COLUMN - De grote Amerikaanse vredesstichter verklaarde maandag dat er snel een akkoord kan komen om de oorlog tussen Rusland en Oekraïne beëindigen. Er liggen nog “enkele netelige kwesties” op tafel. Daar moeten Oekraïne en Rusland zelf uit komen, zei Trump. Alsof hij daar zelf volledig buiten staat. Een van die kwesties is de toegang tot gebieden waar kostbare mineralen in de grond zitten. En daar liggen ook zwaarwegende Amerikaanse belangen.
De oorlog in Oekraïne gaat ook en misschien wel vooral over grondstoffen. Dat valt wat weg in de berichtgeving over bombardementen, verschuivende frontlinies en moeizame vredesonderhandelingen. Maar van begin af aan stond het bezit en de exploitatie van grondstoffen, en dan vooral kostbare materialen die van belang zijn voor de computertechnologie en de elektrische auto’s, op het spel. Poetin had meerdere redenen om bijna vier jaar geleden Oekraïne binnen te vallen. Ongetwijfeld vreesde hij de invloed van een westers georiënteerd buurland op de overlevingskansen van zijn regime. Maar Poetin steunt op oligarchen met grote zakelijke belangen in de regio. De Britse oud-diplomaat Ian Proud schreef vorig jaar al dat Rusland in de Donbas probeert zo veel mogelijk ertsrijke gebieden te veroveren voordat een eventueel staakt-het-vuren van kracht wordt. Dat zou blijken uit de weg die de Russische troepen kiezen. De oligarchen die toch al zo te lijden hebben onder westerse sancties kijken begerig toe. Volgens Proud wordt Oekraïne economisch ernstig gehandicapt wanneer Rusland doorgaat met het inpikken van steenkool-, uranium- en lithiummijnen.
Maar hier komt de grote Amerikaanse vredesstichter te hulp. Een van zijn eerste daden vorig jaar na zijn hernieuwd aantreden als president van de VS was het sluiten van een deal over grondstoffen. Oekraïne en de VS kwamen overeen dat zij gaan samenwerken bij het ontginnen van de bodemschatten die Oekraïne rijk is. Daarvoor mag Oekraïne met Amerikaanse steun nog wel even doorvechten. ‘Naast aardmetalen zou het ook gaan om het gezamenlijk winnen van aardolie en aardgas. De VS krijgt toegang tot de begeerde grondstoffen en deelt mee in de winst, terwijl Oekraïne profiteert doordat de helft van de toekomstige opbrengsten wordt gestoken in de economische ontwikkeling van het land.’ De helft. Trump ging niet verder omdat hij de deal ziet als compensatie voor de jarenlange financiële en militaire steun aan Oekraïne. Zelenski zou akkoord zijn gegaan nadat hij een veel verdergaand voorstel van Trump van tafel wist te krijgen. Ook zonder de nodige veiligheidsgaranties tekende Zelenski vanuit de verwachting dat het economisch belang van de VS er voor zou zorgen dat Trump hem niet in steek zou laten.
Inmiddels rekenen Zelenski en de onderhandelende Europese leiders wel op veiligheidsgaranties van de VS bij een eventueel staakt-het-vuren. “Het gevoel is dat er nu echt momentum is”, zegt onze dubbel-demissionaire premier Schoof. “Tijdens de besprekingen in Mar-a-Lago hebben de Amerikanen aangegeven dat ze volledig toegewijd zijn aan veiligheidsgaranties.” Na afloop kondigde Zelensky aan dat de Amerikaanse regering voor vijftien jaar veiligheidsgaranties aan Oekraïne wil bieden. Niet bekend is of er nog over grondstoffen is gesproken. Maar de kans is niet groot dat dealmaker Trump dit onderdeel van een eventuele regeling is vergeten. Hij herinnerde onlangs ook nog aan een van zijn andere claims uit de beginperiode van zijn tweede ambtstermijn: Groenland. Dat land moet volgens Trump bij de VS worden ingelijfd, botter kan het niet worden verwoord. Daarvoor zond hij onlangs een speciale gezant naar het land, dat officieel nog steeds deel uitmaakt van het Koninkrijk Denemarken. De aantrekkelijkheid van Groenland voor de Amerikaanse koopman is naast het militair-strategische belang gelegen in de rijkdom aan grondstoffen en mineralen die er in de grond zitten en die gegeven de klimaatopwarming op termijn gemakkelijker te winnen zijn.