Kunst op zondag | Empire State Plaza

empire-state-plaza1

Wanneer men op een zondagmorgen als deze met de auto vanuit de stad New York langs de rivier de Hudson naar de hoofdstad van de staat rijdt, duikt uiteindelijk één grootste, slanke wolkenkrabber op vanachter de horizon. Nog lang voordat enig teken van een stad het aanzicht verklaart verschijnen vier kleinere torens, kaarsrecht doch statig tegen een helderblauwe lucht. Pas dan zal de rest van Albany in zicht komen en lijkt de verzameling torens, omringend door brandschone colonnades en gescheiden door de weerkaatsingen van een uitgestrekte kunstmatige vijver, als een surrealistische visie voortgekomen uit de megalomane schetsen van Le Corbusier, onverbiddelijk neergelaten te midden van vooroorlogse architectuur en weelderige naaldbossen.

lookingnorth

De bouw van deze ode aan het modernisme nam maar liefst achttien jaar in beslag ten koste van bijna twee miljard dollar. Het was niet Le Corbusier die dit monument uit de grond stampte, maar de architect Wallace Harrison (1895-1981) die eerder werkte aan onder meer het hoofdkwartier van de Verenigde Naties en de LaGuardia luchthaven van New York. Harrison liet zich inspireren door de bouwstijlen van de nieuwe Braziliaanse hoofdstad Brasília alsmede de gigantische publieke werken die Le Corbusier in Chandigarh, India bouwde.

De drijvende kracht achter Harrisons inspanningen was de gouverneur van de staat New York naar wie het complex is vernoemd: Nelson A. Rockefeller (1908-1979), gouverneur tussen 1959 en 1973 en vice-president van de Verenigde Staten onder Gerald Ford van 1974 tot 1977. Rockefeller was destijds het prominentste lid van één van de rijkste en machtigste families van Amerika en had al een keten van architectonische prestaties op zijn naam staan. Nog maar net afgestudeerd werkte hij al samen met Wallace Harrison aan de uitbreiding van het Rockefeller Center in New York met drie grootste wolkenkrabbers in navolging van de Internationale Stijl. Vlak voor zijn verkiezing tot gouverneur kopte Time, boven een foto van de jonge Rockefeller: “Full of a desire to do big things.” En grootste dingen zouden er komen.

nelson-rockefeller

Rockefeller maakte van de staatsuniversiteit van New York het grootste openbare leerinstituut van het land, bouwde theaters en parken, dikwijls door Harrison ontworpen, en verbeterde de infrastructuur van de staat aanzienlijk door snelwegen aan te leggen en verschillende overheden samen te voegen tot één algemene transportautoriteit.

De wil om de hoofdstad Albany deels te herbouwen zou opgekomen zijn tijdens een bezoek van onze eigen Prinses Beatrix 1959. Rockefeller voelde zich tegenover de toekomstige vorstin dusdanig beschaamd voor de deplorabele staat waarin het centrum van de staat verkeerde dat hij vrijwel onmiddellijk aan de slag ging om het aanzicht van de eeuwenoude plaats die ooit door de Nederlanders als Fort Nassau was gesticht, voorgoed te veranderen.

Gehele wijken moesten plaats maken voor het grandioze project: zevenduizend mensen werden gedwongen te verhuizen terwijl drie kerken, twee scholen en enkele honderden winkels voorgoed verdwenen. Ondanks tegenstand van de burgemeester van Albany wist Rockefeller zijn zin te krijgen en de hoogste toren van het complex werd uiteindelijk naar de man vernoemd. De bouw begon in 1965 en pas een jaar voor Rockefellers dood, in 1978, stond het plaza gereed voor gebruik.

corning-tower

Vandaag de dag is de buitensporige samenvoeging van marmer, staal en glas niet bij iedere inwoner van de stad even geliefd. Het complex zal velen onaangedaan laten. Het is er leeg, ’s winters bijzonder koud, de gebouwen stralen een onpersoonlijke eeuwigheid uit en met name het interieur van het eivormige theater lijkt ontworpen om de bezoeker vooral te verwarren. Rockefeller was een groots liefhebber van de kunsten en stelde voor ieder gebouw persoonlijk een verzameling aan beelden en schilderijen samen, echter deze subtiele ornamenten vervallen bijna in het niets in vergelijking met de strakke lijnen en machtige façades die de toeschouwer in de eerste plaats intimideren om vervolgens plaats te maken voor afschuw dan wel waardering voor de rationele schoonheid van het geheel.

  1. 1

    Allemachtig, behalve dat Nick een liefhebber is van presidenten voor kleine [federale] regeringen is, is hij ook nog liefhebber van megalomane architectuur in een ode aan Rockefeller.

    Nog even en hij komt met Albert Speer bij KOZ.

  2. 7

    Wat ik mooi vind is niet zichtbaar en dus niet toonbaar. En daarbij ben ik de reageerder en dus is het volstrekt irrelevant wat ik mooi vind want het draadje gaat over wat jij logt.

    En jij logt over grote presidenten en republikeinse senatoren met een’edifice complex’.

    Mag ik reageren?

  3. 10

    @7: Ik was simpelweg nieuwsgierig naar wat voor architectuur jij bewondert aangezien deze stijl blijkbaar jouw smaak niet is. Maar als je liever alleen kritiek levert is dat natuurlijk jouw goed recht.

  4. 12

    Qua moderne architectuur : we kunnen natuurlijk altijd Prince Charles achterna, maar laat ons genuanceerd vaststellen, heren, dames, dat er een heel verschil is tussen pakweg leven in Saint-Quentin-en-Yvelines en kijken naar “Playtime”. In dat verband : viva ’t RAC in BXL !

  5. 13

    Empiristische bouwwerken? Architecten die dansen naar de pijpen van megalomanen.

    Mocht dit project in verval raken, dan denk ik dat er weinig animo is het te restaureren.

  6. 14

    @Nick#10
    Maar als je liever alleen kritiek levert is dat natuurlijk jouw goed recht.

    Jou interpretatie van reacties is beroerd.
    En dit is zeker kritiek.

    Al zal ik niet ontkennen dat mijn houding naar jou stukjes steeds kritischer wordt. Ik waardeer je onderwerpen niet en je behandeling van die onderwerpen nog minder. De ondertoon van wat je zegt bromt teveel door en je lijkt zelf die ondertoon niet te horen of te zien.

    En ALLEEN kritiek?
    Ach jong, je komt net kijken, je weet niet wat je zegt.

    En ’n architect die ik wel waardeer – bewonderen is dan weer zo’n megalomaan woord – is Gaudi.
    ’n (een uit meerdere dus)

  7. 15

    @14: Wil je zeggen dat #1 niet als kritiek bedoeld was? Als dat zo is, dan heb ik het inderdaad beroerd geïnterpreteerd.

    En ‘n architect die ik wel waardeer – bewonderen is dan weer zo’n megalomaan woord – is Gaudi.

    En dat was alles waarnaar ik benieuwd was. Maar aangezien jij je eigen mening irrelevant acht voor discussies hier zal ik er in het vervolg niet naar vragen.

  8. 16

    @Nick#15
    Zoals al eerder gezegd in #14 wordt ik steeds kritischer naar jou maar het is ook de observatie dat dat soort megalomane architectuur toch zeker gerelateerd is aan Speer. En dat de verbanden – lijnen – van de wereld van Speer naar de wereld van Rockefeller toch niet alleen architectonisch zijn.

    Daarmee is #1 behalve kritiek zeker ook een observatie.
    En daar doe je maar mee wat je wilt of kunt.
    Al zal dat wellicht niet veel zijn.

  9. 18

    @16: Ik hoop toch niet dat U daar suggereert dat Nelson Rockefeller enige Nazi-sympathieën had? Wat voor verbanden U ziet tussen zijn “wereld” en die van Speer moet U mij toch even uitleggen.

    Overigens bevinden de Internationale Stijl en het neoclassicisme van Speer zich volgens mij aan weerszijden van het architectonische spectrum in termijnen van stijl en betekenis.

  10. 19

    Ik hoop toch niet dat U daar suggereert dat Nelson Rockefeller enige Nazi-sympathieën had?

    Dat kan maar dat zou ik niet zeker weten.
    Verbazen zou het me overigens ook weer niet.

    Het gaat niet zozeer om de ideeën van de nazi’s – als zou daar vast best een link te leggen zijn – maar om het gebruik van architectuur binnen een ideologie.

    Panzerfaust (prachtig die naam in deze context) heeft ooit toch een leuke serie aan architectuur geweid. Een van de heren daar leest vast mee en heeft vast wel een linkje daarnaar.

  11. 20

    @19: Het zou U niet verbazen als Nelson Rockefeller een Nazi bleek te zijn?

    Misschien zou U er verstandig aan doen — voordat U zo een totaal onzinnige bewering neerschrijft — ook maar iets te lezen over de persoon die het betreft.

    En dat beweert dat ik niet weet waarover ik schrijf?

  12. 21

    @Nick#20
    Het zou U niet verbazen als Nelson Rockefeller een Nazi bleek te zijn?

    Dat is nou net een stap die ik dus NIET maak.
    En verder geloof ik het hier wel weer even.

  13. 23

    @Nick#22
    Er is een verschil tussen een Nazi zijn (wat jij zegt) of enige Nazi-sympathieën hebben waarvan ik zeg dat het zou kunnen maar dat ik het niet weet maar dat het me ook weer niet zou verbazen.

    Sorry.
    Lijkt me toch een behoorlijk verschil.

    Maar misschien lezen we allebei iets anders en schrijven we een andere taal.

  14. 25

    En overigens verwijs ik toch maar even weer naar #19: Het gaat niet zozeer om de ideeën van de nazi’s […] maar om het gebruik van architectuur binnen een ideologie.

    En nu echt einde discussie voor mij.

    @su
    Dank, aardig!

  15. 26

    @23:”Er is een verschil tussen een Nazi zijn (wat jij zegt) of enige Nazi-sympathieën hebben […] Lijkt me toch een behoorlijk verschil.

    Natuurlijk. Dat is iets heel anders.

    Maar vervolgens een artikel waarin een voormalige vice-president van de Verenigde Staten wordt weggezet als een landverrader als “aardig” kwalificeren.

  16. 28

    @26: Nou kan ik het mis hebben, hoor, maar ik zie hem dank zeggen voor het aandragen van de informatie, en DAT aardig vinden.

    De informatie zelf is wat anders, natuurlijk. JIJ bent degene die zo weg was van Nelson Rockefeller en uitviel tegen HansR, dat die niet zou weten waar hij het over heeft. Overigens was al langer bekend dat zowel de famile Bush als de familie Rockefeller sterke banden met de nazis hadden. Dat JIJ dat niet wist, kun je niet iemand anders aanrekenen.

  17. 30

    @29: ” “Al langer bekend”? Tsja, er is immers maar nauwelijks verschil tussen samenzweringstheorieën die op Internet circuleren en serieuze journalistiek en geschiedschrijving.”

    Oudst bekende bron: ‘Germany’s master plan’, J. Borkin (US Dept. of Justice), 1943.

  18. 32

    @19 HansR (als dat je echte naam is!)

    Één van de heren van Panzerfaust leest toevallig ook mee en is geschokt door de volslagen irrelevante discussie over nazi’s en mooi of lelijk.

    Panzerfaust heeft niet alleen een ‘serie’ over architectuur, ik ben de verpersoonlijking, het goddelijk medium van de architectuur op Panzerfaust. Panzerfaust heeft ook nog eens niets met nazi’s te maken, een effectief Duits wapen dat ‘toevallig’ ook door de nazi’s werd gebruikt. Maar aangezien elk Duits woord op dit blog met nazi’s wordt geassocieerd zijn de Godwins in luttele seconden opgebruikt.

    Waarom het totaal nutteloos is om vragen als

    “Maar zeg eens, wat vind jij mooi?”
    @Nick Ottens

    te stellen is omdat het de architectonische discussie direct doodslaat. Vergelijkbaar met Godwins zeg maar. De totale subjectiviteit van de noemers mooi en lelijk kunnen slechts met ja of nee worden vergezeld. En ‘rationele schoonheid’, dat bestaat natuurlijk niet.

    Vergelijkingen met Albert Speer zijn ook zo makkelijk weer. Dit terwijl Speer het modernisme verafschuwde. Waarom denk je dat alle plannen van Speer in van die fijne neo-classicistische saus is gedompeld?

    Ja en of Rockefeller een nazi was, mensen lees een boek en vraag je zulke dingen niet af. Wir sind alle nazi’s.