Jos van Dijk

In een gevangenis voor migranten in Benghazi (Libië) zijn tien leden van de Global Sumud Land Convoy in hongerstaking gegaan. Ze zijn een paar weken geleden gekidnapt door een gewapende bende die hen heeft overgeleverd aan de Libyan Arab Armed Forces (LAAF). Ze waren namens de tweehonderd deelnemers aan de hulpactie over land voor Gaza op weg naar Sirte om te onderhandelen over de doortocht van groep. Het konvooi was vast komen te zitten doordat Libische milities weigerden hen doorgang te verlenen bij een controlepost nabij Sirte, toen ze probeerden verder oostwaarts richting Egypte te reizen. Inmiddels heeft de rest van de groep de missie opgegeven en zijn de deelnemers weer thuis. In 13 landen zijn activisten nu in hongerstaking gegaan uit solidariteit met de ‘Sirte 10’. 

Amnesty International heeft de onmiddellijke vrijlating van de gevangengenomen activisten geëist. Volgens de in Benghazi gevestigde “Libische regering”, die gelieerd is aan de LAAF had het konvooi niet de vereiste juridische procedures gevolgd en miste het de benodigde vergunningen voor toegang tot en verplaatsing binnen het land. Een lid van het juridische team van Global Sumud Flotilla vertelde Amnesty International dat de groep maandenlang had samengewerkt met de relevante autoriteiten en garanties had verkregen voor een veilige doorgang van het konvooi. De tien onderhandelaars werden op 2 juni voorgeleid aan de procureur-generaal in de Libische stad Benghazi, nadat ze meer dan zeven dagen geen rechter of aanklager hadden gezien. Ze werden beschuldigd van “assembly without authorization”. Hun detentie werd met nog eens tien dagen verlengd. Global Sumud meldt dat de vrijwilligers geen juridische bijstand hebben gekregen, dat de communicatie met hen werd verbroken en dat ze onder psychologische druk zijn gezet. Sommigen werden zelfs gedwongen verklaringen in het Arabisch te ondertekenen zonder dat deze werden vertaald. 

The ungovernable country? kopte The Guardian een paar weken geleden boven een beschouwing van Tom Clarke over de korte houdbaarheid van de laatste Britse premiers. Dat was naar aanleiding van de berichten dat huidig Labour premier Keir Starmer na het verlies van Labour bij tussentijdse verkiezingen onder grote druk kwam te staan om voortijdig op te stappen. Net als zijn conservatieve voorgangers Cameron, May, Johnson, Truss en Sunak. Dit rijtje onfortuinlijke premiers begint bij de man die tien jaar geleden aftrad nadat een meerderheid van de Britten in het brexit-referendum stemde voor uittreden uit de EU. Is het Verenigd Koninkrijk in zijn zelf gekozen isolement onregeerbaar geworden?

Starmer is nog niet weg. Maar hij krijgt vooralsnog weinig kans om zijn beloftes voor een welvarender land waar te maken. De premier wordt nog steeds achtervolgd door de ophef over de benoeming van Peter Mandelson als ambassadeur van het VK in Washington vanwege diens hechte banden met Jeffrey Epstein. Mandelson is al lang niet meer in functie. Maar het dossier over deze kwestie breidt zich alsmaar verder uit en blijft het Britse parlement bezighouden. Deze week werden de Lagerhuisleden geconfronteerd met de verklaring van een Amerikaans slachtoffer van Epstein. Lisa Phillips verweet premier Starmer dat hij had nagelaten te luisteren naar degenen die onder Epsteins daden hadden geleden. De Britse pers smult van het schandaal. Het mededogen van een van Starmers ministers met Mandelson na het mislopen van zijn baantje wordt behandeld als een politiek feit van de eerste orde, vooral als blijkt dat het betreffende whatsappje niet het dossier zit.

Ghana evacueert honderden landgenoten uit Zuid-Afrika vanwege xenofobische anti-immigratieprotesten. Nigeria registreerde uit voorzorg 130 staatsburgers voor vrijwillige repatriëring. De marsen tegen buitenlandse arbeidskrachten en winkeliers gaan gepaard met veel geweld. Dat heeft dit jaar volgens de UNHCR al aan 62 buitenlanders het leven gekost. Met verkiezingen op komst, terwijl de werkloosheid hoog is en de armoede enorm, wordt gevreesd voor nieuwe onlusten.

Achter de demonstraties zitten verschillende organisaties die zich tegen de huidige regering keren: Operatie Dudula, in 2021 opgericht en inmiddels ook een politieke partij en sinds dit jaar ook de actiegroep March and March. In Durban stationeerden aanhangers van die actiegroep in januari zich voor een basisschool, waar ze kinderen van buitenlandse ouders uitjoelden.  Sommige demonstranten hebben geëist dat alle buitenlanders zonder geldige verblijfsvergunning het land vóór 30 juni verlaten, zonder uit te leggen wat de mogelijke gevolgen hiervan zouden zijn. De regering zegt er aan te werken dat het geweld stopt. Maar veel arbeidsmigranten hebben er weinig vertrouwen in en laten zich repatriëren. Analisten zeggen dat deze golf van anti-immigrantenprotesten beter georganiseerd lijkt dan voorgaande, waarbij sociale media de gemoederen verder aanwakkeren.

Buitenlandse arbeidskrachten worden in Zuid-Afrika al jaren met scheve ogen aangekeken vanwege de enorme werkloosheid. ‘Ze pikken onze banen in’. Zuid-Afrikaanse arbeiders eisen het wettelijk minimumloon, buitenlanders kunnen het voor veel minder doen. Maar is het terecht dat buitenlanders de schuld krijgen van armoede en werkloosheid? In een korte documentaire laat Deutsche Welle zien dat de aanwezigheid van buitenlandse arbeidskrachten niet het enige probleem is in Zuid-Afrika. Dr. Margaret Monyani van een in Johannesburg gevestigd onderzoeksinstituut merkt op dat het aantal werklozen in Zuid-Afrika een veelvoud is van het aantal arbeidsmigranten. De achtergronden van het falende regeringsbeleid zijn niet voor iedereen even duidelijk. Maar voor de bevolking die er onder lijdt zijn de migranten wel het meest direct zichtbaar en die krijgen dan de schuld. Minder zichtbaar is de nog altijd bestaande raciale ongelijkheid in de Zuid-Afrikaanse samenleving. De groei van de economie komt niet iedereen gelijkelijk ten goede. Monyani: Nog steeds is het grootste deel van het land in witte handen. En landbezit is een een basis voor welvaart. Er wordt te weinig geïnvesteerd in de lokale economie, plaatsen waar de meeste Zuid-Afrikaners wonen. Voor heel veel inwoners van Zuid-Afrika is de overheid volledig afwezig. De staat die de mensen zou moeten beschermen heeft hen in de steek gelaten. Nu nemen ze het heft in eigen hand.

In debatten over de crisis in de opvang van vluchtelingen wordt zelden meer de vraag gesteld wat mensen drijft om naar rijkere landen te komen. Dat maakt het vluchtelingenbeleid tot struisvogelpolitiek. Wie bereid is van de geschiedenis* te leren weet dat het een volstrekte illusie is dat migratie gestopt kan worden. Zeker nu de situatie elders in de wereld zienderogen verslechtert. In een razendsnel tempo.

Deze week werden honderden sterfgevallen gemeld in de Democratische Republiek Congo en Oeganda vanwege een uitbraak van een nieuw ebolavirus. Experts verwachten nog veel meer slachtoffers. De uitbraak concentreert zich in het oosten van de Democratische Republiek Congo, waar mensen, waaronder arbeidsmigranten die in goudmijnen werken, de grens oversteken. Het gebied wordt ook geteisterd door een conflict dat meer dan een miljoen mensen ontheemd heeft, gezondheidsklinieken heeft verwoest en de reactie van de volksgezondheid heeft vertraagd, aldus functionarissen.

Congo is geen cruiseschip, dus de verspreiding van het virus is niet eenvoudig te voorkomen. Medicijnen zijn nog niet beschikbaar voor de nieuwe variant. De VS hebben voor 21 dagen de grens gesloten voor inwoners van Congo, Oeganda en Zuid-Soedan. Maar dat geldt niet voor Amerikaanse ingezetenen die daar vandaan komen. En hoeveel mensen met een ander paspoort zullen er vanuit deze landen naar de VS komen? Struisvogelpolitiek. Overigens is de medische zorg in Afrika ernstig gehandicapt door het wegvallen van Amerikaanse hulp. De Verenigde Staten trokken zich in januari formeel terug uit de WHO. Daarmee verloor de organisatie haar grootste financieringsbron en werd ze gedwongen haar budget voor 2026-2027 met 500 miljoen dollar te verlagen. De regering-Trump sloot vorig jaar ook het Amerikaanse Agentschap voor Internationale Ontwikkeling (USAID), een organisatie die een belangrijke rol heeft gespeeld bij het indammen van eerdere uitbraken. Daarnaast hebben de Verenigde Staten de financiering voor de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) stopgezet. Een besluit met dodelijke gevolgen voor een nog onbekend aantal Afrikanen.

De Indiase premier Modi komt op bezoek in Nederland. Morgen luncht hij met de koning in Paleis Huis ten Bosch. Behalve de minister van buitenlandse Zaken zitten daarbij ook topmensen van bedrijven en vertegenwoordigers uit de cultuursector en wetenschap aan tafel. Vervolgens heeft Modi elders in Den Haag een gesprek met premier Jetten over economische samenwerking. Daar is minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel, D66) ook bij, net als Nederlandse bedrijfsbazen. Twee niet nader genoemde bedrijven ondertekenen een samenwerkingsovereenkomst. Aansluitend nemen beide premiers deel aan een rondetafelgesprek met CEO’s van Nederlandse bedrijven, over de economische samenwerking tussen Nederland en India. Over Tata Steel rept het bericht van de Rijksvoorlichtingsdienst niet.

De autocratische hindoe-nationalist Narendra Modi heeft in eigen land steeds minder te duchten van de oppositie. De één-partij staat komt dichterbij, schrijft de New York Times. De Congress Party, de belangrijkste concurrent van Modi’s Bharatiya Janata Party (BJP), schrompelt ineen. Twee belangrijke regionale oppositieleiders, Mamata Banerjee, de premier van West-Bengalen sinds 2011, en M.K. Stalin, die sinds 2021 aan het hoofd stond van Tamil Nadu leden deze week beide een gevoelige verkiezingsnederlaag. Ook in Assam won de BJP. De partij heeft nu de macht in 20 van de 28 deelstaten. Een pluralistisch India, zoals ooit voorzien door Nehru, de eerste premier na de onafhankelijkheid, staat op de tocht. Evenals het seculiere karakter van de staat dat in de grondwet is vastgelegd.