Leraaraffaire legt benauwde situatie Israëlisch onderwijs bloot

NIEUWS - Israël heeft dezer dagen te maken met een affaire, waarbij de vraag aan de orde is of het een leraar (aan een middelbare school) is toegestaan kritische geluiden te laten horen over het Israëlische leger en de politiek van de staat. Hoofdpersoon in het verhaal is een leraar maatschappijleer, Adam Verete, in het plaatsje Kiryat Tivon in Noord-Israël. Een leerlinge heeft over hem geklaagd in een brief aan de minister van Onderwijs, die uitlekte, omdat Michael Ben Ari, voormalig aanhanger van de racistische Kach-partij en parlementslid van de ultra-rechtse Nationale Unie, hem op zijn Facebookpagina zette:

 Adam brengt zijn politieke opvattingen met nadruk in iedere les. Hij legde uit dat hij extreem links is, dat … onze staat niet eens de staat van de Joden is maar van de Palestijnen en dat wij (Joden) hier niet horen te zijn. Hij onderstreepte ook dat de IDF (het leger, AbuP) abnormaal wreed en gewelddadig is, in tegenstelling tot andere legers. .. de IDF is volstrekt immoreel en hij schaamt zich voor zijn staat. Adam zei ook dat hij tijdens een conferentie in het buitenland “Viva Palestine” had geroepen. Toen ik mijn mening naar voren bracht en zei dat ik het met die dingen niet eens was, lachte hij en zei: “Jij wil gewoon alle Arabieren doden, dat is wat jij wilt.” Natuurlijk is dat niet wat ik wil en ik vertelde hem dat, maar hij negeerde me en ging door met me te vernederen en te beledigen ten overstaan van de hele klas. Toen ik me hierover tot de schoolleiding wendde, hielden ze verschillende gesprekken met hem, waar Adam toegaf dat hij me uit had gelachen om wat ik had gezegd en hij heeft zelfs excuses aangeboden. Het belangrijkste is niet dat hij me belachelijk maakte tegenover de klas, maar het feit dat hij deel uitmaakt van het onderwijs-systeem, en dat hij zijn positie gebruikt om deze verkeerde gedachten over onze staat en ons leger over te brengen aan de leerlingen.

Leraar Verete naar aanleiding van de klacht door de school aan de tand gevoeld.

De school beweerde dat hij voorschriften van het ministerie van Onderwijs had overtreden. Hij had daar tegenin gebracht dat leraren weliswaar niet campagne mogen voeren voor één bepaalde politieke partij, of eenzijdige standpunten mogen innemen, maar dat het niet verboden was om studenten te leren kritisch te denken. De school zei echter dat het beter was als hij opstapte. Naar buiten toe liet een woordvoerder van ORT weten dat ‘als het waar was wat Verete had gezegd’ over de IDF, dit tegen de waarden van de school inging want  het ORT-systeem ‘bereidt zijn studenten voor op hun dienstplicht in de IDF.’

De zaak leidde ondertussen tot een heftig debat in de Knesset, waaraan leerlingen van de school die het opnamen voor Verete deelnamen. De directeur van ORT, Zvi Peleg vertelde de Knesset-leden dat ORT onder meer wordt beoordeeld op het aantal oud-leerlingen dat het leger ingaat, ‘zodat het voor ons moeilijk is een leraar te accepteren die tegen het leger ingaat.’ Knessetlid Yoni Chetboun (van Habayit Hayehudi) zei dat ‘scholen moeten leren over de waarde van de vlag en niet ertegen. Het is ondenkbaar dat we in de naam van vrijheid van meningsuiting allerlei soorten meningen legitiem gaan vinden en nalaten een leraar aan te klagen die kritiek heeft op het leger,’ aldus Chetboun. Knessetlid Amram Mitzna (Yesh Atid) zei daarentegen dat hij als generaal wel wilde zeggen dat het leger ook immorele dingen doet en dat ‘discussies daarover zowel het leger als leerlingen sterker maken.’

Buiten de Knesset demonstreerden tweehonderd leerlingen voor Verete. Haaretz citeerde een leerling die zei dat Verete bang is  naar ‘school terug te gaan aangezien leerlingen hem op Facebook bedreigd hebben en gedreigd hebben hem te zullen doden.’ Ook zei deze leerling dat ‘als mijn leraren de mond wordt gesnoerd en geen enkele mening kunnen uiten waar ik het niet mee eens ben, kan ik geen kennis maken met kritisch denken.’ Een collega van Verete zei: ‘leraren zijn bang hun mening te geven over politiek in alle scholen van het ORT-systeem.’

Via de krant Haaretz is intussen een tape uitgelekt waarop het gesprek van Verete met de schoolleiding is te horen. Hij stelde daar dat hij nooit heeft gezegd dat Israël niet een staat van de Joden is maar van de Arabieren. En hij legt uit dat hij ‘een filosofische discussie’ met de leerlingen had gehad over de vraag of het feit dat de IDF het meest morele leger in de wereld wordt genoemd, ook werkelijk maakt dat het dat is, of dat zo’n leger ook in staat is immorele dingen te doen. Toen de leerlingen hem vroegen wat hij zelf dacht, had hij gezegd dat hij vindt dat sommigen van de dingen die de IDF doet immoreel zijn. Tegenover collega’s had Verete uitgelegd dat de hele zaak  is te herleiden tot een botsing, die hij een jaar geleden heeft gehad met de leerlinge die over hem heeft geklaagd. Zij had toen een opmerking gemaakt dat alle Arabieren in Israël de zee in dienden te worden gedreven. Hij had haar daarop uitgelachen, maar na een gesprek met de schoolleiding had hij naderhand zijn excuses gemaakt.

Hoe de affaire eindigt is nog niet duidelijk. Volgende week volgt een beslissend gesprek van Verete met de ORT-leiding. Maar waar het allemaal om draait is de natuurlijk vraag of een leraar in Israël het recht heeft om kritische opmerkingen te maken over activiteiten van het leger of de politiek van de staat. Dat heeft te maken met het algeheel klimaat in Israël. En als we de krant Haaretz mogen geloven is de tolerantie al behoorlijk ver te zoeken. De krant tekende bij de affaire aan dat er sprake is van een patroon en meerdere leraren, vooral leraren geschiedenis en maatschappijleer, de afgelopen jaren hebben geklaagd dat het steeds moeilijker is om in de klas zaken als mensenrechten, of de rechten van de Israëlische Arabieren (zoals de krant ze noemt) aan te kaarten, of om het te hebben over de verrichtingen van het Israëlische leger.

In augustus 2012 ontsloeg het ministerie van Onderwijs haar coördinator voor de maatschappijleerstudies toen hij probeerde het curriculum te verbreden. Tegen tenminste twee directeuren van middelbare scholen in Tel Aviv, Ram Cohen en Zeev Degani, werd disciplinaire actie ondernomen omdat ze kritiek uitten op de bezetting van de Westoever, aldus Haaretz.

Ik kan er zelf aan toevoegen dat het gesprek dat ik ruim een jaar geleden had met professor Nurit Peled Elhanan naar aanleiding van haar boek over de inhoud van Israëlische leerboeken maatschappijleer, geschiedenis en aardrijkskunde, evenmin bijdraagt aan het hebben van een optimistische kijk op de vrijheid van meningsuiting op Israëlische scholen. (Dat interview staat hier). Maar misschien moet ik het laatste woord geven aan Verete zelf: de site +972 haalt ook de tape aan van zijn gesprek met de schoolleiding:

We hebben pech dat een discussie over mensenrechten gezien wordt als onzinnig en links. Als ik zeg dat iets tegen de mensenrechten ingaat –  dat ingaat tegen iemands grondrechten, of dat nu een vluchteling uit Afrika is of een Palestijn bij een checkpoint  – en dat wordt dan beschouwd als een politiek statement, dan is de situatie ernstig. Het kan niet zo zijn dat menselijke grondrechten een politiek statement zijn. Dat zijn ze niet.

  1. 2

    Ach Israël zette atoomgeleerde Vanunu jarenlang in de gevangenis – http://tinyurl.com/oya7t4y – terwijl hij niets misdaan had, terwijl zelfs de grootste randdebiel allang wist dat Israël kernwapens heeft. En die gevangene X – http://tinyurl.com/mc54k85 – die in het geheim werd vast gehouden is net zo’n mooi verhaal over het democratisch gehalte en vrijheid van meningsuiting in Israël. Raar land met hele rare mensen die totaal vergeten zijn wat hen aangedaan is. Wat gij niet wilt dat u geschiedt doe dat ook een ander niet……. Toch?

  2. 3

    @1:
    LOL.
    Ik denk dat hij niet meer meedoet….al een tijdje niks van hem vernomen………

    Daan @2 , het wat gij niet wilt dat U geschiedt, is een kreet uit de Bijbel, helaas heeft ook het Christendom er altijd een handje van gehad deze regel te ignoreren en/of met voeten te treden.

    in Israël geldt nog het oog om oog verhaal, of liever, vele ogen om een oog en vele tanden om een tand……

  3. 5

    @3 Een wijze jood zei toch ooit eens:

    Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is het hart van de Wet en de Profeten.

    Matt. 7:12

  4. 6

    “De directeur van ORT, Zvi Peleg vertelde de Knesset-leden dat ORT onder meer wordt beoordeeld op het aantal oud-leerlingen dat het leger ingaat”

    Dat vind ik wel een erg opmerkelijke bekentenis.

  5. 8

    Ik vind deze quote wel het tekenendst:

    Het belangrijkste is niet dat hij me belachelijk maakte tegenover de klas, maar het feit dat hij deel uitmaakt van het onderwijs-systeem, en dat hij zijn positie gebruikt om deze verkeerde gedachten over onze staat en ons leger over te brengen aan de leerlingen.

    In een omgeving waarin je wenst dat ideeën vrij zijn en kritisch denken bevorderd wordt -en dat behoort een school te zijn-, is *juist* het eerste veel belangrijker dan het tweede.

  6. 10

    @7 Het probleem was dat hij geen regel uit de bijbel aanhaalt. Hij induceert uit de Wet (Thora) en Profeten (Nevie’iem) een algemene stelregel: het ‘hart’ van de Wet en de Profeten.

    Een politiek gekleurde leraar lijkt me niet zo erg, als hij maar aangeeft dat hij het is. Uit eerste lezing van de brief van de leerling zou echter blijken dat het verder gaat: de leraar zou tegen het bestaan van de staat zijn. En dat lijkt me wel bijzonder kwalijk (alsof een Nederlandse leraar zou zeggen: de democratie moet afgeschaft worden). Wat ik heb begrepen uit het verhaal van de leraar, zouden dit eigenlijk als ‘wat-als’ opgevat moeten worden, om een discussie te beginnen, maar ook dat beeld kan vertekend zijn.

    Verder moet opgemerkt worden dat ORT dus, zoals ik het lees, een scholengemeenschap is in Israel. Kennelijk is er voor gekozen (door wie?) om de ORT te beoordelen op het aantal oud-leerlingen dat het leger ingaat. Dit lijkt raar, zeker in vergelijking met andere Westerse landen, maar als gezegd wordt dat ORT ‘zijn leerlingen voorbereidt op het leger’, enigszins verklaarbaar. Ik weet niet hoezeer dit uit de context is getrokken, maar in Israel geldt er een dienstplicht, voor alle niet vrijgestelden (Bedoeïenen, Israelische Arabieren (waarom?), bepaalde gehandicapten, topsporters, etc.) Een van de taken (maar niet de enige!) van de middelbare school lijkt me dan ook om leerlingen voor te bereiden op de periode die daar direct op volgt: de dienstplicht. De middelbare school is verplicht tot je 18e.

    De keuze om dan scholen te beoordelen op hoeveel ‘burgers’ ze afleveren lijkt me niet veel onzinniger dan basisscholen afrekenen op de CITO-scores van de leerlingen. Beiden leiden tot discriminatoire keuzes. ‘Zwakke’ scholen zouden liever geen ‘zwarte’ scholen willen zijn, omdat leerlingen uit die groep, door verschillende omstandigheden, niet zo goed mee zouden komen als ‘witte’ kinderen. Israelische scholen zouden geen ‘arabische Israeli’ willen hebben, omdat dat -eveneens- hun ‘cijfer’ naar beneden haalt.

    Is dit artikel dan ook vergelijkbaar met een ‘staat ontslaat leraar wegens anti-propaganda’, of met ‘gereformeerde scholengemeenschap ontslaat leraar wegens openheid over praktiseren van homoseksualiteit’?

  7. 11

    “De directeur van ORT, Zvi Peleg vertelde de Knesset-leden dat ORT onder meer wordt beoordeeld op het aantal oud-leerlingen dat het leger ingaat, ‘zodat het voor ons moeilijk is een leraar te accepteren die tegen het leger ingaat.’”

    Is dat misschien de kern het probleem? We kunnen het wel lekker gaan hebben over hoe fascistisch Israel wel niet is (het is ook enorm gemilitariseerd voor Westerse begrippen, maar niet zozeer voor Midden-Oosten begrippen) maar ik twijfel er niet aan dat een Nederlandse school precies hetzelfde zou doen als Nederlandse scholen meer budget kregen naarmate ze meer militairen afleverden. Net als een Braziliaanse, Japanse of Palestijnse school dat ook zou doen.

  8. 12

    Ik denk dat je van een leraar maatschappijleer mag verwachten dat hij enigszins gematigd is in zijn opinie. Wat de leerlinge claimt (en wat de leraar ontkent) gaat heel wat verder dan dat.

    Probleem met dit soort dingen is overigens al snel dat als je er niets over zegt, dat je dan in feite het beleid steunt, en dus ook een positie inneemt.

  9. 13

    @12 Ik ga geen verwachtingen uitspreken over zijn opinie. Ik wil er best welwillend tegenover staan, maar ik (en anderen met mij) kan het ook zo lezen: “leerling begrijpt hypothetische situatie niet en koestert wrok tegen leraar” tegenover “leraar met onorthodoxe opvattingen probeert baan te redden met ‘maar zo bedoelde ik het niet’.” Het komt erop neer: ik was er niet bij en het kiezen van een kant in dit verhaal is verleidelijk.

    Er is veel mis in Israel, en in sommige kringen kan een bepaalde politieke opinie inderdaad klappen opleveren! Maar als ik dit mag geloven, wordt de soep meestal niet zo heet gegeten als die wordt opgediend, in ieder geval in de Knesset niet.
    Daaruit: “MK Mitzna said ”substantial education requires teachers to deal with current affairs and controversial issues. A teacher mustn`t preach, but should present to the class different opinions, even on controversial political issues.””
    En:
    “”[W]hat is the status of the teacher in the classroom, in the school? Can one educate without discussing politics? ”School is a part of democracy, and moral dilemmas should be discussed in school,” [Hadash MK Dov Khenin] said.”
    En:
    “Masud Ganaim (Ra`am-Ta`al-Mada) said students cannot be ”built” if their teacher is ”spineless.” Teachers like Verete ”should be kept in the education system.””
    En:
    “[Education Committee Chairman Mitzna to the ORT director and the school principal] ”The teacher may have erred and taken it a bit too far, but the danger of having teachers feel threatened, justifiably or not, is greater than the danger that you will not handle the issue as you might have hoped. I request that you return the teacher to the class tomorrow.””
    Maar ook:
    “MK Yoni Chetboun (HaBayit HaYehudi) said that when a teacher calls the IDF a cruel army and yells out ”viva Palestine” he goes against the leading values of Israeli society. ”It cannot be that we will sit here and grant legitimacy in the name of this or that freedom and be afraid to condemn a teacher who challenges the State of Israel. What have we come to?””

    Er lijkt me dus genoeg ruimte voor discussie op Israëlische scholen, en zelfs de Commissie die op de zaak zit verzoekt de ORT om de leraar weer aan te nemen. Dat was overigens 23 januari, afgelopen donderdag, dus ik vermoed dat Abu wat achterloopt.

    Overigens, als je (wie?) het oneens met me bent, laat het weten en zet daar andere opvattingen tegenover, daar kan ik wat mee.

    N.B. De muur moet naar beneden en de nederzettingen ontruimd.

  10. 14

    @10: “Een van de taken (maar niet de enige!) van de middelbare school lijkt me dan ook om leerlingen voor te bereiden op de periode die daar direct op volgt: de dienstplicht.”

    Als je tegenwoordig een tekenfilm koopt die gericht lijkt te zijn op hele kleine kinderen blijkt: ook insecten voeren oorlog. In de Ice Age: voerden ze oorlog. In Madagascar voeren ze oorlog. En in weer andere tekenfilms is DE oorlog al gevoerd en voeren robotjes oorlog om de restjes.

    Natuurlijk moeten de scholen ook voorbereiden op de grote oorlog. Oorlog is de gewoonste zaak van de wereld. Vrede is de uitzondering en helemaal niet spannend bovendien.

    Zelf heb ik nog nooit een oorlog meegemaakt en ik begrijp nu dat dat een groot gemis is.

  11. 15

    De gulden regel (“wat gij niet wilt dat u geschiedt…”) is natuurlijk veel ouder dan jodendom of christendom.

    Christenen doen wel vaker of moraal pas bij hun begon.

  12. 16

    @14 Ik weet niet of dit expliciet tegen mij is gericht, maar laat ik het er wel even het volgende over zeggen.

    Maak wel onderscheid tusen wat ik denk dat zo is, en wat ik denk dat zou moeten zijn, tussen analyse en oordeel. Mijn analyse laat ik meestal zien, mijn oordeel is onderliggend, en vaak niet expliciet genoemd.

    In Nederland hebben we de afgelopen paar jaar gezien dat ons middelbaar onderwijs ook niet meer aansluit op vervolgonderwijs. PABO-studenten die simpele toetsen niet meer halen, WO-studenten die moeite hebben met het Nederlandse taalgebruik, literatuuronderzoek en algebra, waar eerdere lichtingen dat wel konden. VMBO-ers die een stuk minder kunnen dan de mavo-ers van eer. We zeggen dan over het middelbaar onderwijs dat het verslonst is, dat het niet meer (voldoende) aansluit op het vervolgonderwijs (wat daar direct op volgt). Eenzelfde iets valt te zeggen over het onderwijs in Israel en de IDF, die sluiten meestal naadloos op elkaar aan. Ik geef een verklaring waarom middelbare scholen afgerekend kunnen worden op hoeveel kadetten ze afleveren aan het IDF, maar ik deel daarin de mening van #11: het beoordelen van scholen op hoeveel ze afleveren aan het IDF is (deel van) het probleem.

    Er valt wat te zeggen voor de dienstplicht in Israel. Het is een land, in een regio waar veel inwoners van andere landen hen niet welgezind zijn (ook deels te wijten aan de Israeli zelf). Die inwoners van andere landen zijn ook met veel meer. Wat daartegen op kan is een goedgetraind leger met hoogwaardige technologie. Ook valt er wat te zeggen voor dienstplicht vanuit maatschappelijk perspectief: het Israelische ‘volk’ bestaat (nog) niet. De meesten zijn import uit landen waar ze ergens tussen 50 en 100 jaar geleden nog als minder werden aangezien. Dat gezamenlijke lot (onderdrukking) is leuk voor een praatgroep, maar je kunt er geen samenleving mee opbouwen. Dat wordt evenwel wel geprobeerd: door het vijandbeeld in stand te houden (door bijv. een assertief leger), maar met de dienstplicht wordt ook getracht iets ‘nieuws’, iets ‘gezamenlijks’ te construeren, een verbinding tussen alle Israeli’s, ongeacht van welk land hun ouders en grootouders een paspoort hadden. (Vandaar dat ‘normale’ Israeliers ook zo boos kunnen zijn over de uitzondering voor de orthodoxen, met hun grote families: zij willen niet ‘meedoen’).

    Dat ik dat kan verklaren (ik weet niet of de verklaring klopt), wil nog niet zeggen dat ik het ermee eens ben dat het mij zo lijkt! Het kweken en onderhouden van een vijandbeeld, het verheerlijken van het leger als de ruggengraat van de samenleving, het afdoen van kritiek op verkeerde handelingen van het leger als ‘het veroordelen van de eigen staat’ heeft nooit tot iets goeds geleid. Oorlog heeft soms geleid tot versnelde technologische vooruitgang, waar er velen wat aan gehad hebben, maar de (elke!) kosten in mensenlevens is daarvoor te hoog.

  13. 17

    “We hebben pech dat een discussie over mensenrechten gezien wordt als onzinnig en links. Als ik zeg dat iets tegen de mensenrechten ingaat – dat ingaat tegen iemands grondrechten, of dat nu een vluchteling uit Afrika is of een Palestijn bij een checkpoint – en dat wordt dan beschouwd als een politiek statement, dan is de situatie ernstig. Het kan niet zo zijn dat menselijke grondrechten een politiek statement zijn. Dat zijn ze niet.”

    Goh, lijkt Nederland wel.