Sterk worden door wetenschapsnieuws

Iemand zou eens onderzoek moeten doen naar de wetenschapscommunicatiewetenschap, de tak van wetenschap die zich bezighoudt met de communicatie over wetenschap. Het is logisch dat wetenschappers en journalisten die de wereld uitleggen hoe wetenschap werkt, wat de wetenschap oplevert en wat we met die inzichten kunnen, zelf nadenken over de vraag of je ook wetenschappelijk kunt vaststellen of al dat gecommuniceer ook werkt. Een kwestie daarbij is dat heel veel wetenschapscommunicatie over science gaat, natuurwetenschap, en wetenschapscommunicatiewetenschap natuurlijk zelf geen science is, maar een sociale of eventueel een geesteswetenschap. Het vak zit, misschien mede daardoor nog niet zo stevig in elkaar, en mijn indruk is dat een heleboel wetenschapscommunicatiewetenschap vooral bestaat uit pogingen om aan te tonen dat er nog onvoldoende wetenschapscommunicatiewetenschap op niveau is. Een recent artikel van Aart van Stekelenburg en collega’s probeert wat helderheid te scheppen in de verwarring. (Ik moet hier erbij zeggen dat Van Stekelenburg net als ik in Nijmegen werkt, maar bij een andere faculteit – ik heb hem helaas nog nooit ontmoet). Het bestaat uit twee delen: het legt eerst het probleem uit van de allerbekendste theorie uit het vak, het deficietmodel, en probeert dit vervolgens te vervangen door iets beters. Het probleem met dat deficietmodel is dat het niet echt bestaat. Het wordt vooral gebruikt als een stropop door mensen die zich er tegen afzetten. Het zegt ongeveer dat mensen die tegen de wetenschap ingaan, zullen veranderen als ze eenmaal in aanraking komen met wetenschappelijke feiten of inzichten. Maar ongeveer is hier het sleutelwoord: iedereen gebruikt zijn eigen versie als stropop: gaat het om feiten of inzichten? gaat het om een houding die verandert of gedrag dat verandert? Enzovoort. Van Stekelenburg en zijn medeauteurs namen een grote hoeveelheid literatuur door, maar een goede versie van het model viel er niet uit te destilleren. Dat mensen zich ertegen af zetten is in die zin ook niet terecht: ze zetten zich af tegen iets dat niet duidelijk is. En dat afzetten gebeurt soms op ideologische gronden. Het deficietmodel suggereert immers dat het de bedoeling is om mensen richting de wetenschap te bewegen, en sommige mensen vinden dat te ver weg staan van de doelstellingen van objectieve en neutrale verslaggeving. Het klinkt een beetje schoolmeesterachtig: als jij maar weet wat ik weet, dan kom je ook wel tot betere inzichten. Van Stekelenburg en zijn medeauteurs komen met een model dat wat steviger zou moeten zijn, omdat het preciezer is. Ze noemen het het Empowerment model. Ik geloof dat die laatste term vooral gekozen is als weerwoord tegen de genoemde kritiek: hier wordt niet een tekort opgeheven, hier worden mensen sterker gemaakt. Door kennis over de wetenschap! [caption id="attachment_370653" align="aligncenter" width="500"] The empowerment model of informed publics - Aart van Stekelenburg c.s. - via Marc van Oostendorp.[/caption] Het idee is dus dat er drie stappen zijn: wie wetenschappelijke informatie tot zich neemt, krijgt meer wetenschappelijke kennis (stap 1); wie meer wetenschappelijke kennis heeft, past zijn overtuigingen over hoe de wereld in elkaar zit aan (stap 2); en beide stappen worden versterkt als iemand inzicht heeft in hoe de wetenschap werkt (‘science literacy’, stap 3). Dat klinkt allemaal best logisch; het voordeel is dat je ieder van de stapjes betrekkelijk eenduidig zou moeten kunnen testen. Ik geloof niet dat Van Stekelenburg en zijn medeauteurs denken dat dit nu het definitieve model is, maar het is in ieder geval een eerste stap op weg naar een serieuze wetenschapscommunicatiewetenschap.

Door: Foto: "Anu Frank-Lawale (right) and a VIMS student (left) discuss the graphic facilitation that Julie Stuart did during the communicating science panel. ©Will Sweatt/VASG" by Virginia Sea Grant is licensed under CC BY-ND 2.0
Foto: Rien Hack, Mens en Machine, Rijksmuseum, CC0, via Wikimedia Commons.

Hoe AI de wetenschap slechter maakt. Of beter

, door

COLUMN - Betekent de komst van AI dat de problemen voor de wetenschap alleen maar erger worden? Ja, zeggen Sayash Kapoor en Aravind Narayanan, auteurs van het weblog (en boek) AI Snake Oil, in een kraakhelder betoog.

Hét probleem van de moderne wetenschap in de afgelopen decennia is misschien wel dat het zo gericht is op kennis. Daardoor raakt het inzicht, het begrip, gaandeweg buiten beeld. We weten steeds meer dingetjes over de wereld, maar we ons daadwerkelijk begrip blijft daarbij ver achter. Dat betekent onder andere dat terwijl het aantal beroepswetenschappers wereldwijd explosief is gegroeid in de afgelopen eeuw, de grote wetenschappelijke doorbraken daarbij zijn achtergebleven. Heel veel zaken die de grote wetenschappelijke vragen waren na de Tweede Wereldoorlog, staan nu nog steeds open. Ondertussen zijn de investeringen in onderzoek bij de belangrijkste investeerders (de VS, China, Japan, Duitsland, Zuid-Korea, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk) tussen 2001 en 2021 verviervoudigd.

Verstikkend

Dat dit zo is gegaan is begrijpelijk. De wetenschap is geprofessionaliseerd en daarbij hoort verantwoording aan de samenleving, en die verantwoording neemt vaak de vorm aan van kwantificatie: een wetenschapper moet zo-en-zoveel artikelen per jaar publiceren. Dat is gemakkelijker te doen als je naar feiten zoekt (zo’n feit heb je wel of niet gevonden) dan als je zoekt naar inzicht (dat veel subjectiever is). Precies de explosieve groei van de beroepswetenschap heeft dat allemaal nog veel sterker gemaakt: je moet bepaalde procedures volgen om tot bewijsbare resultaten te komen. Degene die jarenlang zoekt naar het juiste inzicht heeft het lastig in de rat race, zeker als dat zoeken ook nog vruchteloos blijkt te zijn. Het effect is dat er jaarlijks miljoenen wetenschappelijke artikelen worden gepubliceerd die vrijwel geen van allen beklijven.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Mededeling

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.