Het amusement dat verontwaardiging heet

lex immersMijn ouders waren gisteravond op bezoek. Dat betekent televisiekijken. Zo zag ik in korte tijd in vijf programma’s het voorval langskomen van de ADO-speler die zong “We gaan op Jodenjacht”. Met opvallende gretigheid werd schande werd gesproken van deze actie. Het beschavingsoffensief boekte aanzienlijke terreinwinst. De hoeveelheid zendtijd die het voorval kreeg, overtrof met gemak de doden in Libië en ander wereldnieuws.

Ik kan deze volstrekte overreactie maar op een manier begrijpen: er is een grote groep mensen die aanzienlijk genot ontleent aan het verontwaardigd zijn. De verveling in de middenklasse is groter dan gedacht. Er wordt wel eens geklaagd dat veel burgers apathisch voor de buis zouden zitten, maar dat lijkt een vorm van wensdenken te zijn. Was het maar waar. Verontwaardiging is een tak van de amusementsindustrie geworden. Afgezien van de bankiersachtige salarissen van producenten als Pauw en Witteman, kan verontwaardigingstelevisie tegen lage kosten worden vervaardigd, terwijl het toch voorziet in een behoefte. Dat heeft het gemeen met talentenjachten en realityseries.
De kwalificatie antisemitisme speelde een centrale rol in de opwinding. Ik kan me vergissen, maar een voorwaarde voor antisemitisme lijkt me toch dat het gericht moet zijn tegen de Semieten. Niemand lijkt echter te bestrijden dat Immers, de betreffende ADO-speler, alleen verwees naar de aanhangers van voetbalclub Ajax, niet naar de Joodse medemens of cultuur. Deze kleinigheid wordt opgelost met het argument: sommige Joden namen toch aanstoot. Als dat de norm is, dan wil ik graag dat de KNVB ook de aanstoot van dierenvrienden serieus neemt. Week in, week uit wordt het geslacht van de mannetjeshond beledigd.

De redactie van Voetbal International leek ook nattigheid te voelen. In de eerste artikelen sprak men van “antisemitische liederen”. Vandaag hanteerde men ineens het weinig vlotte “anti-Ajax-liederen die een antisemitische strekking hadden”.

Waarom staan sommige Joodse organisaties in de rij om zich over een akkefietje op te winden dat niets met Joden te maken heeft? Het enige dat ik daarvan begrijp is het beledigd zijn een manier is om je eigen bestaan wat glans te geven. Wel is het een gemiste kans dat ze tot nu toe nooit hun gekwetstheid hebben geuit wanneer het drugskartel dat ook wel wordt aangeduid als de Ajax-aanhang zichzelf identificeert als Joods.

In de Volkskrant mocht de zelfverklaarde Joodse schrijver Robert Vuisje uitleggen dat “weldenkende mensen” niet roepen dat ze op Jodenjacht gaan. Ik dacht dat de aanduiding “weldenkende mensen” alleen nog in ironische zin werd gebruikt, maar dat bleek een misvatting. Robert Vuijsje werpt zichzelf hier op als weldenkend mens. Dat biedt houvast. Laten we zijn denken eens nader bekijken.

Hij erkent volmondig dat Immers’ zang over de Jodenjacht niet over Joden gaat, maar over de aanhangers van Ajax. Dan presenteert hij drie argumenten waarom het toch “niet los gezien kan worden” van antisemitisme.
Nu even opletten.
Ten eerste, zegt Vuijsje, is hij als Joodse Ajax-aanhanger niet blij met het feit dat Ajax-aanhangers zichzelf als Joden aanduiden. Waarvan akte. Het ontgaat me waarom dit een argument is voor zijn stelling.
Het tweede argument is nog merkwaardiger. Hij insinueert dat Immers een aanhanger is van Geert Wilders. De lezer moet zelf invullen waarom dat een bewijs is voor het verband tussen haat jegens Ajax en antisemitisme. Mij is dat niet gelukt. Als Immers GroenLinks zou stemmen, mag hij blijkbaar wel op Jodenjacht.

Het derde argument is dat voetballers een voorbeeldfunctie zouden hebben. Het begrip ‘voorbeeldfunctie’ is een geliefde stok om de medemens mee te slaan. Het maakt het mogelijk – moreel hoogstaand zelfs – om de medemens te veroordelen op basis van een moraal waar je zelf niet aan hoeft te voldoen. Moraal is de uitoefening van macht zonder van macht te reppen – ik parafraseer de socioloog Goudsblom.Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat deze argumenten niet of nauwelijk verband houden met de stelling van Vuijsje. Wellicht hecht de redactie van de opiniepagina van de Volkskrant bij de selectie van stukken aan een correcte spelling. Aan zindelijk redeneren hecht men blijkbaar minder belang.

Als je kijkt naar de verontwaardigingsindustrie, dan kijk je ook naar de kruiperigheid van degene die moet proberen de verontwaardiging te dempen. De eerste reactie van Lex Immers en ADO was nog ter zake en oprecht: dit heeft niets met antisemitisme te maken. Die reactie hield niet lang stand. In de plaats daarvan kwamen kruiperige zelfbeschuldigingen. Op een gegeven moment twijfelde ik wie ik weerzinwekkender vond: de verontwaardigden of degene die aan de verontwaardiging probeerden te ontkomen.

Vandaag werd bekend dat Lex Immers en ADO de straffen van de KNVB accepteren. Immers is voor vijf wedstrijden geschorst, waarvan een voorwaardelijk. Ook trainer Van den Brom en speler Vicento kregen straf. Een schande. Ik kan niet ontkennen dat ik nu verontwaardiging koester en daar enig genot aan onttrek. Maar ik heb nog geen televisieprogramma of opiniestuk gevonden dat in mij hierin bedient.

Meer bij Bijzinnen.

  1. 2

    Natuurlijk zijn er velen die zich nu even als heel correct kunnen profileren, maar het gedrag van Immers, Van den Brom en de supporters is wel een uiting die in een breder verband gezien moet worden. En dan niet zozeer in dat van antisemitisme, zoals het CIDI graag doet, maar dat van de botte spreekkoren en het gebrek aan respect dat op de tribunes en in het veld te zien is.

    Denk maar eens aan de bejegening van zwarte voetballers, de ‘lollige’ spreekkoren dat de supporters van de andere ploeg homo´s zijn, kortom, het idee dat je alles mag roepen als je in het voetbalstadion zit.

    De clubs hebben hier een grote rol in, door spelers allerlei nare overtredingen te laten maskeren, Schwalbes te laten maken en dat achteraf professionele overtredingen te noemen. Maar owee als de scheidsrechter er bij de tegenpartij intrapt, dan is de wereld te klein en staan spelers en trainers de scheids voor rotte vis uit te maken.

    De ene partij die er als eerste iets aan zou moeten doen, de KNVB, straft in zo´n geval de scheidsrechter, als maar vaak genoeg uit de herhalingen blijkt dat de scheids ernaast zat.

    Het verwijt van antisemitisme bij Immers is inderdaad te relativeren, het gedrag allerminst.

  2. 3

    Tijd geleden dat ik zo`n goed stuk gelezen heb op Sargasso, terwijl ik best een hekel heb aan voetbal en al die randzaken. Verder vind ik de comment van Eric ook erg goed, ik denk dit namelijk al tijden!

    Off-topic: Ernst-Jan; doe maar niet meer oke?:D

  3. 4

    Sluit mij aan bij 1. Hulde voor deze post!!

    Lol: “Het enige dat ik daarvan begrijp is het beledigd zijn een manier is om je eigen bestaan wat glans te geven.”

  4. 5

    Goed stuk, interessant dat je een verveling van de middenklasse constateert. Ik denk dat dit een groot taboe is.
    Volgens mij heerst er daarom ook zo’n naargeestig klimaat in Nederland, waarin alles wat anders is met de grond gelijk moet worden gemaakt of dat nu om kunst, religie of de verzorgingsstaat gaat.

  5. 7

    Volgens mij heerst er daarom ook zo’n naargeestig klimaat in Nederland

    Naargeestig? Die opwinding is het beschaafde equivalent van wat supporters bij beverwijk uitvroten. D’r wordt van allerlei zijden op elkaar ingehakt alsof ’t een lieve lust is.

  6. 8

    Federatief Joods Nederland (wie?) gaat Lex Immers aanklagen, tenzij hij geld stuurt naar de kinderen van het half uitgemoorde kolonistengezin Fogel, lees ik op Powned.

    De verontwaardiging kan dus ook nog gewoon monetair uitgedrukt worden. Of zou dat FJN zich gewoon in de kijker proberen te spelen?

  7. 9

    2 wedstrijden voor het schelden van kutkakkerlakken (Vertonghen) versus 4 voor oproepen tot geweld met “we gaan op jodenjacht”. Lijkt mij redelijk.

  8. 11

    Ben ik cynisch als ik zeg dat de monopolie op underdog wel heel erg opzichtig wordt benadrukt in het licht van een dreigende Gaza oorlog?

  9. 12

    Wat een kansloos stukje.

    Wel is het een gemiste kans dat ze tot nu toe nooit hun gekwetstheid hebben geuit wanneer het drugskartel dat ook wel wordt aangeduid als de Ajax-aanhang zichzelf identificeert als Joods.

    Dan ben je gewoon slecht geïnformeerd. Het CIDI heeft daar al vaker tegen geprotesteerd, zie o.a.: http://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/115512/cidi-ajax-fans-lokken-antisemitische-reacties-uit/

    Is dit overigens dezelfde website als waar ‘bruinharig’ als racistische taal werd gekenmerkt?

  10. 13

    Gisteren stond er een column in De Telegraaf van de opvolger van Derksen – wiens naam ik altijd vergeet – met dezelfde strekking. Ik was het voor het eerst van mijn leven met deze schrijver eens. Meestal voorziet juist hij in mijn verontwaardigingbehoefte.

  11. 14

    Re: “van de ADO-speler die zong “We gaan op Jodenjacht”.”
    Naar mijn mening is er te lang gewacht voordat er iets werd ondernomen tegen het scanderen van dit soort kreten. Gezien uw interesse zou u ook uit uw stoel overeind geveerd hebben op het moment dat er geroepen was: ““We gaan op Moslimjacht” en terecht. Dit soort uitspraken mogen niet getollereerd worden.

    Re: “De hoeveelheid zendtijd die het voorval kreeg, overtrof met gemak de doden in Libië en ander wereldnieuws.”
    En niemand die zich lijkt te storen aan de op zijn minst disproportionele belangstelling die Palestijnse terroristen krijgen, gemeten aan het ongelooflijk aantal microfoons die op het plaatje te zien zijn. Ik heb dat nog nooit gezien als bv de premier van Israël of iemand anders van zijn kabinet de wereld toespreekt…

    http://brabosh.files.wordpress.com/2011/03/pals-hamas.jpg?w=490&h=299

  12. 15

    Ik bedoelde Rob Hoogland (waarschijnlijk de eerste keer dat hij met instemming op deze site wordt geciteerd). Zijn column luidde:

    “VOLKSWOEDE
    Nu ADO-speler Lex Immers karrenvrachten vol heilige verontwaardiging over zich heen krijgt omdatie ’Wij gaan op Jodenjacht’ zong, neem ik u even mee terug naar de voetbalwedstrijd Ajax-AZ in de Amsterdam-ArenA.
    Het had veilingmeester Peter Trommelen van De Eland behaagd mij uit te nodigen voor het bijwonen van dat duel. Daar ging ik op in, vooral omdat mijn bevindingen mij wel eens van pas zouden kunnen komen bij de vervaardiging van mijn empirisch essay ’De mens & zijn lage driften, deel XIX’.
    Ajax won eenvoudig, voor de gemiddelde supporter onmiddellijk reden om de kampioensvlag alvast te hijsen. Gezien de resultaten van de daaropvolgende wedstrijden voeg ik dat laatste (ich bin ein Alkmaarder) er maar al te graag aan toe. Maar wat bij mij aanzienlijk langer zal beklijven, is het gedrag van het volk dat zich zoals altijd twee vakken verderop had verzameld, in den lande beter bekend onder de naam F-Side.
    Ook indien het dak is geopend, is in de Amsterdam-ArenA een rookverbod van kracht, dat zelfs door Peter Trommelen wordt opgevolgd. In één vak heeft men er echter maling aan, goed geraden: dat van de F-Side. De walmen rook die daar uit de meute opstijgen zouden de regering van Japan onmiddellijk de hoogste staat van alarm doen afkondigen als zij boven Fukushima zouden worden waargenomen. Bovendien verspreiden zij een stank die zich wellicht het best in de term gedooggeur laat vangen: geen steward grijpt er in.
    Welnu, wat beweerden deze luidruchtige supporters in woord en geschrift?
    „Aboutaleb, de Joden komen eraan!”
    Enkele dagen eerder had hun ploeg zich geplaatst voor de bekerfinale tegen FC Twente, op zondag 8 mei in de Kuip. In het beroemde stadion dus van de stad waarvan Ahmed Aboutaleb burgemeester is. Daarom werd deze leus gescandeerd en op een spandoek gekalkt. Sterker nog, later bleek zelfs dat het op T-shirts werd afgedrukt waarop tevens een afbeelding van Rotterdam was te zien, terwijl deze stad met davidsterren werd gebombardeerd.
    Ik wil hierop wijzen nu Lex Immers aan de schandpaal wordt genageld. De harde kern Ajax-fans profileert zichzelf juist als Joden. Ze beschouwen het als hun geuzennaam omdat ze door de supporters van andere ploegen zo worden genoemd. Ze hebben de handschoen opgepikt en daar voelen hun tegenstanders zich op hun beurt weer door uitgedaagd. In die kringen wordt het lot der Joden in de Tweede Wereldoorlog daardoor steeds meer naar de achtergrond verdrongen.
    Jazeker, het getuigt van een gebrek aan historisch besef. Het laat tevens zien dat een groeiend aantal Nederlanders nauwelijks nog over een empathisch vermogen beschikt: een benauwend teken des tijds. Daarnaast beseffen we weer eens dat wie smakeloosheid wil, zich niet alleen bij de hooligans hoeft te vervoegen, maar ook bij de heren voetballers zelf terechtkan.
    Ik heb niks met types als Lex Immers en zijn begeleiders.
    Maar ik kan nu eenmaal niet zo goed tegen massale volkswoede.”

    @Mellema: Juist vanwege het gebruik van Jood als geuzennaam door een groep ‘supporters’ gaat uw vergelijking met een moslimjacht niet op. Ook Bijzinnen geeft aan dat het niet om semieten gaat maar om mensen die zich met de naam Joden sieren zonder tot die groep te behoren.

  13. 16

    Bjorn (#14): dank voor de correctie. Wat blijft staan is dat dit gedrag onbestraft blijft, ook door de KNVB, en dat het ook verder geen vergelijkbare afkeuring uitlokt.

    Eric (#2): de populariteit van de term ‘respect’ zou wantrouwen moeten uitlokken. Meestal wordt het gehanteerd om een ander het zwijgen op te leggen. Vaak is het op weinig meer gestoeld dan een appèl op “goede smaak”. Goede smaak is, zoals bekend, een exportproduct van de gegoede klasse. Het onbehagen aldaar moet bezworen worden. Dat onbehagen betreft allereerst de angst voor geweld, ook al is dat geweld niets anders dan een gezang dat ook niet aan het eigen adres is gericht, op een plek waar men zelf niet is geweest.

    Als we twee Afrikaanse stammen een gestileerde, ritualistische strijd zien voeren, met dans en gezang, dan tekenen we dit belangstellend op in antropologische studies en heet dit een “cultuurgoed” dat bescherming verdient. Als twee Europese stammen een gestileerd, ritualistische conflict uitvechten, middels dans en gezang, dan heet dat een gebrek aan respect.

    Let wel, dit is geen legitimering voor fysiek geweld. Dat is geen gebrek aan respect, maar een strafrechtelijke overtreding.

  14. 17

    Michel: inderdaad zijn er twee soorten respect. De oude opvatting, waarbij wederzijds enige ruimte voor andere opvattingen wordt gelaten, en de soort die je van een ander eist, los van je eigen gedrag. Het mag duidelijk zijn dat ik het over de eerste heb.

    Door er rituele zang en dans van te maken veronachtzaam je het verschil tussen aanmoedigen en beledigen. Gezang is iets anders dan beledigende spreekkoren, naar wie dan ook. Dat gaat bovendien niet op wanneer die uitingen ook de buitenwereld bereiken, via de tv bijvoorbeeld. Afgezien daarvan is het begrip sportiviteit moeilijk los te zien van sport. Sterker nog: de KNVB heeft daar reglementen voor, voor clubs, supporters en spelers.

    Supporters zijn niet per definitie holbewoners, dus enige nuance is wel op zijn plaats.

  15. 18

    Immers…tis sowieso kenmerkend voor deze tijd dat kennelijk alleen hersenloze randdebielen het nieuws halen. En zat er dan nog maar een gedachte achter zoals in de jaren 60/ ’70 en begin ‘80, toen werd in ieder geval het establishment nog enigszins aan de kaak gesteld. Ruim 41% van alle huidige jongeren blank & bruin heeft te maken met schooluitval, schulden, obesitas, alcohol/ drugsmisbruik of publieke agressie. Onbenaderbaar twitterende Godheidjes zijn het die snel boos, verveeld en/ of geïrriteerd raken. Die zich sterk gericht op uiterlijk en A- merken laven aan geweld & nihilistische rariteitenzucht op tv en nieuwe media en op hun hangplekken terugvallen in traditionele sekserollen…

    Onder Rutte denkt men dat strenger straffen/ aanpakken de juiste remedie is. Nee. Leiding & Richting. Links Nederland moet weer op de lange termijn leren denken. En dan moet je met de jeugd van nu beginnen.

    Liever verbranden in het Vuur der Revolutie dan stinkend opgerookt in de Mesthopen van Rutte.

    http://www.youtube.com/watch?v=w1rirCsFQb0&feature=related

  16. 19

    Eric (#18): Je verlangt blijkbaar naar een cultuur waarin oorlogsrituelen de vijand moeten aanmoedigen. Ik vermoed dat antropologen een dergelijke cultuur nog moeten ontdekken. Belediging en vernedering van de tegenstander lijken me essentiële onderdelen van gestileerd geweld.

    De implicatie van jouw normen lijkt te zijn dat geweld en agressie niet mag bestaan in onze samenleving. Ook niet wanneer het gestileerd en geritualiseerd is en plaatsvindt binnen de wet. Dat is niet alleen weinig liberaal, maar ook, vergeef me de Nietzschiaanse verwijzing, een nogal levensvijandige utopie.

  17. 21

    Michel: ben je het nu met opzet verkeerd aan het lezen? Ik heb het niet over “de vijand” aanmoedigen, maar over het eigen team aanmoedigen, dat lijkt me nogal voor de hand liggen.

    Hedt verschil zit ´m natuurlijk ook in het feit dat jij het over vijanden blijft hebben, daarmee het gedrag van supporters gelijkstellend aan dat van soldaten in oorlog. Voor de duidelijkheid: voetbal kan ook gewoon heel erg *leuk* zijn, wanneer supporters hun eigen team aanmoedigen en meeleven met de wedstrijden. En ja, dat kan ook met supporters van de beide teams naast elkaar. Ridicule uitvergrotingen als “de vijand” zijn nergens voor nodig. Dan is het leuk namedroppen om Nietzsche erbij te halen, maar het blijft ridicuul…

  18. 22

    Eric: voetbal kan ook gewoon heel erg *leuk* zijn,

    Vast, maar net als de meeste sporten blijft het gesublimeerd oorlogvoeren. En daarbij trekt het nog eens buitenproportioneel veel lui aan voor wie gesublimeerd niet spannend genoeg is.

    Laatste alinea van het artikel zegt dat het een schande is dat druiloor Immers straf krijgt van de KNVB vanwege zijn achterlijk gedrag. Hoe kan je nou menen dat het een schande is, als je hebt gehoord wat-ie heeft geroepen? De enige schande in dit hele verhaal is dat er niet veel vaker op deze manier wordt gecorrigeerd. Dat zou inderdaad wel kunnen uitgelegd worden als willekeur. Of misschien, en dat mogen we hopen, is nu toch eindelijk de maat eens vol.

  19. 23

    Olav: gesublimeerd oorlogvoeren, ja. In dat bijvoeglijk naamwoord zit ´t ´m. Ik en de meeste voetbalsupporters met mij weten echt wel de distinctie te maken tussen een spelletje en oorlog. Michel blijft die distinctie nadrukkelijk ontkennen, en komt dan blijkbaar ook nog tot de conclusie dat het liberaal is om mensen elkaar verrot te laten schelden – om nog maar te zwijgen van racistische en homovijandige spreekkoren.

    Als je m´n eerste reactie leest, dan zie je dat ik er ook toe oproep om vaker en forser te corrigeren. Vergis je niet, een meerderheid van de supporters zou zich daar prima in kunnen vinden.

    Ik krijg ernstig de indruk dat Michel het voetbal en zijn supporters alleen kent vanuit het nieuws. De praktijk is dat de meeste supporters prima naast elkaar op de tribune kunnen zitten, ook als ze niet dezelfde ploeg aanmoedigen.

  20. 24

    Eric, we zijn het ook niet per se oneens. En dat het grootste deel van de supporters van goede wil is, geloof ik ook wel.

    Maar het feit blijft dat het spelletje blijkbaar niet gespeeld kan worden zonder dit soort negatieve randverschijnselen. Misschien moeten er dan toch maar zwaardere maatregelen genomen worden. Bijvoorbeeld zodra er hatelijke “spreekkoren” klinken de wedstrijd afblazen, spelers in de bus en terug naar huis. Het is toch maar al te vaak zo dat hele tribunes eraan meedoen. Het zal best dat een groot deel van de deelnemers zich niet realiseert wàt ze precies roepen/zingen, maar dat leren ze dan maar. Net als meneer Immers in dit geval. Onwetendheid is geen excuus.

  21. 25

    Vergeet niet dat de spreekkoren vaak van twee delen van de tribune komen: die van de ‘harde kern’ van de thuisclub en die van het uitvak, die meestal ook alleen de harde kern van de uitclub bevat.

    Ik denk dat heel veel mensen, net als ik, niet meegaan naar uitwedstrijden omdat ze dan tussen schorem komen te staan waar ze in een thuiswedstrijd óók niet willen staan.

    Het probleem is dat clubs, KNVB en overheid zich alleen toeleggen op het beheersen van die groepen. Gevolg is dat er een soort veevervoer naar stadions plaatsvindt, waar de normale supporter wel drie keer uitkijkt om zich daartussen te begeven. Clubs en KNVB zouden eens het lef moeten hebben om die figuren uit te sluiten, in plaats van alleen aan beheersing te doen.

  22. 26

    Eric,

    Je hebt de maatschappelijke wind in de rug in het afkeuren van alles wat de “weldenkende mens” niet aanstaat, ook als dat binnen de wet plaatsvindt. Dat noem ik weinig liberaal.

    Ik heb weinig zin om voetbalspreekkoren te verdedigen, maar dat laat onverlet dat enige dat hier geschoffeerd wordt de goede smaak is. Natuurlijk, bepaalde onderwerpen en groepen verdienen extra bescherming. Daarvoor bestaat wetgeving. Die is hier niet overtreden, niet in de laatste plaats omdat het lied niet aan het adres van Joden was gericht.

    Jouw positie lijkt te zijn dat er geen enkele plaats is voor rituele vernedering of agressie in onze maatschappij. Dat lijkt me niet alleen moeilijk realiseerbaar, maar ook een dystopie. Dat bedoelde ik met levensvijandig.

    Wat je “indruk” betreft: ik zit enkele malen per seizoen op de tribune. Onder andere bij ADO. Soms met kinderen erbij. Ik begrijp het verschil tussen rituele strijd en daadwerkelijke strijd – of zoals jij schrijft, tussen spel en oorlog. Ik krijg eerder de indruk dat jij dat verschil uit het oog verliest. Voor zover ik weet is er in de historie van de mensheid nog nooit een oorlog gewonnen middels het zingen van een lied.

    Als je het al persoonlijk wilt maken: voor mij is voetbal een veilig domein om emoties te ervaren die in andere sociale contexten ongepast en ongewenst zijn. Jij lijkt voetbal als een soort balletvoorstelling te zien.