

    Op zichzelf beschouwd, is het ook een prima introductiestuk waarin Karskens even (een facet van) de (echt?) onafhankelijke oorlogverslaggeving uitlegt, met lieftallige assistentie van Arnon als lijdend voorwerp.

    De volgende bijdrage zal zeker actueel wezen.

  8. 8

    Arnold Karskens heeft sinds 1980 zo’n dertig conflictgebieden bezocht…

    En dan komt hij hiermee aanzetten? Laat die columnisten-catfights alsjeblieft over aan de Metro en Spits.

  9. 11

    misschien moeten ze elk gewoon in hun eigen watertje bijven zwemmen.

    Grunberg is geen journalist en Karskens geen schrijver.
    Dus als elk nu gezellig bij z’n ding blijft is alles weer opgelost.

  10. 12

    Niet alleen typeert dit meningsverschil m.i. wat Karskens onderscheidt van andere oorlogsverslaggevers (nimmer embedded, en al helemaal geen goedkeuring). Maar daarnaast heeft Karskens gewoon een punt. Als je meegaat op een militaire missie en je stemt ermee in je stukken vooraf ter goedkeuring voor te leggen, onderwerp je je aan censuur.

    Dat Grunberg dit niet erkent (en doortrekt door bv. prozaïsch te wijzen op alle vormen van (zelf-)censuur die de menselijke geest sowieso geselen), versterkt Karskens’ positie (en maakt dat hier sprake is van meer dan je standaard columnistencatfight).

    @BCN: Gelieve ook de reacties boven u te lezen. De keuze voor dit stuk is niet door Karskens gedaan, maar door de redactie. Zie #7.

  11. 14

    @12: Zie mijn reactie van #1. Theoretisch is het censuur, ja, maar vindt er feitelijk ook censuur plaats? En is dat erg, in dit geval? Liever heel vele journalisten embedded op de manier zoals het nu gaat dan helemaal niemand omdat het er te gevaarlijk is (want dat is het alternatief), waardoor je helemaal aangewezen bent op persberichten van defensie. Anders gezegd: de vorm (embedded of niet embedded) is in deze ondergeschikt aan de inhoud (goede journalistiek in Afghanistan). Daarom is het stuk van Karskens ook zo laag: alles wordt op de vorm gegooid, waaraan allerlei persoonlijkheidstrekjes (‘laf’) en kwalitatieve oordelen (‘een goede schrijver laat zijn opstel niet door anderen lezen’) worden gehangen die daar weinig mee te maken hebben.

  12. 15

    Zooo, lekker negatief weer allemaal hier. En dan de volgende keer weer zeuren dat er geen onafhankelijke journalistiek is. Wees blij dat de man hier stukkies gaat plaatsen, in plaats van meteen bij de eerste pennestreek de hele man onderuit te vegen.

  13. 16

    Corridwen: beter gecensureerde journalistiek dan geen journalistiek? Ja, briljant. Geef Defensie een propagandakanaal waar de argeloze lezer van *denkt* dat het onafhankelijk is. Zo kun je het land fijn bewerken over het dappere werk over “onze jongens en meisjes” en een voortzetting van de missie garanderen hoewel er van opbouw geen fluit terecht komt. Tegen de tijd dat het alsnog uitkomt zijn we weer een paar ministers van Defensie verder en wordt het afgedaan met een ferm “de volgende keer gaan we het heel anders doen”. Zo ongeveer wat er na Srebrenica werd gezegd, eigenlijk.

    Karskens heeft tenminste het lef om te kiezen voor echte oorlogsjournalistiek. Hadden we er daar maar meer van…

  14. 17

    @16: Nog gevaarlijker is het als het medium zelf denkt dat het niet (noemenswaardig) gecensureerd is. Geloofwaardig onafhankelijk overkomen en toch een marionet zijn, optimaal om gebruik van te maken!

  15. 18

    Eens met Guy: heb beide hoog zitten. Alleen moet Grunberg niet doen alsof hij journalist is (en ook niet verwachten dat hij een goede oorlogsjournalist kan zijn) en Karstens niet zo enorm verongelijkt doen. Vooral die zin:

    Grunbergs vlotte pen maakt hem niet direct een goede schrijver, vind ik.

    Pardon? netjes dat hij er “vind ik” achter zet, maar net zoals we van Grunberg niet verwachten dat hij ons een “in depth” visie op de Taliban levert, zo hoef ik van Karstens geen literaire kritiek. Hij is net zo min een recencent als Grunberg een oorlogsjournalist.

    Iedereen weet wel dat als je bij de nederlanders op de compound blijft zitten je nooit het hele verhaal te weten komt (Luyendijk heeft de journalistiek daar ook nog een keer op gewezen) alleen waarom zo verongelijkt doen? En waarom een niet-journalist daarop aanvallen? Of is Karstens het zat om voor de Nieuwe Revu te schrijven en vindt hij dat hij te weinig geaccepteerd wordt door de “gerenomeerde media” (met grote aanhalingstekens)? Daar ruikt het wel een beetje naar.

    En wat die censuur betreft: ik betwijfel of het uberhaupt nodig was geweest om Grunberg te kortwieken. Nogmaals: als ik een collumn lees, verwacht ik ook niet “de waarheid” te lezen te krijgen.

  16. 19

    @ mark #12: Ik had de eerdere posts gelezen, maar door de introductie – “vanaf vandaag zal onderzoeksjournalist & oorlogsverslaggever Arnold Karskens bijdragen leveren aan Sargasso” – kreeg ik het idee dat Arnold Karskens een actieve rol bij de selectie van zijn schrijfsels zou spelen.

    En met alle respect, maar deze column gaat in de eerste plaats over het ‘mietje’ Grunberg en zijdelings over embedded journalism. Vandaar de woorden ‘columnisten-catfight’.

    Ik had gewoon op meer gehoopt van een journalist met zo’n ervaring.

    En met de reactie ‘wees blij’ (#15) kun je natuurlijk iedere discussie doodslaan.

  17. 20

    @16 en 17: goede journalistiek hangt er niet om of jij wel of niet je stukje vooraf hebt laten lezen door iemand van het Nederlandse leger. Omgekeerd, dat Karskens erg dapper is maakt hem nog niet persé tot een goede journalist. Verder hangt de journalistiek aan erg veel touwtjes, ook zonder embedded te gaan in het leger. Karskens heeft beveiligers nodig in Uruzgan, om maar wat te noemen, en is afhankelijk van goede contacten met invloedrijke figuren in de regio voor zijn eigen veiligheid. Kritiek leveren op die contacten gaat natuurlijk maar tot bepaalde hoogte, nog los van het feit dat het beeld van Uruzgan wat Karskens oproept ook bepaald is door de context waarin hij daar is geweest. Die context is alleen anders (dus niet persé beter), en als zodanig erg belangrijk voor ons beeld van wat er in Uruzgan gebeurd.

    Ik hoor graag over concrete punten waaruit blijkt dat het beeld wat door embedded journalisten is opgeroepen compleet bezijden de waarheid is. Anders blijf ik bij mijn punt.

  18. 22

    Ach – er past toch één reactie, of beter – één iemand die mag/kan/moet reageren?
    A. Grünberg, zou ik zo denken.
    Heeft ienand z’n mail om een urlletje door te sturen?

  19. 23

    @22

    [email protected]

    @18

    Het lijkt me sterk dat KarsKens het “zat” is om voor de Nieuwe Revu te schrijven. In de periode dat ik daar stage heb gelopen, kwam hij op mij over als iemand die daar helemaal op zijn plaats was. Van de NR krijgt hij zover ik het heb begrepen alle ruimte om artikelen te schrijven en neemt NR ook een bepaald risico om een niet-embedded journalist naar een oorlogsgebied te sturen. Ik zie NRC of Volkskrant dat niet zo snel doen.

  20. 24

    Ach ja, Grunberg. Wat op elkaar zitten katten. Briefjes in tijdschriftjes, columnisten onder elkaar. Blah blah.

    Nee, dan die Nasr. Verrassend sterke opiniestukken over de regio van zijn vader. Enz.

    Zomerreces. En eindelijk terug zon, gelukkig. Mijn aanrader is : het artikel annex interview van Jan Hertoghs in Humo over de cloudappreciationsociety dot org/ ;-)

  21. 25

    Met zoveel dédain zou ik Grünberg toch niet willen afdoen. Polariseren is de boodschap – en het zou spetters geven moest ie antwoorden om de (wellicht terchte) aantijginkjes van Karstens. Zolang de Dylan der Holandsche Tetteren niet antwoordt is hij bij deze verloren.

  22. 26

    Vind z’n columns in Humo, en destijds in VPRO-gids, 80% van de tijd het lezen niet waard, achteraf gezien dus. En wordt het niet ’s tijd dat iemand zegt dat A.G. stilistisch nu ook geen genie is ? Nàm !

  23. 28

    Niets belet een schrijver om – als-ie weer terug is in Nederland – alsnog z’n stukkies ongecontroleerd te publiceren. Dat die schrijver daarna niet nog eens door Defensie wordt uitgenodigd is alleen vervelend voor een journalist. Voor een romanschrijver was het toch maar een eenmalig avontuur.

    Daarbij is een Grunberg ook niet zo geïnteresseerd in een al dan niet waarheidsgetrouw verslag; daar hebben we hem immers niet voor nodig, een echte/gewone journalist kan dat ook en beter. Van Grunberg verwachten we een persoonlijk verhaaltje. Zo mag hij verzonnen inboorlingen opvoeren die kunnen zeggen wat gezegd had kunnen worden, i.p.v. citeren wat daadwerkelijk gezegd is. Grunberg was geen oorlogscorrespondent, maar een oorlogscolumnist.

  24. 29

    de neus van Grunberg heeft verdomd veel weg van karremans.
    ranzig snotterend en mijmerend penlikkende tl balken
    en daar motten wij het mee doen op het strand.
    ik bezoek dagelijks risico-volle gebieden, warzônes triggerhappy persons
    so what.
    embedded joernalistiek is propaganda . dikke .

    zoas pietje hierboven al zei wat kom ie hier doen?