Ik weet een spel met Wikipedia. Kies een willekeurig artikel, klik op de eerste link in de lopende tekst, vervolgens op de eerste link van de pagina waar je dan belandt, en zo door. Je mag steeds alleen de eerste link gebruiken. Op de Engelse Wikipedia gebeurt er al sinds jaar en dag iets opmerkelijks: bijna elk artikel komt vroeg of laat uit op één en dezelfde pagina — Philosophy. Een Wikipediaan ontdekte het verschijnsel omstreeks 2011. Het gold toen voor meer dan negentig procent van de artikelen bij Philosophy, en in 2016 zelfs voor ongeveer 97 procent.
De verklaring is waarschijnlijk dat de eerste link van een artikel meestal verwijst naar een iets algemener begrip. Het artikel over de hond leidt naar ‘zoogdier’, dat naar ‘dier’, dat naar ‘organisme’, en zo klim je stap voor stap van het concrete naar het abstracte, tot je bij het meest abstracte begrip van allemaal aankomt — en dat is kennelijk de wijsbegeerte. Het spel legt zo een soort verborgen ladder bloot: een rangorde van begrippen die de hele Engelstalige encyclopedie ongemerkt doortrekt.
Maar dat geldt niet voor alle talen. Het Duits, Frans en Russisch lijken weliswaar op het Engels, maar het Italiaans komt vaker uit bij psychologie; sommige Oost-Aziatische edities belanden eerder bij ‘mens’ of ‘aarde’, en het Japans vertoont helemaal geen duidelijke convergentie. Elke taaleditie heeft haar eigen voorkeursbestemming. Ook het Nederlands zou afwijken, aldus het Wikipedia-artikel over het fenomeen. Daar werd ik weethebberig van: waar leidt de Nederlandstalige Wikipedia dan wél naartoe?
Ik besloot het te tellen.
Tocht
De methode is eenvoudig. Men neme duizend willekeurige artikelen en volge vanaf elk daarvan de eerste gewone link in de tekst, net zo lang tot het pad ofwel in een eindeloze lus terechtkomt, ofwel doodloopt bij gebrek aan een volgende link.
De uitkomst: in het Nederlands leiden de Wikipediapaden níét naar de filosofie. De pagina Filosofie wordt door amper 0,9 procent van de paden onderweg aangedaan, en is nooit het eindpunt. In plaats daarvan stroomt bijna alles samen in drie kleine lussen (in een lus verwijst een pagina naar een andere pagina die weer terugverwijst naar het beginpunt): ‘Kennis ↔ Weten’ (38,7 procent), ‘Illusie ↔ Werkelijkheid’ (26,7 procent) en ‘Mening ↔ Subjectiviteit’ (23,5 procent). Samen vangen die drie bijna negen van de tien artikelen in de Nederlandstalige Wikipedia. Opvallend genoeg zijn het alle drie eenvoudige lussen van twee pagina’s: de encyclopedie blijft aan het eind heen en weer pendelen tussen twee begrippen die elk naar de ander verwijzen. Doodlopende paden zijn er nauwelijks — slechts 4,8 procent komt uit op een pagina zonder links. Gemiddeld duurt de tocht een stuk of tien stappen — de meeste reizen tellen tussen de zes en twintig klikken, met een enkele uitschieter naar boven of beneden.
Eindbestemming van duizend willekeurige Nederlandstalige artikelen
Mensensoort
De grote trechter loopt via ‘Wetenschap → Kennisverwerving → Kennis → Weten’: de pagina Wetenschap alleen al komt in ruim een derde van alle paden voor. Een voorbeeld: vanaf ‘Grand Prix Formule 1 van Monaco 1975’ bereik je in dertig stappen, via de autosport, machine, hout, organisme, leven, heelal, sterrenkunde en natuurwetenschap, ten slotte de lus Kennis ↔ Weten.
Elke Wikipedia heeft haar eigen zwaartepunt, en dat van het Nederlands is de kennis zelf. Nu raken de drie belangrijkste lussen dan wel weer aan kernbegrippen van de kennisleer: kennis – weten, illusie – werkelijkheid, mening – subjectiviteit. De Nederlandstalige Wikipedia raakt dus wel het hart van de wijsbegeerte — alleen niet met het wóórd Filosofie.
Deze ontologie is ook een wankel bouwwerkje. Doordat alles door een handvol knooppunten loopt, zou één bewerking van de eerste link op ‘Kennis’ of ‘Wetenschap’ van de ene dag op de andere honderden artikelen een andere kant op sturen. Het spel zegt minder over de structuur van de wereld dan over de wonderlijke (en bewonderenswaardige) mensensoort die Wikipedia-artikelen bewerkt.
Wikipedia nederlands eerste-link-netwerk
Reacties (8)
Ik heb wat pogingen gedaan, maar ik krijg het niet voor elkaar om op die pagina Philosophy uit te komen in de Engelse Wikipedia. En die pagina is ook geen eindpunt. Zou het kunnen dat de wetmatigheid dat je daar vrijwel altijd uitkomt niet meer klopt?
Ik heb even een (n=1) proef op de som genomen met mijn CT van gister, dat ging vrij soepel:
philosophy <-- western philosophy <-- logos <-- rhetoric <-- university <-- music education <-- popular music <-- rock music <-- heavy metal music <-- power metal <-- through the fire and the flames
Bij mij werkt die niet. De eerste link in “heavy metal music” is “genre” en niet “rock music”. En die komt uit op een ander spoor. Of snap ik de spelregels niet?
Inn het artikel staat
“volge vanaf elk daarvan de eerste gewone link in de tekst”
Dus niet de links buiten de tekst om (soms is er een eerste link boven het stuk met de tekst, kan ook zijn dat de eerste link in rechterkolom staat, maar dat is dan ook niet “in de tekst” van het eigenlijke stuk
Ooh, nee, dan heb ik het verkeerd gedaan, te snel gelezen. Ik dacht vanuit ‘een’ link in de tekst.
Maar het werkt nog steeds. Als ik de eerste in de lopende tekst klik duurt het een stuk langer maar kom ik uiteindelijk bij ‘meaning (philosophy)’, waarbij ik wel dingen tussen haakjes weglaat (bij een latijnse term is bijv. de eerste term tussen haakjes ‘latin’).
Hmmm, blijkbaar nam ik ook ergens een verkeerde afslag. Want hij komt inderdaad wel uit op Philosophy.
Het blijkt nog best een lastig spelletje te zijn…
Nee, je had het goed. Zie mijn reactie onder 1.3
Marc van Oostendorp nam de proef op de som met de Nederlandse Wikipedia op basis van 1000 artikelen/ (zie in het artikel hierboven onder ‘Tocht”).
De uitkomst: in het Nederlands leiden de Wikipediapaden níét naar de filosofie. De pagina Filosofie wordt door amper 0,9 procent van de paden onderweg aangedaan, en is nooit het eindpunt. In plaats daarvan stroomt bijna alles samen in drie kleine lussen (in een lus verwijst een pagina naar een andere pagina die weer terugverwijst naar het beginpunt): ‘Kennis ↔ Weten’ (38,7 procent), ‘Illusie ↔ Werkelijkheid’ (26,7 procent) en ‘Mening ↔ Subjectiviteit’ (23,5 procent). Samen vangen die drie bijna negen van de tien artikelen in de Nederlandstalige Wikipedia.
Altijd leuk zelf een testje te doen, op volstrekt onwetenschappelijk wijze (geen 1000 artikelen maar 4, geen random keuze van onderwerpen, maar zelf wat gekozen). Maar wel bij de Nederlandse Wikipedia en niet de Engelstalige zoals Janos en Hans deden.
Laat ik met beginnen met de auteur van het artikel van vandaag: Marc van Oostendorp.
Test 1 Marc van Oostendorp
13 stappen: Marc van Oostendorp – Rotterdam -havenstad – stad – woonplaats -bevolkingsdichtheid – bevolkingsomvang – bevolking – mens – verstand – Verlichting (stroming) -cultuur – mens
De dertiende stap verwijst naar de negende stap, de zoektocht eindigt dus met de lus “mens – verstand – Verlichting (stroming) -cultuur – mens”
Het lijkt me een zeer toepasselijke compliment aan deze wetenschapper, blogger, communicator en pleitbezorger voor een open, toegankelijke wetenschap.
Dat bracht me op test 2: interactie. Want als iemand interactief bezig is, is dat Marc van Oostendorp wel. Verrassing: de zoektocht met interactie eindigt bij taalfamilie. Laat Marc nou ook een taalkundige zijn!
Tets 2 Interactie
13 stappen. Interactie – sociale interactie – mens – verstand – cognitie – begrijpen – subjectiviteit – mening -Indo-Europese talen – taalfamilie – lijst van talen in de wereld – Variëteit (taalkunde) – taalfamilie
De dertiende stap is herhaling van stap 10, het loopt dus vast met de lus “taalfamilie – lijst van talen in de wereld – Variëteit (taalkunde) – taalfamilie”
Kenmerk van de meeste is de interactiviteit met de lezers. Dat wil zeggen: ze kunnen hun zegje doen in de reactievelden. Dus maar eens gekeken naar een van de roemruchte weblogs met tamelijk veel reageerders: Geen Stijl.
Test 3 Geen Stijl
Totaal 14 stappen: Geen Stijl – Nederland – land (geografie) – aardrijkskunde – wetenschap – kennisverwerving – deductie – filosofie -geschiedenis van de wereld – geschiedenis – vakwetenschap – wetenschap – kennisverwerving – deductie
Bij stap 14 loopt het vast op zevende (deductie) en dus eindigt dit bij de lus “deductie – filosofie -geschiedenis van de wereld – geschiedenis – vakwetenschap – wetenschap – kennisverwerving – deductie”
Hoe zit het dan als we de methode loslaten op de Wikipedia-pagina met Sargasso?
Test 4 Sargasso
13 stappen totaal: Sargasso – weblog – website – webpagina – wereldwijde web – internet – computernetwerk – communicatie – interactie – organisatie – kennis – weten – kennis
Bij de twaalfde stap komt het bij Kennis en blijft dan pendelen tussen “kennis en weten”.
Conclusie: na een testje met 4 onderwerpen komen we alleen vanaf Sargasso op ‘Kennis ↔ Weten’ uit.
Verder blijkt Marc van Oostendorp de “human factor” te hebben en is interactie het kenmerk van de grote familie dien wij allen zijn.
En Geen Stijl? Ach, ….. no shit Sherlock!