Jos van Dijk

De Ierse regering zet deze week vol in op een verenigd Europa. Gisteren was in Dublin een bijeenkomst van de European Political Community, een informeel samenzijn van vijftig Europese staatshoofden en regeringsleiders. In aansluiting hierop is er vandaag ook nog een informele EU-top. Maar hoe staat het met de vereniging van Ierland zelf?

Eind september blokkeerden bewoners van Garvaghy Road in het Noord-Ierse Portadown een traditionele Oranje mars van protestantse Unionisten. Na een jarenlange betrekkelijke rust tussen katholieke en protestantse groepen leek de uitspraak van de rechter die de protestanten voor het eerst weer toestemming gaven voor een mars door een katholieke woonwijk tot een gewelddadige opleving van de ‘troubles‘ te leiden. Zo ver kwam het niet, maar de ophef liet zien dat er nog volop spanningen zijn in de regio. “Al 28 jaar leeft de gemeenschap aan de Garvaghy Road in vrede”, schreef Chris Hazzard van Sinn Féin. „Die vrede had geen oplossing nodig – ze had bescherming nodig. Het afdwingen van een ongewenste, sektarische mars door dit gebied tart elke logica.” „Waarom wilde de Orange Order door een katholieke gemeenschap marcheren?”, vroeg Michelle O’Neill, vicevoorzitter van Sinn Féin en eerste minister van Noord-Ierland. „Het draait om superioriteit, om dominantie, om het idee van ‘wij hebben het voor het zeggen’ – en deze gemeenschap verdient beter dan dat.”

Bolsonaro, Vucic, Trump: het zijn vooral jongeren die een einde maken aan de ongebreidelde macht van autoritaire politieke leiders. Dat moet ook voor Indiase studenten een aansporing zijn om door te gaan met hun protest tegen de regering van de extreemrechtse hindoe-nationalist Narendra Modi. Zondag trokken honderdduizenden mensen naar de Indiase hoofdstad New Delhi om het ontslag te eisen van de Chief Election Commissioner (CEC) van het land, naar aanleiding van beschuldigingen van manipulatie en gesjoemel bij diverse verkiezingen in India. ‘Red de democratie’, is hun leus. Niet onbelangrijk is dat ze gesteund worden door een blok van oppositiepartijen, de Indian National Developmental Inclusive Alliance, kortweg INDIA. 

De demonstratie van zondag is een vervolg op die in oktober en de eerdere demonstraties van studenten onder aanvoering van de ‘Kakkerlakken Volkspartij’ tegen het de enorme druk die zij ervaren door het examensysteem en het gebrek aan perspectief op een baan voor degenen die daar doorheen komen. De demonstranten hebben zich ook nu weer niet laten afschrikken door de uitzonderlijke repressie van een tienduizenden tellende politiemacht. Hun protest is nu gericht op het misbruik van de nationale kiescommissie om miljoenen mensen hun stemrecht te ontnemen, met als doel verkiezingszeges veilig te stellen. De demonstranten bestempelen dit als een “moord op de democratie” en eisen de beëindiging van het nieuwe systeem van kiezersregistratie en het heropnemen van alle namen die uit de kiesregisters zijn geschrapt. Volgens hen heeft dat nieuwe systeem er toe geleid dat meer dan 130 miljoen kiezers zijn geschrapt; dat is ongeveer 14% van het totale aantal geregistreerde kiezers in het land. De oppositie stelt dat deze schrappingen specifiek gericht waren op kiezers die doorgaans niet stemmen op de regerende hindoe-supremacistische Bharatiya Janata Party (BJP), namelijk kiezers uit religieuze minderheidsgroepen en sociaal en economisch achtergestelde lagen van de samenleving. Met als gevolg dat de hindoenationalisten voor het eerst ooit de deelstaatverkiezingen in West-Bengalen wonnen – een regio waar moslims ongeveer 27% van de 100 miljoen inwoners uitmaken – nadat 2,7 miljoen kiezers officieel uit de kiesregisters waren geschrapt. In veel kiesdistricten die door de BJP werden gewonnen, was het aantal geschrapte of betwiste kiezers groter dan de marge waarmee de partij de verkiezing won. Volgens de rechter zouden de kiezers die van de lijst waren verdwenen, bij een volgende gelegenheid hun stem kunnen uitbrengen. De kiescommissie heeft aangekondigd in zes staten nader onderzoek te gaan verrichten of alle stemgerechtigde burgers in het systeem zijn opgenomen. 

De aandeelhouders van Shell krijgen dit jaar meer dividend. Het olie-en gasbedrijf maakte het afgelopen kwartaal 12,1 miljard dollar winst. In dezelfde periode vorig jaar was dat 5,4 miljard. De winst is te danken aan de voortdurende oorlog in het Midden-Oosten. De ongebreidelde exploitatie van fossiele brandstoffen levert elders ook andere verhalen op.

Al 13 jaar lang laden Britse tankers Angolese ruwe olie, waarbij ze een spoor van systematische en routinematige verwoesting achterlaten. Uit een analyse van satellietbeelden blijkt dat er bij een specifiek deel van de Angolese zeebodem een enorme hoeveelheid olie is gelekt over een oppervlakte die minstens negen keer zo groot is als Londen, zo berichten de Britse onderzoeksjournalisten van Declassified UK. Een expert schat de verspilling op 4,5 miljoen vaten, wat zeer dicht in de buurt komt van de hoeveelheid olie die vrijkwam bij de Deepwater Horizon-ramp in 2010 in de Golf van Mexico, tot nu toe de grootste bekende olieramp. De verspilde olie verstopt netten van de Angolese vissers. ‘Bovendien vergiftigt ze de vis waarvan de gemeenschappen in de noordelijke provincies Zaire en Cabinda afhankelijk zijn om te overleven. Velen eten dagenlang niets, terwijl anderen zich gedwongen voelen om het giftige voedsel toch te consumeren. Hierdoor worden de bewoners blootgesteld aan stoffen die mogelijk kankerverwekkend zijn en maag-darmklachten veroorzaken. Ook het giftige waterstofsulfide dat vrijkomt bij de oliewinning vormt een gevaar voor de gezondheid; het dringt door in bananengewassen en is schadelijk bij inademing. De zwavelachtige geur veroorzaakt misselijkheid en braken.’ De oliemaatschappijen zijn zich van geen kwaad bewust. Ze schrijven de olielekken toe aan natuurlijke bronnen. ‘ExxonMobil heeft de relevante autoriteiten ingeschakeld, blijft het gebied in de gaten houden en evalueert de beschikbare gegevens.’ 

Indonesiërs gaan massaal de straat op om de regering te dwingen de noodtoestand af te kondigen vanwege de voortdurende bosbranden. Ze zien het als een falen van hun regering om branden in regenwouden te stoppen, die hun land in een misselijkmakende nevel hebben gehuld. Het is deze week twee jaar geleden dat Prabowo Subianto geïnstalleerd werd als president. Toen hij nog in de oppositie zat stelde hij dezelfde eisen aan zijn voorgangers. Nu is hij vooral druk met de onderwaardering van de economie van zijn land door de Amerikaanse financiële dienstverlener voor beleggers MSCI (Morgan Stanley Capital International).

„Ik heb het recht om te ademen”, stond er op een spandoek tijdens een demonstratie in de Indonesische hoofdstad Jakarta. „Blus de branden onmiddellijk!” De bosbranden zijn de ergste in jaren. Eerder dit jaar viel er minder regen tijdens de doorgaans natte maanden die aan april voorafgaan; volgens experts is dit te wijten aan zowel de opwarming van de aarde als het klimaatverschijnsel El Niño. Volgens het ministerie van Volksgezondheid hebben meer dan 306.309 inwoners van de zeven Indonesische provincies die het zwaarst door de rook zijn getroffen, de afgelopen twee maanden acute luchtwegaandoeningen opgelopen. Bijna de helft daarvan – 146.037 gevallen – betrof kinderen onder de 10 jaar. De smog veroorzaakt ook overlast in de buurlanden Singapore en Maleisië. Prabowo zegt dat het bluswerk een topprioriteit is voor zijn regering. Hij doet nog geen beroep op hulp van zijn buren. Uiteindelijk kan volgens hem alleen regen soelaas bieden. Het afzien van ingrijpender maatregelen onder het regime van de noodtoestand zou te maken hebben met de keuze van de regering om lastige vragen over de verantwoordelijkheid te vermijden. 

Voor de vijfde dag op rij demonstreren Albaniërs, onder leiding van studenten, in de hoofdstad Tirana om premier Edi Rama tot aftreden te dwingen.De protesten zijn een voortzetting van de ‘flamingobeweging‘ die eerder dit jaar tot massale protesten leidde tegen de corrupte regering. Die begonnen nadat Rama een natuurbeschermingsgebied, het eilandje Sazan voor de kust bij Vlora, opofferde voor de goede betrekkingen met de familie Trump

Het ‘flamingoprotest’ is uitgelopen op een bredere beweging tegen Rama en het gehele Albanese politieke systeem. De jongeren zijn vooral ontevreden over het banentekort. Veel studenten die zijn afgestudeerd komen niet aan het werk en ze vinden de kosten van het onderwijs te hoog.

De politie treedt keihard op, niet alleen met traangas en pepperspray maar ook met rubberen kogels die rechtstreeks op demonstranten worden afgeschoten. Ook twee journalisten raakten gewond.  Vanuit Albanië bericht Vincent Yüsui van Gerven Oei op zijn blog The Albanian Mechanism: ‘De afgelopen dagen hebben demonstranten, journalisten en burgerrechtenactivisten talloze gevallen gedocumenteerd van willekeurig, extreem geweld door Albanese staatstroepen tegen ongewapende en vaak minderjarige demonstranten. Hiermee maken zij zich op een grootschalige en ongekende wijze schuldig aan schendingen van zowel de Albanese als de internationale wetgeving. Er zijn videobeelden waarop te zien is hoe politieagenten demonstranten slaan, zelfs nadat zij al zijn aangehouden. Ook is er sprake van bestraffende mishandelingen, enkel omdat mensen door een politieafzetting renden. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de politie beveiligingscamera’s heeft afgedekt op plekken waar zij arrestanten naartoe brengt.’ De politie overtreedt meerdere wettelijke bepalingen, constateert Van Gerven Oei. Ook is er sprake van ‘niet-geïdentificeerde agenten of agenten in burger die zich niet bekendmaken voordat zij demonstranten intimideren, treiteren of met geweld aanhouden, om hen vervolgens in ongemarkeerde witte of zwarte busjes af te voeren naar politiebureaus.’ Onder die niet-geïdentificeerde agenten zouden personen zitten ‘met criminele banden die worden ingelijfd bij de staatspolitie om het “vuile” werk op te knappen’. Van Gerven Oei verwijst hierbij naar wat hij eerder schreef over de inzet van criminele netwerken tijdens verkiezingen. 

De zittende Braziliaanse president Lula da Silva is er bij de recente verkiezingen niet in geslaagd zijn radicaal-rechtse tegenstrever, Flávio Bolsonaro, zoon van de veroordeelde oud-president Jaïr Bolsonaro, te verslaan. Op 25 oktober moet een tweede ronde uitmaken wie de volgende president van Brazilië wordt. Lula die met 45% van de stemmen twee procentpunten achterbleef op zijn rivaal wil de strijd nog niet opgeven. Maar het ziet er niet best uit voor hem, want alle presidentskandidaten die in de eerste ronde afvielen zijn rechts tot radicaal rechts en hun aanhang zal waarschijnlijk op Bolsonaro gaan stemmen. Tekenend voor de situatie is dat Bolsonaro’s familie bij de gelijktijdige verkiezingen voor vertegenwoordigende organen belangrijke posten heeft veroverd. ‘Michelle Bolsonaro, de echtgenote van Jaïr, en Carlos Bolsonaro, zijn zoon, treden toe tot de Senaat; Jair Renan, een andere zoon, en Renato, de broer van Jair, treden toe tot de Kamer van Afgevaardigden. ‘Nepobolsonarismo‘ is een treffende benaming voor de uitbreiding van deze familie binnen het staatsapparaat. Toch vormt de familie slechts de meest zichtbare uiting van een breder project, dat geworteld is in machtige economische belangen en een diep georganiseerde reactionaire politiek’, schrijft Vijay Prashad voor BT News. Hoe valt de opmars van radicaal-rechts in Brazilië te verklaren en wat zullen de gevolgen zijn?

President William Ruto van Kenia wil buitenlanders weren uit de informele economie. Kleinschalige activiteiten zoals straathandel en kleine detailhandel zouden in de eerste plaats voorbehouden moeten blijven aan Keniaanse staatsburgers. Veel Kenianen hebben wel begrip voor de maatregel. Politiek econoom Sheila Owigo Olang stelt dat er weinig bewijs is dat erop wijst “dat het wegsturen van de handelaren er onmiddellijk toe zou leiden dat Keniaanse staatsburgers meer kansen krijgen.” Zij ziet in Ruto’s plan een populistisch gebaar in het zicht van de verkiezingen. Ook wordt gewezen op recente onlusten in Zuid-Afrika waar xenofobische demonstranten het hadden gemunt op migranten, vooral op kleine handelaren en winkeliers. Tot nu toe kende Kenia geen gewelddadig oproer tegen immigranten. Ruto zou dat met zijn actie wel kunnen uitlokken. 

De nieuwe maatregelen hebben voor veel onrust gezorgd onder kleine handelaren uit buurland Burundi. Honderden Burundezen zochten hulp en reisdocumenten bij hun ambassade in Nairobi, uit angst dat het nieuwe overheidsbeleid zou kunnen leiden tot uitzettingen of verdere intimidatie. Inmiddels heeft de regering een overbruggingstermijn van 90 dagen afgekondigd waarin de migranten er voor kunnen zorgen alsnog de juiste papieren voor hun verblijf te regelen. Maar volgens advocaat Waringa Wahome is het al te laat. Ze wijst op incidenten in Mathare, waarbij buitenlandse handelaren naar verluidt werden aangevallen en hun goederen werden meegenomen of vernietigd. Ook Wahome ziet in de maatregel geen oplossing voor de grote economische problemen waar het land voor staat. “De meerderheid van de Keniaanse jongeren is arm, werkloos en heeft geen hoop meer,” zei ze, wijzend op de stijgende kosten van levensonderhoud, de toenemende ongelijkheid, de krimpende ruimte voor het maatschappelijk middenveld en de zorgen over corruptie en publieke middelen. Jongeren ontvluchten de armoede door in te tekenen voor risicovolle banen in het buitenland waarvoor de regering bemiddeelt. Jongens worden gerecruiteerd door het Russische leger om te vechten in Oekraïne. Meisjes vinden emplooi als huishoudster bij rijke Saoedi’s waar ze mishandeld en verkracht worden.  Wahome: “De grootse retoriek van president Ruto kan slechts worden gezien als een uitspraak die bedoeld is om de aandacht af te leiden van de structurele economische plundering.” Enig tegenwicht kwam deze zomer van de vakbond van verpleegkundigen die het na een staking van 43 dagen eindelijk voor elkaar heeft gekregen dat een negen jaar geleden beloofde loonsverhoging is ingewilligd. Een dreigement van dokters dat ze ook zouden gaan staken gaf de doorslag. 

Een nipte meerderheid van de kiezers in Zweden voorkomt regeringsdeelname van de extreemrechtse Zweden Democraten (SD). Met alle stemmen geteld staat het linkse blok van Sociaaldemocraten, Links, Groenen en Centrumpartij nu op 176 zetels. Het rechtse blok blijft steken op 173 zetels. Premier Ulf Kristersson (Moderaten) van de zittende rechtse minderheidsregering had aangekondigd dat hij wel met de SD wilde praten over regeringsdeelname. Hij wordt nu waarschijnlijk vervangen door Magdalena Andersson, leider van de Sociaaldemocraten. Daarvoor zullen nog lastige coalitiebesprekingen gevoerd moeten worden. Een linkse minderheidsregering, zoals eerder vertoond, kan ook de uitkomst worden als Links en de Centrumpartij het de andere partijen te moeilijk gaan maken om een meerderheidscoalitie te vormen.

Vier jaar geleden was het verkiezingsresultaat precies omgekeerd. Het centrumrechtse blok won nipt van het linkse blok met 176 tegen 173 zetels. Hoewel de Sociaaldemocraten ook toen de grootste partij werden met 30% van de stemmen, passeerde de SD met meer dan 20% de Moderaten (19%) en werd extreemrechts zo de tweede partij; dit zorgde voor een herschikking van rechts en maakte de weg vrij voor de regering-Kristersson met gedoogsteun van de SD. Nu blijven de Moderaten ongeveer gelijk. De SD gaat terug van 20,5% naar 16,9%.