_b_633_1.jpg){kind=link}
COLUMN - Een van de genoegens van de oudere wetenschapper is dat je alles voor je ogen steeds ingewikkelder ziet worden. Neem gender. Ik herinner me nog onderzoek van zo’n dertig jaar geleden naar de vraag of mannen anders klonken dan vrouwen. Ja, was het interessante antwoord: mannen hebben gemiddeld bijvoorbeeld een lagere stem, maar dat kan niet alléén aan verschillen in lichaamsdeel liggen. Deels bleek het verschil namelijk cultureel bepaald: in sommige landen spreken de mannen lager en de vrouwen hoger dan in andere landen.
Gezien vanuit het heden was dit natuurlijk alleen maar een klein eerste barstje in het idee dat mannen mannen zijn en vrouwen vrouwen en dat daarmee alles gezegd is. Als het gaat over hoe iemand klinkt speelt natúúrlijk iemands lichaamsbouw mee – hoe groot het strottenhoofd is, hoe lang de mondholte, enzovoort – maar ook sociale identiteit. Soms praten vrouwen om hun vrouwelijkheid te tonen net wat vrouwelijker.
Stevige uitspraken
Inmiddels denken onderzoekers veel genuanceerder over dit soort dingen. Ze erkennen bijvoorbeeld dat er mensen zijn die zich niet in de tweedeling man-vrouw laten stoppen. En dat er verschillende manieren zijn om een indeling te maken: door het aan mensen zelf te vragen, door je te richten op het gender dat mensen bij de geboorte is toegekend, door mensen in een vragenlijst voor te leggen in hoeverre ze in eigen ogen aan ’typisch mannelijke’ of ’typisch vrouwelijke’ eigenschappen te voldoen, of in hoeverre ze in hun jeugd als jongetje of meisje werden opgevoed.
In een nieuw artikel in het Journal of Phonetics beschrijven Duitse onderzoekers een ambitieus onderzoek dat ze onder een groep Duitstalige sprekers hebben gedaan. Het onderzoek is ambitieus omdat het keek naar alle manieren van in gender indelen die ik net noemde, én naar een groot aantal mogelijke akoestische verschillen – niet alleen hoogte van de stem, maar ook bijvoorbeeld de precieze manier waarop klinkers worden gemaakt, of s-klanken en zo nog een heleboel. Als je zoveel verschillende dingen allemaal met elkaar wil vergelijken moet je onderzoek doen bij heel veel mensen, en een mogelijk kritiekpunt op dit onderzoek is dat ze net wat te weinig mensen hebben gevonden om over alles even stevige uitspraken te doen.
Compenseren
Toch zijn er een aantal duidelijke bevindingen. Zo vonden de onderzoekers dat je op basis van sommige karakteristieken, zoals toonhoogte en de vorming van klinkers, niet twee categorieën kunt meten: niet alleen (‘cis’) mannen en vrouwen, maar ook een groep die er tussen inzat – niet binairen. De manier waarop iemand sprak – iets wat je heel lastig bewust kunt manipuleren – correleerde dus met het gender waarmee iemand zich identificeerde. Tegelijkertijd kon je binnen de non-binaire groep verschil maken tussen mensen die bij hun geboorte als jongen waren aangemerkt en degenen die als meisje waren aangemerkt. Dat is ook niet zo gek, want in sommige opzichten speelt lichaamsbouw hier dus een rol (en er is een statistische correlatie tussen welk gender iemand bij geboorte krijgt aangemerkt en diens latere lichaamsbouw).
Er waren ook akoestische factoren waar de groep non-binaire mensen duidelijk ánders was dan die van de cis-mensen, en er niet alleen maar tussen inzat. Het voorbeeld daarbij zijn de s-klanken. Het geval wil dat mannen gemiddeld wat meer sj-achtige s-klanken maken, en vrouwen wat scherpere. Maar bij cis-mensen doet zich iets eigenaardigs voor: mannen met een wat hogere stem lijken dat te compenseren met nog wat sterker sj-achtige s’en, en voor vrouwen met een wat lagere stem dan gemiddeld maken juist een nog wat scherpere s. Mensen drukken nu eenmaal hun gender-identiteit uit met hun spraakorganen, en als het lichaam je een ’te hoge’ of ’te lage’ stem geeft, kun je dat op andere manieren compenseren.
Ongelijk
Maar bij mensen die zich als non-binair identificeerden, zagen de onderzoekers dat effect helemaal niet. Er was geen correlatie tussen iemands stemhoogte en diens uitspraak van de s. Deze mensen trokken zich met andere woorden niet zoveel aan van de onbewuste normen van hoe een man of een vrouw een s moet maken.
Ik word daar vrolijk van: wat is de wereld toch verbazingwekkend ingewikkeld. Ook ik ken heus wel intelligente oudere heren die bij hoog en bij laag volhouden dat er alleen mannen en vrouwen zijn. Alsof er in de prachtige wereld waarin wij leven ooit iets binair is. De feiten geven die mensen ongelijk.
Reacties (12)
De manier waarop iemand sprak – iets wat je heel lastig bewust kunt manipuleren –
Ik denk dat sommige aspecten wél makkelijk te manipuleren zijn.
Maar invloed van buiten bestaat ook. Ik ken iemand die een accent kreeg toen ze in Wageningen studeerde. Dat was echt niet gepland.
Ja, je past je onbewust aan aan je omgeving. Mijn g is harder geworden, sinds ik vanuit Brabant naar de Randstad ben verhuisd. Niet bewust. Maar in het zuiden is me wel eens verteld dat ik een harde g had gekregen. Naar Rotterdamse maatstaven is die wel nog steeds vrij zacht. Een hybride g…
Je past je onbewust aan aan je omgeving, zodanig dat nu vrijwel iedereen in Nederland fuck! roept*, terwijl je eind jaren ’60 nog zong “de fuk, fuk, fuchsiaaa…”. En het zal me niet verbazen als alle TikTok-kijkers strak allemaal “Ow My Gawd” roepen, ook als ze niet gelovig zijn.
Daarom is het zo lachwekkend dat je in de US als blanke zowat gevierendeeld wordt als je het woord nigger gebruikt. Maar als je veel naar Afro-Amerikaanse rappers luistert of bepaalde films kijkt dan vliegen de n-words je urenlang om de oren.
En je past je onbewust aan aan je omgeving…
https://www.youtube.com/watch?v=2XG82Vpu-no
* terwijl het “fak” moet zijn…
Nee, dat is niet lachwekkend. Je moet jarenlang onder een steen hebben geleefd als je niet weet hoe beladen dat woord is. En het komt vaker voor dat groepen onderling zo’n beladen woord gebruiken, terwijl het beledigend als anderen dat doen. Homo’s noemden zichzelf in Nederland nog wel eens “flikker” (volgens mij is dan wel wat in onbruik geraakt), terwijl iedereen met een beetje innerlijke beschaving snapte dat het beledigend zou zijn als anderen dat zouden doen.
Als je een beledigend woord of begrip op jezelf toepast, heeft dat nou eenmaal een andere lading dan wanneer een ander dat doet. Ik maak mezelf wel eens uit voor domme lul, als ik iets doms doe. Dat is echt heel anders dan wanneer een wildvreemde me zo zou noemen. En daar komt nog niet de extra lading aan te pas die beledigende woorden voor minderheidsgroepen hebben.
Ik ken uiteraard het verschijnsel dat mensen hun vader soms begroeten met “hé, ouwe lul!”, ook dat Jiddische humor keihard is voor Joden onderling. Max tailleur werd bekritiseerd voor het brengen van Joodse humor naar niet-Joden.
Dat soort uitspraken doe je dan ook in de beslotenheid van familie of vrienden, dat doe je niet met wildvreemden er bij en daar ga je geen duizenden liedjes en films mee volplempen. Je ziet ook dat kinderen dat nog aangeleerd moet worden; dat pappa soms “seniele oma!” roept als Jorritsma weer eens op tv is, betekent niet dat je dat woord mag gebruiken als oma er bij is.
Als je zeer regelmatig (van kinds af aan) mensen een “zeer beladen woord” hoort gebruiken, dan moet je verwachten dat men dat woord (onvrijwillig) over gaat nemen. Zodanig dat ze het liedje met het beladen woord niet kunnen meezingen zonder zichzelf op het cruciale moment te “bleepen”.
“Het meisje (van Europese oorsprong) zong ook het n-woord mee, waarop Lamar de muziek stopzette. “Je moest één enkel woord bleepen”, verklaarde hij. De fan verontschuldigde zich en begon opnieuw, maar gebruikte wederom het omstreden woord.”
“Talkshow-icoon Oprah Winfrey zei in 2011 tegen rapper Jay-Z dat ze geen fan is van hiphop vanwege het veelvuldige gebruik van de n-term. “Dat woord draagt zo veel haat en vernedering met zich mee. Ik denk daarbij aan zwarte mensen die zijn gelyncht, en dat dat dan het laatste woord is dat ze hebben gehoord.”
–
Wie denkt dat je publiekelijk een zwaar beladen woord oneindig vaak kunt roepen zonder dat dat (onbedoelde) consequenties gaat hebben, dat is degene die onder een steen leeft, die snapt niks van taal en de sociale (onvrijwillige) interactie daarvan. Maar als iemand vanuit die sociale interactie het n-woord tóch per ongeluk gebruikt, dan riskeert die ontslag en sociale uitsluiting…
https://nos.nl/artikel/2323642-n-woord-is-geuzennaam-in-de-vs-maar-niet-voor-iedereen
Als het je specifiek om dat voorbeeld van Lamar ging ben ik het wel met je eens. Dat zou je als uitlokking kunnen zien. En dat Amerikanen de neiging hebben om alles theatraal uit te vergroten is ook waar, dus dat zal hier ook wel gelden.
Maar dat is iets totaal anders dan de woorden die je kiest in het normale taalgebruik. Die woorden kies je niet onbewust. Mij overkomt het tenminste nooit dat ik er zomaar ineens, zonder dat ik het zelf besef, iets uitgooi waarvan ik weet dat een ander dat kwetsend vindt. Zoiets zou hoogstens een keer kunnen gebeuren bij een onwillekeurige vloek, als je je ergens aan stoot of zo, terwijl je met iemand in gesprek bent.
Maar verder is woordkeus totaal onvergelijkbaar met de geleidelijke, onbewuste verandering van uitspraak die je overneemt van je omgeving.
Ik kende dat voorbeeld van Lamar niet, tot vanochtend, en het is illustratief voor hoe het brein werkt: wat je voortdurend hoort, ga je vaak overnemen, zelfs als je het eigenlijk niet wil en bij liedjes is dat nog een factor sterker.
Rechts weet dat heel goed uit te buiten met kopvoddentax en omvolking en asielcrisis.
Ik weet overigens niet of het uitlokking van Lamar was, of dat hij zelf ook niet snapt hoe taal sociaal werkt.
Woordkeus klinkt heel overdacht, maar is het lang niet altijd, je bent niet voortdurend aan het voorbereid speechen. Verandering/aanpassen van uitspraak is wat mij betreft juist niet anders dan geleidelijk gebruiken van woorden die anderen in je omgeving ook veelvuldig gebruiken.
Je gebruikt niet zomaar, onbewust woorden waarvan je weet dat anderen ze als kwetsend of op een andere manier storend ervaren. Met andere woorden: je verkoopt onzin. Het voorbeeld van Lamar is een uitzondering: een songtekst kun je misschien inderdaad meezingen zonder je bewust te zijn van de betekenis of lading van de woorden, vooral als het een tekst in een andere taal is.
“Kopvoddentaks” is doelbewuste belediging en iedereen die dat woord gebruikt snapt dat. Er is helemaal niemand die het gebruikt zonder die bewuste bijbedoeling. Een heel goed voorbeeld als ondersteuning van mijn punt.
“Omvolking” en “asielcrisis” zijn voorbeelden van framing, dat is weer iets heel anders. Mensen zijn geen papegaaien: we praten niet zomaar alles na als we het vaak horen. We zijn sociaal, en dus houden we rekening met gevoelens van anderen bij wat we zeggen. Dat is hoe ons brein werkt.
Fijn te lezen dat jij perfect in elkaar zit en al je woorden op een weegschaaltje legt voordat je ze uitspreekt.
Maar zo werkt het brein van de doorsnee mens dus niet, we zijn inderdaad geen papagaaien die helemaal de betekenis niet weten wat ze zeggen, maar ook beslist geen computers die altijd perfect in milliseconden overwegen of ze een beladen woord dat ze heel vaak horen eigenlijk niet mogen uitspreken, of dat dat voor bepaalde personen beledigend zou zijn.
Dat we sociaal zijn is geen garantie dat het brein denkt dat een beladen woord normaal is voordat het geweten kan ingrijpen en het beladen woord blokkeert.
Ah, daar hebben we de stropop. Zoals zo vaak wanneer iemand geen argumenten meer heeft.
Ik heb juist mijn uiterste best gedaan om uit te leggen dat het [i]niet[/] zwart-wit is. Er zijn woorden waarvan iedereen de lading kent of aanvoelt en die je dus niet zomaar, per ongeluk gebruikt. Maar er zijn er ook waar dat helemaal niet zo duidelijk is. En dan kan het best dat je ze gebruikt, zonder er teveel bij na te denken.
Niet zo lang hadden we hier zelfs nog een discussie over zo’n begrip: “gay scene”. Ik probeerde daar uit te leggen dat dat begrip voor mij niet de beladen, generaliserende lading had die het voor de auteur wel had. Dat was best lastig. Het toont in elk geval aan dat het mij net zo goed als ieder ander kan gebeuren dat ik ooit woorden kies die bij een ander verkeerd vallen, zonder dat ik me daar bewust van ben.
Maar aan de andere kant is er helemaal niemand die een woord als “kopvod” zal zien als een hele normaal, neutraal synoniem van hoofddoek. Ook niet als Wilders en zijn fans het miljoenen keren gebruiken. Wie dat woord gebruikt doet dat als doelbewuste provocatie of belediging.
Misschien had ik het voor jou beter zo kunnen uitleggen: men verspreekt zich.
Men weet dat men een beladen woord niet (in dit gezelschap/bij deze gelegenheid) kan uitspreken, maar je doet het toch.
De vrouw die het liedje zong met het “n-word” verontschuldigde en deed het weer.
Omdat ze het al honderden keren zo gehoord had.
Zo werkt het brein, dat gaat sneller dan nadenken.
Jij verspreekt je nooit, dus gefeliciteerd met je afwijkende brein.
Weer een stropop. Ik verspreek me regelmatig. Maar ik kan me niet herinneren dat ik daarmee ooit per ongeluk iemand grof heb beledigd. En, mocht dat wel gebeuren, dan zou ik daarna onmiddellijk mijn excuses aanbieden.
Volgens jouw “logica” zou het zomaar kunnen gebeuren dat je helemaal per ongeluk een vrouw aanspreekt met “bitch”. Want dat woord komt ook eindeloos vaak voorbij in de populaire cultuur. En dat is onzin, er is niemand die zich op die manier verspreekt. Tenzij je lijdt aan een specifieke vorm van het syndroom van Gilles de la Tourette. Of, inderdaad, bij het meezingen met een songtekst, zonder dat je nog stilstaat bij de betekenis van de woorden. Ik had dan ook al gezegd dat ik die reactie van Lamar overdreven vond.
Volgens mij heb ik mijn punt nu wel duidelijk gemaakt. Dus ik laat het hierbij.