Terreur en droom

Moskou 1937: Stalin staat op zijn hoogtepunt en toch veroorzaakt hij de eerste georganiseerde massamoord in de Europese geschiedenis. Ten minste als we het uitroeien en uithongeren van koelakken, Oekraïners en andere inwoners hier niet bij rekenen.

700.000 mensen worden schijnbaar zinloos doodgeschoten en 1,3 miljoen anderen verdwijnen in straf- en werkkampen. Blijkbaar hadden de Sovjetburgers nog niet genoeg geleden onder de Eerste Wereldoorlog (15 miljoen doden) en onder de uithongering tijdens de collectivisatie.

De executies van 1937 hadden bovendien iets onwezenlijks, dat we met ons verstand nog altijd niet kunnen bevatten. Bij de nazi’s wisten joden, zigeuners, homo’s en communisten dat ze gevaar liepen. Bij Stalin wisten de slachtoffers niet waarom precies zij uitgekozen werden, want ze beschouwden zichzelf als voortreffelijke patriotten. Onder hen waren overtuigde leiders van de revolutie (zoals Boecharin), wereldwijd bekende staatslieden en diplomaten, bedrijfsleiders, uiterst bekwame militairen, kortom: mensen die onmisbaar waren voor de heropbouw van het land.

En net zij werden beschuldigd van aanslagen en opstanden, spionage voor de vijand, sabotage van fabrieken, mijnen of van wetenschappelijk onderzoek. En nog minder begrijpelijk is dat zij onder druk bekenden dat zij dat allemaal gedaan hadden en dat hun familieleden en vrienden die bekentenissen ook nog gingen geloven, als ze er ten minste iets van te weten kwamen.

In een latere fase werden uitvoerders van vonnissen zelf beklaagden en slachtoffers: Jezov ondertekende vonnissen in 1937, in 1940 werd hij zelf afgemaakt.

Over deze dramatische gebeurtenissen zijn al tientallen boeken verschenen. De Duitse historicus Schlögel heeft archieven mogen inkijken en probeert het waarom van deze waanzinnige slachting, de oorzaken, de ratio te achterhalen. Terwijl de meeste aandacht tot nu toe ging naar de showprocessen in Moskou tegen prominente politieke en militaire leiders, stelt Schlögel dat de Grote Terreur zich in de eerste plaats of minstens evenzeer richtte tegen heel gewone mensen, die geen lid waren van de partij en die volgens sociale en etnische criteria uitgekozen werden, spoorloos verdwenen en vervolgens werden omgebracht.

Schlögel baseert zich in eerste instantie niet op de  bestaande literatuur, maar op archiefdocumenten over “de massaoperaties van de jaren 1937 en 1938”, die recentelijk opengesteld zijn voor wetenschappelijk onderzoek. Die documenten vallen op door hun verbijsterende graad van precisie, alsof het gaat om statistieken van bedrijven in plaats van de uitroeiing van mensen.

Schlögel spitst zich toe op de analyse van de lugubere verordening 00447 van de geheime dienst NKVD omtrent de repressie van voormalige koelakken, criminelen e.a. anti-sovjetelementen (p. 564-571). In de massagraven zoals dat van Boetovo kwam de doorsnee van de maatschappij terecht. De doden kwamen uit alle regio’s van de SU: 2652 uit Rusland en Siberië, 331 uit Oekraïne, 98 uit Wit-Rusland, 150 uit de Baltische landjes, Moldavië, de Kaukasus, Centraal Azië en Kazachstan.

Verder “criminelen” uit meer dan 60 landen: VS, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk, Italië, Joegoslavië, Hongarije, Tsjecho-Slowakije, Roemenië, Turkije, India, China, Japan en veel Joden. De auteur vertelt niet hoe die allemaal in Rusland terechtgekomen waren. 80 à 85 % van de geëxecuteerden was partijloos, slechts de helft was hoger opgeleid.

Ze kwamen uit alle beroepen: arbeiders die daarvoor boer waren, vaak analfabeet en niet wetend waarom zij moesten sterven. In plaats van een handtekening, zetten zij een kruisje onder hun verhoorprotocol. Verder alle soorten vaklieden, bakkers, postbodes, kappers, artsen, priesters, monniken, leraren, ingenieurs, kunstenaars, muzikanten. Gelovige orthodoxen waren talrijk aanwezig. Hun enige misdaad was hun geloof. In 1937 vond trouwens een ware kerkvervolging plaats: 8.000 orthodoxe kerken werden gesloten, 70 bisdommen opgeheven, 60 bisschoppen doodgeschoten. Ook de andere kerken werden zwaar aangepakt.

Bergbeklimmers werden ook in groot aantal gedood, omdat ze internationale contacten hadden, vaak in grensgebieden vertoefden en deelnamen aan internationale expedities. Dat gold ook voor piloten, pioniers van de luchtvaart en constructeurs van zeppelins.

En dan, wat eerder nog nergens was vertoond, de moord op 830 à 1160 invaliden, omdat ze arbeidsongeschikt waren. De meeste lieden hadden dus niets te maken met politiek of met de nomenclatura. De leeftijden varieerden van 15 tot 80. In totaal waren het 19.903 mannen en 858 vrouwen.

De represailles waren ongekend omvangrijk, ongekend hard en hadden hun eigen logica en regels: mensen werden gedood volgens plan en volgens quota! Ze begonnen in mei – juni 1937, met het doodschieten van hoge militairen. De talentrijke maarschalk Toechatsjevski was één van hen.

Op 2 juli 1937 verscheen in de Pravda een document over de eerste algemene en “vrije” verkiezingen voor de Opperste Sovjet. En op dezelfde dag nam het Politbureau het besluit tot de massaoperaties.

Op 3 juli ging een telegram van Stalin naar de partijsecretarissen van de republieken en regio’s: “Voormalige koelakken, die na hun deportatietijd teruggekeerd zijn uit Siberië, zijn de aanstichters van alle soorten antisovjet misdaden, in het verkeer, de industrie, inclusief van sabotage in kolchozen en sovchozen. Ze moeten onmiddellijke gearresteerd worden en de dood met de kogel krijgen” (572-573).

Dit door NKVD-baas Jezov ondertekend document met de naam “verordening nr. 00447”, werd op 30 juli 1937 door plaatsvervangend NKVD-voorzitter Frinovski gestuurd naar Stalins persoonlijke secretaris Poslriobysjev en later aan de partijsecretarissen in gans het land.

Net daarvoor, op 25 juli, had verordening 00439 al bepaald dat Duitse emigranten die in de SU woonden, gearresteerd moesten worden als “spionnen, agenten en terroristen”.

Op 5 augustus werd het startschot gegeven.

Schlögel geeft op p. 576-577 de tabel met de negen contingenten en categorieën die in aanmerking kwamen en vooral de quota per republiek of oblast, van de Azerbeidjaanse SSR (5.250 ) tot de kampen van de NKVD (10.000). De klopjacht kon beginnen.

Ze kwam tot stilstand met het besluit van het Politbureau van 17 november 1938, dat gezamenlijk ondertekend werd door Molotov en Stalin. Schlögel citeert op p. 615-618 de laatste brief van Boecharin (°1888) aan Stalin (10 december 1937). Boecharin had een uitstekende klassieke opleiding genoten, met Latijn, Frans en Duits, in een school met leerlingen van alle nationaliteiten, religies en maatschappelijke klassen. Hij werd door Lenin de lieveling van de partij genoemd. Hij vraagt Stalin om afscheid te mogen nemen van zijn vrouw en zoon, niet van zijn dochter, want het zou voor haar veel te zwaar zijn(617). De brief heeft niet mogen baten.

Komen we dan bij de kern van het drama: waarom beging Stalin zulke wreedheden? Wat dreef hem tot deze zelfdestructie?

Schlögel geeft de volgende verklaring: in december 1936 was een nieuwe grondwet opgesteld door Boecharin, Radek en anderen, die vertrouwd waren met de grondwetten van landen zoals de VSA, Frankrijk, België, Zwitserland. De nieuwe grondwet was ruimdenkend, de auteurs waren niet bezig met volksmisleiding, maar ze beseften wellicht niet welke risico’s ze liepen door aan iedereen de kans te geven zich verkiesbaar te stellen. Gelovigen, boeren en anderen die tot dan toe uitgesloten waren, reageerden enthousiast met gelukwensen aan Stalin.

Maar de geroutineerde partijbonzen, die zich de ontgoochelende verkiezingen van 1917 nog herinnerden, realiseerden zich dat dit experiment verkeerd zou kunnen aflopen voor de CPSU. Zij schudden de anderen wakker op de partijbijeenkomst van februari – maart 1937. Kalinin, Zjdanov en Chroesjtsjov waarschuwden dat de interne vijanden de macht zouden overnemen. Schlögel vond deze informatie terug in een document van 1500 pagina’s dat 60 jaar na de vergaderingen ingekeken mocht worden(229-232).

De voorbereidingen van de eerste algemene verkiezingen en de massa-executies gingen hand in hand (229-232). De wetenschap dat deze verkiezingen verkeerd zouden kunnen aflopen, dat de partij er absoluut niet klaar voor was, vervulde de top met ontzetting en deed hen overgaan tot de fysieke uitschakeling van alle krachten die het machtsmonopolie van de CPSU eventueel in gevaar konden brengen.

Schlögel komt de verdienste toe dat hij als eerste historicus een verband ontdekte tussen de verkiezingen en de terreur. Het lijkt een zinvolle verklaring, maar we kunnen ons afvragen of dit de volledige achtergrond is van zulke huiveringwekkende beslissing. O.i. speelde ook het ziekelijke wantrouwen van Stalin ten opzichte van mogelijke concurrenten een rol. Hierover is het laatste woord nog niet gezegd.

Schlögel schetst in alle geval een indrukwekkend beeld van de catastrofe en ook van de contrasterende omstandigheden: het dagelijks leven in Moskou ging gewoon zijn gang, de bioscoop, de attracties in het Gorkipark, de schitterende opera’s in het Bolsjoi theater leden er niet onder.

Hij bespreekt verder nog het Moskouse adresboek van 1936, de topografie van de terreur (geen monopolie voor Berlijn), de volkstelling van 1937, die niet gepubliceerd mocht worden wegens de ontbrekende miljoenen medeburgers, de talrijke  zelfmoorden, de partijdige rechtspraak tegen Boecharin en Rykov, het verloop van de eerste verkiezingen, de machinekamer van de terreur, het Rode Plein als één van de executieplaatsen, de rol van de radio en Stalins stem daarop, de goelagarchipel, de getuigenissen van André Gide over schaarste en wachtrijen voor de rode proletariërs enerzijds en luxe voor de nomenclatura anderzijds, de diplomaten en hun tijdverdrijf, het wereldcommunisme, de tweede wereldoorlog, feestredes, muziek en ovaties voor de beulen tussen de massamoorden, de Loebjanka gevangenis, Moskou op de kaart van de Duitse vijand.

Er komen nog andere gebeurtenissen aan bod, die niets te maken hadden met de executies en die plaats vonden alsof er niets aan de hand was: de afbraak van onder meer de Verlosserskerk en nieuwbouw van het gigantische Paleis van de Sovjets in Moskou, andere grote bouwprojecten zoals de Moskouse metro, de inmenging in de Spaanse “burgeroorlog”, de showprocessen van de NKVD in Barcelona, het vijfjarenplan van 1937, het Poesjkinjubileum, het paviljoen van de SU op de wereldtentoonstelling van 1937, waar de SU in het wreedste jaar van zijn bestaan zich van zijn beste kant toonde, de Art déco architecten, de parade van de sporters, de aanleg van kanalen zoals dat van de Oostzee naar de Witte Zee en van de Moskva naar de Wolga, de verovering van de Noordpool, de helden van de luchtvaart, film en muziek, de vakanties van de elite, Stalins socialisme in één land, de festiviteiten bij de twintigste verjaardag van de Oktoberrevolutie en van de Tsjeka, de autofabrieken, Russen die een reis naar Amerika mochten maken, enz. In deze artikels herken je het tweede deel van de titel: de droom van het Sovjetregime. Deze was helaas ondergeschikt aan de terreur.

In het boek staan zeer interessante plattegrondjes, brieven van slachtoffers of van hun familieleden en ander verhelderend materiaal. De vele zwart-wit foto’s zijn ook een pluspunt, maar ze zijn vrij vaag. Het register is een onmisbaar instrument om de weg te vinden in het labyrint van de persoonsnamen. Een lijstje met de functies van de voornaamste protagonisten had er wel bij mogen staan. De literatuurlijst is indrukwekkend, maar helaas heeft de vertaalster niet de moeite gedaan om te vermelden welke boeken ook in het Nederlands vertaald zijn. Een paar voorbeelden: Nina Loegovskaja, “Ik wil leven”, Simon Sebag Montefiore, “Stalin. Het hof van de rode tsaar.”, Orlando Figes, “Fluisteraars. Leven onder Stalin”. Ik mis de boeken van Richard Overy, “Dictators. Hitlers Duitsland, Stalins Rusland” en van Rachel Polonsky,”Molotovs toverlantaarn. Een reis door de Russische geschiedenis”(2). Daaruit blijkt dat Molotov tijdens de Grote Terreur niet minder dan 373 lijsten ondertekende, waardoor hij 43.569 politieke tegenstanders ter dood liet brengen en Stalin overtrof.

Dit boek is een aanrader voor al wie interesse heeft voor Stalin, zijn tijdgenoten en het dagelijks leven in het communistische Rusland.

Bestel Terreur en droom. Moskou 1937.

  1. 1

    Een factor die ook een rol speelt is hoe mensen zich gaan gedragen in dit soort omstandigheden. De opdrachten werden immers uitgewerkt en uitgevoerd door gewone mensen die zelf geen baat hadden bij de plannen en ook geen misdadigers waren.

  2. 2

    Bij het lezen van deze recensie moest ik meteen denken aan ‘De goede Stalin’ van Viktor Jerofejev. De vader van de auteur werkte onder Stalin als tolk.

  3. 3

    Stalin staat op zijn hoogtepunt en toch veroorzaakt hij de eerste georganiseerde massamoord in de Europese geschiedenis.

    De eerste? Hallo?

  4. 8

    Ja, JSK heeft een punt. Het uitmoorden van grote groepen mensen is een aloude menselijke traditie.

    En verder was de Spaanse inquisitie natuurlijk alleen uitvoerder. De Kerk was de opdrachtgever. Die overigens het echte moorden aan de wereldlijke leiders overliet. De clerus stak echt zelf de brandstapel niet aan, uitzonderingen daargelaten.

    Een lijstje van oude genocides vindt u hier.

  5. 9

    Het boek van Schlögel levert de details van een verhaal waarvan de grote lijnen al tientallen jaren bekend waren. Een van de intersssante vragen die hier niet beantwoord zullen worden is waarom grote delen van “progressief” Nederland de ogen sloten voor wat er achter het ijzeren gordijn gebeurde en bleven aandringen op bijvoorbeeld erkenning van de Sovjet Unie. Stalin was niet de eerste communistische massamoordenaar en hij was ook beslist niet de laatste. Er is nauwelijks een grote communistische leider te noemen die niet grootschalig bloed aan zijn handen heeft gehad, om over andere criminele delicten nog maar te zwijgen.

    Met het socialisme had dat allemaal niets te maken. De grote communistische leiders begrepen het socialisme helaas allemaal verkeerd.

  6. 11

    @9 – “bleven aandringen op bijvoorbeeld erkenning van de Sovjet Unie.”

    Werd de USSR dan niet erkend?

    Inderdaad, met socialisme/communisme had dat allemaal niets te maken. Maar de massamoorden die het gevolg waren van het Amerikaanse beleid in Midden- en Zuid-Amerika maakte het begrip “vrije westen” natuurlijk ook tot een farce.

    En in Nederland hadden we de restauratie van het koningshuis, Luns en Bernard en de “politionele acties” in Indonesie. Reden genoeg om een kritische opstelling te kiezen.

    @Nittickson maakt de klassieke fout om te denken dat iedereen die in die tijd ontspanning zocht door toenadering te zoeken, daarmee ook een aanhanger was van Stalin. Niet zo raar natuurlijk, aangezien nu ook grote groepen menen, dat wanneer iemand zich uitspreekt tegen xenofobie, deze het opneemt voor de islam.

    Maar er is vooruitgang te bespeuren, want @Nittickson constateert terecht dat de communistische leiders het socialisme verkeerd begrepen. Gelukkig mag je dus weer zeggen dat je communist bent, zonder dat je gelijk geassocieerd wordt met Stalin, Mao en Pol Pot.

    Lees: Volg het Spoor terug – Nagel, Willem Hendrik, (pseudoniem J.B. Charles)
    http://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn4/nagel

  7. 12

    @7: Julius heeft in ieder geval doelmatig en systematisch hele volksstammen proberen uit te roeien. Het bekendste voorbeeld zijn de Eburonen.

    @topic: “wat eerder nog nergens was vertoond, de moord op 830 à 1160 invaliden”
    Als ik me niet vergis begon Hitler rond dezelfde tijd ook met het uitmoorden van invaliden, in grotere aantallen.

  8. 15

    @ ‘Met het socialisme had dat allemaal niets te maken. De grote communistische leiders begrepen het socialisme helaas allemaal verkeerd.’

    Tenzij als sarcasme bedoeld, begrijp ik deze zin niet.

    De weg van Stalin is die van een voltooid socialisme. Dat kan – zie o.m. Hayek – theoretisch niet anders.

    Dat niet alle socialistische regimes als Stalin’s het zover schoppen, ligt aan aan externe omstandigheden (tegenkrachten) die niet overal gelijk zijn. God zij dank.

    Verder waren genocides normaal. Neem de Bijbel. O.T.

    In het belang van deze discussie verwijs ik nog naar Conquest’s ‘The Great Terror’.

    Daarin lezen we o.m. van de fatale, verraderlijke rol van de Westerse intelligentsia die zich aan Stalin overgaf.
    En nu mm. weer, met de NMI. Lees Finkelkraut.

  9. 16

    @ 15/HPax – heel goed.

    @ 9/Harm – Communistische regimes (“het reeel bestaande socialisme”) liepen onvernaderlijk uit op concentratiekampen en soms zelfs massamoord. (Rusland, China, Cambodja).

    Wie denkt dat het moreel verantwoord is om toenadering te zoeken tot massamoordenaars en dictators, zelfs als je ze niet heimelijk bewondert, zoals voor veel fellow-travellers overigens wel gold, die heeft een ernstig defect aan zijn morele kompas.

    De enigen in de hele socialistische familie die dat verwijt ontliepen waren de sociaal-democraten, van wie echter een deel wel degelijk bezweek – na 1970 zelfs een aanzienlijk deel.

    En, Harm, natuurlijk worden communisten meteen geassocieerd met leugens en paranoia, Lenin, Stalin, Mao, Pol Pot en andere criminelen. Je kunt sommige mensen altijd bedotten en alle mensen soms, maar je kunt niet alle mensen altijd bedotten.

  10. 17

    @16 – Ik dacht dat Stalin in 1970 al dood was.

    Kapitalistische regimes lopen onveranderlijk uit op oorlog, tot op de dag van vandaag.

  11. 18

    @16 – Ik dacht dat Stalin in 1970 al dood was.

    Kapitalistische regimes lopen onveranderlijk uit op oorlog, tot op de dag van vandaag.

    Je bent trouwens bewonderenswaardig snel in het aanpassen van je mening als die niet leidt tot de gewenste conclusie

  12. 19

    @Harm..een van de redenen dat ik geen tv kijk is dat ik daar niks van leer en me erger. Daarintegen de door U aangeboden link was het kijken zeker waard. THX.

  13. 20

    @19 – Geen dank, het was me een genoegen. De film maakt deel uit van een beroemde serie van 7, die ik hier een keer compleet voor een habbekrats in de Braziliaanse ramsj heb kunnen kopen (ik verzamel historisch spul).

  14. 21

    @ 18 Aan de vooravond van WO I kwam de econoom Angell met zijn geruststelling dat die oorlog onmogelijk was vanwege de mondiale verstrengeling van economische belangen.

    WO I kwam toch, en wat is de conclusie? Dat oorlogen van alle tijden zijn en de uitvinding van de moderne Economie – voor Kapitalisme uitgescholden – oorzakelijk niets met ze te maken heeft.

    Het Kapitalisme dat steeds meer mensen voedt, dient neutraal vrede en oorlog.

  15. 22

    het kapitalisme klink net zo fascistisch als de islam in deze interpretatie
    economische processen die exponentieel blijven moeten beperkt worden
    oorzakelijk verband en geschiedenis, een moeilijke combinatie

  16. 23

    @21 – Concentratiekampen zijn ook van alle tijden en werden in hun moderne vorm voor het eerst toegepast door de Engelsen tijdens de oorlog tegen de boeren in Zuid-Afrika. Waarom die dan oorzakelijk aan het communisme te wijten zouden zijn is dus eveneens onduidelijk.

    Zou het misschien mogelijk zijn dat dit soort fenomenen terug te voeren zijn op ongebreidelde machtsuitoefening, onafhankelijk van de ideologie die als legitimatie moet dienen?

  17. 24

    @23 – U bent een grote denkert. Als socialisme vrijwel iedere keer tot concentratiekampen leidt dan ligt dat niet aan het socialisme, omdat onder andere regimes soms ook concentratiekampen voorkomen.

    Overigens heb ik nu wel genoeg van uw gezelschap. Proberen de communistische genocide weg te poetsen door die met allerlei moordpartijen te vergelijken die niets met genocide te maken hebben – door de zeer aanvechtbare stelling te poneren dat kapitalisme altijd tot oorlog leidt – alsof dat ook maar iets met de communistische genocides te maken heeft.

    Eerlijk gezegd dacht ik dat je de ‘Ewiggestrige’ communisten voornamelijk nog in de voormalige DDR en USSR vond maar je hebt ze kennelijk ook nog in Nederland. Weer een illusie armer.

  18. 26

    @24 – Bedankt voor het compliment, maar ik probeer niets weg te poetsen. Ik stel slechts vraagtekens bij de oorzaak-gevolg relaties die hier al te gemakkelijk worden gelegd.

    Daar heb ik nog wel een voorbeeld van. Volges HPax voedt het kapitalisme steeds meer mensen. Het lijkt mij echter dat dit moet worden toegeschreven aan de technologische vooruitgang. Het kapitalisme is er vooral voor verantwoordelijk dat sommige mensen daar meer toegang toe hebben en anderen minder.

    Verder is het opvallend dat de koude-oorlogs-denkers van vroeger veelal de anti-islam agitatoren zijn van deze tijd.

    Wat zou daar nou de oorzaak van zijn?

    Overigens prijs ik me gelukkig dat ik me niet in Uw gezelschap bevind.

  19. 27

    @ nittickson “Overigens heb ik nu wel genoeg van uw gezelschap”: dan moet je maar vertrekken, ben blij dat mensen als harm wat gefundeerd tegenwicht bieden. Het vreemde in het soort redenaties dat nittickson graag alleenrecht wil gunnen, is dat kennelijk het opsommen van ‘socialistische’ gruwelmachthebbers mag volstaan om de linkerkant af te serveren, terwijl aan de andere kant van het ijzeren gordijn precies hetzelfde gebeurde, maar dat dan *niet* geldt als kenmerk voor het gehele kapitalistische systeem (de voorbeelden zijn hierboven al genoemd, maar ik doe er nog eentje: Efrain Rios Montt in Guatemala, 1982, moordde bepaalde gedeeltes van het land geheel uit, met volledige hulp van de VS en Israel, dat een systeem van gecontroleerde ‘modeldorpen’ opbouwde. Chomsky maakt in de film (en het boek) Manufacturing Consent ook een mooie vergelijking tussen Cambodja en Oost-Timor waar geen speld tussen te krijgen is.

  20. 28

    Het grappigste van mensen als @Nittickson vind ik commentaren als:

    “Eerlijk gezegd dacht ik dat je de ‘Ewiggestrige’ communisten voornamelijk nog in de voormalige DDR en USSR vond maar je hebt ze kennelijk ook nog in Nederland.”

    Hij vermeldt er alleen niet bij of dat misschien de communisten zijn die het socialisme wel goed begrijpen (zie @9).

    En communisten die het socialisme wel begrijpen zijn verre te verkiezen boven liberalen die het liberalisme niet begrijpen, daarmee zijn we het toch allemaal eens.

  21. 29

    @16: “De enigen in de hele socialistische familie die dat verwijt ontliepen waren de sociaal-democraten, van wie echter een deel wel degelijk bezweek – na 1970 zelfs een aanzienlijk deel.”

    Dat is onjuist. Ook vanuit de anarchistische vleugel werd al kort na 1917 fundamentele kritiek op het Soviet regime geleverd. Lees uw Emma Goldman en Petr Kropotkin er maar op na. In het Nederland van de 20-er jaren worden in de kranten Opstand en Alarm van Anton Constandse casi met naam en toenaam genoemd van verbanning, dwangarbeid en ‘verdwijningen’in Rusland.

  22. 30

    @ 26
    ‘Volges HPax voedt het kapitalisme steeds meer mensen. Het lijkt mij echter dat dit moet worden toegeschreven aan de technologische vooruitgang.’

    Technologische Ontwikkeling en Vooruitgang (TOV) kwam(en) niet uit de hemel vallen. Origineel – Industriële revolutie 19e eeuw (IR) – is zij onverbrekelijk verbonden aan een cultuur, i.c. de Westerse.

    Daarbij werd die IR van meet af aan geflankeerd door de eveneens nieuwe (E)conomie van Smith/Ricardo, door Marx met Kapitalisme uitgescholden. IR &E hebben een gemeenschappelijke ondergrond én veronderstellen elkaar.

    Ruwweg vóór het IR-tijdvak waren China en India technisch geavanceerder dan het Westen, maar bleven ze ‘economisch’ steken.
    In (traditioneel) India observeert Weber gevestigde, respectabele cultuurpatronen alle volmaakt geschikt om als ‘Anknüpfungspunkte’ te dienen voor de ontwikkeling van kapitalisme. Hij noemt:

    1. De handelsgeest in alle lagen van de Indische volken liet voor een dergelijke ontwikkeling niets te wensen over,
    2. Indisch vakmanschap en beroepsspecialisatie waren zeer hoog ontwikkeld,
    3. De rechtsautonomie van de handelsklasse was er minstens zo groot als de onze in de Middeleeuwen,
    4. Nergens bestond zo weinig bezwaar tegen geldhandel en het ongebreideld opeenhopen van schatten. Géén ‘Antichrematismus’ in India.

    Desondanks, gaat hij door, is kapitalisme [= Economie] in de Indische cultuur niet ontstaan, maar daarin als importproduct, als ‘fertiges Artefakt’ gearriveerd en overgenomen’.

    Weber bevestigt wat ik eerder heb opgemerkt: de economie is een cultureel (geconstrueerd) Westers concept dat zich niet ongestraft laat universaliseren. De boete presenteert zich eerst in de vorm van de toename van ons (Westers) onbegrip, de rest volgt vanzelf.

    Ik geef toe dat de TOV zich van het Westen heeft losgezongen, maar algemeen menselijke vooruitgang blijft nog steeds aan de wetten van de rijkmakende Economie = Kapitalisme gebonden. China en India hebben dat nu begrepen. Kapitalisme is niet leuk, Anti-kapitalisme voert naar sloppen en slavernij (HAYEK).

  23. 33

    Nog een citaat ontleent aan Stalin: “If only one man dies of hunger, that is a tragedy. If millions die, that’s only statistics.” We blijven “lachen” met de “lichtzinnige” manier waarop de “groten”der aarden ons voorzien van “leuke” anecdotes…

  24. 36

    @HPax#30
    Origineel – Industriële revolutie 19e eeuw (IR) – is zij onverbrekelijk verbonden aan een cultuur, i.c. de Westerse.

    Zullen we daar maar 18e – 19e eeuw van maken (zo van 1750 – 1850 of daaromtrent)?
    En van die cultuur meer specifiek de Angelsaksische?

    Geen kleinigheid dacht ik.

  25. 38

    @ 36
    1) Exacte periodisering van het ontstaan van de IR & de Economie is onmogelijk, maar mijn ruwe van 19e eeuw vond ik voldoende. 1750-1850 is ook goed.

    Alle uitvindingen gebeuren op naspeurloos tijdstip. Niemand weet echt wanneer de eerste schroef is uitgevonden

    2) De voor de IR om zo te zeggen onmisbare Economie is uitgevonden door Quesnay (1694-1774). Op het gebied van Economie hebben Britse en Franse intellectuelen (‘economen’) elkaar beïnvloed. Ze zochten elkaar op.

    Achtergrond van de IR is de Franse revolutie met haar ideologie van de individu. Frankrijk heeft ons beschaafd, ook de Britten. De Britten zijn er met hun IR praktischer mee aan de haal gegaan. Maar ook buiten het UK was er allang in het Westen technische -en organisatorische innovatie. Medio 1850 (geloof ik) ontstond in Parijs het eerste moderne warenhuis.

    @ 37
    ‘De industriële revolutie is het gevolg van abstract durven denken.’

    Lijkt mij een zeer juiste opmerking. Het Westen heeft het gewaagd zich theoretisch in te richten. Daarom noemt men – terecht -het Westen rationeel. Maar niet omdat Westerlingen persoonlijk zou rationeel zouden zijn. Dat zijn ze beslist niet.

  26. 39

    Hayek was toch die collega-libertarier van Milton Friedman die Pinochet zijn diensten aanbood? Dat stukje beschaving heeft hij dan toch niet mee gekregen van de franse revolutie.

    When, in 1974, he (Hayek) shared the Nobel Memorial Prize in Economics with Gunnar Myrdal, the latter complained about being paired with an “ideologue.”

    ‘De industriële revolutie is het gevolg van abstract durven denken.’

    Dat soort uitspraken zijn alleen al onjuist omdat ze een ontwikkeling die het gevolg is van een veelvoud van factoren, reduceert tot een enkele. Met hetzelfde (of meer) recht kun je de stelling verkondigen dat de IR het gevolg was van de empirische vorm van wetenschapsbeoefening.

    HPax schrijft (over India):”Nergens bestond zo weinig bezwaar tegen geldhandel en het ongebreideld opeenhopen van schatten.” Helaas vermeldt hij er niet bij binnen welke vorm van economie dat naar zijn mening was en waarom. Geldhandel lijkt me juist een sterke indicatie voor een kapitalistische vorm van economie.

  27. 40

    @ 39
    1) ‘HPax schrijft (over India)’.

    Neen, dat deed Weber.

    2)’Helaas vermeldt hij er niet bij binnen welke vorm van economie’ enz.

    Er is geen ‘vorm van economie’. Er is Economie of die is er niet. Snap dat nou eens.

    3) Ik formuleer het nog eens zo. Misschien wel in alle maatschappijen, afzonderlijk en tezamen genomen, zal het mogelijk zijn verschijnselen te vinden die je kunt ordenen met de begrippen 1.ruil, 2. distributie, 3. consumptie en 4. productie. Maar als losse elementen opgeteld componeren 1 t/m 4 niet dat wat wij thans de Economie noemen, en zij doen dat kénnelijk niet. Zelfs een vluchtig cultuur-historisch overzicht toont dit aan. De verschillen tussen de samenlevingen zijn te groot, zelfs al kun je in al die maatschappijen alle 4 begrippen waar het hier om gaat in werking zien. De economie als een geheel (Dumont: ‘un tout’) ontstaat pas op het moment dat o.a. de 4 genoemde elementen systematisch op elkaar worden betrokken, d.w.z. de economie is die betrekking.

  28. 41

    39. Harm: “Dat soort uitspraken zijn alleen al onjuist omdat ze een ontwikkeling die het gevolg is van een veelvoud van factoren, reduceert tot een enkele.”

    – Tja, je kan niet telkens een essay of een lezing verwachten, als reactie op een blog. De ene keer hou je het wat korter dan de andere keer. De aanleiding voor die ene gedachte is dat ik vanmiddag dacht dat het wezenlijke van dingen ontdekken in de exacte wetenschappen er vaak op neer zal komen dat een vermoeden dat men wenst uit te zoeken juist tegen de intuïtie ingaat; dat in tegenstelling tot de sociale wetenschappen, hetgeen economie toch is. Economie is de studie van hoe economie werkt, waarbij echter tegen de intuïtie ingaan dan dus juist weer flink wat rampen heeft opgeleverd.

    39. Harm: “Hayek was toch die collega-libertarier van Milton Friedman die Pinochet zijn diensten aanbood? Dat stukje beschaving heeft hij dan toch niet mee gekregen van de franse revolutie.”

    – De Franse Revolutie was nou ook niet bepaald geweldloos. Hayek was een klassiek liberaal, alhoewel geen conservatief, maar dus geen libertariër, want geen principieel tegenstander van centraal bankieren. Friedman is Keynes light; inhoudelijk is er feitelijk geen verschil, alleen wil de een dat de overheid de geldpers wat langzamer laten draaien dan de ander.

  29. 42

    @40 – Volgens de wikipedia is economie de wetenschap die zich bezighoudt met de voortbrenging en verdeling van schaarse goederen en diensten.

    Economie is niet die betrekking (an sich), althans niet in deze definitie van de wikipedia, maar de wetenschap hoe deze relaties zijn georganiseerd.

    Ga je ervan uit dat het complex van de productie en verdeling van schaarse goederen en diensten op zichzelf al economie is, dan kun je ook verschillende vormen onderscheiden, afhankelijk van de manier waarop de relaties worden gelegd, cq aan welke regelgeving ze onderhevig zijn.

    Als de productiemidddelen niet in handen zijn van de gemeenschap en geldhandel is toegestaan noemt men dit over het algemeen een kapitalistische vorm van economie.

    Dit in tegenstelling tot de HPax economie natuurlijk. die is er alleen maar (of niet).

    Snap dat nou eens.

  30. 44

    redelijk actueel : de hoorn van afrika : geen genocide : geen moordpartij : wellicht euthanasie : zoals vanouds weer te doen gebruikelijk zal de – verstreken – tijd en de geschiedvervalsing tot leer en de vermaak eis en weder dienen

  31. 45

    redelijk actueel : de hoorn van afrika : geen genocide : geen moordpartij : wellicht euthanasie : zoals vanouds weer te doen gebruikelijk zal de – verstreken – tijd en de geschiedvervalsing tot leer ende vermaak eis en weder dienen

  32. 46

    De Holodomor in Oekraïne,bijna 3 miljoen doden in de jaren 1932-1933.Hongersnood in Oekraïne is volgens alle objectieve historici te wijten aan niet alleen de grote droogte en de tyfusepidemie die in die tijd met name het gebied van Oekraïne troffen, maar vooral aan de sabotage van de rijke boeren, de koelakken, die in hun verzet tegen de jonge Sovjetmacht en de collectivisatie van de grond een burgeroorlog veroorzaakten, vervolgens de machines kapot maakten, de dieren doodden, de bezittingen van de kolchoz in brand staken en meer algemeen het inzaaien en binnenhalen van de oogst op elke manier saboteerden.Trotski zei in zijn toespraken : “Wat hou ik ervan om Russen te haten. Jullie weten niet wat honger is. Indien jullie moeders de eigen kinderen opeten, dan is er pas honger”. Dit toont aan dat de hongersnood georganiseerd werd. Niet door de Russen … Begin november ’29 begon Stalin de klassenstrijd de intensiveren, die zich vooral richtte tegen de koelakken. Deze ‘klasse’ was ongewenst voor Stalin. De partij ontnam de koelakken hun bezittingen, sommigen werden gedeporteerd naar onvruchtbare gebieden of kwamen in een kamp terecht. Ook kwam nu de collectivisatie op gang van de landbouw, boeren werden ondergebracht in collectieve boerderijen, de kolchozen.Vanaf hier gaat het fout.Het idee van de kolchozen was dat alle boeren een klein stukje eigen land kregen voor eigen gebruik, en verder moest er een bepaald quotum gratis voor de staat worden geproduceerd.Wat er boven het quotum geproduceerd werd mochten de boeren op de markt verkopen.Het resultaat was rampzalig.De productie stortte grotendeels ineen; de veestapel halveerde in een jaar tijd en de graanproductie daalde alarmerend. Hierdoor ontstond dus die grote hongersnood, de Holomodor.In Rusland ging het beter omdat daar meer zware industrie bedreven werd, en (veel) minder landbouw. Dus,de primaire reden voor de hongersnoden is volgens mij het falen van de eerder genoemde kolchozen.De pijl van de hongersnood in Oekraïne wordt uit de pijlkoker van het anticommunisme gehaald om aan bepaalde behoeften van de anticommunistische campagne te voldoen en aldus de historische realiteit te veranderen, de communistische ideologie te criminaliseren en de activiteiten van communisten te verbieden.Dit is een onverhulde poging om de historische feiten te verdraaien en willekeurig en onwetenschappelijk te interpreteren. Geen wonder dat veel inwoners tijdens de Operatie Barbarossa de nazi’s als ‘bevrijders’ verwelkomden en tal van Oekraïners vrijwillig deelnamen aan de massale moordpartijen op de Joden en de Russische commissarissen en talloze Russische krijgsgevangenen bewust uithongerden. http://szrzlj3.blogspot.com/2010/10/servie-zal-gestolen-kosovo-nooit.html

  33. 47

    Als ik dat lijstjes ‘genocides in history’ op wikipedia zie dan valt me toch op dat de door niet-communisten begane gruwelen de communistische zo’n beetje evenaren, zo niet overtreffen.
    Ik ga de hele lijst niet af, maar een paar dingen die me opvielen:
    De deportaties en de slachtoffers door Stalin van centraal-Aziaten kenden al een lange voorgeschiedenis, verschillende tsaren hadden ook al dergelijke projecten op hun naam staan, en die hadden niks met communisme te maken.
    De democides (weer een nieuw woord geleerd, dan zal ik het gebruiken ook), in de nadagen van het Ottomaanse Rijk werden georganiseerd door de ‘Young Turks’, de voorgangers van Ataturk, en die waren op politiek gebied toch juist liberaal, en vervuld van ontwikkeling en techniek, hoewel eng nationalistisch geen achterlijke primitivo’s.
    Ongeveer in dezelfde tijd werd in het beloofde land van het kapitalisme de genocide op de inheemse bevolking zo’n beetje voltooid, die in de loop der tijd toch een aantal slachtoffers heeft opgeleverd waar Hitler en Stalin respect voor zouden hebben.
    Meer recent heb je natuurlijk het geval Cambodja, hardcore communisten, die merkwaardig genoeg wel weer de hand boven het hoofd werden gehouden door de VS, want die waren weer tegen de Vietnamezen. Waar die VS onderhand ruim een miljoen slachtoffers hadden gemaakt. Maar dat geldt weer niet als genocide, want dat was de gerechtvaardigde strijd tegen het communisme.
    Die killing fields in Cambodja begonnen aanvankelijk trouwens met het uitroeien van de ‘Cham’, een etnische groep die bovendien moslim was. Gelukkig weten we tegenwoordig dat ze dat dan dus wel aan zichzelf te danken zullen hebben.
    Helaas werd PolPot verdreven door die nare Vietnameze communisten, en hield het moorden op. Maar of je nou dood bent of communist, van de regen in de drup dus.
    Wat ik niet wist was dat in dezelfde periode bijna hetzelfde aantal doden als door de Rode Khmer omgebracht in toenmalig West-Pakistan, nu Bangladesh, te betreuren viel. Door Oost-Pakistan, wat we nu kennen als Pakistan, en ook toen al gesteund en bewapend door de VS.
    De honderdduizenden doden in Guetamala mogen peanuts zijn, naar verhouding was dat toch een substantieel deel van de bevolking.
    En dan had je nog El Salvador, Nicaragua.
    Natuurlijk zijn dat slachtoffers van het communisme, want dan hadden die stommelingen maar niet achter linksige bevrijders/terroristen aan moeten lopen.
    Oost Timor, gevalletje genocide, weer van die idioten die achter één of ander bevrijdingsfront aan moesten lopen, dus Indonesië mocht stevig bewapend door (je raad het al) de VS de bevolking decimeren.
    Op Indonesië waren onderhand ook al enkele miljoenen mensen omgekomen in de decennia daarvoor. Vooral door de hand van degenen die die communisten verjaagd hadden. Maar dat is weer geen genocide, dus dat zie je in dat overzicht niet terug.

    Volgens mij heeft dat wedstrijdje niet veel zin, en hebben die slachtoffers niet zozeer te maken met politieke stromingen, maar met (geo)politieke machtsverhoudingen. En paranoia.

    Overigens vielen me nog een paar dingen op, de slachtoffers in de vernietigingskampen van de Nazi’s bijvoorbeeld. Die 6,5 miljoen Joden en anderhalf miljoen Roma en Sinti natuurlijk, maar ook 10,5(!)miljoen mensen van Slavische afkomst (Russen, Polen, Serven, etc.).
    Stalin heeft een enorm aantal slachtoffers gemaakt, om de meest duistere redenen. Niet dat die andere slachtoffers minder duister zijn, maar hij voerde een ware terreur uit, van de ene dag op de andere konden z’n naaste medewerkers in ongenade gevallen zijn, niemand was z’n leven zeker.
    Dat heeft imho niet zoveel met communisme te maken maar meer met krankzinnigheid.
    Maar naast die willekeur, worden ook de miljoenen Russen, Ukraïners, Wit-Russen etc. die in de Nazi-kampen omgekomen zijn én de 20 miljoen die door oorlogshandelingen omgekomen zijn door menig rekenwonder meegerekend als slachtoffer van ‘de Sovjet-terreur’. Gooi ze maar op de grote hoop. En dat vind ik dan weer niet netjes.

    In het overzicht mis ik trouwens Biafra, ook een ongehoorzaam volk dat door de Nigeriaanse machthebbers uitgehongerd werd, typisch een geval van genocide, maar geen communisten.
    Ethiopië was een vergelijkbaar geval, genocide door uithongering, en dat waren dan wel weer communisten.

    De drama’s in Burundi en Rwanda kwamen voort uit post-koloniale machtsverhoudingen, en het daarop volgende conflict in Congo met onderhand dik 5 miljoen doden op de teller uit grondstoffenhonger (zoals uiteindelijk de meeste conflicten).
    Ik denk dat de komende tijd die grondstoffen, speculatie met voedsel etc. (de vrije markt zeg maar) de meeste slachtoffers zullen maken. Daar hoef je geen schot voor te lossen, die mensen rollen vanzelf wel om.

    Gasten als Lumumba zagen dat een halve eeuw geleden al aankomen, en waren zo naïef in een rechtvaardiger verdeling te geloven.
    Gelukkig voor de communistenvreters hebben ze die in een vat zoutzuur opgelost.