Jos van Dijk

(Bewerk) Ghana evacueert honderden landgenoten uit Zuid-Afrika vanwege xenofobische anti-immigratieprotesten. Nigeria registreerde uit voorzorg 130 staatsburgers voor vrijwillige repatriëring. De marsen tegen buitenlandse arbeidskrachten en winkeliers gaan gepaard met veel geweld. Dat heeft dit jaar volgens de UNHCR al aan 62 buitenlanders het leven gekost. Met verkiezingen op komst, terwijl de werkloosheid hoog is en de armoede enorm, wordt gevreesd voor nieuwe onlusten.

Achter de demonstraties zitten verschillende organisaties die zich tegen de huidige regering keren: Operatie Dudula, in 2021 opgericht en inmiddels ook een politieke partij en sinds dit jaar ook de actiegroep March and March. In Durban stationeerden aanhangers van die actiegroep in januari zich voor een basisschool, waar ze kinderen van buitenlandse ouders uitjoelden.  Sommige demonstranten hebben geëist dat alle buitenlanders zonder geldige verblijfsvergunning het land vóór 30 juni verlaten, zonder uit te leggen wat de mogelijke gevolgen hiervan zouden zijn. De regering zegt er aan te werken dat het geweld stopt. Maar veel arbeidsmigranten hebben er weinig vertrouwen in en laten zich repatriëren. Analisten zeggen dat deze golf van anti-immigrantenprotesten beter georganiseerd lijkt dan voorgaande, waarbij sociale media de gemoederen verder aanwakkeren.

Buitenlandse arbeidskrachten worden in Zuid-Afrika al jaren met scheve ogen aangekeken vanwege de enorme werkloosheid. ‘Ze pikken onze banen in’. Zuid-Afrikaanse arbeiders eisen het wettelijk minimumloon, buitenlanders kunnen het voor veel minder doen. Maar is het terecht dat buitenlanders de schuld krijgen van armoede en werkloosheid? In een korte documentaire laat Deutsche Welle zien dat de aanwezigheid van buitenlandse arbeidskrachten niet het enige probleem is in Zuid-Afrika. Dr. Margaret Monyani van een in Johannesburg gevestigd onderzoeksinstituut merkt op dat het aantal werklozen in Zuid-Afrika een veelvoud is van het aantal arbeidsmigranten. De achtergronden van het falende regeringsbeleid zijn niet voor iedereen even duidelijk. Maar voor de bevolking die er onder lijdt zijn de migranten wel het meest direct zichtbaar en die krijgen dan de schuld. Minder zichtbaar is de nog altijd bestaande raciale ongelijkheid in de Zuid-Afrikaanse samenleving. De groei van de economie komt niet iedereen gelijkelijk ten goede. Monyani: Nog steeds is het grootste deel van het land in witte handen. En landbezit is een een basis voor welvaart. Er wordt te weinig geïnvesteerd in de lokale economie, plaatsen waar de meeste Zuid-Afrikaners wonen. Voor heel veel inwoners van Zuid-Afrika is de overheid volledig afwezig. De staat die de mensen zou moeten beschermen heeft hen in de steek gelaten. Nu nemen ze het heft in eigen hand.

In debatten over de crisis in de opvang van vluchtelingen wordt zelden meer de vraag gesteld wat mensen drijft om naar rijkere landen te komen. Dat maakt het vluchtelingenbeleid tot struisvogelpolitiek. Wie bereid is van de geschiedenis* te leren weet dat het een volstrekte illusie is dat migratie gestopt kan worden. Zeker nu de situatie elders in de wereld zienderogen verslechtert. In een razendsnel tempo.

Deze week werden honderden sterfgevallen gemeld in de Democratische Republiek Congo en Oeganda vanwege een uitbraak van een nieuw ebolavirus. Experts verwachten nog veel meer slachtoffers. De uitbraak concentreert zich in het oosten van de Democratische Republiek Congo, waar mensen, waaronder arbeidsmigranten die in goudmijnen werken, de grens oversteken. Het gebied wordt ook geteisterd door een conflict dat meer dan een miljoen mensen ontheemd heeft, gezondheidsklinieken heeft verwoest en de reactie van de volksgezondheid heeft vertraagd, aldus functionarissen.

Congo is geen cruiseschip, dus de verspreiding van het virus is niet eenvoudig te voorkomen. Medicijnen zijn nog niet beschikbaar voor de nieuwe variant. De VS hebben voor 21 dagen de grens gesloten voor inwoners van Congo, Oeganda en Zuid-Soedan. Maar dat geldt niet voor Amerikaanse ingezetenen die daar vandaan komen. En hoeveel mensen met een ander paspoort zullen er vanuit deze landen naar de VS komen? Struisvogelpolitiek. Overigens is de medische zorg in Afrika ernstig gehandicapt door het wegvallen van Amerikaanse hulp. De Verenigde Staten trokken zich in januari formeel terug uit de WHO. Daarmee verloor de organisatie haar grootste financieringsbron en werd ze gedwongen haar budget voor 2026-2027 met 500 miljoen dollar te verlagen. De regering-Trump sloot vorig jaar ook het Amerikaanse Agentschap voor Internationale Ontwikkeling (USAID), een organisatie die een belangrijke rol heeft gespeeld bij het indammen van eerdere uitbraken. Daarnaast hebben de Verenigde Staten de financiering voor de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) stopgezet. Een besluit met dodelijke gevolgen voor een nog onbekend aantal Afrikanen.

De Indiase premier Modi komt op bezoek in Nederland. Morgen luncht hij met de koning in Paleis Huis ten Bosch. Behalve de minister van buitenlandse Zaken zitten daarbij ook topmensen van bedrijven en vertegenwoordigers uit de cultuursector en wetenschap aan tafel. Vervolgens heeft Modi elders in Den Haag een gesprek met premier Jetten over economische samenwerking. Daar is minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel, D66) ook bij, net als Nederlandse bedrijfsbazen. Twee niet nader genoemde bedrijven ondertekenen een samenwerkingsovereenkomst. Aansluitend nemen beide premiers deel aan een rondetafelgesprek met CEO’s van Nederlandse bedrijven, over de economische samenwerking tussen Nederland en India. Over Tata Steel rept het bericht van de Rijksvoorlichtingsdienst niet.

De autocratische hindoe-nationalist Narendra Modi heeft in eigen land steeds minder te duchten van de oppositie. De één-partij staat komt dichterbij, schrijft de New York Times. De Congress Party, de belangrijkste concurrent van Modi’s Bharatiya Janata Party (BJP), schrompelt ineen. Twee belangrijke regionale oppositieleiders, Mamata Banerjee, de premier van West-Bengalen sinds 2011, en M.K. Stalin, die sinds 2021 aan het hoofd stond van Tamil Nadu leden deze week beide een gevoelige verkiezingsnederlaag. Ook in Assam won de BJP. De partij heeft nu de macht in 20 van de 28 deelstaten. Een pluralistisch India, zoals ooit voorzien door Nehru, de eerste premier na de onafhankelijkheid, staat op de tocht. Evenals het seculiere karakter van de staat dat in de grondwet is vastgelegd. 

Goed nieuws: in 2025 werd er wereldwijd minder bos gekapt dan in welk ander jaar dan ook in het afgelopen decennium. Volgens een rapport dat woensdag is gepubliceerd door het World Resources Institute is de wereldwijde ontbossing in 2025 met 14 procent gedaald ten opzichte van het jaar ervoor. Deze daling is grotendeels te danken aan de vooruitgang in de bescherming van tropische bossen. Het slechte nieuws: de opwarming van de aarde zorgt ervoor dat bosbranden vaker voorkomen en heviger worden. 

Het rapport vormde een lichtpuntje te midden van een zorgwekkende trend van wereldwijde ontbossing, aldus de onderzoekers. ‘Maar,’ zegt een van hen, ‘je hebt voor altijd goede jaren nodig als je het tropische regenwoud wilt behouden.’ En daar zijn we nog lang niet. De ontbossing was in 2025 70% hoger dan nodig was om te voldoen aan de wereldwijde belofte om de ontbossing tegen 2030 te stoppen en terug te draaien, een belofte waartoe 145 landen zich bijna vijf jaar geleden tijdens COP26 hebben verbonden. De belangrijkste boodschap is echter dat het terugdraaien van de ontbossing bereikt kan worden door stringent overheidsbeleid. Daarvoor geeft Brazilië het voorbeeld. Het land registreerde in 2025 een daling van 42% in het verlies aan oerwoud en het laagste percentage ooit van bosverlies veroorzaakt door andere oorzaken dan brand. “De vooruitgang in Brazilië laat zien wat mogelijk is wanneer bosbescherming als nationale prioriteit wordt beschouwd”, aldus Mirela Sandrini, uitvoerend directeur van WRI Brasil. Ze voegde eraan toe dat het succes te danken is aan het opbouwen van partnerschappen tussen de overheid, het maatschappelijk middenveld, de academische wereld, lokale gemeenschappen en de private sector.