Closing Time | Such a Shame
Wat een band uit het New Romantic-genre doet op een Zwitsers jazzfestival is me niet geheel duidelijk, maar dit optreden van een muzikaal icoon van de jaren ’80 mag er zeker zijn.
De roep om ‘weerbaarheid’ klinkt steeds luider. In het regeerakkoord van het huidige kabinet komt het woord weerbaarheid 42 keer voor. Onder meer de Europese industrie, de energievoorziening, het onderwijs, burgers en de voedselvoorzieningsketen moeten weerbaarder worden. En de regering wil ‘weerbare instituties’ en ‘weerbaar bestuur’. Als het gaat om de verdediging van de democratische rechtsstaat horen we op allerlei plekken steeds vaker het begrip ‘weerbare rechtsstaat’ opduiken. Zeker onder juristen. Een duidelijk concept van die weerbare rechtsstaat ontbreekt echter. Het is lang niet altijd helder waartegen bijvoorbeeld de rechtsstaat weerbaar moet zijn, en op welke manier. En wat is die rechtstaat zelf dan eigenlijk? De weerbare rechtsstaat lijkt een wel heel brede paraplu: het kan wijzen op diverse vormen van ‘rechtsstatelijke zelfverdediging’ of ‘rechtsstatelijke innovatie’. ‘Weerbare rechtsstaat’ wordt dan wat Britse staatsrechtdenker Martin Loughlin een ‘slogan in search of a concept’ heeft genoemd. In deze korte bijdrage laat ik zien hoe de weerbare rechtsstaat inhoud zou kunnen krijgen en een rol kan spelen bij het verdedigen van de democratische rechtsstaat. Ook ga ik dieper in op een vorm van die rechtsstatelijke weerbaarheid: de vangrails die de Grondwet ons kan bieden. De verschillende facetten van de weerbare rechtsstaat Een rechtsstaat die weerbaar is biedt tegenstand. Maar, waartegen? Daarvoor moeten we eerst kijken naar de betekenis van de rechtsstaat. Om te kunnen bepalen wanneer tegenstand geboden moet worden, moet eerst duidelijk zijn wanneer de democratische rechtsstaat in het geding is. De Nijmeegse hoogleraar rechtsfilosofie Tinnevelt stelt dat een van de problemen in het huidige debat is dat de rechtsstaat te nauw wordt opgevat. Hierdoor ligt de focus te veel op de bescherming tegen autocratisering, en verliezen we een ander aspect van een (weerbare) rechtsstaat uit het oog: de bescherming van een menswaardig bestaan. Denk aan de toeslagenaffaire in Nederland of de Post Office Scandal in het Verenigd Koninkrijk. Zelf bepleitte ik eerder juist dat we ons moeten richten op een goed afgebakende, ‘minimale’ opvatting van de weerbare rechtsstaat die zich richt op het beschermen van effectieve ‘checks and balances’. De nadruk ligt op deze ondergrens, waar een staat niet doorheen mag zakken als het zichzelf nog wil beschouwen als een democratische rechtsstaat. Als deze ondergrens in gevaar komt, moet, en mag, een rechtsstaat zichzelf verweren. De discussie over de betekenis van de rechtsstaat werkt ook door in de instrumenten die vervolgens in beeld komen om die weerbaarheid te realiseren. In het verlengde van het pleidooi voor een brede theorie van de weerbare rechtsstaat, zoals van Tinnevelt, ligt vaak de nadruk op een sterke rechtsstatelijke cultuur: de weerbare rechtsstaat moet worden gedragen door burgers en politici. Zonder weerbare burgers geen weerbare rechtsstaat. Dit worden ook wel de ‘zachte vangrails’ genoemd. Pleidooien voor rechtsstatelijk leiderschap, zoals van de Staatscommissie rechtsstaat, of meer en beter burgerschapsonderwijs zijn dan vaak de instrumenten. Een minimalere opvatting van de weerbare rechtsstaat legt de nadruk op het belang van ‘formele’ instrumenten, de zogenoemde ‘harde vangrails’. Kunnen we via (grond)wetten en instituties de rechtsstaat weerbaarder maken? Welke gereedschappen zitten er in de gereedschapskist van de weerbare rechtsstaat als we op die manier zouden kijken? De vangrails in de Grondwet In het recent verschenen boek ‘Weerbare rechtsstaat: de vangrails in de Grondwet’, dat ik samen schreef met Bastiaan Rijpkema en Steven Bruintjes, hebben we gepoogd om de weerbare rechtsstaat meer handen en voeten te geven. We gaan dieper in op 26 constitutionele waarborgen: grondwettelijke bepalingen die bescherming zouden kunnen bieden tegen democratische erosie. Daarna hebben we gekeken naar wat we mogen verwachten van de effectiviteit van deze instrumenten, op basis van bestaand empirisch onderzoek naar deze constitutionele waarborgen. Hoewel zulke effectiviteitsstudies behoorlijk wat beperkingen kennen, kunnen we wel voorzichtig wijzen op enkele interessante bevindingen. Ik licht er hier enkele uit. In het debat over rechtsstatelijke zelfverdediging wordt vaak naar de rechter gekeken, met instrumenten als een eeuwigheidsclausule, die een deel van een grondwet onwijzigbaar maakt, of het versterken van rechterlijke toetsing. Minder vaak wordt er gesproken over grondwetsbepalingen die regelen hoe het politieke ‘spel’ gespeeld mag worden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de waarborg die een sterk parlement kan bieden, of vergaande machtsdeling tussen en binnen de staatsorganen. Op basis van empirisch onderzoek lijkt van juist dit soort meer ‘politieke’ waarborgen behoorlijk effecten verwacht te mogen worden. Daarnaast spoort het boek aan wellicht onvermoede constitutionele waarborgen te verkennen, terwijl het aannames over ‘klassieke’ waarborgen minstens nuanceert. Een misschien onbekende waarborg die zo’n verdere verkenning waard lijkt, is bijvoorbeeld de mogelijkheid tot het afzetten van een regeringsleider bij het overtreden van de constitutie. Een studie vond een duidelijk positief effect van dat type waarborg – hoewel het (dus) slechts een eerste studie is. Over bekendere constitutionele waarborgen, zoals rechterlijke toetsing of grondrechten, zijn meer studies voorhanden. En die temperen juist onze verwachtingen. Veel van hun effectiviteit lijkt af te hangen van de aanwezigheid van de nodige 'achtergrond-voorwaarden', zoals rechterlijke onafhankelijkheid en het groepskarakter van grondrechten. De noodzaak voor verdere theorievorming Het is evident dat democratische rechtsstaten wereldwijd onder druk staan. Hoewel de dreiging van autocratisering zich eerst leek te concentreren in opkomende, instabiele democratieën, is het inmiddels ook binnen de Europese Unie al een hele tijd een reëel vraagstuk. Het is daarom niet gek dat de term weerbare rechtsstaat, in navolging van de weerbare democratie, steeds vaker genoemd wordt als het gaat om de staat van de Nederlandse rechtsstaat. Er is echter nog veel onduidelijk over hoe een weerbare rechtsstaat eruit moet zien. En, wellicht nog belangrijker: hoe we een weerbare rechtsstaat kunnen cultiveren. Daarbij gaat er terecht veel aandacht uit naar het belang van een rechtsstatelijke cultuur, maar ook het belang van een goed constitutioneel ontwerp moet niet onderschat worden. Die discussie hoopt Weerbare rechtsstaat: de vangrails in de Grondwet te voeden door het ‘assortiment’ aan waarborgen in kaart te brengen. Daarmee kan het begrip weerbare rechtsstaat verder ontwikkeld worden: welke instrumenten kunnen wanneer en hoe ingezet worden om onze democratische rechtsstaat te beschermen? Zodat de weerbare rechtsstaat een volwaardige plaats kan krijgen in ons denken en handelen ter verdediging van de democratische rechtsstaat. Dit artikel verscheen eerder in De Hofvijver, een uitgave van het Mionte4squieu Instituut. Jorieke Manenschijn is buitenpromovendus bij de Universiteit Leiden en rondt momenteel een proefschrift af waarin ze een theorie van de weerbare rechtsstaat ontwikkelt. Daarnaast werkt ze sinds 1 januari 2025 als jurist bij de Raad van State. Samen met Bastiaan Rijpkema en Steven Bruintjes publiceerde ze onlangs Weerbare rechtsstaat: de vangrails in de Grondwet (Boom).
Wat een band uit het New Romantic-genre doet op een Zwitsers jazzfestival is me niet geheel duidelijk, maar dit optreden van een muzikaal icoon van de jaren ’80 mag er zeker zijn.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
COLUMN - “Mensen,” zei Flo, de nieuwe decaan van de faculteit altijd als ze het woord voerde. Sommigen verdachten haar er om deze reden van dat ze heimelijk weleens woke kon zijn. Waarom zei ze niet gewoon ‘dames en heren’ zoals vroeger? “De wereld is gek geworden” Deze sommigen drongen daarom af en toe aan de lunchtafel aan op haar ontslag, ook al hadden de lunchpartners helemaal geen macht om Flo te ontslaan.
Anderzijds wist niemand of ze vroeger, toen woke nog niet bestond, dan wél ‘dames en heren’ had gezegd.
Flo was zich in het geheel niet bewust van de discussie over haar eventuele wokedom. Ze vervolgde daarom haar toespraak. “Zoals jullie weten hebben we een nieuwe regering. Ik heb daar”, ze keek schalks om zich heen, “ook niet om gevraagd.” Er werd niet instemmend gehumd, het bleef eigenlijk doodstil. “Dit beleid”, zei Flo, nu ernstiger, “is mij natuurlijk een gruwel. Het stuit me tegen de borst. Ik word er, dat mogen jullie eerlijk weten, onpasselijk van.”
“En verdrietig”, vulde Wouter aan. Hij was inmiddels weer hoogleraar, maar zat naast haar omdat hij tot voor kort decaan was geweest. Samen hadden ze de boodschap voorbereid die ze nu naar voren moesten brengen.
ACHTERGROND - De Britse prinses Anne onthulde vorige maand in Kaapstad een monument voor merendeels zwarte Zuid-Afrikaanse mannen die in de Eerste Wereldoorlog in Oost-Afrika het Britse leger hielpen de Duitsers te verslaan. De 1.772 mannen vervulden gevaarlijke en slopende taken als niet-strijder in Oost-Afrika, maar tot nu toe hadden ze geen graf of herdenkingsplaats.
In 2021 heeft het Verenigd Koninkrijk zijn excuses aangeboden nadat in een rapport werd gesteld dat “alomtegenwoordig racisme” de oorzaak was van het feit dat er geen eer werd betoond aan ten minste 100.000 zwarte en Aziatische soldaten die aan de kant van het land waren gesneuveld. De Commonwealth War Graves Commission (CWGC) waarvan prinses Anne voorzitter is, werd in 1917 opgericht als de Imperial War Graves Commission. Het was de bedoeling om al degenen uit het Britse rijk te herdenken die hun leven verloren in de Eerste Wereldoorlog met namen gegraveerd op een grafsteen of op een gedenkteken. Uit een onderzoek uit 2021 bleek dat 116.000 tot 350.000 slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog nooit zijn herdacht. Een brief uit 1923 van de koloniale gouverneur van de Gold Coast (nu Ghana), geciteerd in het rapport, zei dat Afrikanen “nauwelijks in een staat van beschaving verkeerden om zo’n gedenkteken te waarderen”.
Op een vroege zomerochtend loopt de negentienjarige Simone naakt weg van haar vaders boerderij. Ze overtuigt een passerende automobiliste ervan om haar mee te nemen naar een afgelegen vakantiehuis in het zuiden van Frankrijk. Daar ontwikkelt zich een fragiele verstandhouding tussen de twee vrouwen.
Wat een fijne roman is Venus in het gras! Nog nooit kon ik zoveel scènes tijdens het lezen bijna ruiken: de Franse tuin vol kruiden, de schapen in de stal, het versgemaaide gras. – Ionica Smeets, voorzitter Libris Literatuurprijs 2020.
QUOTE - … en niet alleen eerlijker, maar ook nog eens eenvoudiger. Aldus het Instituut voor Publieke Economie, een denktank die zich bezig houdt met economisch beleid. Op hun website vatten ze de kern van hun recente rapport, Eerlijker en eenvoudiger armoedebeleid, kordaat samen:
De hulp voor mensen met een laag inkomen is versnipperd. Hierdoor lopen mensen hulp mis en ontstaan er oneerlijke verschillen tussen huishoudens.
Hier is een uitgebreidere samenvatting te vinden, inclusief duidelijke infographic van wat er allemaal anders kan (en zou moeten). Want zoals ze terecht opmerken werkt het huidige beleid niet voor de mensen, iets dat de regelmatige lezer van deze site niet volledig zal verrassen. Maar het werkt ook niet voor de gemeenten:
De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.
Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.
De Israël-lobby tracht het bezoek van Francesca Albanese aan de Tweede Kamer te cancellen.
Francesca Albanese is de Speciale VN-Rapporteur voor de mensenrechten in de door Israël bezette Palestijnse gebieden. Albanese is deze week in Nederland en verzorgt onder meer de Dries van Agt-lezing. Donderdag staat een ontmoeting met de commissie Buitenlandse Zaken op haar programma.
Het CIDI, NIW, De Telegraaf en de SGP spreken er schande van dat de Tweede Kamer Albanese wil ontvangen. SGP’er Diederik van Dijk wil dit verhinderen. Volgens hem is de komst van Albanse ‘een aanfluiting en de zoveelste klap in het gezicht van de Joodse gemeenschap’. De Telegraaf bestrijdt haar uitspraken over etnische zuivering en genocide. De krant schrijft over haar vermeende ‘ontoelaatbare vooringenomenheid tegen Israël en Joden in het algemeen’.
Rotary Connection was een psychedelische soulgroep uit Chicago. Voor liefhebbers van een musical als ‘Hair’, zullen we maar zeggen. Zelfde tijdperk ook.
De 77s zijn zo’n bandje die bij velen onder de radar zullen vliegen. Toch is deze groep alweer bijna vijftig jaar actief. Maar ja, meestal gezeten bij christelijke platenlabels hè. Die pluggen niet bij de gewone radiostations.
In 1987 werd hun album ‘The 77’s’ wel uitgegeven bij het Ierse Island Records, maar die stopte al hun promotiebudget naar het schijnt in U2’s The Joshua Tree, en geef die platenmaatschappij eens ongelijk.
Een introspectief nummer van Nadine Shah, wiens alt hier goed tot haar recht komt. De voornaamste complimenten komen echter toe aan de drummer, die de monotone cadans van de zang van een aanstekelijk ritme voorziet.
Idles staat bekend om haar rauwe geluid en de intense uitvoering door zanger Joe Talbot. Dat geldt niet minder voor het nummer Beachland Ballroom, dat opvallend genoeg is opgetuigd als een romantische ballade uit de jaren zestig.
Het belet de zanger niet schijnbaar zijn ziel uit zijn lijf te zingen.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.