ANALYSE - De VVD laat een zorgelijke trend zien van (mensen) rechten inperken, rechtstaat beschadigen, macht en winst van bedrijven laten prevaleren boven landsbelang, boven het welzijn van burgers.
NOvA – Sinds 2012 controleert de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) de verkiezingsprogramma’s van alle politieke partijen, of programmapunten niet tegen de rechtstaat ingaan. Bij elke nieuwe verkiezing blijkt dat vele programmapunten van de VVD botsen met de rechtstaat.
Zo ook het VVD verkiezingsprogramma in 2025, waar bijna dertig plannen van deze partij een risico vormen voor de rechtsstaat. Fractieleider van de VVD, Dilan Yeşilgöz noemt het gebruik van de term ‘anti-rechtsstatelijk’ belachelijk en verwijt de Orde het begrip te hebben uitgehold. Volgens Yeşilgöz is het oordeel niet meer dan een ‘mening’.
Rechterlijke Macht – In een van de 2021-2025 concept programmapunten met de titel: Overheid en Democratie, stelt de VVD dat de Nederlandse en Europese rechters hun macht onredelijk uitoefenen. De VVD voorstellen gaan zowel over het beperken van de rol van de rechter alswel de doorwerking van het Europees recht. De kritiek luidt onder andere dat de rechter „dwingt de politiek andere keuzes te maken, terwijl de samenleving zich hier niet over heeft kunnen uitspreken”.
Maar rechters maken geen wetten, zij controleren deze wel, onder andere op rechtsstatelijkheid. De politiek dient de wetsvoorstellen in, en door de rechterlijke macht in te perken door een zgn ‘politieke override’ bij een negatief rechterlijk advies, geeft dat ruimte aan de zittende politieke macht om de wet naar hun eigen politiek belang te vormen.
Europees Hof – En dat gebeurt ook als demissionair minister David van Weel (VVD), toen in de functie als minister van Asiel en Migratie, twee en later drie Afghaanse vrouwen terug wil sturen naar Afghanistan. De VVD staat dan vlak voor de landelijke verkiezing met een laag zetelaantal en beseft dat zij de racistische en eurosceptische PVV achterban terug moet winnen.
Het blokkeren van samenwerking met de PVV blijkt niet genoeg zetels op te leveren, dus is er een verkiezingsstunt nodig. De retoriek over het terugsturen van deze vrouwen blijkt succesvol. Niet alleen laat VVD zien hoe hardline racistisch en wreed zij zijn, maar dagen ook openlijk het Europees Hof van Justitie uit. Deze actie én het populistisch blokkeren van GL-PvdA, plus weer een fooitje gooien naar de achterban, de hypotheekrenteaftrek intact houden, laat de VVD weer in de peilingen stijgen.
Het hoogste Europese rechtsorgaan boog zich in 2024 over een vergelijkbare kwestie in Oostenrijk en stelde vast dat de discriminatie van vrouwen in Afghanistan zo’n flagrante en onverbiddelijke ontkenning van grondrechten is, dat die de facto neerkomt op vervolging. De uitspraak was dan ook dat Afghaanse vrouwen het asielrecht hebben in Europa.
Met andere woorden, er is geen enkele wettelijke grond om deze drie vrouwen terug te sturen naar Afghanistan.
Antifa Motie – Opvallend was ook de motie Antifa, door FvD ingebracht en onder andere gesteund door de VVD. Het is niet aan de politiek maar aan de rechter om een groep of organisatie als terroristisch te duiden. Er komt een herhalend patroon waar de VVD de rol van de rechter wil overnemen of inperken.
Antifa is voluit geschreven Antifascisme. Door de strijd tegen terrorisme als terroristisch aan te merken komt deze motie in een rechterlijk schemergebied. Antifa is geen organisatie, heeft geen formele leden, structuur of leiderschap; het is een decentrale, antifascistische beweging van verschillende individuen en groepen die zich verzetten tegen fascisme en extreemrechts, en is dus meer een ‘beweging’ of ‘ideologie’ in Nederland. Ik ben Antifa, dat was op dinsdag en woensdag was ik opeens terrorist.
Zou de Antifa motie in wet omgezet worden, zou bv iedere pro Palestina demonstratie als ‘Antifa’ en ’terroristisch’ geduid kunnen worden, in feite iedere demonstratie die de zittende macht onwelgevallig is.
Demonstratierecht-Het demonstratierecht inperken zoals in het VVD programma, is een principiële verschuiving in hoe het grondwettelijk verankerde recht op demonstratie wordt gezien. Demonstraties of protesten worden zo bij voorbaat gecriminaliseerd, die desnoods hardhandig afgestraft moeten worden.
Er zijn duizenden demonstraties per jaar in Nederland, wat neerkomt op 7 á 10 demonstraties per dag, waarvan het overgrote deel geordend en rustig verloopt. Demonstraties mogen schuren in een democratische samenleving, en demonstraties die wetten overtreden zijn verreweg in de minderheid. Er is daarom geen enkele maatschappelijk wettelijke grond om het demonstratierecht zoals die nu staat te veranderen.
Genocideverdrag 1948 – 1970 – Met het schenden van het Genocideverdrag (VN 1948), negeerde de VVD tevens het Internationaal Strafhof (ICC). Dit verdrag werd door Nederland ondertekend in 1966. Het verdrag in Nederland werd toen van kracht met de Uitvoeringswet Genocideverdrag op 24 oktober 1970. Het verdrag in de Nederlandse wet werd geïntegreerd om genocide te voorkomen. Voorkomen, dus niet hoe fractieleider Dilan Yeşilgöz de weigering tot uitvoering van het verdrag bleef verdedigen. Met de bewering dat er eerst gerechtelijk genocide moest worden vastgesteld, negeerde zij de Uitvoeringswet Genocideverdrag uit 1970. Diverse organisaties waarschuwde toen al reeds dat er mogelijk genocide plaatsvond, en bevestigde uiteindelijk genocide in Gaza Palestina.
Met toestemming van The Rights Forum
Volgende keer: De radicalisering in de VVD 2 | Mensenrechten
Reacties (17)
1 zin volstaat: “Ik wil dat gedachtegoed gewoon niet!”
Rechters maken natuurlijk geen wetten maar zij interpreteren deze wel en daarmee bepalen zij het recht. Bij slechte wetten en ingeval van open normen vullen zij de ruimte die de politiek hen laat. De hele euthanasieregeling in Nederland is eerst in vonnissen vormgegeven en daarna pas in wetgeving. Vooral omdat de politiek niet in staat was consensus te vinden. Bij de milieuzaken waar de VVD waarschijnlijk op doelt ligt dat anders. Daar gelden concrete wettelijke normen die de VVD naast zich neer wil leggen. Dan is het ook de taak van de rechter het bestuur met de neus op de feiten te drukken. Dat bestuurders boeren ten onrechte vertelden dat zij geen vergunning nodig hadden creëerde het probleem van de pasmelders, niet de rechters. Ook bij de Ragawede-zaak ging het om de vraag of de feiten de conclusie rechtvaardigden dat het handelen van de staat onrechtmatig was. Daarover is geoordeeld en daarom bestaat er ook hoger beroep. Hamvraag is hoeveel ruimte het bestuur heeft bij de uitvoering van wetten. Bij kwesties over Israël en onze handel met hen kan je daar ook verschillend over denken maar de definitie van genocide is wel in een wet (hier in een verdrag) bepaald.
Dat klopt. Rechters hebben in het verleden wel eens geklaagd over wetten waarin opzettelijk veel ruimte werd gelaten voor interpretatie. Ze vonden dat de politiek kwesties waar ze zelf niet uitkwamen zo op het bordje van de rechters schoof, die het vervolgens maar uit moesten zoeken. Ook toen werden rechters dus opgezadeld met de gevolgen van besluiteloze politiek. Inmiddels is de besluiteloosheid wel verder uit de hand gelopen: de politiek neemt helemaal geen beslissingen meer over belangrijke kwesties, maar blijft die voor zich uitschuiven. Tot mensen of organisaties die daardoor worden getroffen een beroep doen op de rechter.
Nederlandse rechters zijn uitstekend in staat open normen in te vullen. Met termen als bijvoorbeeld ‘redelijkheid en billijkheid’, ‘goed bestuur’ etc kunnen ze prima omgaan. Niet voor niets verzetten ze zich ook tegen minimumstraffen. Jouw rechterlijke klaagzang ken ik niet uit de praktijk.
Het ging er niet over dat rechters niet in staat zouden zijn om die normen in te vullen, maar de politiek het nemen van moeilijke of pijnlijke beslissingen afschoof op de rechterlijke macht. Waarna de politiek zich achter de rechter verschool als mensen problemen hadden met zo’n beslissing. Rechters voorspelden dat zijn de zondebok zouden kunnen worden voor pijnlijke beslissingen die ze zo zouden moeten nemen, omdat de politiek dat zelf niet deed. Zoals sindsdien ook is gebeurd.
De zorgen gingen niet zozeer over het strafrecht, maar vooral over het civiele en vooral het bestuursrecht waar rechters zelf de normen moesten invullen. En het is ook al best een tijd geleden, misschien wel een jaar of 10, 15, als het niet nog langer is. Inmiddels gaat de politiek alweer wat verder bij het afschuiven van verantwoordelijkheid. De vrij vage besluiten die rechters verder in moesten vullen zijn vervangen door het uitstellen van besluiten, tot het moment dat de rechter ingrijpt, omdat daarom wordt gevraagd. Zoals dat bijvoorbeeld gebeurde in de Urgenda-zaak, of met stikstof.
Ik vraag mij af wie bij de VVD besloten heeft om de liberale principes overboord te zetten.
Ik heb de indruk dat (net als bij het CDA) de gewone leden niet veel invloed hebben.
Of was er altijd al een grote groep VVD’ers die er zo over dacht?
De opkomst van Yeşilgöz is net als die van Trump; iedereen denkt dat de fatsoenlijke partijleden zo’n leugenaar en intrigant wel weg zullen stemmen, maar nee dus. Is de samenstelling van de leden dan verrechtst? Weten we niet.
De samenstelling van de kiezers sinds oktober 2025 kun je wel verrechtst noemen, van de “vertrekkers” bij de VVD ging meer dan de helft naar D66 en CDA. Slechts een kwart ging rechtser naar resp. JA21 en PVV.
Van de “nieuwkomers” kwam bijna de helft van PVV en BBB.
Volgens mij heeft de VVD nog een goed functionerende partij-democratie. Dat is een van de redenen waarom ik in een andere draadje beargumenteerde dat het te ver gaat om die partij fascistisch te noemen.
De VVD heeft altijd wel een contingent radicaal rechtse leden gehad. Maar er was een meer progressief-liberale vleugel die tegenspel gaf. Ik heb het idee dat die vleugel nagenoeg verdwenen is uit de partij, op wat oudgedienden (Nijpels, Weisglas) na. Misschien worden jongeren met progressief-liberale opvattingen geen lid meer van de VVD maar eerder van D66?
Misschien als de serie verder gaat dat mijn punt over (neo) fascisme wel meer duidelijk wordt. Maar dat werd teveel om in 1 artikel te schrijven. Dus wat ik doe is het voor nu in het midden laten.
In hoeverre zijn wij zelf al beïnvloedt door deccenia lange afbraak politiek ?
Wat is ons nieuwe politieke normaal geworden ?
Dat er nogal wat opvattingen in de maatschappij – je zou ze normen en waarden kunnen noemen – zijn veranderd lijkt me een feit. Of dat oorzaak of gevolg is van gevoerd beleid is een kip-of-ei kwestie.
Overigens had de Groene vorige week wel een boeiend artikel over hoe je het huidige radicaal rechts zou moeten noemen. Onder wetenschappelijke onderzoekers blijkt “ïlliberalisme” veel gebruikt te worden.
Ik ben het overigens niet helemaal eens met wat Frank de Vree zegt over Robert Paxton, namelijk dat die fascisme allereerst ziet als historisch fenomeen. Paxton zegt wel dat fascisme nooit in exact dezelfde vorm terug zal komen als in het verleden, maar hij zegt ook dat er ooit weer regimes aan de macht kunnen komen met grotendeels dezelfde kenmerken.
Er wordt hier over de VVD gesproken maar die partij is tot het bot verdeeld. Dat is al jaren zou. De conservatieve leiders wisselden elkaar af. Wiegel en Bolkestein enerzijds en Nijpels en Dijkstal aan de andere kant. Bij de strijd tussen Rutte en Verdonk kwam het al in beeld: de leden waren toen liberaler dat de kiezers. De polarisatie van de laatste tijd brengt ook de VVD intern aan het schuren. Het wordt spannend hoe zich dat in het nieuwe kabinet ontwikkelt. Of ze definitief voor een rechts-radicale koers kiezen gaat nu duidelijk worden. Het kan nog steeds gebeuren dat Slettenhaar cs aan het kortste eind gaan trekken. Dat ook binnen de VVD duidelijk wordt dat het rechtspopulisme niet past in de huidige geo-politieke wereld.
Het zou best kunnen dat de leden liberaler dan de VVD-kiezers zijn, maar als de partij goed functioneren zou, had dit toch al lang gevolgen moeten hebben?
Yesilgöz blokkeert al 2 jaar een coalitie met de PvdAGL.
Erger nog: ze heeft geen respect voor de rechtsstaat en verspreid laster (over PvdaGL, over Douwe Bob).
Als de partijtop dit laat gebeuren, en de leden het niet kunnen corrigeren, dan is de VVD gekaapt door rechts-extremisten.
Er is een verschil tussen de partijtop en de leden. De rechterhelft heeft nu de macht maar deze waren ze waarschijnlijk kwijtgeraakt als DY bij de verkiezingen meer had verloren. En dat was kantje boord.
Dus de standpunten van de VVD worden bepaald door de verkiezingsuitslagen (en de peilingen, neem ik aan) ?
Dan is de VVD per definitie populistisch.
Sterker nog, dan doet het standpunt van de leden er ook ook niet meer toe.
(ik neem tenminste aan dat de standpunten van de leden niet opeens veranderen door een slechte verkiezingsuitslag.
Ik begrijp je ‘Dus’ niet. Waarop baseer je dat ik dat gezegd heb?
maar deze waren ze waarschijnlijk kwijtgeraakt als DY bij de verkiezingen meer had verloren.
Als de verkiezingsuitslagen bepalen welke vleugel de macht heeft, worden de standpunten bepaald door de verkiezingsuitslagen.
Nee. De verkiezingsuitslagen bepalen niet welke vleugel de macht heeft. Dat is een typisch VVD-probleem. Wel is het in Nederland gebruikelijk dat een partijleider die een teleurstellend resultaat boekt bij verkiezingen zijn conclusies trekt en opstapt.