Energiedialoog als versnelling gebruiken

COLUMN - EnergierapportMisschien waren mijn verwachtingen minder hoog gespannen. Of ik ben al zo vaak beleidsmatig teleurgesteld dat het alleen nog maar mee kan vallen. Of ik word gewoon oud, kan ook. In elk geval hoop ik dat. Maar hoe dan ook: ik ben positiever over het recente Energierapport dan de meeste reacties die ik in de (social) media voorbij heb zien komen.

Kijk, zo’n Energierapport heeft niet de functie van een beleidsplan met maatregelen en actiepunten die in de komende jaren allemaal moeten worden afgevinkt. Het is veeleer een toekomstschets: waar zou het heen kunnen gaan, en waar zou het heen moeten gaan? Ik moet zeggen: waar eerdere Energierapporten neigden tot “’t kan vriezen, maar ’t kan ook dooien”, geeft dit stuk veel meer richting.

Bijvoorbeeld: laten we primair sturen op CO2, andere grootheden (efficiencyverbetering, hernieuwbare bronnen, innovatie) zijn in dit licht bezien middelen. Dat is een stevige uitspraak. Hoe geven we die handen en voeten? Hoe krijgen mensen en organisaties die liever op alle parameters sturen voldoende comfort dat ook hun wensen en zorgen worden bediend? En: voor CO2-intensieve bedrijven is op den duur geen plaats meer in de economische herberg. Da’s ook niet mis.

Hoe regelen we dat? Wat is de rol van die industrieën zelf, wat van de overheid? Hoe snel kunnen we gaan in verhouding tot landen met vergelijkbare industrieën die op dezelfde wereldmarkten concurreren? Of: ruimte wordt een sleutelfactor voor de energievoorziening van de toekomst. Klopt: de overwegend ‘ondergrondse’ en weinig zichtbare energievoorziening komt steeds meer bovengronds. En omgekeerd trouwens: wat bovengronds geloosd werd (CO2 in de atmosfeer) moet juist naar ondergronds (CO2-opslag).

De effecten van die veranderende energievoorziening worden direct zichtbaar en voelbaar, zeker in een land waar de ruimte schaars is. We zien dat het verzet toeneemt. Hoe gaan we met die omslag om? Wat kan of moet top-down worden bepaald, wat bottom-up? Hoe komen we van een energievoorziening voor de consument naar een energiesysteem van de burger-prosument?

Zo zijn er meer uitspraken in het Energierapport die wel degelijk richting geven, maar die echt niet algemeen aanvaard en onweersproken zijn. Dat daarover een maatschappelijk debat moet worden gevoerd, of in lijn met het Energierapport: een dialoog, lijkt me een terechte constatering. De valkuil is echter dat zo’n debat of dialoog in plaats van de nodige maatregelen komt. Ik denk dat de wat zurige reacties op het Energierapport die vrees verwoorden. Dat begrijp ik: er is de noodzaak van versnelling van de energietransitie, er ligt een Urgenda-klimaatzaak die tot maatregelen noopt, er zijn klimaatafspraken in Parijs gemaakt die uitwerking behoeven, het klopt dat we economische kansen missen als we blijven weifelen, en dat groene koplopers richtinggevende maatregelen nodig hebben waar ze mee verder kunnen.

Dat is allemaal waar, maar dat neemt niet weg dat een aantal wezenlijke transitievragen – hierboven noemde ik er al een paar – wel degelijk gedachtewisseling en beantwoording behoeven. Niet als truc om maatregelen uit te stellen, maar als parallelspoor: én maatregelen voorbereiden, zoals maatregelen om aan de klimaateisen uit de Urgenda-zaak te voldoen, én een aantal wezenlijke strategische kwesties doorspreken. Ik denk zelfs dat een combinatie mogelijk is: via dialoog een aantal maatregelen ontwikkelen en testen, waarna de politiek de knoop kan doorhakken.

Neem het kolendebat: informeer de dialoog met opties en de consequenties van de keuzes, hoor de reacties en opvattingen, formuleer de voorkeursroute, en leg deze ter besluitvorming voor aan de politiek. Openhouden? Dan bye-bye klimaatdoelstellingen. Onteigenen en dichtspijkeren? Dan schadeclaim door de eigenaren. Norm per kilowattuur opleggen? Dan kunnen de kolencentrales wellicht verder met biomassabijstook en CCS. Uitfasering plannen in samenspraak met Duitsland en andere landen? Da’s het meest kosteneffectief, maar zal wel tot 2040 lopen.

Alles heeft zo zijn mogelijke consequenties, hoe wegen de boeren, burgers en buitenlui deze? Luisteren, en dan go for it. Dat kan voor meer issues. Mij lijkt dat wel een verfrissende manier van beleid maken, ook in de wetenschap dat we anders makkelijk verzanden in prachtige plannen waarover iedereen het eens lijkt, maar waarvan de uitvoering toch stagneert omdat er onderhuids nog ongelooflijke meningsverschillen zaten.

Jan Paul van Soest is partner bij De Gemeynt, samenwerkingsverband van adviseurs, denkers en entrepreneurs. Zijn column verscheen eerder op Energiepodium.nl

  1. 1

    Waarom zou je in een energierapport voor de lange termijn een reeks van maatregelen moeten verwachten, als dat bij het energieakkoord voor de korte termijn van zo’n 40 groeperingen al niet lukt?

    De kritiek op dit lange termijn rapport is niet zo vreemd, gezien het wereldtje van belangen en subsidie graaiers.Ieder met een eigen toko. De kolentax afschaffing en de verdubbeling van de biomassa bijstook in het energieakkoord maakt het kolenverbruik nog aantrekkelijker. Vreemd dat sommigen EN het energieakkoord aanprijzen EN het kolenverbruik willen verminderen.

  2. 2

    Grappig dat de sturingsmethodiek overeenkomt met de fysieke verplaatsing in het energiesysteem:

    de overgang van fossiel naar duurzaam gaat van onder de grond naar boven de grond door bottom-up (zonne panelen en ander privaat initiatief), en de opslag van CO2 naar onder de grond is top down beleid.

  3. 4

    Het huidige korte energieakkoord maakt duidelijk dat duurzame energie vooral erg duur is en dat Nederland niet het oppervlakte heeft om al die nodige windmolens op kwijt te kunnen. We zijn er te dicht bevolkt daarvoor. Ook op zee is de ruimte niet onbeperkt. We kunnen nog wel groeien tot een procent of 25 maar ergens stopt het dan wel.

    Er is niet zo veel mis met het lange termijn energie rapport volgens mij. Zeker omdat uitvoering op dit moment een volkomen onmogelijkheid lijkt. En dus kan je alleen maar alle opties open houden in de hoop dat er ergens een doorbraak op ons ligt te wachten. Hetzij technisch, hetzij financieel. Het liefst beiden. Ook gissen over kosten meer dan 10 miljard per jaar is niet zinvol. Meer zal de maatschappij niet willen ophoesten denk ik. Daarbij is het prijsverschil tussen duurzaam en fossiel nogal bepalend. Wie kan dat voorspellen op de lange termijn?

  4. 5

    @1 wellicht omdat er ondertussen een aantal stappen zijn gezet door rechter en overheid, zoals de Urgenda uitspraak en het klimaatakkoord in Parijs. Dan kun je best nog gaan denken over de vraagstukken die Jan Paul benoemt, tegelijkertijd verwacht ik dan steviger sturing vanuit de overheid dan enkel een einddoel voor 2050. Tenzij het doel eigenlijk is om te rekken tot na de verkiezingen van 2017. Niets doen of rekken is in mijn ogen in het voordeel van de grootste ontvangers van douceurtjes van de belastingbetaler en dat zijn toch echt de fossiele energie bedrijven, al is de vorm waarin ze de steun krijgen wat minder zichtbaar dan de SDE+ subsidie voor duurzame energie.

    @3 dat is gewoon de letterlijke tekst van een fossiele lobbyist, lui vertaalwerk eigen naam er onder en klaar. Ken je die andere pro kolen teksten? Zoek eens op coal is amazing en little black rock. Kan je lachen. Of lees deze reactie ‘Let them eat solar panels‘.

    @4 duurzame energie te duur ? Nederland te dicht bevolkt? Techniek niet voorhanden? Nederland loopt mijlenver achter op andere landen, we zijn bijna hekkensluiter in de OESO en de EU in aandeel duurzame energie. Zullen we gewoon eens gaan copy-pasten van geslaagd beleid in landen om ons heen in plaats van tegen de trend in meer kolen te gaan verstoken?

    Het prijsverschil tussen duurzaam en fossiel wordt grotendeels bepaald door het niet doorrekenen van externe effecten bij fossiel. Zo wordt gezondheidsschade van kolencentrales niet betaald door de kolencentrale, maar door de ziektekostenpremie betaler. Ook de rekening voor de enorme landschappelijke impact van kolenwinning en de externe kosten van gaswinning, bv. in Groningen, worden slechts deels betaald door de sector. Om nog maar niet te spreken van alle fiscale douceurtjes en kleine steuntjes in de rug vanuit regelgeving, zoals de verplichte gasaansluiting bij nieuwbouw.

  5. 7

    @ JPVS
    “via dialoog een aantal maatregelen ontwikkelen en testen, waarna de politiek de knoop kan doorhakken”.
    Weet JP waarom eigenlijk nog nooit een dorp, een wijk of een straat off-grid is gegooid en is aangesloten op uitsluitend hernieuwbare bronnen ? Hoe makkelijk kan het zijn ? De test van de pudding is door hem op te eten.

  6. 9

    @Krispijn Beek: jij gebruikt dezelfde argumenten tegen kolen als de kernenergie-mensen doen. Ze slaan maar matig aan.

    Je hebt wel gelijk, kijk ook deads per TWh:

    Energy Source Death Rate (deaths per TWh) CORRECTED

    Coal (elect, heat,cook –world avg) 100 (26% of world energy, 50% of electricity)
    Coal electricity – world avg 60 (26% of world energy, 50% of electricity)
    Coal (elect,heat,cook)– China 170
    Coal electricity- China 90
    Coal – USA 15
    Oil 36 (36% of world energy)
    Natural Gas 4 (21% of world energy)
    Biofuel/Biomass 12
    Peat 12
    Solar (rooftop) 0.44 (0.2% of world energy for all solar)
    Wind 0.15 (1.6% of world energy)
    Hydro 0.10 (europe death rate, 2.2% of world energy)
    Hydro – world including Banqiao) 1.4 (about 2500 TWh/yr and 171,0
    Nuclear 0.04 (5.9% of world energy)

    http://nextbigfuture.com/2011/03/deaths-per-twh-by-energy-source.html

    Het probleem van hernieuwbaar
    1. het is energy-farming (weinig W/m2, afhankelijk van het weer)
    2. moeilijk en duur om baseload-behoefte te voorzien.

  7. 10

    @5: Dit kabinet heeft een aantal duidelijke stappen gezet. Op zich is er niets mis mee om over het vervolg eerst de kiezers in 2017 te raadplegen. Aangezien dat al over een jaar is, lijkt mij rekken niet helemaal de juiste omschrijving.

  8. 11

    @5: En loopt Nederland loopt mijlenver achter op andere landen?
    Welnee, misleiding door presentatie van statistieken. Landen met veel bos en hydro staan in die presentaties ver bovenaan. Vergelijk maar eens met Belgie en Engeland. En is Duitsland nu werkelijk zo veel verder? Kortom wederom Kletskoek van Krispijn. Waar jij aan voorbij gaat is dat ik 25% nog noem als haalbaar. En dat is al heel wat, 5* zo veel als dan wat wij nu hebben. Vervolgens kan elke randdebiel die een beetje kan rekenen aantonen dat je er met windmolens alleen niet komt. Vol = Vol, ook op zee. En als de portemonnee leeg is dan is tie leeg. Leeg = leeg. En dus verder zoeken naar nieuwe technieken, CCS en kernenergie.