Wat kunnen we leren van Joker

COLUMN - Een gastbijdrage van Floris Schleicher. die ook schrijft op {tussenwoord} en Joop.nl.

De nieuwe hitfilm Joker bevat terechte maatschappijkritiek voor wie verder dan de oppervlakte kijkt. De analyse van Sid Lukkassen is exemplarisch in haar onvermogen dit daadwerkelijk te doen. Ze hangt van de halve waarheden en hele misvattingen aan elkaar. Het is belangrijk dat we de waarheden van de misvattingen onderscheiden en om over de waarheden verder te denken. 

Doorgeslagen individualisme

Volgens Lukkassen kunnen we in Joker een radicale kritiek zien op het moderne individualisme. Hiervoor biedt de film inderdaad aanknopingspunten. De analyse en oplossing die Lukkassen voorstelt kloppen echter van geen kant.

Gek genoeg ziet Lukkassen helder de maatschappelijke problemen in de film.

Hij stipt aan dat de film begint met enkele belangrijke scènes waarin we veel maatschappijkritiek herkennen. Neem de openingsscène: terwijl we kennismaken met het hoofdkarakter speelt op de achtergrond de radio. In het radioprogramma gaat het over de stakingen van onderbetaalde vuilnismannen en de chaos die daarop volgt. Het vuilnis hoopt zich op en er is inmiddels zelfs een superrattenplaag in de stad uitgebroken. Daarnaast komen we aan het begin van de film ook te weten dat op de geestelijke gezondheidszorg hard wordt bezuninigd.

De les die hieruit valt te trekken is dat doorgeschoten kapitalisme in haar uitbuiting en keiharde bezuinigingsbeleid ten koste gaat van de gewone man. Dit beeld wordt later in de film versterkt als we zien hoe de rijken zelfzuchtig voortleven. Lukassen herkent dit. Hij schrijft zelfs over klassenstrijd en de uitbuitende elites.

Ook wijst hij terecht op vereenzaming en vervreemding van anderen als risico’s van individualisering. Terecht kunnen we met Lukkassen vaststellen dat de sociale druk – op bijvoorbeeld sociale media en de daarbij gepaard gaande competitiedrang – kan leiden tot wanhoop en mentale problemen. Gek genoeg wijt Lukkassen de vereenzaming en vervreemding vooral aan de volgens hem doorgedraaide media. Zij zorgen er volgens hem voor dat mensen worden uitgesloten en gecensureerd.

Wie sluit wie uit?

Hier speelt hij veel te gemakkelijk de slachtofferkaart. Het zijn juist vooral mensen uit zijn rechtse kliek – de kliek die, zoals Lukkassen in zijn stuk, het onder andere hebben over “bevolkingsverandering” (een eufimisme voor xenofobie) – die bijdraagt aan het uitsluiten van mensen. En het is niet een of andere linksliberale elite die bevolksgroepen tegen elkaar opzet en vanuit een vermeende linkse ideologie streeft naar globalisering en toegenomen economische ongelijkheid, maar juist een ouderwets rechtse elite die voor de bühne tegenwoordig een politiek correct sausje heeft. Dat Lukassen dit niet ziet is bovenal verbazingwekkend als we zien dat hij in zijn filmanalyse grootkapitalist Bruce Wayne en zijn butler als de grote vijanden van het gewone volk beschrijft. Dit komt inderdaad naar voren in de film, maar we moeten hen natuurlijk zien als neoliberale politieke elite in plaats van een symbool voor een vermeende linksliberale elite.

Als mensen zich uitgesloten voelen is het dus niet om de linkse ‘cultuurmarxistische’ media, maar veeleer om de opleidingskloof gecreëerd door de globaliserende kapitalisten en sociale media die deze daadwerkelijke kloof benadrukt. Lukassens idee van cultuurmarxisme is niets meer dan een slechte complottheorie. Hij gebruikt die term, zoals wel vaker, om te pleiten voor meer gemeenschapszin. We moeten familiewaarden weer hoog in acht nemen.

Dat daadwerkelijke marxisten die ook waarderen, maar ook wijzen op het belang van economische onafhankelijkheid gaat geheel aan hem voorbij. Dat niet alleen, in zijn geval is het idee van gezinswaarden wederom een eufemisme voor gemeenschapsdwang. Gezinswaarden zijn voor Lukkassen belangrijker dan de autonomie van de vrouw die weg wil vluchten voor huiselijk geweld. Hij lijkt door dergelijke waarden voor te staan, meer dan hij zelf vermoedt, op de conservatieve buitenlandse bevolkingsgroepen waar hij zo’n sterke afkeer van heeft. Tel bij dit alles op dat Lukkassen ook bezorgdheid om klimaatverandering wegwuift terwijl het het door de wetenschap onderbouwde grootste probleem van deze tijd is en het betoog bevat alle elementen van een oppervlakkige rechts-reactionaire ideologie.

Wat Joker ons wel leert: richting een progressieve oplossing

De oplossing voor het individualisme moeten we dan ook niet zoeken in de reactionaire hoek van Lukkassen. We moeten streven naar autonome gemeenschappen. Dat wil in concreto zeggen dat we samenkomen omdat we dat zelf willen en nodig achten.

Joker laat zien waarom dat nodig is: de ongelijkheid, vervreemding en uitbuiting zijn grote en risicovolle problemen. De film laat zien dat we de oplossing niet moeten zoeken in het cynische reactionair schoppen op de elites van Lukkassen. Joker doet dat in de film en hij veroorzaakt daarmee alleen maar chaos zoals populisten als Lukkassen, Trump, Baudet en Johnson die in de daadwerkelijke wereld veroorzaken. De gecreëerde chaos is voor Joker een euforische chaos omdat hij door Joker en zijn metgezellen zelf is gecreëerd, maar tegelijkertijd is het ook een uitzichtloze anarchie. In plaats van een revolutie tegen de elites om de revolutie tegen de elites hebben we daadwerkelijke verandering met perspectief nodig. Het is dan ook tijd voor de Jokers onder ons om klassenbewustzijn te krijgen. Alleen gezamenlijk kunnen we zorgen voor een betere wereld zonder de onderdrukking door de rijke op eigenbelang uitzijnde elites.

  1. 2

    “We moeten streven naar autonome gemeenschappen. Dat wil in concrete zeggen dat we samenkomen omdat we dat zelf willen en nodig achten.”

    Dream on! In het echt zie je dat mensen relaties krijgen, een gezin stichten, en andere mensen met kinderen opzoeken. Die zonder kinderen laat staan kinderen vallen buiten de boot. Zoals dat vroeger ook al was toen kinderloze stellen of vrijgezellen ook werden buitengesloten. En soms zelfs werden gezien als gevaar.

    Juist dat economisch zelfstandige is misschien de reden dat we kritischer zijn, minder afhankelijk zijn of willen zijn, want we moeten onszelf ontwikkelen, en daar mag niemand in de weg staan. Dat is zo vaak een doodlopende weg gebleken. Komen ze uiteindelijk gelijk weer bij hun familie terug. Raar maar waar. Die blijven dat heel je leven.

  2. 3

    Niks, Niks en nog niks kunnen ze leren van die Joker.
    Helemaal onzinnige horrorclowns en of horrorpop zoals IT, Chucky, Clowns en zombies. Geen goede doende voor de kinderen, zeker niet als ze naar die kickfilms en of sensatie boel willen zien. Slaat nergens op.
    Gruwelijk hekel aan dit soort flauwekul.
    Herinner me nog van mijn jonge tienerjaren die ook naar Jaws, Rosemary’s baby, Psycho Bla Bla bla….Kreeg er nachtmerrie van. Vooral van onder je bed zouden ze jou grijpen en of open ramen uit het niets jouw keel grijpen….Verschrikkelijk! Dat zou je je eigen kind toch niet aandoen, maar Amerikaanse gezinnen doen het dus wel. Welke land is nog gekker dan het zelf helemaal niet willen zien.

    Als kind, tiener en ook volwassen kun je niks leren! Nul komma nul, behalve gruwnachtmerrie!!!

    Gekgenoeg heb ik Jokers films of Batman of Spiderman of Horrorclowns NOOIT gezien, echt nooit gezien, behalve trailers die ineens naar voren kwamen op tv reclames. Echt walgelijk! Dat wil ik gewoon niet, klaar!

  3. 4

    Sorry dat ik het moet zeggen maar ik vind dit echt een heel zwak stuk. Ten eerste vraag ik me af hoeveel je van de auteur daadwerkelijk hebt gelezen. Als je bijvoorbeeld zijn eerste boek had gelezen dan zou je deze tekst niet geschreven hoeven hebben. Het getuigt mijns inziens namelijk nogal van een grote mate aan intellectuele armoede wat je doet met de kunstmatige tegenstelling cultuurmarxisme vs. neoliberalisme. Naast dat dit feit al wijd en zijd bediscussieerd is in allerlei liberale kranten (voornamelijk NRC) en je bijdrage hieraan volstrekt niks toevoegt qua argumenten, vind ik het ook een zwaktebod. Want je stelt maar bewijst helemaal niks, je gaat gewoon uit van jouw heersende wereldbeeld waarin neoliberalisme zo slecht zou zijn en waarin cultuurmarxisme een achterlijke complottheorie is, zodat je verder lekker gemakzuchtig achterover kan zitten nadat je je nimmer te wijzigen mening die niet openstaat voor daadwerkelijke deliberatie de wereld in hebt geslingerd.

    Als jij Lukkassen goed had gevolgd dan wist je dat hij extreem kritisch is op de VVD, wat volgens mensen als jij vermoedelijk een rechtse partij wordt genoemd. Rechts in Nederland is sinds mensenheugenis ‘geen gezeur maar geld verdienen’. En dat is nu net het neoliberalisme waar jij ook zo’n afkeer van hebt. Lukkassen heeft dit wel eens ‘blauw marxisme’ genoemd. En dat is het in feite ook. De door jou geminachte neoliberalen delen eenzelfde maatschappelijke rangorde als de oude marxisten wat betreft de verhouding economie/politiek/cultuur. Binnen dit paradigma waarin de economie als leidend principe wordt genomen gaat het alleen maar om verdelingsvraagstukken, koopkrachtplaatjes en de hoogte van bijstandsuitkeringen. De grote opdracht is helemaal niet primair om tot een eerlijkere verdeling over te gaan. Dat is het liberale einde van de geschiedenis. Nee, de opdracht vandaag de dag is om behoeften te sublimeren, te stoppen met massaconsumptie en het nimmer eindige hedonisme: oorzaken waar de voor jou zo verfoeilijke ‘klimaatverandering’ daadwerkelijk vandaan komt. Het hele economische aspect moet dienstbaar gemaakt worden aan cultuur en het primaat van de politiek. Cultuursocialisten noemde men dit soort mensen vroeger. Zie bijvoorbeeld Jacques de Kadt in het Fascisme en de nieuwe vrijheid.

    Waarschijnlijk zonde van mijn tijd dit commentaar, want mensen die dagelijks NRC en de Volkskrant lezen weten niet beter dan de intellectuele verelendung die daar alreeds +/- 15 jaar huishoudt. Maar in het kader van diversiteit van meningen en uit je ‘bubbel’ komen wellicht toch ethisch verantwoord. Voor zover dat niet evenzeer onderhevig is aan de laatste linkse modes en hypes zoals klimaatverandering, neoliberalisme, what have you more?

  4. 5

    @4: klimaatverandering een linkse hype. Mijn God in wat voor wereld woon jij? Als je zoiets als klimaatverandering in twijfel trekt, en het afdoet als hype. Daar kun je geen discussie mee voeren.

  5. 7

    @6: Waarom haal jij de klimaatverandering er dan überhaupt bij. Met mensen die feiten kan ontkennen, daar valt niet mee te discussiëren.

  6. 10

    @9: Als je een columnist pas goed kan begrijpen als je zijn boek hebt gelezen dan is het gewoon een slechte columnist.

    Je ziet het ook met Jordan Peterson. Dan wordt hij inhoudelijk afgemaakt, maar dan heeft de persoon die dat deed zijn boeken niet gelezen, waar hij op alle kritiek een afdoende antwoord heeft.

    Dat kan best*, maar dat ontslaat je nog niet van de plicht om een afgerond verhaal dat op zichzelf staat op te schrijven.

    *haha, nee natuurlijk niet

  7. 11

    @9: Mijn vriend is helemaal geen columnist, die is muzikant. Ik ken de schrijver van deze gastbijdrage niet eens. Maar dit terzijde.

    Ik heb echt geen zin om in te gaan op de inhoud van een rechts radicaal verhaal, dat bovendien bol staat van de wolligheid (een bizar slechts trekje overigens). Je zit hier op een linkse opiniesite. Dus de teneur van de meeste reacties – in het beste geval – zal zijn; whatever dude.

    Slechtse mensen denken altijd dat ze uit hun bubbel stappen als ze op een linkse site hun mening ventileren. Dat is een mythe. Ga lekker op TPO of GS reaguren. Of je kamer opruimen of zo.

  8. 12

    @10: Beste Joost. Dan in ieder geval meer dan één opiniestuk. Nu tevreden? Cultuurmarxisme pareren met neoliberalisme is een zwaktebod. Zeker gezien Lukkassen zelf ook zeer negatief staat tegenover neoliberalisme. Dat daarbij precies dit debat van deze valse tegenstelling al lang en breed in de mainstream media heeft plaatsgevonden, maakt deze ‘opiniebijdrage’ (ik zou het hoogstens creatief knip- en plakwerk willen noemen) volstrekt overbodig.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren