Ik weet een spel met Wikipedia. Kies een willekeurig artikel, klik op de eerste link in de lopende tekst, vervolgens op de eerste link van de pagina waar je dan belandt, en zo door. Je mag steeds alleen de eerste link gebruiken. Op de Engelse Wikipedia gebeurt er al sinds jaar en dag iets opmerkelijks: bijna elk artikel komt vroeg of laat uit op één en dezelfde pagina — Philosophy. Een Wikipediaan ontdekte het verschijnsel omstreeks 2011. Het gold toen voor meer dan negentig procent van de artikelen bij Philosophy, en in 2016 zelfs voor ongeveer 97 procent.
De verklaring is waarschijnlijk dat de eerste link van een artikel meestal verwijst naar een iets algemener begrip. Het artikel over de hond leidt naar ‘zoogdier’, dat naar ‘dier’, dat naar ‘organisme’, en zo klim je stap voor stap van het concrete naar het abstracte, tot je bij het meest abstracte begrip van allemaal aankomt — en dat is kennelijk de wijsbegeerte. Het spel legt zo een soort verborgen ladder bloot: een rangorde van begrippen die de hele Engelstalige encyclopedie ongemerkt doortrekt.
Maar dat geldt niet voor alle talen. Het Duits, Frans en Russisch lijken weliswaar op het Engels, maar het Italiaans komt vaker uit bij psychologie; sommige Oost-Aziatische edities belanden eerder bij ‘mens’ of ‘aarde’, en het Japans vertoont helemaal geen duidelijke convergentie. Elke taaleditie heeft haar eigen voorkeursbestemming. Ook het Nederlands zou afwijken, aldus het Wikipedia-artikel over het fenomeen. Daar werd ik weethebberig van: waar leidt de Nederlandstalige Wikipedia dan wél naartoe?
Ik besloot het te tellen.
Tocht
De methode is eenvoudig. Men neme duizend willekeurige artikelen en volge vanaf elk daarvan de eerste gewone link in de tekst, net zo lang tot het pad ofwel in een eindeloze lus terechtkomt, ofwel doodloopt bij gebrek aan een volgende link.
De uitkomst: in het Nederlands leiden de Wikipediapaden níét naar de filosofie. De pagina Filosofie wordt door amper 0,9 procent van de paden onderweg aangedaan, en is nooit het eindpunt. In plaats daarvan stroomt bijna alles samen in drie kleine lussen (in een lus verwijst een pagina naar een andere pagina die weer terugverwijst naar het beginpunt): ‘Kennis ↔ Weten’ (38,7 procent), ‘Illusie ↔ Werkelijkheid’ (26,7 procent) en ‘Mening ↔ Subjectiviteit’ (23,5 procent). Samen vangen die drie bijna negen van de tien artikelen in de Nederlandstalige Wikipedia. Opvallend genoeg zijn het alle drie eenvoudige lussen van twee pagina’s: de encyclopedie blijft aan het eind heen en weer pendelen tussen twee begrippen die elk naar de ander verwijzen. Doodlopende paden zijn er nauwelijks — slechts 4,8 procent komt uit op een pagina zonder links. Gemiddeld duurt de tocht een stuk of tien stappen — de meeste reizen tellen tussen de zes en twintig klikken, met een enkele uitschieter naar boven of beneden.
[caption id="attachment_369329" align="aligncenter" width="500"] Eindbestemming van duizend willekeurige Nederlandstalige artikelen[/caption]
Mensensoort
De grote trechter loopt via ‘Wetenschap → Kennisverwerving → Kennis → Weten’: de pagina Wetenschap alleen al komt in ruim een derde van alle paden voor. Een voorbeeld: vanaf ‘Grand Prix Formule 1 van Monaco 1975’ bereik je in dertig stappen, via de autosport, machine, hout, organisme, leven, heelal, sterrenkunde en natuurwetenschap, ten slotte de lus Kennis ↔ Weten.
Elke Wikipedia heeft haar eigen zwaartepunt, en dat van het Nederlands is de kennis zelf. Nu raken de drie belangrijkste lussen dan wel weer aan kernbegrippen van de kennisleer: kennis – weten, illusie – werkelijkheid, mening – subjectiviteit. De Nederlandstalige Wikipedia raakt dus wel het hart van de wijsbegeerte — alleen niet met het wóórd Filosofie.
Deze ontologie is ook een wankel bouwwerkje. Doordat alles door een handvol knooppunten loopt, zou één bewerking van de eerste link op ‘Kennis’ of ‘Wetenschap’ van de ene dag op de andere honderden artikelen een andere kant op sturen. Het spel zegt minder over de structuur van de wereld dan over de wonderlijke (en bewonderenswaardige) mensensoort die Wikipedia-artikelen bewerkt.
[caption id="attachment_369330" align="aligncenter" width="283"] Wikipedia nederlands eerste-link-netwerk[/caption]
